Tip top, Kameleon!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642193

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Wim, die juist van een mevrouw een gulden kreeg, keek verschrikt om... (blz. 38)

Hoofdstuk 1
De kok en zijn helper

Het was nog vroeg in de morgen, toen Gerben, de knecht van boer Jellema, de smederijdeur van Klinkhamer luid liet rammelen door de deur woest heen en weer te trekken. Dat lawaai was duidelijk te horen in de huiskamer van de smid, die nog aan de ontbijttafel zat.

‘Wat gebeurt daar?’ zei Klinkhamer verbaasd en hij volgde zijn beide zoons, Hielke en Sietse, die al naar de smederij holden.

Sietse schoof de grendel van de deur en Gerben kwam binnen. Hij had een emmer bij zich. ‘Is jullie vader ziek?’ riep hij luidruchtig. ‘Waarom was de deur nog op slot? Of worden jullie met de dag luier?’

Klinkhamer kwam de werkplaats in en zei: ‘Dacht ik het niet? Jij bent dus die herrieschopper. Niemand komt hier zo vroeg. Wat heb je op je lever?’

‘Moet u kijken,’ zei Gerben, ‘dit noemen ze een roestvrij stalen emmer en toch is er een gaatje in geroest! Ik noem het boerenbedrog!’

‘Maar die emmer heb ik niet geleverd,’ zei Klinkhamer.

‘Jellema kocht hem op de markt in de stad,’ zei Gerben, ‘maar die koopman laat zich niet meer zien. Kunt u het gat weer dicht lassen?’

‘Dat zal wel gaan,’ knikte Klinkhamer.

‘Jullie hebben er iets ingedaan, waardoor het staal ging roesten,’ zei Sietse.

‘Dat is mogelijk,’ zei Gerben, ‘want weet je wat ik er gisteren in heb meegenomen?’

‘Wat dan?’ vroeg Hielke.

‘Een emmer stoom uit de boterfabriek,’ zei Gerben lachend en hij stapte weer op de fiets.

‘Die halve gare!’ zei Sietse, waarop Klinkhamer en de jongens terug naar de keuken gingen.

Na het eten, toen Klinkhamer wilde opstaan om aan het werk te gaan, stopte er een auto voor het huis en werd er gebeld. Hielke en Sietse holden tegelijk naar de gang, met het gevolg dat zij elkaar in de deuropening niet konden passeren.

‘Ga weg! Ik was eerst!’ zei Sietse en hij probeerde Hielke terug te dringen.

‘Nietes!’ riep Hielke en hij duwde even hard terug.

Dit gevecht had geruime tijd kunnen duren, want de jongens waren beiden even sterk, maar Klinkhamer bemoeide zich ermee. ‘Is het uit?’ riep hij dreigend. ‘Wat drommel zijn dat voor manieren om hier zo'n herrie te maken? Je zou denken dat de boel werd afgebroken. Vooruit! Als een van jullie niet fatsoenlijk kan opendoen, zal ik het jullie wel leren!’

‘Ga jij maar,’ zei Hielke, die gewoonlijk Sietse zijn zin gaf.

‘Nee, ga jij maar,’ zei Sietse.

Op dat moment werd er weer gebeld.

Klinkhamer stond op, maar toen holden de jongens meteen de gang in en deden gezamenlijk de voordeur open.

Op de stoep stond mevrouw Meina. Haar man, boer Meina, zat te wachten in de auto. ‘Zo, jongens,’ zei mevrouw, ‘is jullie moeder thuis?’

‘Jawel,’ zei Sietse, ‘komt u maar binnen!’

Mevrouw Meina volgde de jongens en moeder Klinkhamer kwam haar tegemoet. ‘U zult wel denken, wat komt die vroeg op bezoek,’ zei mevrouw Meina vrolijk lachend, ‘maar ik kom vragen of u misschien zin heeft om mee te gaan naar de stad. Ik ga een nieuwe mantel kopen.’

‘Maar ik kan niet zomaar uit mijn werk weglopen,’ zei moeder. ‘Als ik het van tevoren had geweten, had ik alles voor mijn man en de jongens klaar kunnen zetten. Ik heb zelfs nog geen aardappel geschild!’

‘Dat is geen bezwaar, moeder,’ zei Klinkhamer, ‘voor ons hoef je niet thuis te blijven. Wij redden ons wel, wat zeggen jullie, jongens?’

