De Kameleon slaat zijn slag

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642254

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

... en Sietse zei verontwaardigd: ‘Jij hoeft niet vies van onze boot te zijn!’ (blz. 14)

Hoofdstuk I
Een nieuwe vriend in het dorp

De regen viel in stromen neer toen Gerben, de knecht van boer Jellema, de smederij van Klinkhamer binnenkwam. Het water droop aan alle kanten van zijn jas en toen hij zijn pet afzette en hem woest heen en weer zwaaide, vlogen de druppels naar alle kanten rond.

De smid en zijn beide zoons Hielke en Sietse vonden het niet zo leuk, want het water spatte hun om de oren. Gerben lachte en vroeg:

‘Wat denken jullie? Houden wij het vandaag droog?’

‘Droog?’ riepen de jongens, ‘en het regent dat het giet!’

‘Laat ik daar nou niks van gemerkt hebben,’ zei Gerben lachend. ‘Dat komt natuurlijk doordat mijn jas door en door waterdicht is. Ik herinner mij nog hoe Willem Bakker ook een jas kocht. De winkelier beweerde dat de jas zo dicht was, dat je er absoluut droog in bleef. ‘Dat geloof ik niet,’ zei Willem. ‘U krijgt de jas cadeau als het niet waar is,’ zei de winkelier. ‘Goed,’ zei Willem. Hij trok de jas aan, liep de deur uit en sprong in de gracht. Toen hij weer op de wal klauterde riep hij: ‘Zie je wel, ik ben kletsnat, dus betaal ik geen cent!’ En Willem ging er vandoor met de jas.

‘En dat verhaal moeten wij geloven?’ vroeg Sietse spottend.

‘Dat moet jij zelf weten,’ bromde Gerben. ‘Je kunt twee dingen doen. Het geloven of niet!’

‘Ik geloof jou altijd, Gerben,’ zei Hielke. ‘Weet jij nog een verhaal?’

‘Het spijt me,’ zei Gerben, ‘maar ik kan maar één verhaal per dag bedenken omdat mijn hoofd veel kleiner is dan dat van een paard.’

Klinkhamer ging een beitel slijpen en door het lawaai van de sneldraaiende slijpsteen was het niet mogelijk om een gesprek te voeren. Gerben keek naar de vonkenregen die in een sierlijke boog van de slijpsteen spatte. Hij wachtte tot Klinkhamer klaar was met slijpen en haalde dan een gebroken bout uit zijn jaszak.

‘Kunt u mij hiervoor gen nieuwe geven, Klinkhamer?’ vroeg hij.

De smid bekeek de breuk van de bout en vroeg waarvoor zij moest dienen.

‘Voor de tractor,’ antwoordde Gerben. ‘De zitplaats achter het stuur zit met twee bouten vast en gisteren brak er één tijdens het rijden. Ik viel op de grond en daar ging de tractor. Gelukkig was ik in het weiland want als het op de weg was gebeurd, hadden er lelijke ongelukken van kunnen komen. Ik holde de tractor achterna, maar die ging juist door een sloot. Ik wilde over de sloot springen maar struikelde en viel pardoes in het water. Enfin, ik klim gauw aan de andere kant op de wal en wat zie ik? De tractor had gekeerd en kwam recht op mij af. Ik sprong meteen terug in de sloot en aan de andere kant er weer uit. En plomp! Daar kwam de tractor ook weer door de sloot en mij achterna. En of ik nu naar links ging of naar rechts, de zware zescilinder met zijn tachtig paardekrachten bleef mij volgen. De ijzeren kolos was zo aan mij gehecht dat hij zonder bestuurd te warden achter mij aanliep als een hondje. Dat werd natuurlijk te gek en ik bleef staan. Toen de tractor vlak bij mij was, sprong ik opzij en greep de rem en zo bracht ik hem tot staan.’

‘Ik dacht dat jij maar één verhaal per dag kon fantaseren,’ merkte Sietse heel nuchter op.

