De Kameleon schiet te hulp

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642209

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De man stond met zijn armen wild om hulp te zwaaien. (blz. 19)

Hoofdstuk 1
Gerben gaat telefoneren

In de smederij van Klinkhamer waren Hielke en Sietse, de jongens van de smid, bezig met het schilderen van een maaimachine. Klinkhamer had de machine gerepareerd en tijdens het lassen was de verf weggebrand. Daarom moesten de jongens alles netjes met aluminiumverf bijschilderen. Sietse, die de grootste kwast gebruikte, morste af en toe verf op de grond.

‘Kijk een beetje uit!’ zei Hielke. ‘Straks ligt er meer verf naast de machine dan erop! En kijk eens naar je klompen. Die zitten vol spatten!’

‘Dat geeft niet,’ vond Sietse. ‘Daar weet ik een hele mooie oplossing voor!’ En hij ging zijn klompen helemaal met verf volsmeren. ‘Kijk eens, wat mooi!’ zei hij lachend. ‘Nu heb ik zilveren klompen. Wat zullen de mensen kijken.’

‘Vader vindt het vast niet goed,’ merkte Hielke op, ‘hij zei dat deze verf erg duur is.’

‘Maar mijn klompen gaan nu langer mee,’ zei Sietse, ‘dus dat is dan weer goedkoper.’

Voor de smederij stopte een bestelauto waaruit twee mannen stapten.

‘Waar is jullie vader? Wij komen voor de neventelefoon!’ zei een van de mannen tegen Hielke en Sietse.

‘Neventelefoon?’ vroeg Sietse verbaasd. ‘Wij hebben helemaal geen neven! Alleen een nichtje, maar die woont helemaal in Limburg!’

‘Wel nee, slome,’ zei de man, ‘jullie vader heeft gevraagd of wij naast het toestel dat jullie in huis hebben een tweede toestel in de werkplaats willen aanbrengen. Daarvoor zijn wij nu hier. Joop, pak jij de spullen? En jongens, roepen jullie je vader?’

‘Vader is naar de boterfabriek voor een karweitje,’ zei Hielke.

Klinkhamer kwam echter juist terug en hij wees de mannen een plaats boven de werkbank. Daar moest de telefoon aan de muur worden opgehangen.

‘Het komt in orde, meneer Klinkhamer,’ zei de man die schijnbaar de baas was. Hij nam een elektrische boor en maakte vier gaatjes in de muur. Er werden boutjes ingeschroefd en daaraan werd het telefoontoestel bevestigd. Vervolgens gingen de mannen vanuit het woonhuis een kabeltje leggen naar de smederij.

Klinkhamer, die weer naar de boterfabriek moest, zei tegen zijn zoons: ‘Jullie passen zolang op de smederij, hè? En berg de verf op anders kliederen jullie alles onder!’ Daarbij keek Klinkhamer naar de klompen van Sietse, maar hij zei verder niets en fietste weer naar de boterfabriek.

Hielke zette de bus met verf op een plank en spoelde de kwasten in terpentine schoon. Intussen bekeek Sietse het nieuwe telefoontoestel. Hij nam de hoorn van het toestel en ontdekte dat het gedeelte dat je tegen het oor moet houden, loszat. Hij schroefde de gehoorschelp verder los en keek naar hetgeen eronder zat. Dat was een metalen plaatje met gaatjes erin en het lag losjes op een paar koperen stiftjes. Dat was alles. ‘Moet je kijken,’ zei hij tegen Hielke. ‘Door dit simpele ding kun je luisteren. Hoe bestaat het, hè?’

‘En ligt dat plaatje zomaar helemaal los?’ vroeg Hielke.

‘Wel ja,’ antwoordde Sietse en hij hield de hoorn ondersteboven, waardoor het plaatje op de werkbank viel.

‘Ik had verwacht dat het veel ingewikkelder zou zijn,’ merkte Hielke op. ‘Zou de andere kant ook zo zijn?’