‘Wel ja, moeder,’ zei Hielke, ‘ik kan wel stofzuigen en de bedden opmaken.’

‘En ik kook wel eten,’ zei Sietse.

‘O nee, dat niet,’ zei moeder, ‘dan brandt alles aan.’

‘Uw man en de jongens kunnen toch best een boterham eten?’ vond mevrouw Meina.

‘Wel ja,’ zei Klinkhamer, ‘een boterham met een meter worst zal ons best in leven houden. Dus, moeder, geen smoesjes, jij gaat mee. Een uitstapje zal je goeddoen!’

‘Maar ik moet mij nog verkleden,’ zei moeder.

‘Dat kan toch?’ zei mevrouw Meina. ‘Wij hebben een zee van tijd. Daarom ben ik juist extra vroeg gekomen.’

‘Goed,’ zei moeder en zij wilde naar boven gaan.

Toen zei Klinkhamer: ‘Er is één voorwaarde: wij rekenen erop, dat je terugkomt. Langer dan één dag kunnen wij je niet missen, moeder.’

‘Afgesproken,’ zei moeder lachend en zij ging haar zondagse kleren aantrekken.

‘Ik heb graag iemand mee om te beoordelen hoe een nieuwe mantel mij staat,’ zei mevrouw Meina tegen Klinkhamer, ‘want mijn man vindt alles even mooi. Toen ik een nieuwe hoed ging kopen, zei hij steeds bij het passen: ‘Dat is niet gek’. Daar werd ik niets wijzer van en dus zette ik mijn oude hoed weer op. En wat zei mijn man toen? ‘Ja, die moet je nemen! Die staat je verschrikkelijk goed!’ Hij zag niet eens dat het mijn eigen hoed was!’

Klinkhamer en de jongens vonden dat grappig, maar ineens zei Klinkhamer: ‘Drommels, uw man zit maar te wachten. Zeg, Hielke, roep meneer Meina ook even binnen!’

Toen Hielke hem had gehaald, was het eerste wat Meina vroeg: ‘Gaat mevrouw Klinkhamer mee? Gelukkig! Dat is een pak van mijn hart, want, nietwaar, Klinkhamer, wij mannen hebben geen verstand van kleren!’

‘Zo is het, Meina,’ zei Klinkhamer. ‘Hier, steekt u een sigaar op. En zorgt u er wel voor dat moeder weer heelhuids thuiskomt?’

‘Dat komt best in orde,’ beloofde Meina.

Moeder kwam beneden en was klaar voor de reis. Uitgeleide gedaan door haar man en de jongens vertrok zij naar de stad.

‘Zo, jongens,’ zei Klinkhamer toen de auto om de hoek was verdwenen, ‘nu zullen wij zorgen dat moeder bij haar thuiskomst alles netjes in orde vindt. Jullie doen vandaag het huishouden en ik ga aan het werk.’

Klinkhamer ging naar de smederij en Sietse liet in de keuken heet water uit de geiser in een teiltje lopen. Hij strooide er zoveel zeeppoeder in, dat het water geweldig begon te schuimen, zodat het teiltje helemaal verdween onder een grote zeepbel. In al dat schuim dompelde Sietse de kopjes en boterhambordjes en begon aan de afwas.

Hielke had de stofzuiger genomen en was daarmee druk bezig in de kamer. Toen hij in de keuken kwam, zag hij het aanrecht vol grote zeepbellen en zelfs op de vloer lag schuim. ‘Wat doe jij?’ vroeg Hielke.

‘Dat zie je toch?’ zei Sietse. ‘Ik was af!’

‘Moet je dan zoveel zeep gebruiken?’ vroeg Hielke. ‘De hele keuken komt vol schuim!’

‘Als het maar schoon wordt,’ zei Sietse onbekommerd, ‘dat schuim spoelt zo weer weg.’

Hielke keek nog even hoe zijn broer met opgestroopte mouwen in de berg schuim naar het vaatwerk zocht, maar ging toen naar boven om de bedden op te maken. Hij hoorde niet hoe Sietse een door de zeep glad geworden kopje stuk liet vallen.

Sietse wierp de scherven in de vuilnisemmer en liet dan de kraan net zo lang lopen tot al het schuim was weggespoeld. De borden en kopjes werden daarna afgedroogd en in de kast opgeborgen. De afwas was klaar. Wat zou Sietse nu gaan doen? Koffiezetten of aardappels schillen? Hij vroeg het aan Hielke.

