Vakantie met de Kameleon

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642179

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De giek veegde Gerben in een keer van het dek af. (blz. 119)

Hoofdstuk 1
Gerben heeft weer praatjes

Op het grote meer bij het dorp Lenten voeren twee jongens in een motorboot, die de vreemde naam Kameleon droeg. Het waren de zoons van smid Klinkhamer, Hielke en Sietse, en ze koersten met hun boot langs het eiland midden in het meer. Op dat eiland waren jongens uit de stad aan het kamperen en onze Klinkhamertjes zagen dat die kampeerders bezig waren een touw te spannen tussen hun tent en de vlaggemast, die door de vereniging voor vreemdelingenverkeer op het eiland was geplaatst.

De jongens hadden dat touw gespannen om er hun dekens over te hangen, maar nauwelijks waren er drie over het touw gelegd of de tent werd door het gewicht omvergetrokken.

Op dat moment liet Sietse de Kameleon met de steven op de lage wal lopen en de schippers stapten uit hun boot.

‘Jullie kunnen er niets van,’ zei Sietse lachend tegen de stadsjongens. ‘Jullie hadden het touw net zo goed aan een grassprietje kunnen vastmaken. Zelfs een kind kan weten dat jullie tent op deze manier ondersteboven zou gaan.’

‘Weet jij dan een betere manier?’ vroegen de jongens.

‘Ik wel,’ zei Sietse. Hij liep naar de vlaggemast en maakte onder een bout los. Toen deze bout was weggenomen, kon de vlaggestok net als een scheepsmast worden neergelaten totdat de top van de mast op een vorkvormige paal kwam te rusten. De vlaggestok lag nu horizontaal en ongeveer een meter boven de grond. ‘Zo,’ zei Sietse, ‘hangen jullie hier de dekens maar over.’

‘Hé,’ merkte Hielke op. ‘Waarom doen jullie dit eigenlijk? Zijn de dekens nat? Hebben ze in het water gelegen?’

‘Wel nee,’ antwoordden de jongens, ‘maar onze tent is lek.’

‘Waarom hebben jullie dan geen betere tent meegenomen?’ vroeg Sietse. ‘Als je kamperen wilt, moet je zorgen dat je spullen goed in orde zijn.’

‘We hadden geen geld voor een betere tent,’ zei een van de jongens. ‘Als hier een jeugdherberg was geweest, hadden we geen tent gekocht. In de stad zijn nog veel meer jongens die hier graag hun vakantie zouden willen doorbrengen, maar niet iedereen kan een tent betalen. Jullie hebben het geluk dat jullie hier wonen.’

‘Dat is waar,’ zei Sietse. ‘Ik zou tenminste voor geen geld in de stad willen wonen, want ik heb een hekel aan mensen die steeds maar haast hebben. Waarom lopen de stadsmensen allemaal zo hard? Een slak en een haas hebben toch op hetzelfde moment nieuwjaar?’

Daar moesten de jongens erg om lachen en Hielke zei: ‘Die vlaggemast mag eigenlijk niet gestreken worden. Willen jullie hem, zodra de dekens droog zijn, weer omhoogzetten?’

De kampeerders beloofden het te zullen doen en Hielke en Sietse gingen weer naar de Kameleon. Sietse liet de motor achteruitdraaien en Hielke hielp de boot van de wal duwen. Daarna voeren ze verder het meer rond, nagewuifd door de stadsjongens.

Hielke en Sietse voeren even later voorbij het Paviljoen, waar op een terras, vol met tafeltjes, stoelen, kleurige parasols en vlaggen, vele dames en heren zaten te genieten van het uitzicht over het meer. De jongens bewonderden de prachtige boten die daar gemeerd lagen en voeren toen verder langs de oever. Om niet hinderlijk te zijn voor de mannen die hier en daar zaten te vissen, bleef de Kameleon ruim twintig meter uit de wal varen.

Weldra naderden de jongens de boerderij van Jellema, waar Gerben Zonderland, de knecht, juist de volle melkbussen op het steigertje aan de rand van het meer had neergezet. Daar zou de melkvaarder ze komen halen om ze naar de boterfabriek in het dorp te brengen.

Gerben wachtte op de naderende Kameleon en riep: ‘Ha, die schippers! Hebben jullie het meer weer onveilig gemaakt met die woeste boot?’

‘Ja!’ riep Sietse terug. ‘We hebben het eiland doormidden gevaren en de ene helft naar de wal geduwd.’

Intussen legde de Kameleon bij het steigertje aan.

