De Kameleon staat voor niets!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642223

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

... Sietse tot zijn verbazing winnaar werd, hoewel zijn boot achterstevoren over de eindstreep ging... (blz. 90)

Hoofdstuk I
Gerben heeft weer veel te vertellen

Gerben, de knecht van boer Jellema, kwam de smederij van Klinkhamer binnen. Klinkhamer was bezig gaten in een staaf ijzer te boren, terwijl zijn zoons Hielke en Sietse de ketting van hun oude fiets spanden.

‘Hallo vrienden!’ riep Gerben opgewekt. ‘Het prille begin van deze dag belooft veel goeds!’

‘Wat praat jij deftig?’ zei Klinkhamer. ‘Of heb je teveel gedronken?’

‘Ik heb wel heel erg gelachen,’ zei Gerben. ‘Tjonge, als jullie dát gezien hadden! Ik pakte hem bij een oor en toen zag hij helemaal wit!’

‘Van schrik?’ vroeg Hielke.

‘Wie?’ vroeg Sietse.

‘De melkkan!’ antwoordde Gerben en hij lachte luid.

‘Kietel mij even, Hielke?’ vroeg Sietse, ‘dan kan ik ook lachen!’

Hielke lachte wel, hij vond het een leuk grapje. Maar dan werd aller aandacht getrokken door een man die met moeite een petroleumkarretje vooruitduwde. Hij heette Toon Groen, maar omdat hij nogal klein was, noemde iedereen hem Toontje. Dat zijn achternaam Groen was, wist bijna niemand. Toontje was niet getrouwd, hij woonde geheel alleen in een huisje dat even voorbij de boterfabriek stond. Hij keek altijd opgewekt en was de vriendelijkheid zelf. Vandaag echter keek hij erg vermoeid en kwam hij hijgend de smederij binnen.

‘Wat een pech, mensen! Wat een pech!’ zei hij. ‘Ik kan mijn wagentje bijna niet meer vooruitkrijgen. Er zit iets fout met de veren. Wilt u er even naar kijken, Klinkhamer?’

‘Wel zeker Toon!’ zei Klinkhamer en met z'n allen gingen zij het petroleumwagentje bekijken. Het was een kleine ronde tank op twee hoge smalle wielen. De tank rustte met dubbele veren op de wielas en één van deze veren bleek scheefgezakt te zijn. Daardoor liep het wiel tegen de tank, hetgeen natuurlijk als een rem werkte en daardoor moest Toontje zo zwaar duwen.

‘Ik zie dat er een bout stuk is,’ zei Klinkhamer. ‘Zeg jongens, zetten jullie de dommekracht er even onder en draai de tank omhoog. Ik zal alvast een nieuwe bout zoeken!’

Hielke en Sietse haalden de dommekracht uit de smederij en plaatsten hem aan de kant waar de tank was scheefgezakt. En dan draaiden zij de tank omhoog.

‘Als jij snugger geweest was, Toontje,’ merkte Gerben op, ‘had jij niet zo zwaar hoeven te duwen. Jij had onder in de tank een gaatje moeten boren en dan de petroleum in brand moeten steken. Je wagen was dan als een raket door het dorp gevlogen!’

‘Zo snugger als jij ben ik niet, Gerben,’ zei Toon.

‘Dat loopt met jou wel los.’ Gerben knipoogde. ‘Jij verdient een lekker centje met die petroleum!’

‘Zo geweldig is dat niet!’ antwoordde Toon. ‘Ik moet heel wat litertjes naar mijn klanten brengen, voordat ik een boterham heb.’

Klinkhamer kwam terug met een nieuwe bout. En hij kwam net op tijd, want die apen van jongens hadden de dommekracht zo ver omhooggedraaid, dat het wagentje bijna omkieperde.

‘Kijk toch uit bij wat je doet!’ riep Klinkhamer. ‘Het is helemaal niet nodig de kar zo ver omhoog te draaien!’

‘Maar nu kunt u de gebroken bout gemakkelijker weghalen,’ zei Sietse. ‘Kijkt u maar!’

En Sietse trok de twee helften van de bout uit de veer.

‘Mooi,’ bromde Klinkhamer, ‘en laat de dommekracht nu maar iets zakken!’

Hielke draaide de slinger terug en Klinkhamer keek onder de kar totdat hij de gaten van de verbinding recht tegenover elkaar zag liggen. Vlug duwde hij de nieuwe bout erdoor en dan kon de dommekracht worden weggenomen. Sietse draaide een moer op de bout en daarmee was het karweitje klaar.

