Bravo Kameleon!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642162

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Zonder aarzelen sprong Gerben in het water en dook Zwart achterna. (blz. 14)

Hoofdstuk 1
Met Gerben op stap - Zwart neemt een duik

In de smederij van Klinkhamer vouwde Gerben, de knecht van boer Jellema, een krant open. ‘Kijk, hier staat nu precies wat ik zoek. Herenkostuums in alle maten vanaf vijfenzestig gulden. Daar ga ik naartoe, want ik schijn wel een nieuw pak te willen hebben.’

‘Je schijnt een nieuw pak te willen hebben?’ vroeg Klinkhamer. ‘Weet je dat dan niet zeker?’

‘Ik bedoel, dat ik daar eerst eens wil kijken. Als het me niet aanstaat, koop ik niets. Hé jongens,’ vroeg hij aan Hielke en Sietse, de zoons van Klinkhamer, ‘hebben jullie even tijd om me er naartoe te varen?’

‘Wil je nu nog naar de stad varen?’ vroeg Sietse. ‘Het is al drie uur.’

‘Wat geeft dat?’ lachte Gerben. ‘Jullie boot is toch heel erg snel? En als we morgenochtend om vijf uur terug zijn, ben ik precies op tijd voor het melken.’

‘Moet je dan niet slapen?’ vroeg Hielke.

‘Die gewoonte heb ik afgeschaft,’ antwoordde Gerben. ‘Ik heb al twintig jaar geslapen, maar dat wordt op den duur gewoon een sleur.’

‘Wacht even,’ zei Sietse, die intussen de advertentie in de krant had gelezen. ‘Die winkel staat in Jonkersveen. Dat is niet zo ver weg.’ Jonkersveen lag aan de overkant van het meer.

‘Goed gezien, zeg,’ knikte Gerben. ‘Jij bent tenminste wakker. Nou, gaan jullie nog mee?’

Natuurlijk gingen de jongens mee, want ze wisten dat een uitstapje met Gerben altijd leuk was.

Even later liepen ze met z'n allen over het grasveldje naar het boothuis. Dat hadden de jongens speciaal voor hun Kameleon aan de kant van de vaart gebouwd. De Kameleon was een lompe ijzeren boot, maar er zat een sterke automotor in. En al was de Kameleon niet een van de mooiste, toch waren de jongens er trots op, want ze konden er ontzettend snel mee varen. Door een smalle deur in de zijkant van het boothuis gingen de vrienden aan boord. Aan de kant van de vaart opende Hielke een brede deur, terwijl Sietse de motor startte.

De Kameleon voer de vaart in en ging onder een brug door. Daarna lag het grote meer voor hen. Sietse gaf flink gas en de boot schoot vooruit.

Halverwege het meer kwamen ze langs een groot eiland. Daar zaten kampeerders, die naar de vrienden zwaaiden. Gerben en de tweeling staken ook een hand op.

‘Ik hoop dat het straks een beetje rustig is in het dorp, want een paar dagen geleden waren ze daar in opstand,’ merkte Gerben op.

‘In opstand?’ vroeg Hielke. ‘Waarom?’

‘Omdat ze de burgemeester niet wilden begraven,’ legde Gerben uit.

‘Waarom wilden ze de burgemeester niet begraven?’ vroegen de jongens verbaasd.

‘Omdat hij nog springlevend is!’ riep Gerben en hij sloeg dubbel van het lachen. ‘O o, wat zijn jullie toch ook een paar onnozele eenden. Jullie geloven meteen alles!’

‘Dat soort grappen vind ik niet leuk,’ zei Sietse.

‘Je hebt gelijk,’ knikte Gerben. ‘Ik vertelde het alleen maar om jullie het verschil te leren tussen een leuke en een minder leuke grap. Jullie boot doet het weer best, hè? We zijn al bijna aan de overkant. De Kameleon vliegt nog sneller dan de duiven van de admiraal.’

‘Welke duiven?’ vroeg Hielke.

‘Van de admiraal,’ herhaalde Gerben. ‘Zo noemden we bij de marine de zeemeeuwen.’

‘Was het maar waar dat onze boot sneller gaat dan een meeuw,’ zei Sietse.

‘Dat is weer helemaal fout, Sietse.’ Gerben schudde zijn hoofd. ‘Een mens moet niet altijd meer willen. Jullie boot vaart snel genoeg. En als je te hard gaat en je komt aan de rand van de aarde, dan val je eraf.’

‘Ha ha,’ lachte Hielke, ‘de aarde is een bol.’

‘Hoe weet je dat?’ vroeg Gerben. ‘Waarom is het geen platte koek?’