‘Wat is er?’ vroeg Hielke omdat Gerben plotseling naar een plek bij de rietkraag tuurde.

Gerben liep naar de rietkraag om iets uit het gras op te rapen.

Op hetzelfde moment kwam een vreemde man uit het riet te voorschijn en die vroeg: ‘Hé, vriend, wat moet jij met mijn hoed?’

‘Neemt u mij niet kwalijk,’ zei Gerben. ‘Is dit uw hoed? Ik dacht dat het een vogelnest was.’

De man, die had zitten vissen en nu het snoer oprolde, schudde zijn hoofd en zei tegen Gerben: ‘U bent zeker de leukste thuis?’ Daarna wees hij naar de overkant van het meer en zei: ‘Kijk eens wat een prachtige regenboog.’

‘Hm,’ mompelde Gerben. ‘Aan de overkant zijn ze nogal ouderwets. Wij hebben vroeger ook altijd een regenboog gehad, maar de burgemeester heeft hem verkocht. Daarvoor in de plaats hebben we elektrisch licht gekregen en driemaal per jaar een vuurwerk.’

‘Ik kan u echt niet volgen,’ zei de meneer verwonderd. ‘Ik sprak over die regenboog daar in de lucht. Ik bedoelde dus niet een zeilboot uit de regenboogklasse!’

‘Ja, ja,’ zei Gerben, ‘ik heb u heel goed verstaan, al hangen mijn oren ook slap van de warmte. De kleuren van onze regenboog waren echter door elkaar gelopen in de was en daarom heeft de burgemeester hem toen maar verkocht. Begrijpt u?’

Wat de meneer begrepen had, was niet erg vleiend voor Gerben, want hij wees veelbetekenend op zijn voorhoofd.

‘Het was maar een grapje,’ merkte Gerben op. ‘Logeert u in ons dorp?’

‘Ik ben hier met een motorboot,’ antwoordde de visser. ‘Ze ligt daar tussen het riet.’ Hij wees naar een plaats halverwege de boerderij van Jellema en de grote watermolen, die de ‘Woudaap’ heette.

‘Dan bent u zolang onze buurman,’ zei Gerben. ‘Als u boter, melk of eieren nodig heeft, kunt u bij boer Jellema, terecht.’

‘Prachtig,’ vond de meneer, ‘dat zal ik niet vergeten.’ Hij liep vervolgens naar zijn schip, een mooie motorboot met een kajuit erop.

‘Tjonge,’ sprak Gerben tegen de jongens, ‘het lijkt mij helemaal niet plezierig om helemaal in je eentje te kamperen. Al is het natuurlijk wel de beste manier om met niemand ruzie te krijgen. Je kunt gaan waarheen je wilt. Kan ik straks met jullie meevaren naar het dorp, jongens?’

‘Dat weet je wel,’ antwoordde Sietse. ‘Dat kan altijd.’

Gerben kwam dus aan boord van de Kameleon en met z'n drieën voeren ze naar het dorp. Eerst kwamen ze voorbij de molen, de Woudaap, waar Kees Dijkstra, de zoon van de molenaar, hun een groet toezwaaide. Daarna koerste de Kameleon naar de ophaalbrug, waar de boot onderdoor moest varen.

‘Hé, Gerben!’ riep de brugwachter, die de naderende Kameleon zag aankomen. ‘Het water staat hoog! Je moet dus diep bukken!’

‘Ja, Gerben, bukken!’ riep Hielke en het was maar goed dat Gerben die raad meteen opvolgde, anders had zijn hoofd met een ontzettende knal tegen de brug gestoten!

Zonder ongelukken kwam de Kameleon aan de andere kant onder de brug te voorschijn en ze voer nu de vaart in waaraan het dorp lag.

‘Weten jullie waarom de brugwachter mij toeriep dat ik bukken moest?’ vroeg Gerben.

‘Omdat je anders je hoofd zou stoten,’ antwoordde Hielke.

‘Ja, maar de brugwachter dacht niet aan mijn hoofd. Hij was bang dat ik de brug zou beschadigen! Jullie weten het nog niet, maar ik heb een geweldig hard hoofd. Op de boerderij gaf een bok mij eens een stoot met zijn horens. Ik gaf hem gewoon met mijn blote hoofd een stoot terug en die bok wist niet hoe hij kijken moest. Toen ik, met mijn hoofd naar voren, weer op hem afkwam, ging de bok ervandoor en boer Jellema heeft hem nooit teruggezien.’

