De Kameleon brengt geluk!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642155

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De aanhangmotor, die een moment werd overspoeld, stopte (blz. 28)

Hoofdstuk I
Gerben is een mooi nummer

‘Dat was mis,’ zei smid Klinkhamer, terwijl hij bezig was met het repareren van een petroleumstel.

‘En dat is nog missiger,’ zei een van zijn beide zoons lachend, toen Klinkhamer nogmaals een vergeefse poging deed een pootje aan het petroleumstel te lassen.

‘Tja, jongens, het gaat niet,’ zei Klinkhamer. ‘Wij moeten er iets anders op verzinnen.’

Hielke en Sietse, de tweeling van de smid, probeerden hun vader met goede raad bij te staan.

‘Kunt u de beide andere pootjes er ook niet afhalen en er dan een ijzeren ring onder lassen?’ vroeg Hielke.

‘Het zou wel kunnen,’ zei Klinkhamer, ‘maar het is eenvoudiger om er een staafje ijzer met boutjes tussen te schroeven.’

Gerben, de knecht van boer Jellema, kwam ook in de smederij.

‘Ik groet u allen met jubeltonen,’ zei hij, terwijl hij op een bankje ging zitten en een van zijn schoenen uittrok.

‘Moet jij beslagen worden?’ vroeg Sietse. ‘Wij hebben alle soorten hoefijzers. Ook voor bokkepoten!’

‘Bedoel jij dat ik bokkepoten heb?’ vroeg Gerben.

‘Dat heb ik niet gezegd,’ zei Sietse lachend.

‘Het is je geraden ook,’ zei Gerben. ‘Mag ik even een vijl, Klinkhamer? Er steekt een spijker door mijn schoen.’

‘Laat eens kijken,’ zei Hielke. ‘Maar dat kun je niet met een vijl doen! Die spijker zit helemaal voor in de neus. Ik weet een beter middel.’

Hielke klemde een stuk ijzer stevig tussen een bankschroef. Daarna duwde hij de schoen over het ijzer, zodat dit geheel in de schoen verdween en daarbij tegen de spijker duwde. Door met een hamer op de zool te slaan, ging de spijker krom en kon Gerben er verder geen last meer van krijgen.

‘Goed gedaan, Hielke,’ zei Gerben. ‘Jij mag mij nog eens helpen. Zeg, Klinkhamer, moet dat oude petroleumstel nog gerepareerd worden? De voddenboer geeft er nog geen cent voor. Van wie is dat lor?’

‘Van mevrouw Elzinga,’ zei Klinkhamer.

‘Dat verandert de zaak,’ zei Gerben. ‘Mevrouw Elzinga kan natuurlijk geen nieuw kopen.’

Mevrouw Elzinga was een weduwe die met haar zoon Wiebe in dezelfde straat woonde als Gerben. Haar man was machinist op een baggermolen geweest en werkte meestal in het buitenland. Maar op een dag, toen de baggermolen in Azië bezig was een rivier uit te diepen, brak er een kabel, waardoor de molen op drift raakte en in de sterk stromende rivier kapseisde. Mijnheer Elzinga, die beneden bij de machines was, verdronk toen jammerlijk. De firma, waarbij hij in dienst was, betaalde zijn vrouw nu een pensioen uit, maar dat was niet genoeg om ervan te kunnen leven. Dus had mevrouw Elzinga het arm en daarom probeerde Klinkhamer bijna het onmogelijke om het petroleumstel toch te repareren.

Hielke en Sietse, die graag hielpen, boorden op aanwijzing van hun vader een paar gaatjes in het stel. Intussen maakte Klinkhamer van een stukje ijzer een nieuw pootje, dat met een paar schroefjes werd bevestigd. Nu was het stel weer bruikbaar.

‘Het is weliswaar geen sierstuk om in de mooie kamer te zetten,’ zei Klinkhamer, ‘maar er kan weer op gekookt worden en daar gaat het toch tenslotte om.’

‘Wat niet mooi is kan toch wel goed zijn,’ zei Gerben. ‘En wanneer Wiebe later een beste betrekking krijgt, kan iets beters voor zijn moeder kopen.’

‘Hoe gaat het met Wiebe?’ vroeg Klinkhamer. ‘Leert hij nog steeds?’

‘Dat is wel de bedoeling,’ zei Gerben. ‘Buurvrouw zegt dat hij onderwijzer wil worden. Nou, eerlijk gezegd, Wiebe heeft meer hersenen dan wij met elkaar.’