‘Dat heeft onze meester verteld. Als je over de zee kijkt en er komt in de verte een schip aan, dan zie je eerst het topje van de mast, daarna de hele mast en dan pas de romp. Het gaat net als bij iemand die een duin beklimt. Vanaf de andere kant zie je dan eerst het hoofd boven het duin uitkomen, daarna de schouders en zo verder.’

‘Dat heb je heel mooi uitgelegd,’ vond Gerben. ‘Maar als de aarde een grote voetbal is, waarom rollen we er dan niet af?’

‘Omdat de aarde aantrekkingskracht heeft,’ zei Sietse. ‘Als je omhoog springt, val je door de aantrekkingskracht weer naar beneden.’

‘Ik begrijp dat ik met twee geleerde bollen over onze aardbol vaar,’ knikte Gerben. ‘Sietse, leg straks maar bij mijn vriend de melkboer aan. Je weet wel waar dat is, hè?’

‘Het komt in orde, kapitein,’ antwoordde Sietse. Hij nam gas terug, want ze voeren het kanaal in waar Jonkersveen aan lag. Algauw kwamen ze bij de eerste huizen en Sietse stuurde naar de wal achter de woning van de melkboer.

Die kwam meteen naar buiten toen hij Gerben zag aankomen. ‘Hé Gerben, kom je logeren?’

‘Ik kom jullie dorp rijk maken,’ lachte Gerben. ‘Ik ga naar Magazijn de Zon om een nieuw pak te kopen.’

‘Je komt dus om een koopje. En dat noem jij het dorp rijk maken?’ vroeg de melkboer spottend.

‘In de eerste plaats kom ik om kwaliteit te kopen en geen rommel,’ zei Gerben. ‘Daar geef ik mijn kostbare geld niet aan uit.’

‘Pas maar goed op,’ waarschuwde zijn vriend, ‘want volgens mij heb je geen verstand van kledingstoffen.’

Gerben haalde zijn schouders op. ‘Laat mij maar lopen. Ik weet precies wat ik hebben moet. Ik koop alleen zuiver wol. Kom op, anders is de winkel straks gesloten.’

‘Ik ben benieuwd wat ze je zullen aansmeren!’ riep de melkboer hem achterna.

Gerben lachte. ‘Ik ben oud en wijs genoeg om het verschil te zien tussen wol en katoen. Dat is een klein kunstje... als je het maar weet.’

‘En weet je het ook echt?’ vroeg Hielke.

‘Dat zul je wel merken,’ antwoordde Gerben vaag.

Ze liepen de Dorpsstraat in.

‘Stop!’ riep Sietse plotseling. ‘We gaan te ver. Daar is de winkel... Wat klein, zeg!’

‘Maar daar moeten we helemaal niet zijn,’ schudde Gerben zijn hoofd. ‘Dat is een S.O.S.-winkeltje.’

‘Een S.O.S.-winkeltje?’ vroegen Hielke en Sietse tegelijk, want daar hadden ze nog nooit van gehoord.

‘Ja,’ knikte Gerben. ‘S.O.S. betekent: sokken, overhemden, sjaals. Daar verkopen ze geen pakken. Kijk, in die winkel met die grote ramen moeten we zijn.’

Hielke en Sietse bleven stilstaan voor de etalage, waarin poppen stonden met mooie kostuums aan.

‘Gaan jullie mee naar binnen?’ wilde Gerben weten.

‘Moet je niet eerst even kijken wat er te koop is?’

‘Nee hoor, dat is allemaal nep. Die pakken zijn te klein of van slechtere kwaliteit. Al dat gegluur door de ramen is tijdverlies. Kom nou maar mee.’

Ze stapten de winkel binnen. Gerben liep meteen naar een rek met kostuums. Hij keek even en haalde er toen een pak tussenuit. Er kwam een verkoper naar hen toe, die vroeg wat Gerben zocht.

‘Dit pak,’ antwoordde Gerben. ‘Als het me tenminste past.’

‘Dat zullen we moeten proberen, meneer,’ zei de verkoper beleefd. ‘Wilt u het jasje even aantrekken?’

Gerben trok eerst zijn eigen jasje uit en gaf het aan Hielke. ‘Hou het goed vast, want ik wil het niet kwijt.’

De verkoper begon te lachen. ‘Maar meneer, er zal echt niemand met uw jasje vandoor gaan.’

‘Je leest anders tegenwoordig de gekste dingen,’ merkte Gerben op, terwijl hij het nieuwe jasje aantrok.

Zodra hij het aan had, begon hij wild met zijn armen te zwaaien.

‘Het zit goed,’ zei hij, toen hij zich nergens belemmerd voelde in zijn bewegingen. Daarna ging hij voor een spiegel staan. ‘Het staat ook goed... Is dit zuivere wol?’