‘Dat zullen we even bekijken,’ zei Sietse en hij schroefde ook de dop los waarin je moet praten als je telefoneert. Ook hier was een losliggend metalen plaatje waar in plaats van gaatjes, sleufjes waren aangebracht. De jongens bekeken de beide plaatjes nog eens van alle kanten, waarna Sietse ze in de hoorn legde en de doppen er weer opschroefde.

De mannen van de telefoondienst hadden intussen een kabeltje aan het toestel in de woning gemonteerd en dat kabeltje werd nu door een gaatje in de muur naar de smederij getrokken. Daar werd het aan het nieuwe toestel bevestigd.

Toen alles klaar was, zei de baas van het tweetal: ‘Ga jij nu naar de huistelefoon, Joop! En bel mij hier op. Je weet, je hoeft alleen maar het cijfer één te draaien!’

‘Oké,’ zei Joop en hij verliet de werkplaats. Even later rinkelde de telefoon in de smederij.

De baas nam de hoorn op en riep: ‘Hallo? Hallo! Hallooo! Hé, sufferd, doe je mond eens open! Ik hoor je niet! Sta je te slapen?’

‘Wel nee,’ antwoordde Joop, die weer in de smederij kwam. ‘Ik sta niet te slapen, maar de verbinding deugt niet. Er komt geen kik uit het toestel.’

‘Uit dit ook niet,’ zei de baas. ‘Wat zit er fout?’

Hielke en Sietse stonden er met hun neus op, toen de mannen de toestellen openmaakten en de wirwar van draadjes gingen controleren. Daarbij bleek één draadje nauwelijks meer vast te zitten en dat werd dus verholpen.

‘We gaan het nog eens proberen,’ zei de baas en Joop ging weer het huis in.

Even later rinkelde de telefoon in de smederij. De baas nam de hoorn en riep: ‘Hallo? Hallo! Hallooo! Alle donderstenen nog aan toe, hij doet het weer niet!’

Daar kwam Joop terug en zei: ‘Hij doet het niet, baas!’

‘Vertel mij liever iets wat ik nog niet weet,’ mopperde de baas. ‘Ik begrijp er niets van! De bel rinkelt wel, maar verder komt er geen geluid uit. Als de kabel niet goed was verbonden, zou de bel ook niet gaan. Het zit dus in dit toestel. Misschien in de hoorn?’

Hielke keek Sietse veelbetekenend aan, maar Sietse trok zijn schouders op. Hij had immers niets kapotgemaakt?

De baas schroefde een dop van de hoorn los en riep dan verontwaardigd: ‘Die lui van de technische dienst hebben de membranen verwisseld. Zo komt er natuurlijk geen geluid door. In het vervolg zullen we eerst de hoorn controleren voor we een toestel plaatsen.’

‘Wat is een membraan, meneer?’ vroeg Sietse.

‘Dat is een trilplaatje, jongeman. Als je in de hoorn praat, gaat het plaatje trillen. Onder het plaatje zit een magneetje dat de trillingen overneemt en verder seint door de kabel. Aan de andere kant van de kabel worden die trillingen opgevangen door een magneetje dat ze overbrengt op het membraan van de gehoorschelp. En zo worden dan weer woorden gevormd die je dan hoort. Dat is alles. Eenvoudig, hè?’

Het klonk allemaal wel heel eenvoudig, maar in werkelijkheid was het nogal ingewikkeld. Want hoe konden de mannen wijs worden uit al die draadjes en hoe kon je zomaar een getal draaien waardoor een telefoon aan de andere kant van Nederland begon te rinkelen?

Dat waren vragen die niet in een paar minuten konden worden beantwoord en de mannen hadden daarvoor ook geen tijd. Ze maakten de hoorn in orde, waarna de toestellen nogmaals werden uitgeprobeerd. Nu werkte alles perfect. De mannen pakten hun gereedschap bijeen en vertrokken.