‘Bedankt,’ zei Toon. ‘Wat ben ik u schuldig, Klinkhamer?’

‘Twee kwartjes,’ mompelde Klinkhamer.

‘Dat is niet duur,’ zei Toontje en hij betaalde meteen.

‘Toon doet wat water bij de petroleum,’ lachte Gerben, ‘en hij heeft de onkosten weer terug.’

‘Nee, nee,’ zei Toontje. ‘Met die dingen laat ik mij niet in. Trouwens je kunt water niet met petroleum vermengen. De petroleum blijft op het water drijven. En daarbij houd ik van een eerlijke boterham, Gerben. Al is-ie dan niet dik, als het maar genoeg is. Het gebeurt ook weleens dat ik op de verkoop verlies!’

‘Dat zal wel!’ merkte Gerben spottend op. ‘Jij gaat die kar hele afstanden duwen om de mensen petroleum te leveren en dan geef jij nog geld toe? Kom nou, Toontje! Maak het een beetje. Dat is toch onzin?’

‘En toch is het mij een keer gebeurd,’ ging Toon verder. ‘Verleden najaar kwam ik tegen de avond bij de weduwe Klaver, die, zoals je weet, bijna een half uur buiten het dorp woont. Ik vroeg of er nog petroleum nodig was en zij zei: “Geef maar een liter!” Ik tap dus een liter in haar busje en dan zegt zij: “Och Toon, wil jij een paar aanmaakhoutjes hakken voor de kachel? De bijl ligt in 't schuurtje.” Wel, ik ging naar het schuurtje en hakte een mandje vol houtjes. En dan vroeg de weduwe of ik ook even de kachel wilde aanmaken. Nou ja, dat doe je dan, niet waar, maar die schoorsteen wou niet trekken en zo had ik heel wat moeite voordat de kachel eindelijk brandde. Ik werd vriendelijk bedankt en kon toen naar huis gaan. Onderweg bedacht ik wat ik allemaal had moeten doen voor zes centen, want meer verdien ik niet op een liter petroleum. Het was intussen donker geworden en daar komt mij een politieauto tegemoet. De heren stapten uit en gaven mij een bon wegens het rijden zonder licht. Dat kostte mij vijf gulden. Had ik die ene liter niet verkocht, dan had ik geen boete gekregen, want dan was ik ruimschoots voor donker thuis geweest. Maar tja, wat doe je eraan als je zo'n goed hart hebt nietwaar? Verdien ik er dan niets aan, dan heb ik toch de mensen goed gedaan! Tot ziens, vrienden!’

Opgewekt als altijd reed Toontje zijn ‘tankwagen’ weer verder.

‘Als alle mensen waren zoals hij,’ zei Klinkhamer, ‘zou het leven hier op aarde veel plezieriger zijn!’

Moeder Klinkhamer kwam koffie brengen. Voor Gerben had zij ook een kopje meegebracht. Zij zette het blad met de kopjes op de werkbank.

‘Ha moeder, dat ruikt goed,’ zei Klinkhamer.

‘Laat het niet koud worden,’ zei moeder, ‘dan is de smaak eraf!’

En zij ging het huis weer binnen. Sietse draaide de kettingspanner van de fiets nog wat aan, maar toen sprong de ketting met een droge tik stuk.

‘Wat een snertfiets,’ zei Gerben en hij raapte de gebroken ketting van de grond en bekeek hem.

‘Die is totaal versleten,’ knikte hij. ‘Geen wonder dat zij stukging. Weg ermee!’

Hij zwaaide de ketting rond en liet haar los. De ketting kwam op de werkbank terecht en wierp een kopje koffie omver. De koffie liep vanaf de bank met een straaltje op de grond.

‘Stommerd!’ schold Sietse.

‘Dat was niet erg snugger van je, Gerben,’ zei Klinkhamer. ‘Nu krijg jij geen koffie!’

‘Dat laat mij koud,’ zei Gerben. ‘Koffie is toch in hoofdzaak water en daarvan zit er genoeg in de kraan!’

‘Dan krijg jij in 't vervolg een kopje water,’ lachte Hielke.