‘De hersenen van jou tellen niet eens mee,’ zei Sietse.

‘En die van jou nog minder!’ riep Gerben kwaad. ‘Jij bent een steenezel!’

‘Wat is een steenezel?’ vroeg Hielke lachend.

‘Weet ik het!’ riep Gerben. ‘Maar Sietse is het!’

‘Steenezel was vroeger een scheldwoord voor de mannen die op de bouwwerken de stenen moesten sjouwen. Tegenwoordig gebruikt men daar hijskranen voor,’ zei Klinkhamer. ‘Maar ik heb dat scheldwoord nooit mooi gevonden, want ik had respect voor die mannen, die met grote stapels stenen op hun schouder tegen de hoogste ladders op liepen.

Zo, dus Wiebe gaat onderwijzer worden. Dat is lang niet gek,’ vervolgde de smid.

‘Ja, maar hij is het nog niet,’ zei Gerben. ‘Wie zal de studie betalen?’

‘Misschien kan hij een studiebeurs krijgen,’ opperde Klinkhamer.

‘Die is al aangevraagd,’ wist Gerben, ‘maar dan komt er nog veel kijken dat geld kost. En iedereen weet dat buurvrouw Elzinga geen cent bezit.’

‘Waar een wil is, komt de rest ook wel,’ zei Klinkhamer. ‘Zeg, jongens, brengen jullie het stel even weg?’

Daar was de tweeling direct toe bereid. Sietse reed een oude hoge herenfiets naar buiten en Hielke nam het petroleumstel van de werkbank.

‘Moet dat nu juist op de fiets gebeuren?’ vroeg Klinkhamer. ‘Als jullie vallen is het stel aan gruzelementen.’

‘Dan kopen wij een nieuw,’ zei Sietse. ‘Maar wij wallen niet.’

Hij klom op het zadel, terwijl Hielke op de bagagedrager ging zitten. Zo reden zij naar het dorp.

Klinkhamer keek hen hoofdschuddend na. ‘Als dat maar goed afloopt,’ zei hij.

‘Voor buurvrouw zou het niet gek zijn als het stel stuk viel,’ zei Gerben. ‘Dan kreeg zij een nieuw.’

‘Dat zou zij toch niet aannemen,’ meende Klinkhamer.

Hielke en Sietse fietsten nu de Dorpsstraat door en kwamen op het Raadhuisplein. Aan de overkant van het plein was een smalle straat. Daar woonde mevrouw Elzinga.

Voor het huis sprong Hielke vlug van de bagagedrager, maar hij deed het zo krachtig dat Sietse de macht over het stuur verloor en in de heg van het voortuintje tuimelde.

‘Stommerd!’ schold Sietse. ‘Waarorn spring jij er zo wild af?’

‘Ik kon niet anders,’ zei Hielke, die nauwelijks zijn lachen kon verbergen. ‘Ik moest me met één hand afzetten.’

‘Jij had moeten wachten tot we stilstonden,’ wapperde Sietse nog, terwijl hij de fiets weer rechtzette. Hielke trok de heg weer in haar fatsoen en toen gingen de broers langs de woning naar de achterdeur.

Daar bleek Zijlstra, de kruidenier, ook op bezoek te zijn en ongewild hoorden ze het volgende gesprek:

‘U moet, wel begrijpen, mevrouw,’ zei Zijlstra, ‘dat ik niet kan blijven leveren als ik er geen cent voor ontvang. U zegt steeds maar, morgen zal ik betalen, maar dat morgen blijft bij u morgen.’

‘Ook goedemorgen,’ zei Sietse nu.

De kruidenier keek verstoord om en toen hij de jongens van Klinkhamer zag, vond hij het maar beter om te vertrekken.

‘Wij spreken elkaar nog wel nader,’ zei hij dreigend tegen mevrouw Elzinga en daarna liep hij met driftige stappen weg.

Hielke reikte nu het petroleumstel over en mevrouw Elzinga zei heel blij te zijn dat het nog gerepareerd kon worden.

‘Maar het is niet zo mooi geworden,’ zei Sietse.

Dat vond mevrouw Elzinga geen bezwaar. De hoofdzaak was dat het stel weer gebruikt kon worden en zij zou Klinkhamer binnenkort wel komen betalen, beloofde zij.

Hielke en Sietse gingen lachend weer naar hun fiets. Dat mevrouw Elzinga wel betalen wilde, geloofden zij graag, maar dat zij het niet kon, begrepen de jongens best.

