De Kameleon wint de prijs

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642148

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Naar links!’ riep Gerben. ‘Ze gaan naar de weg. Wij kunnen hen de pas afsnijden...’ (blz. 88)

Hoofdstuk I
Een raadsel

Het was midden in de nacht toen veldwachter Zwart wakker schrok. Hoorde hij iets? Aandachtig bleef hij luisteren en het duurde niet lang of van beneden drongen verdachte geluiden tot hem door.

Wel verdraaid, dacht Zwart, zit er iemand aan de voordeur te morrelen? Maar die brutale kerel zou van een koude kermis thuiskomen, want je kunt maar niet ongestraft bij de veldwachter gaan inbreken. En dat de veldwachter daar woonde, kon iedereen weten, het stond duidelijk op een wit bord naast de deur. Gemeentepolitie stond er in dikke zwarte letters op het bord en alleen iemand, die niet kon lezen, zou zo dom kunnen zijn om daar in te breken.

Zwart was altijd een ijverig veldwachter geweest en nu het een inbraak in zijn eigen huis betrof, stond hij dan ook vlug op en sloop geruisloos de trap af. Juist toen hij de gang bereikte zag hij de kruk van de voordeur bewegen.

Ha, dacht Zwart, die brutale kerel zal ik eens de schrik van zijn leven bezorgen. Heel stilletjes draaide hij het slot los. Dan, met een ruk, trok hij de deur wijd open en stond oog in oog met... een koel.

‘Verroest!’ riep Zwart geschrokken.

‘Boe!’ loeide de koe, zodat het door het hele huis galmde.

Mevrouw Zwart, die nog sliep, schrok wakker en riep: ‘Help!’

‘Vooruit, beest!’ riep Zwart tegen de koe die aanstalten maakte om naar binnen te gaan. Maar de koe kon niet terug, want zij was met een touw aan de deurkruk vastgebonden.

‘Wat gebeurt er toch?’ kwam mevrouw Zwart boven bij de trap vragen. ‘Heb je een koe? Wat moet je met dat beest?’

‘Die heb ik gewonnen in de loterij,’ zei Zwart ontstemd.

‘Dat is toch niet waar?’ vroeg z'n vrouw.

‘Natuurlijk niet,’ antwoordde Zwart, ‘dit is een flauwe grap van baldadige kwajongens. Zij hebben dat beest aan mijn deur gebonden.’

‘Welke jongens?’ vroeg mevrouw.

‘Dat zal ik gauw genoeg weten,’ zei Zwart, ‘ik ga naar Klinkhamer. Zijn lieve zoontjes kunnen mij alles vertellen, verwacht ik. Maar zij zullen dit gem tweede keer doen, dat verzeker ik je.’

Zwart knoopte het touw los en maakte de koe aan een paaltje van het tuinhek vast. Vervolgens ging hij zich vlug aankleden en dan, de koe achter zich meetrekkend, liep hij door de stille nacht naar de smederij van Klinkhamer. Daar trok hij, boos als hij was, zo hard aan de bel, dat de hele familie Klinkhamer meteen klaar wakker schrok. De grote forse smid trok vlug wat kleren aan en, gevolgd door zijn zoons Hielke en Sietse, haastte hij zich naar beneden en opende de deur.

Daar zag hij tot zijn verbazing Zwart met een koe.

‘Goedenavond,’ zei Zwart bars.

‘Zeg liever goedemorgen,’ vond Klinkhamer. ‘Het is al drie uur. Wat moet die koe? Zij hoeft toch zeker geen hoefijzers?’

‘Dat kunnen die twee kwajongens beter vertellen,’ meende Zwart grimmig, ‘het is een schande om zo'n arm dier bij iemand aan de deurkruk te binden.’

‘Wij weten van niets!’ riep Sietse.

‘Wij hebben het echt niet gedaan,’ zei Hielke.