‘Dat is waar,’ zei Gerben, ‘maar ik schud de verhalen altijd uit mijn mouw en nu ik een regenjas draag heb ik meer mouwen en dus ook meer verhalen.’

Klinkhamer was naar het kantoortje naast de smederij gegaan en kwam spoedig terug met een nieuwe bout.

‘Kijk Gerben, deze bout is van staal. Een ijzeren is zo gauw weer stuk.’

‘Wel bedankt,’ lachte Gerben, ‘dan ga ik maar weer. Tot ziens Klinkhamer!’

Hij knoopte zijn jas extra hoog dicht en trok zijn pet tot diep in de ogen.

‘Staat de tractor goed op de rem?’ vroeg Sietse.

‘Waarom vraag je dat?’ vroeg Gerben.

‘Wel,’ antwoordde Sietse lachend, ‘jij ziet er nu uit als een struikrover. De tractor zou er van schrik vandoor kunnen gaan.’

‘Kijk jij maar naar je eigen boevengezicht!’ riep Gerben en dan duwde hij de deur open en verdween in de regen. Hij fietste naar het grote meer dat daar vlak bij het dorp ligt en ging dan over de polderdijk langs het meer naar de boerderij van Jellema. Halverwege kwam hij voorbij een grote windmolen waarin de familie Dijkstra woont. De molen heet de Woudaap en zij doet dienst bij het wegpompen van het overtollige water uit de polder.

Voor een van de ramen zat Kees, de zoon van Dijkstra, verveeld naar de regen te kijken die in het meer duizenden kringetjes toverde. Gerben stak een hand naar hem op en Kees groette op dezelfde manier terug om daarna weer mistroostig naar het meer te kijken. Kees verveelde zich.

Hielke en Sietse daarentegen niet. Zij gingen naar hun boot die achter de smederij aan de kant van de vaart in het boothuis lag. Het was een lompe ijzeren motorboot, die de naam Kameleon droeg. Hoewel het geen sierlijke boot was, waren de jongens er toch bijzonder trots op en daarom gingen zij hem nu netjes schoonmaken. De regen tikte gezellig op de ijzeren golfplaten van het dak en de jongens vermaakten zich best met het schoon boenen van de zijwanden, de vloer, de motorkap en wat er al zo meer schoon te maken viel totdat alles weer glom als een spiegel.

In de vaart klonk het zware geronk van een naderendemotorboot. De sirene loeide luid voor de brug die even, voorbij de smederij over de vaart lag.

Hielke en Sietske maakten de grate deur van het boothuis open om te kijken welke boot daar naderde. Tot hun verrassing zagen zij een sleepboot die een grote baggermolen met zich meetrok. De brug werd omhooggedraaid en langzaam voer de sleepboot verder en met veel stuur manskunst werd de logge baggermolen tussen de brugpeilers doorgetrokken.

‘Die kapitein kan er wel wat van,’ zei Sietse vol bewondering. ‘De molen voer nergens tegen aan.’

‘Maar de mannen hielden ronde, houten paaltjes tussen de boot en de brug,’ merkte Hielke op. ‘Daardoor kon er natuurlijk niets fout gaan.’

Er naderde weer een sleepboot. Deze had drie grote laadbakken op sleeptouw. Het waren lange, ijzeren boten waarin opgebaggerde modder vervoerd werd. Op de achterste laadbak stond een man aan het roer en hij wist de sleep, van boten zo recht te sturen dat er bij het passeren van de brug geen moeilijkheden ontstonden.

‘Dat is een beste stuurman,’ wees Sietse, ‘de boten gaan kaarsrecht door de brug.’

En dan naderde in de verte nog een sleepboot die een groot grijs geschilderd gevaarte trok. Wat dat voor een boot was konden de jongens nog niet onderscheiden. Op de weg stonden reeds vele auto's te wachten voor de open brug. Daarbij was ook de bus die de dienst naar de stad onderhield en daarom liet de brugwachter de brug weer zakken en kon het verkeer doorgaan. De sleepboot met de grijze kolos ging langzamer varen en kwam bijna stil te liggen bij het erf van Klinkhamer.

