Goede vaart, Kameleon

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642070

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Dames en heren,’ sprak hij gewichtig... (blz. 122)

Hoofdstuk I
Waarom Kees in het kippenhok kroop

Louw Vrolijk kwam de smederij van Klinkhamer binnen hollen en riep: ‘Hoera! Mijn vader heeft groot nieuws!’

‘Wat heeft jouw vader?’ vroeg Klinkhamer verwonderd, terwijl hij de zware hamer, die hij juist omhoog wilde heffen, om er een stuk gloeiend ijzer mee te bewerken, nog even op het aambeeld liet rusten: ‘Heeft je vader iets bijzonders?’

Twee jongens, die evenals Louw Vrolijk, twaalf jaar oud waren, kwamen nieuwsgierig naderbij. Het waren Hielke en Sietse, de tweeling van de smid, die in de werkplaats een fiets poetsten.

‘Is je vader directeur van de boterfabriek geworden?’ vroeg Sietse.

‘Welnee,’ lachte Louw, ‘maar je raadt het nooit!’

En toen kwam ook Vrolijk de werkplaats binnen. Hij keek al even glunder als zijn zoon.

‘Goedemiddag Klinkhamer,’ groette hij opgewekt. ‘Ik heb een huis!’

Een ogenblik keek Klinkhamer hem niet begrijpend aan, maar dan bedacht hij dat de familie Vrolijk nog steeds in een oude woonschuit woonde, die op het droge was gezet omdat ze anders gezonken zou zijn.

‘Tjonge,’ zei hij toen. ‘Dat is een felicitatie waard!’ En hij drukte Vrolijk de hand.

‘Wij krijgen een van de nieuwe huizen bij de boterfabriek,’ zei Louw.

‘Aha,’ zei Klinkhamer, ‘dan woont u voortaan vlak bij uw werk, Vrolijk.’

‘Ja Klinkhamer, en dat wordt dan voor het eerst van mijn leven dat ik in een echt huis ga wonen. Ik ben in een schip geboren en heb er m'n hele leven in doorgebracht.’

‘En moeder is zo blij,’ verklapte Louw, ‘zij loopt de hele dag te zingen.’

‘Ja ja,’ zei Vrolijk, ‘het is feest bij mij thuis. Maar er komt natuurlijk nog wel het een en ander kijken, zoals het vervoer van het huisraad en zo. Mag ik daarvoor uw kar lenen, Klinkhamer?’

‘Maar natuurlijk,’ zei Klinkhamer, ‘u mag de kar wel enige dagen gebruiken. Als ik tijd had zou ik u wel willen helpen. Maar misschien willen mijn zoons u van dienst zijn?’

‘Met alle plezier,’ zei Hielke lachend.

‘Zal ik de kar gaan halen?’ vroeg Sietse.

‘Welnee jongens. Wij beginnen morgen pas,’ zei Vrolijk.

Er kwam nog iemand de smederij binnen. Het was Gerben, een stevig gebouwde boerenknecht.

‘Ha die Gerben!’ riepen de jongens, ‘kom je morgen ook helpen, Vrolijk gaat verhuizen?’

‘Allemaal gegroet!’ riep Gerben en zich dan tot Vrolijk wendend, vroeg hij: ‘Is het waar? Gaat u verhuizen?’

‘Ja Gerben. De wormen verteren zo zoetjes aan mijn hele schuit en voordat wij ook opgegeten worden, gaan wij in een nieuw huis bij de boterfabriek wonen.’

‘Zeg Gerben,’ zei Sietse, ‘als jij morgen met een paard en wagen komt helpen, is de verhuizing zo gebeurd.’

‘Wie gaat er nu met een wagen verhuizen als het veel handiger met een praam kan?’ vroeg Gerben.

‘Ai ja!’ riep Hielke, ‘Gerben heeft gelijk: Dan gaan wij met de Kameleon de praam duwen!’

‘Nou, als dát kan,’ zei Vrolijk hoopvol.

‘Oké,’ zei Gerben, ‘morgenochtend om acht uur moeten de jongens mij maar van de boerderij komen halen. En geef mij nu m'n fiets maar, want ik ben erg laat. En dat allemaal omdat ik voor een wissewasje op het gemeentehuis moest komen.’

‘Zo?’ vroeg Klinkhamer, ‘moest jij bij de burgemeester komen?’