Klinkhamer zou haar toch niet lastig vallen om geld. Daarvoor was de sterke smid een te joviaal man. Hij was altijd bereid om arme mensen te helpen. Die eigenschap bezaten zijn jongens ook, want ook Hielke en Sietse hielpen vaak mensen in nood.

Op hun oude fiets reden zij terug naar de smederij.

Gerben, die nog in de werkplaats was, riep: ‘Ha! Daar zijn de vliegende schippers weer. Zal ik eens precies raden wat buurvrouw Elzinga gezegd heeft?’

‘Wat dan?’ vroeg Hielke.

‘IK zal het morgen wel even betalen,’ zei Gerben.

‘Zij hoeft niets te betalen,’ zei Klinkhamer. ‘Voor zo'n klein karweitje vraag ik geen geld.’

‘Als u met alle klanten zo doet, zult u nooit rijk worden,’ zei Gerben.

‘Dat is ook niet nodig, Gerben. Als wij maar gezond blijven.’

‘Zoals dié mijnheer?’ vroeg Sietse en hij wees naar een tamelijk omvangrijk heer die voorbij wandelde.

‘Tjonge, die is wel dik,’ zei Gerben, ‘maar dat is nog geen bewijs dat hij daarom ook gezond is.’

‘Wie zou dat zijn?’ vroeg Hielke.

‘Dat kunnen we gauw genoeg weten,’ zei Gerben. Hij stak zijn hoofd buiten de deur en riep: ‘Hé, mijnheer, hoort u eens even!’

De man keek eerst verwonderd om en kwam toen naar de smederij.

‘Wat is er?’ vroeg hij.

‘Wel, mijnheer,’ zei Gerben en hij wees naar Hielke, ‘deze jongen wil graag weten wie u bent.’

Hielke bloosde van schaamte. Die malle Gerben met zijn rare streken bracht hem totaal in verlegenheid.

‘En... jongeman?’ vroeg de man aan Hielke. ‘Waarom wil jij zo graag weten wie ik ben?’

‘Gerben is gek,’ zei Hielke.

‘Niet waar,’ plaagde Sietse. ‘Jij vroeg wel degelijk wie die mijnheer was.’

Klinkhamer kwam nu tussenbeide en zei: ‘Het is een fraai stel, mijnheer. Zij zitten elkaar steeds in het haar, maar zij menen het niet kwaad. Overigens is het geen manier van doen, Gerben, om mijnheer hierheen te roepen.’

‘Och, ik kan best tegen een grapje,’ zei de heer. ‘Ik vind het wel leuk om eens kennis te maken. Mijn naam is Mechelen. Ik logeer in hotel De Gouden Leeuw.’

‘En mijn naam is Gerben Zonderland,’ zei Gerben. ‘Ik ben landheer.’

‘Landheer?’ vroeg mijnheer Mechelen.

‘Ja zeker,’ zei Gerben. ‘Ik werk op het land bij boer Jellema. En dat is mijnheer Klinkhamer, voorzitter van de vereniging voor vreemdelingenverkeer, voorzitter van de fanfare, commandant van de brandweer en in zijn vrije tijd ook nog smid. En die twee kwajongens zijn Hielke en Sietse, de piraten van het meer.’

‘Aha,’ zei mijnheer Mechelen lachend. ‘Ik vind de kennismaking bijzonder aangenaam.’

‘Dank u zeer,’ zei Gerben en hij maakte een zwierige buiging. ‘En als u eens wilt gaan varen, kan ik u die twee piraten aanbevelen. Zij zijn de beste schippers uit heel de omtrek en hebben een boot, zo bestaat er geen tweede!’

‘Ik zal graag eens een tochtje met hen maken,’ zei mijnheer Mechelen.

‘Als u wilt kan dat wel meteen,’ bood Sietse aan.

‘Het spijt me, jongeman, maar dat gaat niet. Ik moet om vijf uur in het hotel zijn. Gaat u ook naar het dorp, mijnheer Zonderland? Willen wij samen een glaasje bier drinken?’

‘Ik drink nooit bier,’ zei Gerben. ‘Ik ben geheelonthouder. Voorts ga ik niet naar het dorp, maar naar de boerderij. Het is tijd om te melken.’

‘Wel, dan tot een volgende keer,’ zei mijnheer Mechelen en hij wandelde naar het dorp.

‘Dat is een man met veel geld,’ zei Gerben.

‘Hoe kan jij dat weten?’ vroeg Sietse. ‘Jij wist niet eens wie hij was.’