‘Wil jij dan echt eten gaan koken?’ vroeg Hielke. ‘Kun jij dat?’

‘Wel ja,’ zei Sietse, ‘wij hebben toch vaak genoeg gezien hoe moeder het deed? Er is geen kunst aan! Wat zullen we eten? Biefstuk, spinazie, aardappels en pudding?’

‘Mmm, heerlijk,’ knikte Hielke, ‘wat zal vader kijken, als dat allemaal op tafel komt. Hij zal het best lusten! Zal ik de biefstuk gaan halen? Hoeveel moet je hebben?’

‘Twee pond,’ zei Sietse, ‘dan hebben we niet te kort en vier pond spinazie!’

Hielke vertrok naar het dorp en Sietse ging aardappels schillen. Maar dat is moeilijker dan je denkt, want Sietse kon lang niet zo dun schillen als moeder. Het gevolg was dat er niet veel van iedere aardappel overbleef.

Toen Hielke terugkwam en in de pan keek, vroeg hij: ‘Wat heb jij al die tijd uitgevoerd? Alleen maar die paar aardappeltjes geschild?’

‘Ik kan niet vlugger,’ zei Sietse. ‘Ik heb mijn duimen bijna meegeschild. Het gaat niet zomaar!’

‘Dat dacht ik wel,’ merkte Hielke schamper op, ‘en weet je wat de slager vroeg? Of wij gasten kregen. Twee pond was veel te veel. De helft was al genoeg!’

‘Hij zal het wel weten,’ dacht Sietse. ‘Ga jij nu alvast de vleespan op het vuur zetten en gooi er een pakje boter in!’

‘Een heel pakje? Is dat niet te veel?’ vroeg Hielke, die nu niet meer zoveel vertrouwen in Sietses kookkunst had.

‘Dat is precies genoeg,’ zei Sietse. ‘Ik heb duidelijk gezien dat moeder het ook deed!’

Hielke nam de pan uit de kast, deed de boter erin en stak het gas aan.

‘Pas op! Niet te hoog,’ waarschuwde Sietse, ‘anders krijgen we ongelukken!’

‘Maar moeder maakt het altijd kokend heet!’ zei Hielke.

‘Dat weet ik wel,’ zei Sietse, ‘maar het moet geleidelijk gaan, anders vliegt alles over de rand.’

‘Hoe moet het met de spinazie?’ vroeg Hielke. ‘Kijk eens wat een berg! Zo'n grote pan hebben wij niet!’

‘Jawel,’ zei Sietse, ‘neem de grootste die je kunt vinden, doe er een beetje water in en pers de spinazie erbij. Je zult zien dat die berg in elkaar zakt als smeltende sneeuw. Ik heb het zelf gezien!’

‘Jij schijnt vaak in de pannen te hebben geloerd,’ zei Hielke lachend.

‘Nee, jongetje,’ zei Sietse, ‘maar ik geef mijn ogen altijd overal goed de kost. Dat kun je van sommige slaapkoppen niet zeggen!’

‘Als jij dan zo graag een pientere jongen wilt zijn,’ zei Hielke, ‘zal ik maar niets meer zeggen en alles precies doen zoals jij het wilt!’ Hij perste de spinazie in een grote pan en zette de stenen zoutpot op het deksel, zodat de spinazie niet omhoog kon rijzen. Toen zette hij de pan op een laag gaspitje en ging daarna Sietse helpen met aardappels schillen.

De boter in de pan werd intussen gloeiend heet en er kwam een blauwe damp in de keuken.

‘Het begint hier te stinken!’ zei Hielke.

‘Drommels! We moeten het vlees nog in de pan doen,’ zei Sietse. Hij nam de biefstukken en liet alles tegelijk in de pan glijden. Maar onze kok keek meteen reuze verschrikt toen er een luid gesis en geknetter uit de pan opsteeg en het vet aan alle kanten over de rand stroomde. In een ommezien waren gasstel, aanrecht en zelfs de vloer bedekt met een vetlaag. Maar het ergste was, dat de vlam in de pan sloeg en de biefstuk verbrandde.