‘Tja,’ zei Gerben, ‘ik moest mij even laten zien, want die mijnheer van het bevolkingsregister zei: ‘Jij staat hier nu wel als inwoner genoteerd, maar dat is nog geen bewijs dat jij ook werkelijk bestaat. Nou, toen heb ik met mijn vuist een klap op de tafel gegeven dat de boeken op de grond vielen en toen wisten zij dat ik wel degelijk besta. Want in zulke dingen ben ik een rare snuiter. Ajuus!’

Gerben sprong op zijn fiets en verdween in de richting van de polder. De jongens keken hem lachend na.

‘Zou het waar zijn wat Gerben vertelde?’ vroeg Vrolijk.

‘Och welnee!’ riep Klinkhamer lachend, ‘laat u toch niets wijsmaken. Gerben heeft een reuzeduim, hij is een echte fantast hoor. U zult morgen nog plezier van hem beleven.’

‘Het is toch fijn dat hij wil komen helpen,’ zei Vrolijk.

‘O ja,’ zei Klinkhamer, ‘daarvoor is Gerben altijd te vinden. Al vraag je hem op zijn verjaardag, Gerben komt. Ook op dat punt is hij, zoals hij zelf zegt, een rare snuiter.’

Daarover konden de jongens ook meepraten. Zij beleefden steeds allerlei grappen met Gerben. Zo was hij ook met hen mee geweest op een kampeertocht met een oude veepraam. Die tocht zouden de jongens nimmer vergeten. Gerben bleek toen een reuzekapitein te zijn, die veel verhalen kon vertellen. Ook wonnen de jongens toen de eerste prijs met hun motorboot in de racewedstrijden. Want Hielke en Sietse hadden een boot! Dat hadden de meeste mensen in het dorp trouwens, want zij woonden bij een groot meer. De boot van de Klinkhamertjes was niet een van de mooiste. Integendeel, het was een wonderlijk lomp model en had zo'n bont gekleurde romp, dat men met geen mogelijkheid kon zeggen of de boot groen, grijs of geel was. Door die wonderlijke kleur kreeg de boot de naam van Kameleon, want een Kameleon is een hagedis, die ook niet steeds dezelfde kleur vertoont. De meeste mensen die de Kameleon voor het eerst zagen, lachten spottend, maar daar trokken de jongens zich niets van aan. Hun boot was oersterk, evenals de motor, die Klinkhamer uit een oude auto had gesloopt en die de Kameleon een reuzesnelheid kon geven.

Door de vele belevenissen met hun boot, stonden Hielke en Sietse zoetjes aan bekend als ‘schippers van de Kameleon’. En met die sterke Kameleon hadden zij het vorige jaar de familie Vrolijk gered, door hun zinkende woonschuit vlug vanaf het meer naar de wal te duwen. Daar was, met de hulp van de dorpelingen, de woonschuit op het droge gezet, zodat de familie Vrolijk erin kon blijven wonen. Vanaf die dag werd Louw Vrolijk een trouwe vriend van Hielke en Sietse.

Louw bleef dan ook in de smederij, toen zijn vader naar huis ging om alvast voorbereidingen te maken voor de verhuizing.

‘Als jullie morgen naar de boerderij varen om Gerben te halen, komen jullie dan even aan?’ vroeg Louw aan Hielke en Sietse, ‘dan ga ik met jullie mee.’

‘Ja hoor,’ beloofde Hielke.

‘We mogen wel even kijken of er genoeg benzine in de tank is,’ zei Sietse.

Met z'n drieën gingen zij achter de smederij over een grasveldje naar het boothuis, dat door de jongens aan de rand van de vaart was gebouwd. Sietse opende een deurtje in de zijwand, daarna konden zij in de Kameleon stappen. De boot, die geheel van ijzer was, had in het midden een kast waarin de motor was geplaatst. Daardoor was alleen voor en achter plaats om te zitten. Verder was er een autostuur, een hendel voor de versnelling, één pedaal voor het gas en één voor het uitschakelen van de motor. Alles was precies als bij een auto. Hielke en Sietse, die hun vader flink hadden geholpen toen de motor in de boot werd gebouwd, wisten daardoor al veel van de machine af.

En als een echte monteur schroefde Sietse de dop van de benzinetank en keek erin.

‘Hij is nog halfvol,’ zei hij, ‘maar we moeten misschien de olie wel verversen. Heb je een busje, Hielke?’