‘Ja meneer,’ knikte de verkoper, ‘en het kost maar vijfenzeventig gulden.’

‘Dat is duur genoeg,’ vond Gerben, waarna hij een mouw tegen zijn neus hield en eraan rook.

‘Wat doet u nu?’ vroeg de verkoper verbaasd.

‘Ik ruik of het wel echt van de schapen komt,’ antwoordde Gerben. ‘Maar het is in orde. Ik moet alleen de broek nog passen.’

Gerben verdween in een paskamertje en kwam even later naar buiten met het nieuwe kostuum aan.

‘Dat ziet er goed uit, hè?’ vroeg hij aan de jongens. ‘Het is precies geknipt voor mij.’

Het pak stond Gerben inderdaad prima en ook de verkoper vond de pasvorm mooi.

‘Dan is het verkocht,’ besloot Gerben. ‘Ik hou het meteen aan. Rol mijn andere kleren maar in een krant.’

‘In een krant?’ De verkoper trok zijn wenkbrauwen op. ‘U krijgt van mij een mooie doos.’ Hij nam de kleren van Gerben mee naar een toonbank, waar hij alles netjes opvouwde en in een kartonnen doos legde.

‘Waarom heb je meteen het eerste het beste pak gekocht, Gerben?’ vroeg Sietse. ‘Er hangen er toch veel meer? Misschien zit er wel een bij, dat nog mooier is.’

‘Ik kijk wel uit,’ zei Gerben. ‘Als ik meer pakken ga passen, weet ik op het laatst niet meer wat ik het mooist vind. En jullie vinden dit pak toch ook goed? Nou, waarom zou ik het mezelf dan moeilijk maken?’

Intussen was de verkoper klaar met inpakken. ‘Wilt u er misschien ook nog een hoed bij hebben, meneer?’ vroeg hij tijdens het afrekenen.

‘O nee, daar begin ik niet aan. Van een hoed krijg ik hooibroei in mijn haar. Nee, dank u. Jongens, we gaan!’

De verkoper keek Gerben hoofdschuddend na. Zo'n vreemde klant had hij nog nooit gehad. Normaal gesproken kostte het wel wat tijd als iemand een kostuum kwam kopen, maar Gerben was binnen tien minuten klaar. En wonderlijk genoeg was hij nog heel goed geslaagd ook.

Zelfs de melkboer stond verbaasd. ‘Ben je nu al als heer vermomd? Dat is vlug, zeg. En het staat je goed,’ moest hij toegeven.

‘Wat had jij dan gedacht?’ vroeg Gerben verontwaardigd. ‘Ik heb ook ogen in mijn hoofd. En het is zuivere wol, hoor. Geen rommel!’

‘Hoe weet je dat zo zeker?’ wilde de melkboer weten. ‘Misschien merk je later wel dat het katoen is.’

‘Nee hoor. Het is heel makkelijk om erachter te komen of het wol is of katoen,’ vertelde Gerben. ‘Als je er goed aan ruikt, kun je de schapen ruiken.’

Zijn vriend wilde het niet geloven, maar toch rook hij even aan het jasje. ‘Hm, net wat ik dacht, ik ruik niets!’

‘Dan ben je verkouden of je reukorgaan deugt niet.’ Gerben haalde zijn schouders op. ‘Je moet eens naar de dokter gaan.’

‘Ga nou gauw!’ lachte de melkboer.

‘Ja, het is de hoogste tijd,’ knikte Gerben. ‘Vooruit schippers, aan boord!’

Zo vertrokken de vrienden weer met hun Kameleon naar het meer.

Gerben was blij dat hij zo goed geslaagd was met zijn nieuwe kostuum.

‘Nou heb je ons nog steeds niet verteld hoe je kunt zien of het wol is of niet,’ zei Hielke.

‘Dat is heel eenvoudig, jongens,’ begon Gerben. ‘Jullie hebben gezien hoe ik de stof onder mijn neus hield. Ik deed alleen net alsof ik eraan rook, maar het ging erom of ik de haartjes onder mijn neus voelde kriebelen. Dat voel je wel bij wol en niet bij katoen. Dat is alles.’

‘Je hebt gelijk,’ knikte Hielke. ‘Want als ik met mijn gezicht in de dekens lig, word ik altijd wakker door het gekriebel.’

‘Ja ja,’ lachte Gerben. ‘En die verkoper begreep er maar niets van.’

‘Je bent wel een rare, hoor,’ vond Sietse.

‘Mis!’ zei Gerben. ‘Ik ben nu een meneer. Kleren maken de man!’

Sietse liet de Kameleon voluit varen. Ze kwamen weer langs het eiland en koersten naar de brug. In de verte zagen ze veldwachter Zwart op de Polderdijk fietsen.