Gelukkig had Hielke de tegenwoordigheid van geest om het gas uit te draaien, een deksel op de pan te drukken en daarna de hele pan door het open raam op het grasveld te kieperen. ‘Dat is vandaag geen biefstuk,’ zei hij toen spottend tegen Sietse, die nog bleek zag van de schrik. Als Hielke niet zo doortastend was geweest, hadden er ernstige dingen kunnen gebeuren.

‘Je wordt bedankt,’ zei Sietse en hij ging naar buiten waar hij de inhoud van de vleespan aan de zijkant van het veldje leeggooide.

‘Wij zullen eerst alles zo vlug mogelijk schoon moeten maken,’ zei Hielke, ‘want als vader het ziet, is hij vast niet te spreken!’

Het schoonmaken ging niet gemakkelijk. Er kwam veel heet water aan te pas en er moest hard worden geboend om alle sporen van het vet uit te wissen.

Hielke ging tussen de bedrijven door in de pan met spinazie kijken en riep verrast: ‘Asjemenou, er zit bijna niets meer in!’ Hij draaide het gas uit en roerde met een houten lepel in de pan. ‘Het ziet er toch niet gek uit,’ vond hij.

‘Zo is het goed!’ besliste Sietse. ‘Straks moeten we het nog fijnhakken, maar dat moet pas als de aardappels zijn gekookt.’

Na een uur boenen was de keuken weer schoon.

Sietse wilde de pan met aardappels nu op het gas zetten, maar Hielke vond dat het daarvoor nog te vroeg was. ‘Het is pas tien uur,’ zei hij, ‘moeten we niet eerst koffiedrinken?’

Dat vond Sietse ook goed. Hij vulde de koffiemolen boordevol koffiebonen en ging aan het malen. Hielke zette een ketel water op het vuur en wachtte, totdat het kookte. Het hete water werd op de koffie gegoten, waarna Sietse zei: ‘Ga jij vader maar roepen voor een bakkie troost!’

Hielke ging naar de smederij en kwam even later terug met vader.

‘Schenk maar in, Sietse,’ zei Klinkhamer, maar toen hij het kopje voor zich kreeg, zei hij: ‘Drommels, dat lijkt sterk spul!’ De koffie was namelijk zwart in plaats van bruin.

‘Sietse is een sterke kok, vader,’ zei Hielke.

‘Wacht, ik giet er nog wat melk bij,’ zei Sietse en in alle drie de kopjes goot hij een flinke scheut melk.

‘Zo lijkt het beter,’ zei Klinkhamer. Hij roerde de koffie en dronk het op. ‘Deksels, Sietse,’ zei hij, ‘dat smaakt naar meer! Jij wordt nog eens een eerste klas huisvrouw! Geef mij nog maar zo'n bakkie.’

Sietse glunderde trots en hij glunderde nog meer toen vader zelfs een derde bakje vroeg.

Toevallig keek Klinkhamer naar buiten en zei: ‘Wat zijn er veel katten op ons erf. Zij hebben zeker iets lekkers te eten. Wat zou dat zijn?’

‘Vlees,’ zei Hielke.

‘Dat geloof ik ook,’ zei Klinkhamer. ‘Buurvrouw Bleker heeft het zeker weggegooid.’ Hij dronk de koffie op en ging kijken wat de poesen daar aten.

Hielke en Sietse keken hun vader met bange voorgevoelens na, maar gelukkig ontdekte Klinkhamer niet dat de poesen verbrande biefstuk aten, want de dieren vluchtten ieder met een stuk weg.

Klinkhamer ging weer aan het werk en de jongens wasten de kopjes af. De overgebleven melk deed Sietse in een pan.

‘Wat ga je doen?’ vroeg Hielke.

‘Pudding maken,’ zei Sietse, ‘maar er is te weinig melk.’ Hielke keek onder in het aanrechtkastje en vond daar nog een volle fles. ‘Die kan er nog wel bij,’ zei Sietse, ‘een pudding is me nooit te groot.’ Sietse zette de pan met melk op het vuur.

‘Nu moeten we goed oppassen dat de melk niet overkookt,’ zei Hielke, ‘want dan kunnen we weer de hele keuken schoonmaken.’

Met z'n tweeën stonden zij nu in de pan te turen, totdat de melk plotseling begon te borrelen en omhoogkwam.

Hielke draaide het gas gauw lager en Sietse strooide een groot pak puddingpoeder in de melk en begon verwoed te roeren. In een ommezien werd het een dikke brei vol met klonten.