Hielke reikte hem een leeg groenteblikje over, dat op een langs de wand getimmerde plank stond. Sietse draaide met een sleutel een bout onder de motor los en ving de olie, die uit het ontstane gat liep, op in het busje. Toen het halfvol was draaide Sietse de bout weer in het gat en zei: ‘We zullen de olie even aan vader laten zien. Het is wel erg zwart, vind ik.’

Gewapend met het busje gingen ze naar de smederij.

‘Kijkt u eens vader,’ zei Sietse, ‘dit is olie uit het carter van onze motor.’

‘Nou, nou,’ zei Klinkhamer, ‘dan wordt het hoog tijd dat jullie het gaan verversen. Hier, neem deze bus maar. En doe de oude olie in de kan. Ik kan het wel gebruiken bij het boren.’

‘Fijn vader, wel bedankt,’ zei Sietse en hij nam een bus verse olie en een trechter mee. Hielke droeg de kan waarin de oude olie bewaard werd en Louw volgde met het groenteblikje. Sietse ging vervolgens de bout onder de motor weer losschroeven en ving de olie op in het blikje. Toen het blikje vol was, sloot Sietse met zijn duim het oliegat af, totdat Hielke het blikje geleegd had in de kan. En dan begon het vullen van het blikje opnieuw.

Dat de jongens daarbij hun handen flink besmeurden, mocht de pret niet drukken. Zij lieten alle olie uit de motor lopen en toen werd de bout weer stevig in het gat vastgedraaid. Vervolgens werd aan de zijkant van de motor een dop losgeschroefd en in het olieverversingsgat een trechter geplaatst. Nu werd het carter weer van verse goudkleurige olie voorzien.

Daarna brachten de jongens de kan en de trechter terug naar de smederij en wasten hun handen in de koelbak naast de smidse.

‘Kom,’ zei Sietse, ‘we gaan even varen.’

Dat vonden Hielke en Louw best en ze gingen weer naar het boothuis. Hielke opende de grote deur aan de kant van de vaart. Sietse drukte op de starter en de motor begon luid ronkend te draaien. Sietse schakelde de eerste versnelling in; de Kameleon gleed naar buiten en voer met een boog in de richting van de brug die voor het meer lag.

De Kameleon ging onder de brug door en het grote meer op. Doordat het nogal waaide stonden er flinke golven, die recht op de Kameleon aanrolden. De boot kon echter best tegen een stootje en de jongens vonden het prachtig als de golven schuimspattend tegen de boeg uiteen sloegen. Sietse gaf de motor steeds meer gas, waardoor de boot een reuzesnelheid kreeg. De snel wentelende schroef trok de achtersteven steeds dieper, met het gevolg dat de boeg tenslotte geheel boven het water uitstak.

Nu rolden de golven onder de boot door, zodat de jongens gedurig op en neer deinden.

‘'t Is net alsof we te paard zitten,’ riep Louw.

‘Pas maar op dat je niet zeeziek wordt!’ plaagde Hielke.

‘Poeh,’ zei Louw, ‘ik heb m'n hele leven gevaren. Ik kan niet zeeziek worden, al zou ik het willen.’

‘Dat zullen wij dan nog eens proberen,’ zei Sietse en hij stuurde de Kameleon naar links, zodat de golven tegen het rechter zijboord rolden. Daardoor begon de boot overdwars te schommelen. Vervolgens stuurde Sietse naar rechts, maar al die kunstjes konden Louw niet van de wijs brengen.

‘Al liet je de boot kopje duikelen, zou ik toch niet zeeziek worden,’ riep hij. ‘Ik ben niet zo bang als Kees!’

‘Hè ja!’ riep Hielke, ‘laten wij naar de molen varen en kijken of Kees thuis is. Hij kan morgen ook wel helpen bij het verhuizen.’

‘Goed,’ zei Sietse en hij stuurde in de richting van de grote watermolen, die ginds aan de rand van het meer stond. ‘De Woudaap’, zo was de naam van de molen, stond lustig met zijn wieken te draaien.

In de molen woonde de familie Dijkstra. Hun zoon heette Kees; hij zat ook bij Louw en de Klinkhamertjes in de klas.