‘Het was jouw schuld dat de telefoon het niet deed,’ stelde Hielke vast. ‘Het kwam alleen door het geknoei aan de hoorn!’

‘Ik wilde alleen maar zien hoe het werkt,’ zei Sietse, ‘en er is niets stukgegaan, dus hoef je mij niet zo kwaad aan te kijken.’

Op de werkbank lag een nieuw telefoonboek, dat bij het toestel kon worden opgehangen. Sietse zocht een stalen spijker en sloeg die in de muur. Daaraan werd het telefoonboek opgehangen.

‘Er moet ook een tafeltje bij,’ vond Hielke, ‘om er een bloknoot en een potlood op te leggen.’

‘Dat kan wel op de werkbank liggen,’ zei Sietse, ‘ik vind het zo wel goed.’

Dat vond Gerben ook, toen hij even later in de smederij kwam. Gerben was de knecht van boer Jellema en hij hield wel van een grapje. De jongens hadden dan ook al vele gekke dingen met hem beleefd.

‘Ha, vrienden,’ zei Gerben. ‘Wat zie ik daar? Een nieuwe telefoon? Dat is handig!’

‘Vanhier kunnen wij nu het hele land opbellen,’ legde Sietse uit.

‘Hoe bestaat het,’ vond Gerben, ‘de techniek staat tegenwoordig toch voor niets. Kom, laat ik mijn vriend Sjoerd even gaan bellen.’

Sjoerd Bonnema was de postbode en hij was met Gerben in dienst geweest. In tegenstelling tot Gerben hield Sjoerd helemaal niet van grapjes en juist daarom belde Gerben het postkantoor op.

Er kwam een juffrouw aan de telefoon die zei: ‘Met het postkantoor.’

‘Juffrouw,’ zei Gerben, ‘kan ik de heer Sjoerd Bonnema even spreken?’

‘Een ogenblikje, meneer!’

Het duurde even voordat de stem van Sjoerd door de telefoon klonk: ‘Met Bonnema.’

‘Met de burgemeester,’ zei Gerben met een verdraaide stem. ‘Ik heb een poststuk ontvangen dat was bestemd voor de notaris en de slager kreeg een brief die aan mij was geadresseerd. Als u de post niet beter kunt bezorgen, zal ik een klacht indienen bij uw directeur! Heeft u dat verstaan, Bonnema?’

‘Maar, meneer de burgemeester...’ stamelde Sjoerd.

‘Niks te maren!’ vond Gerben. ‘Jij bent een slome postzegellikker! Dat ben je!’ Gerben legde de hoorn neer en zei lachend: ‘Zo, jongens, Sjoerd gelooft dat hij met de burgemeester sprak. Wat zal hij in de piepzak zitten. Wie zal ik nu eens bellen? De bakker?’ En hij draaide het nummer van bakker Van der Zee en kreeg mevrouw Van der Zee aan de telefoon. ‘Mevrouw, met de burgemeester,’ zei Gerben weer met verdraaide stem. ‘Uw man is lid van de brandweer, nietwaar?’

‘Jawel, burgemeester.’

‘Juist, mevrouw,’ merkte Gerben op. ‘En hangt zijn brandweerpak altijd klaar, zodat uw man zo snel mogelijk naar een brand kan uitrukken?’

‘Ja zeker, burgemeester. Alles hangt netjes klaar.’

‘Dan staat onze bakker dus klaar?’ zei Gerben. ‘Dat is geweldig. Ha, ha, ha. Dag, mevrouw!’ Lachend legde Gerben de hoorn weer neer. ‘Die mevrouw Van der Zee zal wel denken dat de burgemeester in een bijzonder vrolijke bui is,’ zei hij, ‘want zij geloofde echt dat ik de burgemeester was. Mijn stem klinkt goed. Ik heb een echte telefoonstem. En nu ga ik onze kruidenier even bellen.’

‘Maar al dat getelefoneer kost geld!’ riep Sietse uit. ‘Vader vindt het vast niet goed.’