‘En in die verhalen van jou heb ik een hard hoofd,’ zei Sietse. ‘Jij vertelt altijd klinkklare onzin.’

Terwijl Gerben zijn hoofd schudde over zoveel ongeloof van Sietse, werd de Kameleon in het boothuis achter de smederij gestuurd. Gerben en de jongens stapten uit en liepen over een grasveldje naar het woonhuis, waar smid Klinkhamer en zijn vrouw reeds wachtten met de koffie. Gerben ging even mee naar binnen om aan Klinkhamer te vragen of deze de volgende dag de maaimachine kon repareren.

‘Dat zal wel gaan,’ zei Klinkhamer. ‘Als je maar niet morgenvroeg om zes uur al aan de bel hangt.’

‘Maar, Klinkhamer,’ meende Gerben, ‘zulke dingen doe ik nooit!’

‘Zeg, Gerben,’ vroeg moeder Klinkhamer lachend, ‘jij lust toch ook wel een kopje koffie?’

‘Dat is te zeggen...’ zei Gerben. ‘U moet weten dat ik als ik koffiedrink niet kan slapen.’

‘Wat is dat nu weer voor onzin?’ vroeg Klinkhamer. ‘Ben jij nu een kerel?’

‘Toch is het zo,’ zei Gerben. ‘Als ik koffiedrink, kan ik niet slapen!’

‘Hij heeft gelijk!’ riep Sietse. ‘Wanneer je koffiedrinkt, kun je niet slapen, want als je slaapt, kun je geen koffiedrinken!’

‘Je kunt beide dingen niet gelijktijdig doen,’ verduidelijkte Gerben. ‘Maar toch is er in de stad een man overleden door de koffie.’

‘Dan had hij zeker een emmer vol achter elkaar gedronken?’ vroeg Hielke.

‘Of had hij de koffie kokendheet gedronken?’ merkte Sietse op.

‘Wel nee,’ zei Gerben. ‘Die man ging dood door de koffie omdat hij een volle baal op zijn hoofd kreeg!’

‘Jij weet het weer goed te versieren, Gerben,’ lachte Klinkhamer.

Gerben kneep zijn ene oog dicht en dronk met smaak de koffie die moeder Klinkhamer hem gaf. ‘Hè,’ zuchtte hij, ‘dat is lekker! Ik kan best begrijpen waarom Gurbe vroeger steeds van die gekke ongelukken had bij het koffiedrinken.’

‘Wie was Gurbe?’ vroegen de jongens.

‘Hij was vroeger de knecht van boer Brandsma en hij kon zo geweldig koffiedrinken, dat hij zelfs de bodems uit de kopjes dronk! En nu moest ik maar gaan, hè, want het wordt hoe langer hoe gekker en dat allemaal door de koffie! Tot ziens allemaal en nog welbedankt!’ Luid fluitend verliet Gerben de familie Klinkhamer en hij liep het dorp in. Daar kwam hij veldwachter Zwart tegen.

‘Zo, Gerben,’ zei Zwart. ‘Je bent wel opgewekt. Je fluit het hoogste lied.’

‘Wel ja,’ sprak Gerben. ‘Waarom ook niet? Straks krijg ik een huilbui!’

‘Een huilbui?’ vroeg Zwart verwonderd. ‘Wat is dat nu weer voor onzin?’

‘Onzin?’ riep Gerben. ‘Dat zult u direct wel merken!’ En hij wees naar boven, waar een donkere regenlucht dreigend naderbij kwam. ‘Voor die huilbui kunt u gerust een paraplu gaan halen. Ik zal zorgen dat ik voor die tijd thuis ben.’

Gerben was een echte grappenmaker en vond het fijn om de mensen flink voor de mal te houden, maar, o wee als hij zelf ertussen genomen werd, dan wist hij vaak niet hoe hij kijken moest. Gerben deed doorgaans geweldig stoer, maar in werkelijkheid was hij lang geen held. Dat bleek weer eens duidelijk toen hij de volgende morgen de smederij binnenkwam.

‘Morgen, Klinkhamer,’ groette Gerben. ‘Ik weet niet wat er vandaag met me aan de hand is, maar er klopt iets niet. De mensen zijn allemaal zo buitengewoon vriendelijk tegen me, dat ik het meer dan verdacht vind. Is er iets bijzonders aan me te zien?’

Klinkhamer keek hem eens aan en verkondigde: ‘Hm, rooskleurig zie je er niet uit. Ik vind dat je enigszins blauw bent.’

‘Blauw?’ riep Gerben. ‘Hoe kan dat? Ik voel me helemaal niet ziek!’