‘Ik zag het direct,’ zei Gerben. ‘Hij heeft de mond vol gouden tanden.’

Klinkhamer moest lachen en zei: ‘Jij beoordeelt de mensen wel op een buitengewone manier, Gerben.’

‘Weten jullie wat ik denk?’ vroeg Hielke. ‘Dat die mijnheer zo'n dikke buik heeft van het bier drinken.’

‘Wel nee, jò,’ zei Gerben. ‘Dat leek maar zo, doordat hij per vergissing zijn broek achterstevoren had aangetrokken!’

Daar moesten ze allemaal om lachen. ‘Toch moet jij met wat meer eerbied over onze gasten spreken, Gerben,’ zei Klinkhamer. ‘Per slot van rekening helpen zij ons dorp aan de nodige inkomsten.’

‘U heeft gelijk, Klinkhamer. Neem het mij niet kwalijk. Ik zal er in het vervolg om denken. En nu ga ik naar de koetjeboes om ze te melken. Veel geluk!’

Gerben sprong met een ferme zwaai op het zadel van zijn fiets en reed naar de boerderij van Jellema, die achter de polderdijk stond, aan de kant van het meer.

‘Die Gerben toch,’ zei Klinkhamer. ‘Hij is me een mooi nummer.’

‘Ja,’ zei Sietse, ‘nummer elf!’

Hoofdstuk II
Waarom de jongens niet getrakteerd willen worden bij het Paviljoen

De volgende morgen kwam mijnheer Mechelen weer in de smederij. Sietse vroeg hem of hij nu meeging in de Kameleon.

‘Zou ik dat wel doen?’ vroeg mijnheer Mechelen aan Klinkhamer. ‘Kunnen de jongens goed varen?’

‘Dat gaat best, mijnheer,’ zei Klinkhamer. ‘Hoewel hun boot niet een van de mooiste is.’

‘Dat is ook niet nodig,’ vond mijnheer Mechelen. ‘De hoofdzaak is dat hij niet zinkt.’

‘Onze boot is de beste van heel het dorp,’ zei Sietse.

‘Dan ga ik mee,’ zei mijnheer Mechelen lachend. ‘Ik wil de overkant van het meer ook wel eens bekijken.’

Hij ging met de jongens achter de smederij, waar op het erf, aan de kant van de vaart, een boothuis was gebouwd. Maar toen mijnheer Mechelen de lompe ijzeren schuit in het boothuis zag, vroeg hij verbaasd: ‘Wat is dat? Moet ik daarmee over het meer? Met die ijzeren bak?’

‘Maar dat gaat best, mijnheer,’ zei Hielke. ‘Stapt u maar voor in. Er is plaats genoeg.’

‘Ik weet het niet,’ twijfelde mijnheer Mechelen, ‘maar ik voel er niet veel voor om mij in zo'n boot belachelijk te maken.’

‘Belachelijk?’ vroeg Sietse verontwaardigd. ‘Iedereen weet dat onze boot beroemd is. Dominee is zelfs wel met ons meegevaren.’

‘Zo... Nou vooruit dan maar, laat ik het eens proberen. Maar zodra ik zeg “terug”, brengen jullie mij weer naar de wal. Afgesproken?’

‘Afgesproken,’ zei Sietse.

Terwijl mijnheer Mechelen aan boord stapte, las hij de naam Kameleon en hij vroeg: ‘Waarom heeft deze boot de naam van een hagedis?’

‘Wel, mijnheer,’ zei Hielke, ‘een Kameleon kan van kleur veranderen en dat doet onze boot ook. Wanneer u er dichtbij staat, lijkt hij groen en gaat u verder weg staan, dan lijkt hij grijs. Dat komt doordat wij verschillende kleuren verf hebben gebruikt.’

‘Aha, dan is de naam heel toepasselijk,’ vond mijnheer. ‘Wel jongens, ik zit goed, laten wij dus maar vertrekken.’

Hielke opende de deur aan de vaartkant en Sietse startte de motor, die midden in de boot onder een ijzeren kap was gebouwd. Doordat het een automotor was, zaten er ook versnellingen aan. Sietse zette de versnelling op achteruit en de boot gleed de vaart in. Daarna werd de versnelling op vooruit gezet en de Kameleon voer nu naar de brug, die daar vlak voor het meer over de vaart lag.

De brugwachter zag hen naderen en stak een hand op.

‘We moeten stoppen,’ waarschuwde mijnheer Mechelen.

‘Wel nee,’ zei Hielke lachend. ‘De brugwachter zwaait, naar ons.’