‘Och kom, die paar centen maken niks uit,’ zei Gerben, ‘en wij kunnen er veel plezier mee hebben!’ Hij nam het telefoonboek en begon het nummer van Zijlstra, de kruidenier, te zoeken.

Sietse zag een busje grafiet op de werkbank staan en dat bracht hem op het idee om Gerben een poets te bakken. Terwijl Gerben, geholpen door Hielke, in het telefoonboek naar het nummer zocht, smeerde Sietse ongemerkt het zwarte grafiet aan de hoorn van de telefoon. Intussen had Gerben het nummer gevonden en belde de kruidenier op.

‘Met Zijlstra,’ klonk het in de hoorn.

‘Met de burgemeester,’ zei Gerben. ‘Zijlstra, ik heb klachten over u. U heeft op het gemeentehuis suiker geleverd vermengd met zout. De koffie was niet te drinken. Bah!’

‘Maar meneer de burgemeester,’ stamelde Zijlstra, ‘dat bestaat...’

‘Geen uitvluchten, meneer Zijlstra!’ zei Gerben. ‘Abah, abah.’ En lachend legde hij de hoorn weer neer.

Nu zag Hielke dat Gerben een zwart oor had gekregen. ‘Hé, Gerben,’ vroeg hij, ‘wat heb jij aan...’

Maar Sietse gaf hem een stomp om hem het verder praten te beletten.

‘Wat wilde je zeggen, Hielke?’ vroeg Gerben. ‘Wat heb ik?’

‘Hielke wilde zeggen,’ zei Sietse, ‘wat heb je eraan om al die mensen voor de gek te houden?’

‘Er moet af en toe een grapje bij,’ zei Gerben, ‘anders wordt het leven te saai.’

Klinkhamer kwam terug van de boterfabriek en legde het gereedschap op de werkbank. ‘Dat karwei is ook weer geklaard,’ merkte hij tevreden op. ‘En Gerben, had jij ook een bestelling?’

‘Ik kwam een paar strekels halen,’ zei Gerben, ‘ik moet de zijkanten van de sloten maaien en daarvoor moet de zeis flink scherp zijn.’

Klinkhamer liep naar het magazijntje, dat naast de smederij stond, en kwam terug met twee platte latjes waarvan de zijden bekleed waren met amarilgruis. Met amaril kun je goed slijpen en door zo'n latje langs de snijkant van de zeis te strijken, wordt deze scherp.

‘Alsjeblieft, Gerben,’ zei Klinkhamer, ‘nu kun jij weer maaien.’

‘Dat heeft geen haast,’ vond Gerben en hij ging op de werkbank zitten kijken hoe Klinkhamer een schroefdraad aan een ronde stang maakte. ‘Moeten jullie niet varen met jullie beroemde Kameleonboot?’ vroeg Gerben aan Hielke en Sietse.

‘Misschien straks,’ zei Sietse.

De Kameleon was een lompe ijzeren boot die vroeger dienst had gedaan als opduwer van een groot schip. Klinkhamer had de boot van een schipper gekocht en er een automotor in gebouwd. De Kameleon bleek nu reuze snel te kunnen varen en daar waren de jongens natuurlijk geweldig mee in hun schik.

‘Jullie boffen maar met al die vakanties,’ merkte Gerben op. ‘Jullie kunnen doen wat jullie willen. Varen, vissen, zwemmen, luieren en wat al niet meer.’

‘Heb jij ook vakantie?’ vroeg Sietse. ‘Want jij zit ook te luieren.’

‘Nee, jongetje,’ zei Gerben, ‘ik zit uit te rusten, want ik heb hard gewerkt.’

Veldwachter Zwart kwam de smederij binnen en vroeg: ‘Wat hoor ik? Heeft iemand hard gewerkt? Jij toch zeker niet, Gerben? Jij werkt alleen hard als je de mensen voor de gek kunt houden, nietwaar? Met de telefoon bijvoorbeeld!’