Van verre zagen de vrienden in de Kameleon dat Dijkstra op de balustrade om de molen liep. Hij was bezig de kap uit de wind te draaien, zodat de wieken niet meer de volle laag kregen. Als de molen te hard ging draaien, konden de assen heet lopen en brand veroorzaken. De molen was met riet bekleed, dus zou een brand bij zo'n stevige wind niet te blussen zijn.

De Kameleon naderde de molen snel.

‘Kijk,’ riep Louw, ‘daar loopt Kees!’

‘Hé, hij kruipt in het kippenhok,’ zei Hielke, ‘hij gaat zeker zitten kraaien als een haan.’

Als de jongens hadden geweten wat Kees daar uitvoerde, hadden zij wellicht minder snel gevaren. Kees speelde namelijk een heel gevaarlijk spelletje. Hij had een smalle blikken bus gevonden met een nauwe opening erin. Uit het schuurtje van zijn vader had hij stukken carbid weggenomen en die in de bus gedaan. Daar deed hij water bij, zodat het carbid sissend het water liet borrelen.

Kees wist dat er zich nu een zeer brandbaar gas in de bus ontwikkelde. Als je daar een lucifer bij hield zou er een ontploffing volgen. De vraag was evenwel of de bus die ontploffing zou doorstaan of dat zij uit elkaar zou vliegen. Om geen risico te lopen nam Kees een lange stok, waaraan hij een stuk papier bevestigde. Hiermee gewapend kroop hij in het kippenhok tussen de verschrikt fladderende kippen. Zo zat hij veilig achter het gaas en kon hem niets gebeuren, dacht hij. Hij probeerde eerst of de stok wel lang genoeg was. Hij stak ze door het gaas en kon dan precies de bus bereiken. Dan haalde hij een doosje lucifers uit zijn zak en wilde het papier aansteken, toen hij de vrienden in de Kameleon zag naderen.

Ha! Die kwamen alsof zij geroepen waren. Kees zou hen eens met saluutschoten ontvangen, zoals men marineschepen in bevriende havens begroet. Hij wachtte nog even totdat de Kameleon vlak bij de wal was. Toen stak hij het papier in brand en duwde de stok naar de bus met carbid. Nauwelijks was het vlammende papier boven de opening of met een luide knal sprong de hele bus uit elkaar. Kees schrok zelf al net zo erg als de jongens in de Kameleon.

‘Verroest!’ riep Sietse. ‘Wat was dat?’

‘Wel alle duivels!’ klonk de stem van Dijkstra boven van de balustrade: ‘Wat gebeurt daar? Help! De molen slaat op hol!’

Dijkstra, die juist het touw van de rem vasthield, was door die onverwachte knal zo geschrokken, dat hij het touw uit zijn handen liet glippen, waarna het buiten zijn bereik naast de balustrade waaide.

De molen begon meteen harder en harder te draaien. Dijkstra boog zich gevaarlijk ver over de balustrade om het heen en weer slingerende touw te grijpen.

‘Drommels!’ riep Sietse. ‘We moeten hem helpen!’

De molen begon reeds te steunen en te piepen onder het geweld van de gierende wieken.

De Kameleon legde gauw aan en de jongens sprongen vlug op de wal. Daar zag Hielke de hark liggen, waarmee de molenaar steeds het vuil voor de waterroosters wegviste. Vlug reikte Hielke de hark aan Dijkstra, die daarmee het touw naar zich toe wist te trekken. Toen kon de molen geremd worden.

Dijkstra draaide de kap nog meer uit de wind, totdat hij er zeker van was dat de wieken niet nog eens op hol konden slaan.

Kees was intussen uit het kippenhok gekropen. Hij lachte witjes en trilde nog van de schrik.

‘Wat voerde jij daar uit?’ vroeg Hielke.

‘Had je een bom gemaakt?’ vroeg Louw.

‘Och, het was niets bijzonders,’ zei Kees en hij ruimde gauw de resten van de blikken bus op en wierp ze in het meer.

En toen kwam zijn vader.

‘Zo!’ riep Dijkstra kwaad, ‘was je weer bezig, kwajongen? Moest ik mij een aap schrikken? Zeg op! Wat heb je gedaan?’ Hij schudde Kees geducht heen en weer.

‘Au! Au!’ jammerde Kees, ‘ik zal het nooit weer doen. Ik wist niet dat het zo'n knal zou geven.’

‘Maar wat heb je dan gedaan?’ wilde Dijkstra weten.