‘En wie heeft het dan wel gedaan?’ vroeg Zwart boosaardig. ‘Jullie maken mij niet wijs dat er iemand in ons dorp kattekwaad kan uithalen zonder dat jullie er iets van weten. Of heeft Gerben het gedaan?’

‘Wij weten het echt niet!’ riep Hielke.

‘Gerben zal zo iets niet doen,’ zei Klinkhamer. ‘Hij is oud en wijs genoeg om de koeien met rust te laten. Trouwens, hij zou hooglopende ruzie met zijn baas krijgen.’

Gerben was de knecht van boer Jellema. Hij moest iedere dag de koeien melken en dus zou het wel vreemd zijn als hij een koe naar het dorp bracht, terwijl de melkmachine toch bij de boerderij stond.

Nee, Gerben had het vast niet gedaan. En de jongens van Klinkhamer ook niet. Wie had het dan wel gedaan? Zwart dacht na.

En dan vroeg Klinkhamer: ‘Van wie is die koe?’

‘Dat weet ik niet,’ zei Zwart nors. ‘Morgen zal er wel een boer komen opdagen die er eentje kwijt is. Maar waar moet ik zolang met dat beest heen?’

‘Bind haar aan de pereboom achter de smederij,’ bedacht Klinkhamer, ‘daar staat ze rustig en er is ook voldoende gras.’

‘Dat zal ik doen,’ zei Zwart opgelucht, want hij voelde er weinig voor om nog verder met de koe langs de weg te trekken.

Hielke en Sietse gingen helpen het dier naar het grasveldje achter de smederij te brengen. Aan de pereboom, die midden op het veldje stond, maakte Zwart het touw extra stevig vast en zo moest de viervoeter daar verder de nacht doorbrengen.

Zwart ging terug naar huis om nog wat te slapen en Klinkhamer en zijn jongens zochten ook hun bed weer op.

De volgende morgen, het was pas vijf uur, ging Gerben, zoals steeds, uit het dorp naar de boerderij van Jellema. Deze boerderij stond aan de polderdijk die langs het meer loopt, even voorbij de watermolen, de Woudaap. Het was prachtig stil weer. Op de plaats, waar de zon bezig was om vanachter de horizon te verrijzen, was de hemel rood gekleurd met een waaier van lichtstralen. Op de daken zaten de spreeuwen al luid te zingen om op hun manier de nieuwe dag te verwelkomen.

Het werkte aanstekelijk op Gerben, die al fluitend het dorp verliet. Hij kwam voorbij het huis van de notaris en het huis van de rijke mijnheer Siegerdsma en dan voorbij de dokter en vervolgens langs de smederij van Klinkhamer. Maar wat hoorde hij daar? Loeide er een koe? Ging Klinkhamer een koe houden? En moest dat dier dan op dat kleine grasveldje achter de smederij grazen? Dat kon toch niet? Daar stond immers veel te weinig gras? Of had hij het zich verbeeld?

Maar dan loeide de koe weer. Gerben matigde zijn snelheid en keerde terug. Hier moest hij meer van weten. Hij liep langs de smederij en zag de koe aan de pereboom vastgebonden.

Wat moet dat dier hier, vroeg Gerben zich verwonderd af. Het lijkt warempel onze Saartje wel. Gerben ging naar de koe en bekeek het oormerk. Toen was er geen twijfel meer mogelijk. Het was Saartje. Het dier herkende Gerben ook en duwde zijn natte snuit tegen Gerbens hand.

Maar dit is geen zuivere koffie, dacht Gerben, gisteravond liep Saartje nog bij de andere koeien in de wei en Jellema heeft er niets van gezegd dat Saartje weggebracht moest worden. Dus klopt het helemaal niet dat zij hier achter de smederij staat. Ik neem haar mee terug.

Gerben knoopte het touw los, wat hem wel enige moeite kostte, want Zwart had het extra stevig vastgemaakt. Dan ging Gerben, lopend naast zijn fiets en met Saartje achter zich, op weg naar de boerderij.