‘Toch ben je blauw rond je ogen,’ zei Sietse.

‘Laat je tong eens zien,’ vroeg Hielke.

‘Geef me liever een spiegel,’ zei Gerben.

Hielke haalde het scheerspiegeltje van vader en Gerben bekeek zijn gezicht.

‘Tja, het is wel vreemd,’ stelde hij vast. ‘Wat zou dat kunnen betekenen?’

‘Misschien werkt je spijsvertering niet goed,’ opperde Klinkhamer. ‘Ga maar gauw naar de dokter, die geeft je een pilletje en dat zal je veel narigheid besparen.’

‘Ik neem nooit pilletjes of van die rommel,’ zei Gerben stroef. ‘Laat de dokter dat vergif zelf maar slikken. Waar ik zo plotseling ziek van word, is mij een raadsel!’

‘Wat heb je gegeten?’ vroeg Sietse.

‘Gewoon! Niets bijzonders! Of wacht, gisteravond hebben we gerookte makreel gegeten. Zou het daarvan komen?’

‘Dat zou best kunnen,’ veronderstelde Klinkhamer. ‘Misschien was de makreel niet meer zo vers.’

‘Daar heb ik niet op gelet,’ zei Gerben. ‘Het smaakte goed!’

‘Toch zie je er raar uit,’ vond Hielke.

Veldwachter Zwart stapte ook de smederij binnen. Hij keek verwonderd naar Gerben en vroeg: ‘Wat is er met jou? Ben je ziek?’

‘Ik weet het niet,’ zuchtte Gerben. ‘Een halfuur geleden voelde ik me nog kiplekker en nu zie ik eruit als een dweil.’

‘Ga dan naar de dokter,’ stelde Zwart voor.

‘Dat heb ik hem ook al aangeraden,’ zei Klinkhamer, ‘maar meneer is eigenwijs. Hij gaat liever een paar weken in bed liggen!’

Sjoerd, de postbode, kwam binnen met een pakje. ‘Alstublieft, Klinkhamer,’ zei hij. ‘Wilt u hier even tekenen?’ Terwijl Klinkhamer zijn handtekening op een lijst zette die Sjoerd hem gaf, keek onze postbode naar Gerben en vroeg: ‘Moet jij niet naar bed? Je ziet er tenminste uit als een spook bij maanlicht. Ben je ziek? Of ben je bezig het te worden?’

‘Ik weet het niet,’ zei Gerben. ‘Ik denk dat ik toch maar even naar de dokter ga.’

‘Dan maak ik dat ik wegkom!’ riep Sjoerd. ‘Het kan wel besmettelijk zijn! Goedemorgen!’

Sjoerd verliet de smederij en Gerben wiste het angstzweet van zijn voorhoofd.

‘Toe, Gerben, naar de dokter,’ commandeerde Sietse. ‘Je hebt vast hoge koorts. Zal ik met je meegaan?’

‘Als je nog langer wacht,’ zei Zwart, ‘is het spreekuur voorbij en gaat de dokter visites rijden.’

‘Vooruit dan maar,’ zei Gerben en hij ging met zichtbare tegenzin naar de deur. Daar keerde hij zich om en mopperde kwaad tegen Hielke en Sietse, die hem volgden: ‘Hoepel op! Ik heb jullie gezelschap niet nodig. Ik ben geen klein kind!’

De jongens bleven wachten tot Gerben bij het huis van de dokter, die naast Klinkhamer woonde, was aangekomen. Bij de ingang van de voortuin bleef Gerben echter aarzelen.

‘Hij durft niet! Hij durft niet!’ riepen Hielke en Sietse.

Gerben keek kwaad om, liep toen driftig de tuin in en verdween achter de deur van de wachtkamer.

De jongens gingen terug naar de smederij en vertelden dat de patiënt bij de dokter was.

‘Ik ben erg benieuwd wat hem mankeert,’ zei Zwart.

‘Tja,’ meende Klinkhamer, ‘een mens kan gauw wat krijgen.’

Dat een mens ook gauw genezen kan zijn, bewees Gerben door vijf minuten later alweer terug te komen. De blauwe kringen rond zijn ogen waren verdwenen en hij zag er weer fris en opgewekt uit.

‘Wat krijgen we nu?’ riep Klinkhamer verbaasd, toen Gerben de smederij weer binnenstapte. ‘Zo ben je ziek en zo ben je weer kerngezond. Hoe krijg je dat voor elkaar, Gerben?’