Hielke en Sietse keken nieuwsgierig naar het vreemde vaartuig dat nog groter was dan de baggermachine. Het was een rechthoekig schip met een kajuit erop en daarboven een stuurhut en een grote schoorsteen. Aan de masten hingen grote ijzeren buizen die buiten boord gedraaid konden worden.

‘Wat is dit voor een boot?’ riep Sietse naar een man op het dek.

‘Een zandzuiger,’ schreeuwde de man en dan klonk de sirene van de sleepboot om doorvaart te krijgen bij de brug. De brugwachter begon de brug weer omhoog te draaien. De motor van de sleepboot ronkte luid en langzaam begon de zandzuiger weer te varen. Maar door de geringe snelheid was het logge gevaarte nog niet goed bestuurbaar en het achterste deel liep vast tussen de bruggehoofden. De kapitein van de zandzuiger liet luid een bel klingelen en de sleepboot stopte. Een paar mannen probeerden de zandzuiger met vaarbomen recht te duwen maar dat ging zwaar.

‘Wij gaan helpen,’ zei Sietse en hij startte de motor van de Kameleon en voer naar de brug. Maar toen de Kameleon achter de zandzuiger kwam, riepen de mannen:

‘Hé jongens! Hoepel op met die wasteil. Jullie varen ons in de weg.’

‘Wij komen helpen!’ riep Sietse.

Dat vonden de mannen zo vermakelijk dat zij luid begonnen te lachen. Wat verbeeldden die jongens zich wel met die notedop?

Maar Sietse stuurde de stompe snuit van de Kameleon tegen de zijkant van de zandzuiger en gaf vol gas. De sneldraaiende schroef wierp zo veel schuimend water omhoog, dat de mannen er verbaasd naar keken. En hun verbazing werd nog groter toen dat kleine snertbootje van die kwajongens het grote schip langzaam recht duwde.

‘Goed gedaan jongens!’ riep de kapitein vanaf de brug en dan gaf hij een teken naar de sleepboot die weer begon te trekken.

‘Hoeveel paardekrachten heeft jullie motor?’ vroegen de mannen nu vol belangstelling.

‘Tweemaal de helft!’ riep Sietse en dan voeren onze schippers lachend terug naar het boothuis. De natgeregende Kameleon werd netjes afgedroogd en dan gingen de jongens naar de smederij om vader te vertellen wat er allemaal voorbij was gevaren.

‘Die baggermachine moet het ondiepe gedeelte in het meer weghalen,’ wist Klinkhamer. ‘De bagger wordt in de laadbak gestort en dan naar de zandzuiger gebracht die bij een lage oever gaat liggen. Daar worden de laadbakken leeggezogen en de modder op de wal gespoten. Zo snijdt het mes aan twee kanten, het meer wordt dieper en de oever hoger.’

‘Daar gaan wij dan naar kijken,’ zei Sietse.

‘Natuurlijk!’ riep Hielke opgewonden uit.

‘Het: zou een groot wonder zijn als jullie niet gingen kijken,’ zei Klinkhamer lachend. ‘Want bij alles wat er op het meer gebeurt zijn jullie toch altijd haantje-de-voorste!’

Maar voorlopig gingen de jongens niet het meer op want het bleef regenen. Later op de avond werd het droog maar toen lagen Hielke en Sietse reeds in bed en zij hoorden niet hoe de dominee op bezoek kwam.

‘Goedenavond, mevrouw, goedenavond, Klinkhamer,’ zei de dominee vriendelijk. ‘Neemt u mij niet kwalijk dat ik zo laat nog op bezoek kom, maar ik wilde graag even met u spreken, waar de jongens niet bij zijn.’

‘Hebben die apen weer iets uitgehaald,’ vroeg Klinkhamer. ‘Want dan zal ik ze...’

‘Nee, nee, meneer Klinkhamer, blijft u rustig zitten,’ zei de dominee lachend. ‘Het gaat integendeel over heel iets anders. Mij is namelijk gevraagd om gedurende de vakantie een jongen bij mij in huis te nemen. De vader is heel rijk en de jongen kreeg zijn opvoeding van een lerares, een gouvernante. Zij heeft de jongen veel geleerd, maar doordat hij bijna geen omgang met andere kinderen had, is hij een echt moederskindje gebleven, begrijpt u?’