‘Loop naar de pomp,’ schreeuwde Gerben en dan ging hij kwaad kijkend weg! Hij fietste naar de kant van het meer en sloeg in de bocht van de weg linksaf. Daar ging hij verder over de polderdijk in de richting van een grote windmolen waarin de familie Dijkstra woont. De molen heet de Woudaap en doet dienst om overtollig water uit de polder in het meer te malen. Voor de molen aan de kant van het meer zat een jongen te vissen. Zijn naam is Kees, de zoon van de molenaar.

‘Ha die Kees!’ riep Gerben en met opzet fietste hij rakelings achter hem langs.

‘Malle!’ mompelde Kees, maar hij zei het niet zo luid dat Gerben het kon horen, want als Gerben kwaad werd, zou Kees hard weg moeten lopen. En als er iets was waar Kees een hekel aan had, dan was dat wel in de eerste plaats aan hardlopen. Kees was liever lui dan moe. Gerben fietste verder en kwam dan bij de boerderij van Jellema. Daar ging hij het erf op, want daar werkte hij.

In de smederij kwam nog een jongen die Louw Vrolijk heette. Hij was de zoon van een kaasmaker en hij woonde aan de andere kant van het dorp, dicht bij de boterfabriek. Louw kwam vragen of Hielke en Sietse uit varen gingen met hun boot, want dan wilde Louw graag mee. De Klinkhamertjes vonden het best en met z'n drieën gingen zij achter de smederij naar het boothuis, dat aan de kant van de vaart was gebouwd. Daarin lag een nogal lompe, ijzeren motorboot die de naam ‘Kameleon’ droeg.

De vrienden gingen aan boord. Hielke opende de deur aan de kant van de vaart, terwijl Sietse de motor startte. De Kameleon voer de vaart in naar de brug die daar vlak bij was. De jongens gingen er met een matige snelheid onderdoor en dan lag het grote meer voor hen. Sietse gaf vol gas en de boot schoot vooruit. Louw, die voorin zat, voelde de druppels van het boegwater om z'n oren spatten, maar dat mocht de pret niet drukken. Hoe sneller de boot voer, hoe mooier het was. De Kameleon volgde de vaargeul, die door tonbakens werd aangeduid. De vaargeul ging recht door het meer naar de overkant en liep ongeveer op de helft langs een eilandje. Daar stonden kampeertenten, want gedurende de zomermaanden kwamen veel kampeerders naar het mooie meer. De Kameleon voer er voorbij en volgde de vaargeul tot de overkant. Daar was een breed kanaal. De jongens gingen er niet in, maar voeren langs de linkeroever van het meer terug. Daar passeerden zij het Paviljoen dat versierd was met veel vlaggen en kleurige parasols, waaronder de bezoekers zaten te genieten van het fraaie uitzicht over het meer. Toen de Kameleon er voorbijvoer, werd er nogal gelachen om die lompe ijzeren boot. Maar zij die de jongens kenden, zwaaiden hen een groet toe, want zij wisten hoe vaak de jongens reeds goede diensten met die wonderlijke Kameleon hadden verricht.

Onze vrienden gingen nu langzamer varen, want langs de oever stonden mannen te vissen en bij snel varen rolden steeds hoge golven achter de Kameleon mee. De vissers zouden daar dan hinder van ondervinden. Weldra naderden de jongens een betonnen brug, die over een vaart lag welke door de polder liep. Maar onze schippers bleven op het meer en kwamen dan langs de Mariahoeve, die door de studenten was ingericht tot vakantieverblijf.

De hoeve was het eigendom van mevrouw Wijnstra. Zij woonde samen met haar dochtertje Paulien in het huis voor de boerderij. Paulien, die buiten op het grasveld in een ligstoel zat te lezen, keek even op toen Sietse de hoorn van de Kameleon liet klinken. Zij zwaaide een groet naar de jongens met wie zij op school ging. En verder ging de Kameleon naar de volgende boerderij, die van Jellema. Daar stond Gerben op de wal met iemand te praten en toen hij de Kameleon zag naderen, wenkte hij de jongens om bij hem te komen. Sietse stuurde naar de wal en de jongens zagen een mooie nieuwe zeilboot liggen die de naam José droeg.

‘Jongens,’ riep Gerben, ‘willen jullie deze mijnheer even helpen de boot naar de dokter te brengen?’

‘Is de boot ziek?’ vroeg Louw lachend.

‘De dokter heeft deze gekócht,’ zei de mijnheer, die intussen met verwondering naar de lompe Kameleon keek, en hij vervolgde: ‘De benzine van de buitenboordmotor is op en ik was trouwens ook de weg kwijt. Als jullie mij naar het dorp zouden kunnen brengen, zou ik jullie erg dankbaar zijn!’

