De Kameleon in 't zoeklicht

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642094

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De sterke luchtstroom blies precies op Gerbens hoofd (blz. 63)

Hoofdstuk I
De duivel van Eernewoude

Voor de smederij van Klinkhamer stapten boer Jellema en zijn vrouw van hun fietsen en kwamen die bij de smid stallen. Zij moesten naar de stad en bleven nu bij de smederij wachten op de bus, die hen mee zou nemen.

Jellema had een ijzeren pijpje van ongeveer een halve meter lengte meegenomen, dat hij nu aan Klinkhamer gaf.

‘Kijk,’ zei hij, ‘het is doorgeroest en moet vernieuwd worden. Maar wilt u het vanmiddag op de boerderij laten bezorgen, want Gerben moet het gebruiken bij de melkmachine!’

‘Het komt in orde, Jellema,’ beloofde Klinkhamer. ‘Mijn jongens zullen het op tijd bij Gerben brengen. Daar kunt u op rekenen. En daar komt de bus. Goede reis en veel plezier in de stad!’

Jellema en zijn vrouw waren nauwelijks vertrokken of Klinkhamer begon een buis van dezelfde dikte te zoeken. Op de zaagmachine zaagde hij er de vereiste lengte af en met een draadsnijder maakte hij er aan weerskanten een schroefdraad aan. Hiermee was het karwei klaar.

Klinkhamer legde de staaf op de werkbank en schreef er een briefje bij, waarop stond: ‘Voor vier uur bezorgen bij Jellema.’

Tegen twaalven kwamen zijn beide zoons thuis uit school. Zij waren veertien jaar oud en omdat zij een tweeling waren, geleken zij zo sprekend op elkaar, dat het zelfs voor Klinkhamer wel eens moeilijk was om te kunnen zeggen wie van hen Hielke en wie Sietse was.

Het waren echte vrolijke rakkers, die er stevig gebouwd en gezond uitzagen en die later zeker flinke smeden zouden worden. In hun vrije tijd droegen zij dan ook steeds een overall en hielpen dan vaak in de smederij bij het repareren van fietsen of het poetsen van machines.

Sietse, die het eerst de werkplaats kwam binnenhollen, ontdekte meteen het stuk pijp met het briefje op de werkbank. ‘Ha!’ riep hij, ‘moeten wij dat vanmiddag wegbrengen, vader?’

‘Ja jongens,’ zei Klinkhamer, ‘en vergeet het niet! Want Gerben heeft het nodig voor de melkmachine. En hij is maar alleen en moet wel twintig koeien melken!’

‘Wel,’ zei Hielke, ‘dan gaan wij Gerben helpen.’

‘Zeker van de wal in de sloot?’ vroeg Klinkhamer lachend. Hij wist immers hoe dikwijls de jongens het met Gerben aan de stok hadden!

Gerben was een vrolijke boerenknecht, die de jongens graag iets op de mouw speldde. Hij kon fantaseren tot hij tenslotte zelf geloofde dat het waar was. Maar o wee, als de jongens hem er eens tussen namen! Dan moesten zij dikwijls heel hard lopen om aan zijn vuisten te ontkomen. En toch zochten zij Gerben steeds weer op en had Gerben altijd veel belangstelling voor de tweeling.

Mevrouw Klinkhamer kwam nu ook in de smederij en vroeg of de mannen kwamen eten. Dat behoefde zij nooit tweemaal te vragen want Klinkhamer en de jongens hadden steeds een wonderbaarlijke eetlust.

‘Ik denk wel eens dat jullie geen bodem in je maag hebben,’ zei mevrouw Klinkhamer vaak, wanneer het eten tot de laatste kruimel was verdwenen.

‘Dat komt, moeder, omdat je zo buitengewoon lekker kunt koken,’ zei Klinkhamer dan. ‘Wat zeggen jullie jongens?’

‘Er is maar één moeder en dat is de onze!’ riepen Hielke en Sietse dan en het gevolg was dat mevrouw Klinkhamer dan de volgende dag nog heerlijker eten op tafel zette. Geen wonder dus, dat de jongens er zo goed uitzagen.

Terwijl de familie aan tafel was, merkte Klinkhamer op, dat het weer minder mooi begon te worden.

‘Jullie moeten straks maar gauw naar de boerderij gaan, jongens,’ zei hij, ‘er komt regen!’