‘Dan is hij het tegengestelde van mijn zoons,’ begreep Klinkhamer. ‘Want zij zijn de grootste belhamels van ons dorp. Wat zeg jij moeder?’

‘Zo erg is het nu ook weer niet,’ meende moeder.

‘Uw zoons zijn echte jongens,’ vond de dominee. ‘Zij houden van een grapje en zijn daarbij altijd sportief. Daarom kom ik vragen of mijn logeetje zijn vakantie met Hielke en Sietse mag doorbrengen.’

‘Ik vind het best,’ zei Klinkhamer, ‘maar als hij dan net zo'n deugniet wordt als mijn jongens, heb ik u daarvoor gewaarschuwd! Weet wel wat u doet!’

‘Die verantwoording neem ik geheel op mij,’ zei de dominee lachend, ‘maar uw zoons moeten in het begin wel een beetje kalm aan doen met Leo. O ja, ik vergat u te vertellen dat hij Leo van Zomeren heet. Zal ik hem dan morgen maar sturen?’

‘Welja, doet u bromde Klinkhamer, ‘dan zal ik mijn rakkers zeggen dat zij hem met zachtheid moeten behandelen.’

‘De jongens lossen dat zelf wel onder elkaar op,’ zei moeder, ‘daar hoeven wij ons geen zorgen over te maken.’

‘Dat verwacht ik ook wel,’ lachte de dominee, ‘maar ik zal toch wel een oogje in 't zeil houden, want per slot van rekening ben ik verantwoordelijk voor Leo.’

‘Wij zullen er ook op letten,’ beloofde Klinkhamer en dan nam dominee afscheid en ging terug naar de pastorie die naast de kerk midden in het stond.

‘Wel moeder,’ zei Klinkhamer. ‘Wat dit zal worden weet ik niet, maar wij gaan een rumoerige vakantie tegemoet, vrees ik.’

‘Het zal wel meevallen,’ verwachtte moeder.

Gedurende de hele nacht viel er weer regen, die zo gezellig op de dakpannen tikte, dat Hielke en Sietse sliepen als rozen. In de nanacht werd het droog en tegen zeven uur kwam de zon zelfs tussen de wolken doorgluren. Het begon. een beetje te waaien en door de wind en de zon verdwenen de wolken al vlug. De zonnestralen die door het raam van hun slaapkamer vielen, maakten Hielke en Sietse wakker. Zij stonden op en haastten zich naar beneden waar moeder reeds met het ontbijt wachtte. Spoedig zat de familie gezellig bijeen, en zij lieten zich de boterhammen goed smaken.

‘Wij kunnen vandaag weer fijn gaan varen,’ zei Sietse.

‘Maar jullie moeten wel even wachten op een passagier,’ merkte Klinkhamer op. ‘Het is een jongen die bij de dominee logeert.’

Hielke en Sietse keken elkaar verbaasd aan.

‘Wat is er?’ vroeg Klinkhamer. ‘Waarom kijken jullie zo?’

‘Als het maar niet zo'n heel deftig jongetje is,’ zei Sietse, ‘want daar houden niet van.’

moest je schamen, Sietse,’ berispte moeder hen, ‘netheid is een deugd! Misschien kun jij nog iets van hem leren.’

‘Ik ben netjes genoeg,’ zei Sietse. ‘Vader draagt toch ook geen witte boord in de smederij?’

‘Stel je voor!’ riep Klinkhamer lachend. ‘Ik met een witte boord tussen ijzerroest en kolengruis. Dat zou een mooi boordje worden.’

‘Jullie zijn geen nette kleren waard,’ mopperde moeder.

Maar daar lachten Klinkhamer en zijn jongens om.