Het was even voor zeven uur toen Klinkhamer beneden kwam. Hij keek door het raam en zag dat de koe verdwenen was. Hij besteedde er verder geen aandacht aan omdat hij veronderstelde dat veldwachter Zwart het dier al weggehaald had.

Hielke en Sietse kwamen ook beneden en vonden het wel vreemd dat de koe er niet meer was. Aan het ontbijt werd alles nog eens besproken.

‘Wie kan dat beest toch bij Zwart aan de deur hebben gebonden?’ vroeg Klinkhamer.

Maar die vraag kon niemand beantwoorden. Wel kwam er even later nog een tweede vraag bij toen de veldwachter aan de achterdeur klopte.

‘Waar is mijn koe?’ vroeg hij nogal opgewonden.

‘Weet u dat niet?’ vroeg Klinkhamer verbaasd.

‘Hoe kan ik dat weten?’ riep Zwart. ‘Ik kom pas van huis om het dier te halen. Het moet mee naar het gemeentehuis, daar kunnen wij de registratienummers controleren en dan weten we precies wie de eigenaar is. Of weten de jongens er meer van?’

Klinkhamer greep Hielke en Sietse stevig bij de kraag en schudde ze lang niet zachtzinnig door elkaar. ‘Zeg op jullie!’ riep hij, ‘waar is de koe gebleven?’

‘Au!’ riep Sietse, ‘wij weten van niets. Echt niet. Waarom heeft Zwart niet meteen het nummer opgeschreven? Wij krijgen altijd de schuld!’

‘Tja, Zwart,’ zei Klinkhamer, ‘als u het nummer meteen genoteerd had, wist u nu van wie de koe was.’

‘Denkt u altijd direct aan alles, als u midden in de nacht uit uw slaap wordt gehaald?’ vroeg Zwart kwaad. ‘Maar ik zal het wel uitzoeken, reken maar.’ En driftig ging hij terug naar het dorp.

‘Het is weer fraai,’ zei Klinkhamer, ‘wij hebben met deze zaak niets te maken. Wij worden in het holst van de nacht uit de slaap getrommeld, en dan is Zwart nog kwaad bovendien. Enfin, ik laat er mijn boterhammen niet voor staan. Kom, laten wij verder eten.’

De familie Klinkhamer ging weer aan tafel totdat zij opnieuw gestoord werden door bezoek van Gerben.

‘Goedemorgen allemaal!’ riep hij luidruchtig, ‘de complimenten van Jellema en of de jongens in het vervolg de koeien met rust willen laten.’

‘Jij bent gek!’ riep Sietse kwaad, ‘wij hebben geen koe aangeraakt.’

‘Maak mij wat wijs,’ riep Gerben, ‘ik heb vanmorgen zelf gezien dat Saartje hier aan de pereboom was vastgebonden.’

‘Heb jij haar dan meegenomen?’ vroeg Klinkhamer.

‘Natuurlijk,’ zei Gerben, ‘wat moet een koe bij een smederij doen? En zij moest bovendien gemolken worden. Maar als de jongens haar niet hier hebben gebracht, wie heeft dat dan wel gedaan?’

‘Veldwachter Zwart,’ zei Klinkhamer.

‘Zwart?’ zei Gerben verbaasd. ‘Sinds wanneer gaat die er met onze koeien vandoor?’

‘De koe was bij hem aan de deurkruk gebonden,’ zei Klinkhamer.

‘Dus dan was het toch kwajongenswerk,’ zei Gerben en daarbij keek hij Hielke en Sietse lang niet vriendelijk aan.

‘Misschien heb jij het zelf wel gedaan,’ zeiden de jongens.

‘Weet je wat,’ vond Klinkhamer, ‘ik ga Zwart even bellen en hem vertellen dat de koe terecht is, anders zoekt hij de hele dag voor niets.’

Klinkhamer verdween in de gang waar de telefoon was. Intussen gingen Gerben en de jongens overleggen wie toch deze streek uitgehaald kon hebben.