‘Ik had een beetje carbid,’ bekende Kees.

‘Aha! Heb je weer in mijn schuur zitten neuzen?’ riep Dijkstra. ‘Dat moet maar eens voorgoed uit zijn. Begrepen! Anders krijg je prompt een pak slaag. Deugniet die je bent!’

‘Ik zal het nooit weer doen,’ beloofde Kees nogmaals en toen liet Dijkstra hem los en ging mopperend naar de schuur om te onderzoeken of Kees daar soms nog meer kattekwaad had uitgehaald.

Gelukkig zag Dijkstra niet dat de kippen uit het nog openstaande hok liepen.

‘Jongens,’ zei Kees, ‘help vlug om ze er weer in te drijven, anders zwaait er nog meer voor mij.’

Natuurlijk hielpen de vrienden hem meteen en juist toen Dijkstra uit de schuur kwam, kon Kees het deurtje achter de laatste kip sluiten.

‘Wat doen jullie daar?’ vroeg Dijkstra argwanend.

‘Even kijken,’ zei Kees.

‘Het zijn wel mooie kippen,’ zei Hielke.

‘Ja ja,’ zei Dijkstra trots, ‘het zijn mónsterbeste kippen. Maar laat ze maar met rust, anders raken ze van de leg!’

De jongens gingen in de luwte van de molen staan en daar vroeg Hielke aan Kees of hij morgen ook kwam helpen met de verhuizing.

Dat wilde Kees wel. Maar toen Sietse vroeg of hij ook even mee ging varen, bedankte Kees voor de eer. De golven waren hem te hoog.

Met de afspraak dat de vrienden Kees de volgende dag zouden komen afhalen, ging het drietal weer aan boord. Even daarna voer de Kameleon weer dansend over de golven terug in de richting van de brug.

Halverwege legden de schippers opnieuw aan bij de woonschuit van Vrolijk, die daar aan de polderdijk lag. Louw sprong op de wal en met een ‘tot morgen’ voeren de Klinkhamertjes verder naar huis. Daar werd het avontuur met Kees in geuren en kleuren verteld.

‘Dat was lang niet leuk,’ vond moeder, ‘Kees had wel een ongeluk kunnen krijgen. Stel je voor dat die bus tegen zijn hoofd was gevlogen.’

‘Dat kon niet, moeder. Kees zat achter het gaas in het kippenhok,’ zei Sietse.

‘Dacht jij, dat kippegaas tegen een ontploffing helpt?’ vroeg Klinkhamer. ‘Nee jongens. Het was reuzegevaarlijk spel!’

‘En de molen sloeg er door op hol,’ zei Hielke lachend en hij vertelde hoe Dijkstra het touw van de rem had laten glippen.

‘Drommels,’ zei Klinkhamer, ‘behalve dat het Kees zijn hoofd had kunnen kosten, was dus bijna ook de mooie molen in brand gevlogen? Zulke streken gaan toch te ver. En jongetjes, als jullie ook eens zoiets gaan proberen, reken er dan op dat ik het achter op jullie broeken zal laten knallen!’

‘Dan bent u een veel te strenge vader,’ zei Hielke lachend, ‘want Kees kreeg geen slaag.’

Maar daarin vergiste Hielke zich, want toen twee dagen later de kippen van Dijkstra door de ontploffing nog steeds van de leg bleken te zijn, kreeg Kees alsnog een pak voor zijn broek.

En een heel degelijk pak, want, zei Dijkstra: ‘Wie wind zaait, zal storm oogsten!’

En prompt!

Hoofdstuk II
De verhuizing

's Morgens om halfacht vertrokken Hielke en Sietse met de Kameleon naar de boerderij van Jellema om Gerben te halen. Ze voeren over het meer dat nu zo vlak was als een spiegel. Er was bijna geen wind.

Eerst gingen zij naar de woonschuit van Vrolijk. Daar was de hele familie reeds bezig met het huisraad naar buiten te dragen en het klaar te zetten op de wal.

‘Hallo,’ riepen Hielke en Sietse, ‘ga je mee, Louw? Of kun je niet gemist worden?’

‘Neem hem maar mee,’ riep Vrolijk, ‘hij heeft al zo zijn best gedaan dat hij wel even mag rusten.’

Louw sprong in de Kameleon, Sietse gaf weer vol gas en ze voeren verder naar ‘De Woudaap’.