‘Met de telefoon?’ vroeg Gerben verbaasd en hij dacht: zou Zwart nu reeds alles weten van de telefoongesprekken die hij voor de grap had gevoerd? Gerben wist wel dat je met Zwart altijd heel voorzichtig moest zijn omdat de veldwachter soms heel handig iemand tot een bekentenis wist te brengen. Daarom trok Gerben het onnozelste gezicht dat hij maar trekken kon en zei: ‘Ik weet niet wat u bedoelt met de telefoon.’

‘Kom nou, broer,’ antwoordde Zwart, ‘hier hangt een telefoon en daar heb jij gebruik van gemaakt om verschillende mensen voor de mal te houden.’

‘Wat?’ riep Klinkhamer. ‘Is er nu al met de telefoon geknoeid? Hebben jullie dat gedaan, kwajongens?’

‘Wel nee, vader,’ zei Hielke.

‘Ik weet van niets,’ antwoordde Sietse.

‘Ik ook niet,’ mompelde Gerben.

‘De jongens kunnen het niet hebben gedaan,’ zei Zwart, ‘want er klonk een mannenstem uit de hoorn.’

‘Wat is er dan gebeurd?’ vroeg Klinkhamer.

‘Och, kwajongenswerk van de een of andere vlegel,’ vertelde Zwart. ‘Op weg naar het gemeentehuis werd ik aangehouden door de vrouw van de bakker, die mij vroeg wat er met de burgemeester aan de hand was. Ik werd door hem opgebeld, zei zij en hij vroeg of het brandweerpak van mijn man wel altijd klaar lag. Ik antwoordde dat het inderdaad altijd klaar lag en toen riep de burgemeester lachend: dan staat onze bakker dus altijd klaar! En toen legde hij de hoorn weer neer.’

‘Wat een grap,’ lachte Gerben, ‘onze burgemeester is een echte grappenmaker!’

‘Nee, broer,’ zei Zwart en hij keek Gerben bestraffend aan, ‘zoiets doet onze burgemeester niet! Dat heb ik ook aan mevrouw Van der Zee verteld en ik ben toen meteen naar het gemeentehuis gegaan om te kijken of daar iets niet klopte. Nu, dat deed het inderdaad niet, want de burgemeester riep mij bij zich en zei: ik krijg klachten van Zijlstra, de kruidenier, en van Bonnema, de postbode. Iemand belde hen op en zei dat hij de burgemeester was. Kunt u onderzoeken wie dat is geweest? Ik zal het proberen, burgemeester, zei ik en ik dacht meteen aan jou, Gerben Zonderland! Dus beken het maar. Heb jij al die mensen gebeld en gezegd dat jij de burgemeester was?’

‘Waarom zou ik dat hebben gedaan?’ vroeg Gerben. ‘Er wonen hier toch veel meer mensen die kunnen telefoneren. Ik krijg altijd de schuld! Zelfs als ik het heb gedaan!’

‘Gerben heeft wel gelijk,’ vond Klinkhamer, ‘er worden dagelijks zoveel gesprekken gevoerd, dat het moeilijk valt na te gaan wie er heeft getelefoneerd.’

‘Nou ja,’ zei Zwart, ‘zo erg belangrijk is het nu ook weer niet, maar als die persoon doorgaat met zulke grappen, kan het wel erg vervelend worden. Mag ik even telefoneren?’

‘Gaat uw gang,’ antwoordde Klinkhamer.

Zwart belde zijn vrouw en vertelde haar dat hij een uurtje later thuiskwam. Hij legde de hoorn weer neer, maar nauwelijks had hij zich omgekeerd of Gerben riep: ‘Ha! U heeft een zwart oor!’

‘Dan heb jij dus toch getelefoneerd!’ riep Zwart. ‘Grote bandiet die je bent! Als jij het hart hebt om ooit weer voor burgemeester te gaan spelen, daag ik je voor het gerecht! Dan ga je minstens vier weken brommen! Versta je dat?!’