‘Wij varen er in tien minuten heen,’ zei Sietse. ‘Voordat de bui komt, zijn wij wel terug!’

‘Als jullie maar voorzichtig zijn,’ zei moeder, ‘ik vind het niets prettig dat jullie het meer op gaan. Er kan best storm komen. Ga maar liever op de fiets!’

‘Och welnee, moeder,’ zei Hielke, ‘onze boot kan heel wat hebben. En wij kunnen zwemmen als ratten. Er zal ons niets gebeuren.’

‘Schiet dan maar op,’ zei Klinkhamer, ‘des te eerder zijn jullie terug.’

Hielke en Sietse gingen naar het boothuis dat achter de smederij aan de rand van de vaart was gebouwd. Het was een houten loodsje dat precies groot genoeg was om een motorbootje te kunnen herbergen.

De boot, die geheel van ijzer was, droeg de naam Kameleon. Het was een zogenaamde opduwer, welke Klinkhamer van een turfschipper had gekocht, toen de motor onherstelbaar stuk bleek te zijn. Uit de oude auto van de dokter had Klinkhamer toen de motor overgeplaatst in de boot, waarbij weldra bleek dat die motor nog zó krachtig was, dat de Kameleon een van de snelste boten van het dorp genoemd kon worden. En dat wilde wat zeggen, want er waren heel wat bootjes in het dorp.

De familie Klinkhamer woonde namelijk bij een groot meer en vanzelfsprekend gingen de meeste dorpelingen daar in hun vrije tijd op varen.

Hielke en Sietse, die heel trots waren op hun boot, hadden hem goed in de verf gezet. Doordat zij dat met een mengelmoes van kleuren hadden gedaan, bleek het moeilijk te bepalen of de boot nu groen, grijs of geel was.

Toen de dokter dit zag, merkte hij op dat de boot de eigenschappen van een kameleon had. Een kameleon is namelijk een hagedis die van kleur kan veranderen, dus een dier zonder een bepaalde kleur. En omdat de boot toch een naam moest hebben, schilderden de jongens in witte letters ‘Kameleon’ aan weerszijden van de stompe boeg.

Sietse had intussen de deur van het boothuis geopend en ging eerst kijken of er nog genoeg brandstof in de benzinetank was. De tank bleek half vol te zijn en dat was meer dan voldoende. Sietse schroefde de dop weer dicht en drukte vervolgens op de knop van de startmotor. Direct daarop sloeg de motor aan.

Hielke, die ook aan boord wilde gaan, trok zijn voet terug. ‘Verroest,’ riep hij, ‘daar hadden wij het pijpje bijna vergeten!’

Hij holde vlug naar de werkplaats om het te halen. Sietse liet de Kameleon langzaam naar buiten varen en legde naast het boothuis aan.

Daar kwam Hielke reeds terug.

Moeder kwam ook buiten en riep: ‘Hé jongens, moeten jullie geen regenjassen meenemen?’

‘Welnee moeder. Wij zijn zo terug!’ riep Sietse.

‘En als wij al nat regenen, gaat het toch niet verder dan onze huid!’ riep Hielke lachend.

En dan gaf Sietse vol gas en voer de Kameleon snel naar de brug, die vlak voor het meer over de vaart lag. Zij gingen onder de brug door en werden dan aangeroepen door de brugwachter.

‘Moeten jullie ver?’ vroeg hij. ‘Er is slecht weer op komst. De radio voorspelt regen en wind!’

‘Wel bedankt,’ riep Hielke terug, ‘maar wij gaan toch even naar de boerderij van Jellema. Over een kwartier zijn wij weer hier!’

De Kameleon zwenkte naar links en ging nu op volle snelheid het meer over. De steven kwam steeds verder omhoog en achter de boot kolkten schuimende golven woest dooreen. In een ommezien had de boot de brug en het dorp ver achter zich gelaten. Sietse stuurde in de richting van een grote molen die op de polderdijk bij het meer stond. ‘De Woudaap’, zo heette deze molen, moest ervoor zorgen dat het water in de polder op peil bleef. Dijkstra, de molenbaas, was op de omloop rond de molen druk bezig met het vastzetten van de wieken.

‘Dijkstra is bang voor storm!’ merkte Hielke op.

‘Hij heeft gelijk,’ zei Sietse.

Want in het westen werd de hemel steeds donkerder. Grote grijze wolken voorspelden niet veel goeds.