‘Misschien Kees Dijkstra?’ vroeg Gerben. ‘Het vee loopt in de wei achter de Woudaap. Het zou dus voor hem een klein kunstje zijn om er in de nacht met een koe vandoor te gaan.’

‘Dat durft Kees niet,’ wist Sietse, ‘hij is bang in donker.’

‘En Sjoerd, de postbode, durft het ook niet,’ dacht Gerben, ‘hoewel hij mij er wel graag tussen wil nemen.’

Klinkhamer kwam weer in de huiskamer en vroeg: ‘Ga jij weer naar Jellema, Gerben?’

‘Ja zeker,’ zei Gerben, ‘wij moeten het hooi binnenhalen.’

‘Wacht dan even tot Zwart komt, hij wil jou even spreken!’

‘Als het niet te lang duurt,’ meende Gerben, ‘want ik heb weinig tijd.’

Maar Zwart kwam spoedig en ging vlak voor Gerben staan.

‘Zo, broer,’ zei hij bars, ‘vertel nu maar alles.’

‘Wat bedoelt u?’ vroeg Gerben, ‘u denkt toch niet dat ik Saartje bij u aan de deur heb gebonden?’

‘En waarom zou ik dat niet denken?’ vroeg Zwart. ‘Hoe wist jij dan zo precies dat die koe hier achter de smederij stond? Van de weg af kan niemand dat zien, vertel op, hoe wist jij dat?’

Een moment stond Gerben sprakeloos. Dan werd hij rood van kwaadheid en riep: ‘Ik ga naar de burgemeester, dit gaat te ver! Ik zal een aanklacht tegen u indienen omdat u mij vals beschuldigt, dat neem ik niet. Nu niet, en nooit niet!’

‘Hm,’ zei Zwart, ‘wie heeft deze streek dan wel uitgehaald?’

‘Ben ik veldwachter of bent u het?’ riep Gerben nog steeds kwaad, ‘dat zoekt u zelf maar uit, ik ga hooien. En als u ooit weer een koe aan een boom bindt, doe het dan met een fatsoenlijke knoop. Het touw was bijna niet los te krijgen.’

Hevig mopperend ging Gerben terug naar de boerderij.

‘Nu weet ik nog niets,’ zei Zwart zichtbaar teleurgesteld, ‘en toch zal ik de man vinden die mij die poets heeft gebakken!’

‘U doet uw best maar, Zwart,’ zei Klinkhamer, ‘maar als u weer een koe vindt, breng hem dan alstublieft niet weer hierheen. Ik word niet graag onnodig gewekt en ik hou ook niet van ruzie bij mijn ontbijt.’

Daar gaf Zwart geen antwoord op, maar de uitdrukking op zijn gezicht sprak boekdelen. Het stond volledig op storm.

Nadat ook Zwart vertrokken was, zei Klinkhamer: ‘Zo, dat was dat. Geef mij nog maar een bakje thee, moeder.’

‘Toch vind ik het niks leuk,’ zei Hielke, ‘dat Zwart altijd direct ons van alles verdenkt.’

‘Ja,’ zei Sietse, ‘dat doet hij altijd.’

‘Zo is het leven nu eenmaal, jongens,’ zei Klinkhamer. ‘De een mag een koe stelen en de ander mag niet eens over het hek kijken. Toch zouden jullie best deze streek uitgehaald kunnen hebben. Wat zeg jij, moeder?’

‘Nee,’ zei moeder zeer beslist, ‘dat geloof ik niet.’

‘Bravo, moeder!’ riepen de jongens, ‘met u kunnen wij praten. U bent de beste moeder van de hele wereld. U bakt de dikste pannekoeken. U smeert de lekkerste boterhammen. U maakt de fijnste puddingen!’

‘Stop. Malle jongens,’ zei moeder lachend, ‘laat me los.’ Hielke en Sietse, die uitbundig haar beide handen schudden, hielden nu op.

‘Toch begrijp ik nog niet, moeder,’ zei Klinkhamer, ‘waarom jij er zo van overtuigd bent dat de jongens zo'n streek niet zouden uithalen.’