‘Ik weet niet waarover u het hebt,’ zei Gerben.

‘Maar ik wel!’ stelde Zwart vast. ‘Want jij hebt ook een zwart oor en dat kreeg jij net als ik van de telefoon! Kijk, er zit grafiet aan de hoorn!’

Toen keek Gerben heel verbluft en hij wist niet wat hij moest antwoorden. Toen vroeg hij aan Hielke en Sietse: ‘Hebben jullie niet gezien dat ik een zwart oor kreeg?’

‘Natuurlijk wel!’ lachte Sietse.

‘Waarom hebben jullie me dan niet gewaarschuwd?’

‘Omdat het onze telefoon is en niet de jouwe,’ zei Sietse. ‘Was er maar afgebleven!’

‘Jullie hebben me er lelijk in laten lopen,’ merkte Gerben lang niet vriendelijk op. ‘Maar ik zal het onthouden! Van je vrienden moet je het maar hebben.’

‘Jawel, burgemeester,’ lachte Sietse, maar toen moest hij heel hard lopen om buiten het bereik van Gerbens sterke vuisten te blijven.

‘Het is weer zover,’ zei Klinkhamer tegen Zwart. ‘Gerben en de jongens hebben weer eens ruzie. Zij kunnen er wat van!’

‘Tja,’ antwoordde Zwart, ‘zou dat ooit nog eens veranderen?’

‘Ik betwijfel het!’

Hoofdstuk 2
Waarom de jongens zich nat lieten regenen

Louw Vrolijk stapte de smederij in. Hij woonde bij de boterfabriek, waar zijn vader kaasmaker was. ‘Ha, Hielke!’ zei hij. ‘Waar is Sietse?’

‘Die zit ergens achter de smederij! Hij moest vluchten voor Gerben omdat die hem wilde grijpen. Maar Gerben is naar huis gegaan, dus kunnen we Sietse gaan zoeken.’

Louw ging met Hielke naar de achterkant van de smederij, waar de jongens over een grasveldje naar het boothuis liepen, dat aan de kant van de vaart was gebouwd. En zoals Hielke had verwacht, zat Sietse in de Kameleon.

‘Is Gerben er nog?’ was het eerste wat Sietse vroeg.

‘De burgemeester is kwaad naar huis gefietst,’ zei Hielke. ‘Zullen we gaan varen?’

‘Natuurlijk,’ vond Sietse en hij startte de motor, die met luid geronk aansloeg. Hielke opende de grote deur aan de kant van de vaart, waarna de Kameleon naar buiten voer.

Door het midden van de vaart stuurde Sietse de boot naar de brug, die daar vlak bij lag. De Kameleon ging eronderdoor en toen lag het grote meer voor de boeg.

‘Hé, jongens!’ riep de brugwachter hen na. ‘Ga niet te ver. Er komt regen!’

‘Wij varen wel tussen de druppels door!’ schreeuwde Sietse terug. Hij stuurde de Kameleon naar links en voer verder langs de polderdijk. Boven op de dijk stond in de verte een grote molen die de Woudaap heette. Daarin woonde de familie Dijkstra. Hun zoon Kees was ook een vriend van Hielke en Sietse en daarom voeren de jongens naar de molen om Kees af te halen. Kees stond boven op de omloop, die rond de Woudaap was gebouwd. Daar had hij een prachtig uitzicht over de polder en het meer.

‘Ga je mee, Kees?’ vroeg Hielke.

‘Ik weet het niet,’ riep Kees terug, ‘er komt vast regen!’

‘Wel nee!’ dacht Sietse. ‘Dat zal best meevallen.’

‘Het valt straks naar beneden,’ zei Kees, ‘ik kan de regen hierboven al grijpen. Kom mij maar halen als de zon weer schijnt!’

‘Dan kun je lang wachten!’ vond Sietse. ‘Tot ziens!’ De Kameleon voer verder.