De Kameleon begon dichter naar de wal te varen en legde even later aan bij een klein steigertje, dat daar door boer Jellema was gebouwd om er de melkbussen op klaar te kunnen zetten voor de melkvaarder.

Hielke maakte de Kameleon vast en gewapend met het stuk buis beklommen de broers de dijk om die aan de andere kant weer af te dalen. Zo kwamen zij op het erf van de boerderij.

Zij liepen rond de schuur, waarvan de achterdeur open stond en gingen naar binnen.

Luid riepen zij om Gerben, maar er kwam geen antwoord. Zij gingen weer naar buiten en ontdekten dan Gerben ginder in het weiland achter de boerderij.

‘Maar daar loop ik niet helemaal heen,’ zei Sietse, ‘wij kunnen het buisje wel bij de machine leggen. Dan vindt Gerben het wel.’

Sietse legde het pijpje in de schuur op de melkmachine, zodat het goed in 't oog liep.

‘Ik geloof dat Gerben hierheen komt,’ zei Hielke, ‘laten wij maar even wachten.’

‘Maar jò, het regent al,’ riep Sietse.

‘Nou? Dan kun je hier toch beter blijven?’ vond Hielke. ‘Anders worden wij toch maar doornat!’

Zij bleven in de deuropening naar Gerben kijken, die nu met grote passen naar de boerderij kwam.

‘Voordat hij hier is, zal hij flink nat geregend zijn,’ zei Hielke.

‘Onze boot wordt ook nat,’ zei Sietse en hij liep naar een van de kleine raampjes in de zijmuur om naar de Kameleon te kijken. Maar dat ging natuurlijk niet, want de hoge dijk belemmerde het uitzicht op het meer. Wel zag Sietse iemand haastig over de dijk naderen. Het was Sjoerd, de postbode.

‘Zeg Hielke,’ riep Sietse, ‘daar komt Sjoerd ook! Zullen wij ons verstoppen? Misschien kunnen wij een grap uithalen!’

‘Natuurlijk!’ riep Hielke meteen heel enthousiast. ‘Laten wij op de hooizolder klimmen!’

Boven het gedeelte van de schuur waar 's winters de koeien staan, was een zolder. Die zolder liep langs de hooiberg welke hoog opgetast in het midden van de schuur stond. Wanneer de koeien gevoerd moesten worden, werd er hooi op de zolder geworpen en dan door luiken neergelaten in de stal. Vandaar de naam hooi- of ook wel koezolder.

Naar deze zolder begaven Hielke en Sietse zich, door als apen tegen de houten wand op te klauteren. Het was daarboven tamelijk donker, want door de kleine ruitjes beneden in de schuur drong niet veel licht naar binnen. Even moesten de jongens aan de schemer wennen en dan ontdekten zij naast een oude arreslee een stapeltje lege zakken waarop zij gingen zitten wachten, totdat Gerben en Sjoerd zouden komen.

Het was Sjoerd die het eerst kwam binnenhollen, direct daarop gevolgd door Gerben.

‘Ha die Sjoerd!’ riep Gerben, terwijl hij zijn pet afnam en er het water uitsloeg. ‘De dauw wordt mij te zwaar! Tjonge, wat een weertje!’

‘Het is wat moois,’ mopperde Sjoerd, ‘nu heb ik de bestelling extra vlug bezorgd om een vrije middag te kunnen nemen en nu krijg je dit snertweer!’

‘Was je van plan om te gaan vissen?’ vroeg Gerben.

‘Vissen? Ben je betoeterd? Dat doe ik nooit. Ik ga geen uren zitten wachten op eentje die ik nog nooit gezien heb.’

‘Lust jij dan geen vis?’ vroeg Gerben.

‘Dat wel, maar ik heb liever vlees!’

‘Natuurlijk,’ lachte Gerben, ‘daarvoor was jij vroeger ook slager. Maar ik zit graag op het water. Als jij zin hebt, kun je wel eens met mij uit zeilen gaan.’

‘Hm,’ bromde Sjoerd, ‘en dan gaan wij zeker naar de duivel van Eernewoude?’

‘Ssst!’ riep Gerben, ‘die naam moet je hier nooit weer uitspreken. Weet je wel dat dat spook vroeger op deze boerderij heeft gewoond?’