‘Och ja..,’ lachte Gerben, nu opeens heel nonchalant. ‘Onze dokter is geweldig! Hij zag direct, zodra ik binnenkwam, wat mij mankeerde. Ik hoefde mijn tong niet eens uit te steken, hij keek niet onder mijn oogleden en luisterde zelfs niet naar mijn hart. Hij zei meteen: ‘Dat is het!’ En... dat was het!’

‘Maar wat was het dan?’ vroegen allen nieuwsgierig.

‘Tja,’ zei Gerben, ‘daar vragen jullie me nogal wat. De dokter gebruikte zo'n vreemd woord. Het zal wel Latijn geweest zijn, maar het klonk ongeveer als: keodgoord.’

‘Keodgoord?’ vroeg Zwart. ‘Dat moet wel een heel bijzondere ziekte zijn, en hoe heeft de dokter je genezen?’

‘Wel,’ vertelde Gerben, ‘ik moest languit op de tafel gaan liggen en ik zag dat de dokter een wit blokje uit een doosje nam. Daarna zag ik niets meer, want ik kreeg een doek over mijn gezicht. Ik rook een heerlijke viooltjeslucht en toen was het gebeurd!’

‘Werd je bewusteloos?’ vroeg Hielke verbaasd.

‘Wel nee,’ zei Gerben. ‘Toen was ik genezen en kon ik weer gaan!’

‘Zoiets kan alleen jou gebeuren,’ zei Zwart. ‘Jij bent altijd al een bijzondere patiënt geweest!’

‘Dat is zo,’ lachte Gerben. ‘Een ander was er misschien doodziek van geworden, maar ikke niet! Ik ben zo sterk als een dieselmotor! Hoi!’ En lachend liep Gerben de smederij uit op weg naar zijn baas, boer Jellema.

Zwart. Klinkhamer en de jongens keken hem verbaasd na. Ze begrepen er niets van. Hoe kon die zieke Gerben plotseling weer springlevend en vrolijk zijn? Misschien was niemand ooit achter het raadsel gekomen, als Sietse niet het woord Keodgoord met krijt op de werkbank had geschreven.

Hij tuurde ernaar en ontdekte toen dat het helemaal geen Latijns woord was, want toen hij het van achter naar voren las, stond er gewoon: droogdoek. ‘De ziekte van Gerben heette droogdoek!’ riep Sietse.

Allemaal kwamen ze het vreemde woord bekijken en toen was het raadsel opgelost. Gerben had zich na het wassen afgedroogd met een nieuwe blauwe handdoek. Die doek had zijn sporen op het gezicht van Gerben achtergelaten. Dat was alles...

‘Dat witte blokje van de dokter was dus een stuk viooltjeszeep!’ riep Hielke. ‘Gerben rook er nog lekker van.’

Hoofdschuddend verliet Zwart de smederij.

‘Wat zou Gerben gedaan hebben als de dokter niet thuis was geweest?’ vroeg Hielke.

‘Dan was hij vast en zeker naar huis gegaan en in bed gekropen,’ zei Sietse. ‘Het angstzweet stond hem al vingerdik op zijn voorhoofd.’

‘Die Gerben,’ zei Klinkhamer. ‘Hij heeft altijd zoveel praatjes, maar hij heeft een heel klein hartje.’

Hoofdstuk 2
De jongens helpen de kampeerders

De bus, die de verbinding onderhield tussen de dorpen en de stad, stopte voor de smederij en een jongen met een koffer bij zich sprong eruit en holde de werkplaats binnen.

‘Hoera!’ riep hij. ‘Leve de vakantie!’

Hij gaf Klinkhamer een hand en zei: ‘Dag, meneer Klinkhamer. Ik ben blij dat ik hier weer ben.’

‘Goed zo, Cor,’ lachte Klinkhamer. ‘Jij houdt de weg naar ons dorp tenminste warm. Dat is heel goed.’

‘Had je niet een bus eerder kunnen komen?’ vroeg Hielke.

‘Nog eerder?’ riep Cor verbaasd. ‘Het is pas negen uur. Tante is nauwelijks opgestaan.’

‘Als je een halfuur vroeger was geweest,’ zei Hielke, ‘dan had je de wonderbaarlijke genezing van Gerben Zonderland kunnen meemaken!’

‘Wat?’ vroeg Cor. ‘Was Gerben ziek?’

Hielke en Sietse vertelden wat er gebeurd was en Cor vond het prachtig.

‘Zoiets beleef je alleen met Gerben,’ vond hij. ‘Kom, ik ga me gauw verkleden. Ik ben zo terug.’