Sietse stak ook even zijn hand op en schakelde een grotere versnelling in. Het grote, wijde meer lag nu voor hen en de Kameleon begon steeds harder te varen.

Mijnheer Mechelen zag dit vol verbazing aan en vroeg: ‘Is dit een vliegboot?’

‘Het is een duw- en raceboot,’ zei Hielke, lachend om de verbaasde uitdrukking van mijnheer Mechelen.

‘Het gaat geweldig!’ riep mijnheer. ‘Stuur maar naar de overkant, Sietse. Ik ga voorlopig nog niet terug.’

Hielke en Sietse knikten voldaan. Zij wisten wel dat, wanneer men eenmaal in de Kameleon zat, iedereen het een geweldige boot vond. Met hoog opgerichte steven en een groot schuimend spoor achter zich, voer de Kameleon op topsnelheid het meer over. Vele boten werden in een ommezien ingehaald. Mijnheer Mechelen zag dit met nog steeds toenemende bewondering aan. Dat zo'n lompe ijzeren bak zo snel kon varen, vond hij gewoonweg een raadsel! Zelfs de prachtigst gebouwde motorjachten werden door de Kameleon ingehaald.

‘Ik neem mijn hoed af voor jullie boot!’ riep mijnheer Mechelen enthousiast.

Op hetzelfde moment rukte een windvlaag zijn hoed af die in het water viel.

‘Ho! Stop! Mijn hoed!’ riep mijnheer.

Sietse had de versnelling reeds teruggetrokken en schakelde op achteruit. Een moment lag de Kameleon hevig op en neer te deinen in het kolkende water dat de schroef veroorzaakte en voer toen terug naar de plaats waar de hoed, nog nauwelijks zichtbaar, ronddreef. Hielke viste hem op en gaf hem terug aan mijnheer Mechelen.

‘Die is er niet mooier op geworden,’ vond mijnheer.

‘U kunt hem drogen,’ zei Sietse. ‘Dan is hij wel weer goed.’

‘Ik denk dat ik maar een nieuwe koop,’ zei mijnheer. ‘Jij mag deze hebben, Sietse.’

Sietse zette de hoed op en daar moesten mijnheer Mechelen en Hielke hartelijk om lachen, want de hoed was veel te groot. Sietse zette de hoed af en besloot hem te bewaren. Je kon nooit weten hoe hij nog van pas kwam, vond hij.

Mijnheer, wiens hoofd van boven glad geschoren was, zei dat nu misschien wel nieuw haar kreeg.

‘U moet er kunstmest op strooien,’ grapte Hielke.

‘Ik kijk wel uit,’ zei mijnheer. ‘Dan komt er gras op en boterbloemen.’

‘Maar dan zou u een bezienswaardigheid zijn,’ zei Sietse.

‘Pijn in m'n hoofd!’ riep mijnheer Mechelen. ‘Stel je voor. Ik een bezienswaardigheid? Ik ben er juist helemaal niet op gesteld dat iedereen naar mij kijkt. Integendeel. Ik ben hier gekomen voor een rustkuur.’

‘Heeft u het te druk gehad?’ vroeg Hielke.

‘Juist, jongen. En daarom zoek ik nu ontspanning. En wat is dat daar voor een gebouw, met al die vlaggen? Is dat een restaurant?’

‘Ja, mijnheer, dat is het Paviljoen,’ zei Hielke.

‘Prachtig,’ zei mijnheer Mechelen. ‘Dan gaan wij daar straks even kijken. Maar eerst gaan wij naar het dorp aan de overkant.’

De Kameleon voer nu langs het eiland dat midden in het meer lag en koerste daarna recht in de richting van een kerktoren in de verte. De zon, die fel scheen, was erg warm op het kale hoofd van mijnheer Mechelen. Sietse gaf hem de hoed terug. Maar nauwelijks had mijnheer het verkreukelde hoofddeksel opgezet of de jongens proestten het uit van het lachen.

‘Ik hoor het al,’ zei mijnheer Mechelen. ‘Dit gaat niet.’

En hij wierp de hoed terug naar Sietse, die hem opborg in het kastje onder het achterbankje. Daarbij lette hij even niet op het stuur en als Hielke niet tijdig had ingegrepen, waren zij tegen een zeilboot gebotst. Rakelings gingen zij erlangs en mijnheer Mechelen riep verschrikt: ‘Drommels, dat had een ongeluk kunnen worden. Doe wat voorzichtiger, alsieblieft!’