‘Laat me niet lachen,’ zei Sjoerd, ‘jij moet niet denken dat ik aan spoken geloof! Ik ben geen klein kind.’

‘Maar jij holde toch maar op je blote voeten naar het dorp toen de jongens van Klinkhamer met een masker op uit het meer kwamen opduiken!’

‘Dat moet jij nodig zeggen!’ riep Sjoerd kwaad, ‘de avond tevoren sprong jij met je klompen aan bij Klinkhamer de keuken binnen, omdat die jongens met datzelfde masker vanachter de regenbak kwamen spoken. Klinkhamer heeft het mij zelf verteld.’

‘Stil even,’ zei Gerben, ‘ik hoor wat!’

Hielke en Sietse, die vanaf de zolder op de beide vrienden neerkeken, hadden de grootste pret. Hielke had daarbij even de arreslee aangeraakt en dat gaf een krakend geluid.

Gerben, die door de vele jaren dat hij knecht was bij Jellema, zoetjes aan alle geluiden in en om de boerderij kende, hoorde direct dat het door Hielke veroorzaakte gekraak niet gewoon was.

Oplettend keek hij om zich heen en toen Hielke met opzet nogmaals tegen de slee duwde en weer dat gekraak klonk, ging Gerben naar de staldeur en trok die open.

‘Doe niet zo geheimzinnig,’ zei Sjoerd spottend, ‘jij denkt mij zeker bang te maken? Maar al sloof jij je nog zo uit, ik lach erom!’

Gerben gaf geen antwoord. Hij stond nog even aandachtig te luisteren, maar doordat de jongens zich stil hielden, hoorde hij niets verdachts meer.

‘Het zal wel een losse pan op het dak geweest zijn,’ zei hij dan, om zichzelf gerust te stellen, want in werkelijkheid was Gerben geen grote held.

Hielke moest zo lachen om die twee daar beneden, dat hij vlug zijn handen voor zijn gezicht drukte om het niet uit te brullen.

Door zijn vingers ontsnapte evenwel een sissend geluid als bij een machine die stoom afblaast.

‘Zss-Zss-Zss-Zss,’ klonk het met korte stootjes.

‘Wat is dat toch?’ zei Gerben.

‘Een kat!’ zei Sjoerd.

Sietse ging nu ook zo'n sissend geluid maken en dat vond Gerben zo verdacht, dat hij nogmaals de staldeur open trok en op zoek ging naar de kat.

Even later kwam hij terug met de poes in zijn armen.

‘Hij lag in de stal te slapen,’ zei Gerben.

En met de poes op zijn knieën ging hij naast Sjoerd zitten op een voerkist die tegen de wand van de koestal stond.

Vlak boven hen gluurden Hielke en Sietse over de rand van de zolder.

Buiten kletterde de regen in stromen op het pannen dak. De bui verduisterde de schuur, zodat het er schemerig werd als in de late zomer. Sietse, die langs de rand van de zolder kroop, vond 'n partijtje korte ronde stokjes die ieder omwonden waren met een draad. Meteen begreep Sietse dat het palinglijnen waren, die Gerben daar had neergelegd. Gerben zette deze stokjes wel eens stiekem uit langs de rand van het meer. Hij wierp de lijnen dan, voorzien van een haak met een worm, te water. Dat deed hij bij voorkeur 's avonds in het donker, want als veldwachter Zwart het zag, kreeg hij zeker een proces-verbaal. 's Morgens vroeg, voor melkenstijd, haalde Gerben de lijnen dan weer binnen en zo had hij al enige malen een mooi partijtje paling gevangen.

En nu wilde Sietse met zo'n palingsnoer eens iets heel anders vangen. Hij wikkelde de draad van een stokje af en liet de haak naar beneden zakken op de plaats waar de uniformpet van onze postbode op een vat lag te drogen.

Terwijl Gerben aan Sjoerd trachtte wijs te maken dat de kat van Jellema eens op een avond drieëndertig muizen had gevangen, deed Sietse zijn best om de pet aan de haak te pikken. Het lukte buiten verwachting reeds bij de tweede poging. En zonder dat de beide vrienden op de voerkist er iets van merkten, verdween Sjoerds pet in het donker boven de zolder.