‘Wat zullen wij nu hebben?’ riep Sietse. ‘Heb jij ooit zulke pudding gezien? Dat deugt niet!’

‘Sufferd!’ zei Hielke. ‘Jij had eerst moeten lezen wat er op het pakje staat. Hier staat dat je het poeder eerst moet aanmengen met een beetje koude melk en dat papje moet je dan langzaam in de kokende melk gieten!’

‘Weet ik veel,’ zei Sietse, ‘maar het geeft niet. Ik lust het zo ook wel.’ De pudding werd van het vuur genomen, waarna Sietse in de kamer op de klok ging kijken. Het was halftwaalf. ‘We gaande aardappels koken!’ zei hij, ‘dan zijn ze om twaalf uur gaar.’

Hielke zette de pan op het gas en Sietse zocht het hakmes en begon de spinazie fijn te hakken. Zo werd de spinazie net zo fijn alsof moeder het had klaargemaakt.

‘Het is niet van echt te onderscheiden,’ zei Sietse trots.

‘Maar het is toch echt?’ zei Hielke. ‘Het is geen namaak!’ Hij zette de pan weer op het vuur.

‘Je weet best wat ik bedoel,’ zei Sietse en hij zocht naar de boter. Er lag nog een half pakje in de kast en dat werd nu voorzichtig op een klein vlammetje in de vetpan gesmolten. De aardappels werden vlot gaar en de tafel werd gedekt. Vader kon komen eten.

Klinkhamer keek verrast toen hij aardappels, spinazie en boterjus op tafel zag staan. ‘Tjonge,’ zei hij, ‘een warme maaltijd? Dat is een meevaller. Ik dacht dat we brood zouden eten.’ Maar toen Klinkhamer de spinazie proefde, riep hij: ‘wat is dat? Het zit vol zand! Het knarst tussen mijn tanden. Hebben jullie het niet eerst gewassen?’

‘Moest dat dan?’ vroeg Sietse.

‘Dat kun je wel proeven,’ zei Klinkhamer, ‘geef mijn portie maar aan de katten!’

Er zat niets anders op dan de spinazie dezelfde weg te laten gaan als de biefstuk. Sietse bracht het naar buiten en leegde de pan in de vaart die achter langs het erf liep. De vissen mochten zich er rond aan eten.

Zo kreeg Klinkhamer alleen aardappels met boterjus en dat was lang niet zo lekker als het eten dat moeder kookte. ‘Enfin,’ zei Klinkhamer, ‘een mens moet zich weten te schikken.’ En hij zorgde ervoor dat alle aardappels werden opgegeten.

‘U krijgt nog iets lekkers toe, vader,’ zei Hielke, ‘onze beroemde kok Sietse heeft nog iets speciaals gekookt.’

‘Doe niet zo flauw,’ zei Sietse en aarzelend zette hij de pan met pudding op tafel.

‘Wat is dat?’ vroeg Klinkhamer. ‘Een pan vol klonten met een beetje pap of zie ik dat verkeerd?’

‘Het is een beetje mislukt,’ zei Sietse.

‘Noem je dat een beetje?’ vroeg Klinkhamer. ‘Hoe ziet het er dan uit als het veel meer is mislukt? Maar goed, ik zal eens proeven hoe het smaakt, want eerlijk gezegd, heb ik nog steeds trek!’

De pudding bleek al evenmin een succes te zijn, maar Sietse wilde dat niet toegeven en hij at alles zelf op.

‘Wel, Sietse,’ zei Klinkhamer toen hij opstond van tafel, ‘jij mag dan sterk zijn in het koffiezetten, maar van koken heb je geen kaas gegeten. Geef mij in het vervolg maar brood met worst!’ Klinkhamer ging terug naar de smederij en de jongens ruimden de tafel af.

‘Het had zo'n heerlijke maaltijd kunnen zijn,’ zei Hielke, ‘maar alles is mislukt! Begin er maar nooit meer aan, Sietse, want jij weet er net zoveel van als ik. En ik weet niets!’

‘Ik deed het wel goed,’ zei Sietse, ‘maar de biefstuk was te nat. Dat was de schuld van de slager, want als er water bij kokend vet komt, vliegt het over de pan. En de spinazie had de groenteboer eerst moeten wassen in plaats van het zo zanderig te verkopen. En als jij de melk niet zo hard had laten koken, had ik de tijd gehad om de puddingpoeder er voorzichtig in te strooien.’