‘Dat doen wij met alle plezier,’ zei Sietse en hij stuurde de Kameleon naast de José.

‘Kijk uit, jongens,’ schreeuwde Gerben, ‘die boot is van polyester gemaakt. Druk haar niet stuk!’

‘Dat loopt zo'n vaart niet!’ zei de mijnheer. ‘Deze boten kunnen best een stootje hebben. Maar dat moet je natuurlijk niet overdrijven. Zodra je er met een voorhamer op gaat slaan, sla je alles stuk en valt het moeilijk te repareren!’

‘Wat is polyester voor spul?’ vroeg Hielke.

‘Dat is een kunststof versterkt met glasvezels, die samengeperst zijn tot platen,’ antwoordde de man.

De jongens vonden het maar vreemd. Zij kenden wel boten van hout of van ijzer, maar een glazen boot hadden zij nog nooit gezien.

‘Er zijn zelfs boten van beton,’ zei Gerben. ‘En ook wel van triplex. Maar het grote voordeel van deze polyester boot is, dat je haar nooit hoeft te schilderen en dat zij ook niet krimpt of trekt, zodat er dus nooit naden opengaan. Zo is er bijna geen onderhoud aan en dat zal de dokter wel fijn vinden, want hij heeft weinig tijd om voor de boot te zorgen.’

De Kameleon en de José werden naast elkaar vastgebonden en Gerben kwam ook aan boord. Hij wilde meevaren naar het dorp. De schroef van de Kameleon begon te draaien en met z'n allen gingen zij op weg naar het huis van de dokter. De mijnheer in de zeilboot keek oplettend toe, dat de Kameleon niet tegen de zijkant van de José schuurde. Hielke nam een oude autoband en hing die tussen de boten.

‘Goed zo, Hielke,’ zei Gerben, ‘jij weet hoe het hoort! Jij kunt later best bij de marine!’

‘Bent u ook bij de marine geweest?’ vroeg de mijnheer.

‘Jazeker!’ beweerde Gerben. ‘Ik was de helper van de admiraal!’

‘Dat klopt!’ zei de mijnheer lachend. ‘Alle matrozen zijn helpers van de admiraal. Dat was ik ook!’

‘Aha,’ lachte Gerben. ‘U was dus ook matroos? Dan heeft u zeker Van Dribbelen ook wel gekend?’

De jongens keken elkaar veelbetekenend aan, want zij wisten dat Gerben nimmer bij de marine was geweest, maar dat hij als gewoon soldaat bij de infanterie had gediend. Maar Gerben kon vaak zo goed fantaseren, dat je zou zweren dat hij jaren op zee had gevaren.

‘Van Dribbelen?’ zei de mijnheer en hij dacht diep na. ‘Van Dribbelen? Ik heb wel iemand gekend die Van Duin heette. Was hij nogal lang?’

‘Helemaal niet,’ zei Gerben. ‘Hij was nogal klein. Hij kwam ergens uit het oosten en hij had nog nooit eerder de zee gezien. Hij liep met heel veel dingen nog ver achter. Ik herinner mij nog best dat wij in de grote kantine gingen eten. En daar roept die Van Dribbelen plotseling: “Wachtmeester! Wachtmeester! Er zit een stuk ijzer in mijn eten!” Wat was het geval? Hij had nog nooit een vork gezien!’

De jongens lachten luid om dat gekke verhaal en de mijnheer zei lachend: ‘Ik kan wel horen dat u een echte marineman bent. Die hebben allemaal van zulke verhalen.’

‘Maar het is echt gebeurd!’ verdedigde Gerben zich.

‘Natuurlijk!!!’ lachte de mijnheer.

‘Met die Van Dribbelen beleefden wij de gekste dingen,’ zei Gerben. ‘Op een dag loopt hij op de kade en komt de schout-bij-nacht tegen. Hij loopt hem gewoon voorbij maar wordt dan teruggeroepen.

“Zeg matroos!” bulderde de schout, “kun jij niet groeten?”

“Jawel mijnheer,” zei Van Dribbelen, “maar ik ken u niet.”

“Ik ben de schout-bij-nacht!” bulderde de schout.

“Wat doet u hier dan overdag?” merkte Van Dribbelen op.

Maar dat had hij natuurlijk nooit mogen zeggen en hij ging dan ook prompt achter slot.