Hielke, die ook al een snoer had afgewikkeld, probeerde nu de pet van Gerben te vangen. Het duurde even en dan had ook hij beet. De pet zweefde omhoog maar of het nu kwam doordat de pet van een zeer losse stof was gemaakt, of dat zij te zwaar was door het regenwater is niet met zekerheid te zeggen, doch halverwege liet de haak los en viel het natte hoofddeksel in de nek van Sjoerd.

Met een gil van schrik sprong Sjoerd op.

Gerben schrok al even hevig.

‘Wat heb je?’ vroeg hij verbaasd.

‘Dat zul jij niet weten!’ riep Sjoerd kwaad. ‘Grappig hoor, om die natte pet in mijn nek te duwen!’

‘Maar dat heb ik niet gedaan!’ riep Gerben verontwaardigd, ‘ik weet van niets. De pet lag naast me op de kist, hoe kan hij dan in jouw nek komen?’

‘Jij hebt altijd van die flauwe grapjes,’ zei Sjoerd. ‘Je wilt toch zeker niet beweren dat de duivel van Eernewoude het gedaan heeft? En, verroest, waar heb je mijn pet gelaten?’

‘Wat?’ riep Gerben, die er nu helemaal niets meer van begreep, ‘is jouw pet weg? Maar dan klopt hier iets niet! Ik zweer je dat ik hem niet heb aangeraakt. Hoe zou ik dat gekund hebben? Jij zat toch tussen mij en jouw pet in?’

‘Tja,’ zei Sjoerd aarzelend en hij begon onrustig om zich heen te kijken. ‘Het is wel vreemd. Maar hoe kan dat nou?’

Sietse, die stiekem verder op de zolder was gekropen, riep nu door een luik, zodat het klonk alsof het uit de stal kwam:

‘Hoei, hoei! Hu, hu! Brrrrr, boeoe!’

Gerben en Sjoerd keken elkaar verschrikt aan.

‘Zou het een uil zijn?’ vroeg Gerben.

‘Heb jij dan ooit een uil “brrr” horen roepen?’ vroeg Sjoerd. ‘Het is vast iets anders. Heeft die duivel van Eernewoude hier vroeger werkelijk gewoond?’

‘Welnee,’ zei Gerben, ‘dat was maar een grapje.’

‘Het begint er anders wel op te lijken,’ vond Sjoerd.

Nu liet Hielke de arreslee weer kraken.

Gerben ging de stal in. Sjoerd, die kennelijk niet graag alleen bleef, liep met hem mee.

‘Kom,’ fluisterde Sietse, ‘we gaan er als de weerlicht vandoor! Straks vinden ze ons en dan krijgen we weer voor minstens vijf cent. Ik smeer 'm!’

Door Hielke gevolgd liet hij zich vlug naar beneden zakken. De uniformpet van Sjoerd duwde Sietse gauw in de brieventas van de postbode en dan holden zij het erf af naar de boot.

Het regende nog steeds, maar daar trokken de beide deugnieten zich niets van aan. Zij waren liever nat dan dat zij in de sterke knuisten van Gerben vielen. Met volle kracht ging de Kameleon terug naar huis.

Bij het vuur in de smederij droogden de jongens hun overalls.

Intussen begon de wind op te steken en werden de regenwolken uiteengedreven totdat het buiten helemaal droog was. Toen duurde het niet lang of daar kwam de postbode ook terug uit de polder. Hij was blootshoofds en zijn haar was door de wind zo door elkaar gewaaid, dat hij meer op een bosjesman leek dan op een beambte van de posterijen.

‘Tjonge, Sjoerd,’ zei Klinkhamer lachend, ‘heb jij het zo warm? Of is je pet in het meer gewaaid?’

‘Wist ik het maar,’ mopperde Sjoerd ontstemd, ‘ik ben 'm kwijt!’

Hielke en Sietse keken elkaar eens aan, maar moesten dan zo lachen dat zij haastig hun gezichten afwendden.

‘Maar hoe kun je nu zo'n grote uniformpet zomaar kwijt raken?’ vroeg Klinkhamer verbaasd. ‘Of heb je soms onderweg liggen slapen?’

‘Liggen slapen?’ riep Sjoerd verontwaardigd. ‘Met dit weer? In die regen? U denkt toch niet dat ik gek ben?’

‘Nou ja,’ zei Klinkhamer, ‘jij kunt toch wel ergens in een schuur hebben geschuild? En als je daar in slaap bent gevallen, zou dat toch geen schande zijn? Jij staat immers heel vroeg op?’