‘Als Zwart mijn mooie pak straks ziet, denkt hij dat ik de burgemeester ben,’ grijnsde Gerben.

‘Zwart heeft anders wel haast,’ merkte Sietse op. ‘Moet je zien, hij gaat ineens heel hard fietsen.’

‘Inderdaad,’ knikte Gerben, ‘dat klopt niet. Er is iets aan de hand. Gooi het roer om, Sietse!’

Maar dat had Sietse al gedaan en hij gaf vol gas. Als een echte raceboot stoof de Kameleon het meer over in de richting van de Polderdijk.

De vrienden zagen dat Zwart haastig van zijn fiets sprong, de dijk afrende naar de rand van het meer en met een plons in het water sprong. Daar dreef iets wits.

Plotseling ontdekte Hielke wat het was. ‘O nee, het is een kind! Zwart probeert het te redden.’

Het drenkelingetje bleek een meisje te zijn. Ze was al zo ver van de kant afgedreven, dat Zwart het niet verder kon belopen. Hij moest dus zwemmen en dat viel niet mee met zo'n zwaar uniform aan. Maar Zwart zette door. Hij wist dat hij snel moest zijn, want het kind was in paniek en sloeg wild met haar armpjes om zich heen.

Hijgend kwam Zwart bij het meisje aan. Hij greep haar vast en begon de zware tocht terug naar de kant. De veldwachter gebruikte al zijn krachten en langzaam kwam hij dichter bij de wal. Gelukkig schoot de Kameleon hem nu te hulp. Sietse stuurde tot vlak bij Zwart. Gerben bukte zich en tilde het kind aan boord.

Tegelijkertijd greep Zwart naar de rand van de boot, maar hij miste net en verdween onder water. De inspanning had te veel van zijn krachten gevergd.

Zonder aarzelen sprong Gerben in het water en dook Zwart achterna. Gespannen keken Hielke en Sietse toe. Daar kwamen de mannen weer boven en Gerben zwom met Zwart naar de boot. Hielke en Sietse trokken Zwart aan boord, terwijl Gerben zichzelf aan de rand ophees.

Zwart zat erg te hoesten, want hij had water binnengekregen. Het meisje huilde en riep om haar moeder.

‘Vlug, naar de kant,’ riep Gerben, ‘daar komt de dokter!’

De dokter, die met zijn auto op bezoek was geweest bij een patiënt in de polder, had al gezien dat er hulp nodig was en stapte uit op het moment dat de Kameleon aanlegde. De dokter keek heel even naar het huilende meisje, maar ging daarna Zwart helpen, die nog steeds hoestte.

Zwart moest op zijn buik in het gras gaan liggen. De dokter perste het water uit zijn longen door hem op zijn rug te drukken. Gelukkig stopte het hoesten algauw.

‘U moet meteen naar bed, meneer Zwart. Ik breng u wel naar huis en... meisje, jij gaat ook mee. Jij heet Anneke de Boer, hè?’

‘Maar ik wil eerst mijn bloemen!’ huilde het kind.

Hielke zag aan de waterkant een bosje madeliefjes en paardenbloemen liggen en gaf het aan Anneke.

Toen pas hield ze op met huilen en ging met de dokter en Zwart mee naar het dorp.

‘Zwart is goed van de kaart,’ zei Gerben. ‘Hij heeft zelfs zijn fiets vergeten. Die zullen wij maar meenemen.’

‘Hé Gerben, gaat wol krimpen als het nat wordt?’ wilde Hielke plotseling weten.

‘Nee, hè!’ Verschrikt keek Gerben naar zijn natte kostuum. ‘Ik heb er totaal niet meer aan gedacht dat ik een nieuw pak aan had. Wat ben ik toch een grote ezel om zomaar in het water te springen. En jullie hebben me ook niet even gewaarschuwd.’

‘Had je Zwart dan laten verdrinken?’ vroeg Sietse.

‘Natuurlijk niet. We kunnen Zwart niet missen. Hij hoort bij ons dorp zoals de dominee bij onze kerk. Maar laten we nu gauw naar huis gaan, anders stuurt de dokter mij ook naar bed.’

De fiets van Zwart werd mee aan boord genomen en de Kameleon voer zo snel mogelijk terug.

Klinkhamer keek verbaasd op toen de vrienden de smederij binnenkwamen. ‘Wat is dat nou, Gerben?’ vroeg hij. ‘Je hebt een nieuw pak aan en je bent drijfnat? Hoe zit dat?’

‘Dat is voor de reclame,’ grijnsde Gerben. ‘Ik ben directeur geworden van een regenwaterfabriek.’

Hielke en Sietse begonnen te lachen en Klinkhamer schudde zijn hoofd.