Een paar dagen later was hij weer vrij en komt hij de schout-bij-nacht tegen. En weer groet Van Dribbelen niet.

“Hé matroos!” bulderde de schout, “waarom groet jij niet? Jij weet nu toch wie ik ben?”

“Jawel mijnheer,” zei Van Dribbelen, “maar ik dacht dat u nog boos op mij was”!’

De mijnheer, die al even hartelijk lachte als de jongens, knikte: ‘Machtig hè? Bij de marine kun je wel lachen. Hoe lang heeft u er gediend?’

Om die vraag te ontwijken, wees Gerben gauw naar de brug en zei:

‘Opletten stuurlui! Vaar niet tegen een peiler, want dan blijft er geen spaan van de nieuwe boot heel.’

Zonder ongelukken voeren zij onder de brug door en legden aan achter het huis van de dokter die naast Klinkhamer woonde. Gerben ging naar de smederij en de mijnheer belde bij de dokter aan. De jongens bleven bij de boten wachten tot de dokter kwam.

‘Wat zeggen jullie ervan, jongelui?’ vroeg de dokter. ‘Hoe vinden jullie mijn nieuwe boot?’

‘Heel mooi, dokter!’

En Sietse vroeg: ‘Gaat u dan niet meer met de Albatros varen?’

‘Jawel,’ antwoordde de dokter, ‘maar met de Albatros kan ik niet zeilen en met de José wel. De Albatros gebruik ik voor lange tochten en met de José ga ik af en toe even het meer op, voor zover ik er de tijd voor heb.’

De dokter ging de José goed bekijken en maakte dan de deur van het boothuis open. De jongens duwden de José naar binnen en legden haar naast een grote motorboot met een kajuit erop, die de naam Albatros droeg. Daarna werd het boothuis gesloten en ging de mijnheer met de dokter in huis. De jongens meerden de Kameleon weer in haar boothuis en gingen naar de smederij. Daar stond Gerben ruzie te maken met de veldwachter, mijnheer Zwart.

‘Ik weet zeker!’ mopperde Gerben, ‘dat ik het hek van het weiland goed gesloten heb. Het bestaat niet dat de koeien weg konden lopen!’

‘Dat had jij gedroomd, broer!’ schreeuwde Zwart. ‘Het hek stond ruim een paar meter open en als ik er niet heengegaan was, had de hele kudde van Jellema nu op het Raadhuisplein lopen te loeien voor de ramen van de burgemeester. En dan had jij ervan gelust, mannetje!’

‘Natuurlijk!’ riep Gerben. ‘Want ik ben altijd de man die de klappen krijgt. Zelfs al doe ik niets, dan weet u nog te vertellen wat ik fout deed. Maar één ding weet ik absoluut zeker. Ik heb dat hek heel zorgvuldig dichtgemaakt. Daar wil ik mijn pet desnoods voor opeten!’

‘Een lekker vet hapje!’ lachte Sietse.

‘Bemoei jij je er niet mee, loewabbes!’ schold Gerben kwaad. ‘Ik laat mij niet alles aanleunen!’

‘Dus jij beweert dat een ander het hek heeft opengezet?’ vroeg Zwart. ‘Waarom zou die ander dat dan gedaan hebben?’

‘Misschien om u bezig te houden!’ mopperde Gerben.

‘Wil jij daarmee zeggen dat ik anders toch maar niets uitvoer?’ vroeg Zwart lang niet vriendelijk.

‘Dat heb ik niet gezegd!’ zei Gerben. ‘Maar weet u wat ik wel zeggen wil?’

‘Wat dan?’ vroeg Zwart en hij keek Gerben dreigend aan.

‘Dat ik niks meer zeg!’ zei Gerben. ‘Goedendag!’ En kwaad liep hij de smederij uit.

‘O, o,’ zei Zwart, ‘van hem krijg ik nog eens een punthoofd!’

‘Och het is Gerben maar,’ lachte Klinkhamer. ‘U moet hem altijd maar met een korreltje zout nemen.’

‘Maar dan wel met een hele grote korrel!’ merkte Zwart op.

Hoofdstuk II
Met veldwachter Zwart achter dieven aan

Vier jongens, die opgewonden liepen te praten en veel haast schenen te hebben, kwamen voorbij de smederij. Een van hen keek naar binnen en zag veldwachter Zwart staan.

‘Stop jongens! Daar is hij!’ riep hij en het viertal kwam in de smederij.