‘Omdat zij dat een koe niet willen aandoen,’ zei moeder.

‘Zo is het,’ zei Hielke.

‘Juist,’ zei Sietse.

Maar wie het dan wel gedaan had, bleef voor allen een raadsel.

Hoofdstuk II
De Kameleon is niet te verslaan

Louw Vrolijk, die bij de boterfabriek woonde en Cor, die bij de buren van Klinkhamer logeerde, kwamen Hielke en Sietse vragen wat zij deze morgen zouden gaan doen.

‘Wij gaan een koeieraadsel oplossen,’ zei Sietse.

‘Wat bedoel je?’ vroeg Cor.

En dan kregen hij en Louw het verhaal te horen van wat er die nacht gebeurd was.

‘Ha,’ lachte Louw, ‘ik had het gezicht van Zwart graag willen zien toen hij de deur opentrok en er een groot koebeest op z'n stoep stond. Wat denken jullie, zou Gerben het gedaan hebben?’

‘Wel nee,’ zei Hielke, ‘Gerben was heel kwaad over die streek, want het is niet leuk om zo'n arm dier de hele nacht op straat te laten staan.’

‘Ik snap niet dat zo'n groot beest zich zomaar door iemand laat vangen en meenemen,’ zei Cor.

‘Dat komt omdat koeien geen verstand hebben,’ wist Sietse.

‘Dat is niet waar,’ sprak Cor tegen, ‘in de stad is een abattoir waar veel koeien geslacht worden. En laatst was er een koe die in de slagerij keek en er toen meteen vandoor ging. Zij begreep direct wat haar te wachten stond en dat bewijst dat een koe toch niet zo dom is.’

‘Alle dieren hebben wel een beetje verstand,’ dacht Hielke, ‘maar omdat het maar een beetje is, ben je ze gauw de baas. Degene die de koe uit het weiland heeft meegenomen, wist wel met dieren om te gaan, want als een koe merkt dat je bang bent, is er vaak niets mee te beginnen.’

‘In welk weiland liep de koe?’ vroeg Louw.

‘Achter de Woudaap,’ zei Sietse. ‘Zullen wij daar eens gaan kijken? Misschien weet Kees er iets van.’

‘Of de studenten hebben het gedaan,’ zei Cor.

‘Op de Mariahoeve zijn nog geen studenten,’ zei Sietse, ‘die komen volgende maand pas.’

De Mariahoeve was een grote boerderij, waar de weduwe Wijnstra woonde met haar dochtertje Paulien. Mevrouw Wijnstra had de hoeve verhuurd aan de studenten uit de stad, die er een centrum van hadden gemaakt, waar zij hun jubileumfeesten konden vieren, en waar zij in grote groepen konden logeren. Dat het centrum daar gevestigd kon worden hadden de studenten te danken aan Hielke en Sietse. Uit waardering voor de prestaties van de jongens hadden de studenten een monument opgericht aan de kant van het meer. Dit monument bestond uit een ijzeren boot, die geplaatst was op gemetselde bloembakken. Die boot droeg de naam ‘Kameleon’ en was een getrouwe weergave van de boot van Hielke en Sietse, want onze vrienden bezaten een afgedankte opduwer van een turfschipper, waarin een automotor was gebouwd. Die motor zat onder een ijzeren kast, zodat de jongens er geen ongelukken mee konden krijgen en hij was erg sterk, zodat de boot flink hard kon varen. De romp was beschilderd met een verf die bestond uit een mengelmoes van kleuren. Het gevolg was, dat later de verschillende kleuren door elkaar zichtbaar werden en dat gaf een eigenaardig effect. Want als je vlak bij de boot stond, leek de romp groen, maar liep je achteruit, dan leek de kleur te veranderen van grijs naar geelachtig. De dokter, die naast Klinkhamer woonde, vertelde de jongens dat hun boot de eigenschappen van een kameleon had. Dat is een hagedis die van kleur kan veranderen.