Het was ongeveer kwart over acht toen er een jongen bij de smederij kwam. Hij heette Louw Vrolijk en hij was een vriendje van Hielke en Sietse. Zijn vader was kaasmaker op de zuivelfabriek die aan de andere kant van het dorp stond.

‘Hallo, gaan wij vandaag nog varen?’ riep Louw.

‘Natuurlijk!’ zei Sietse, ‘maar wij moeten wachten op een “zoeterik” die bij de dominee logeert!’

‘Een zoeterik?’ lachte Louw. ‘Dat kan gezellig worden.’

‘Het valt misschien wel mee,’ merkte Hielke op. ‘Wij kennen hem nog helemaal niet. Dus weet Sietse ook niet hoe die jongen is.

Een kwartier later wisten zij meer want toen kwam er een jongen bij de smederij die aarzelend in de deuropening bleef staan.

‘Logeer jij bij de dominee?’ vroeg Klinkhamer.

‘Jawel meneer,’ antwoordde de jongen beleefd.

‘Kom dan maar verder,’ nodigde Klinkhamer uit, ‘daar zijn Hielke, Sietse en Louw. Met hen kun je uit varen gaan:’

‘Goed meneer,’ zei de jongen en hij ging naar de drie vrienden die hem van top tot teen stonden, te bekijken.

Tjonge, wat was dat een keurig jongetje. Zijn schoenen glommen als spiegels. Zijn grijze broek had messcherpe vouwen en er viel geen te ontdekken.

Met zijn jasje was het precies eender, de klepjes op de zakken zaten keurig dicht, de revers waren zonder één kreukeltje, maar het meest opvallend was het hagelwitte overhemd met de stijve boord en dan dat vlinderstrikje. Stel je voor. Een jongen met een stijve board en een vlinderstrikje.

Sietse vond het zo belachelijk dat hij zijn lachen nauwelijks kon verbergen. De jongen voelde zich niet op zijn gemak onder die spottende blikken en aarzelend zei hij:

‘Ik heet...’

‘Jij lijkt wel een kelner,’ onderbrak Sietse en Louw began luid te lachen.

De jongen began te blozen en dan kwam Klinkhamer erbij.

‘Jij moet niet zo onaangenaam doen, Sietse. Wees een beetje vriendelijker en neem hem mee in jullie boot.’

‘Dat is best,’ gaf Sietse toe, ‘kom maar mee.’

De jongen volgde onze vrienden naar het boothuis en mocht naast Louw voor in de Kameleon gaan zitten: Maar eerst nam hij zijn zakdoek en legde die op de bank. Hielke, Sietse en Louw keken daar verbaasd naar en Sietse zei verontwaardigd:

‘Jij hoeft niet vies van onze boot te zijn! Wij hebben haar gisteren nog helemaal schoon geboend!’

‘Maar ik ben bang dat mijn kleren vuil worden,’ zei de jongen.

‘Als jij daar de hele dag om moet denken, heb je geen leven,’ merkte Sietse op. ‘En hoe heet je?’

‘Leo, Karel, Boudewijn van Zomeren,’ zei de jongen.

‘Dat is een hele mond vol,’ lachte Sietse. ‘Ik heet Sietse en dat is mijn broer Hielke en hij heet Louw Vrolijk.’

‘Hielke, Sietse en Louw?’ herhaalde Leo.

‘Juist!’ lachte Sietse, ‘en nu gaan we varen!’

De motor werd gestart en de Kameleon voer het boothuis uit. Maar in plaats van naar het meer te varen, stuurde Sietse de boot naar het dorp.

‘Waar gaan wij heen?’ vroeg Hielke verwonderd.

‘Naar de dominee!’ legde Sietse uit. ‘Ik moet hem even spreken.’

‘Jij gaat toch geen onzin uithalen?’ waarschuwde Hielke. ‘Dan krijgen wij van vader.’

‘Jij hoeft niet mee naar de dominee!’ zei Sietse. ‘Jij mag in de Kameleon blijven wachten.’

Maar toen zij even later midden in het dorp bij het Raadhuisplein aanlegden en Sietse aan wal ging, volgden de anderen hem naar de pastorie. De dominee zag vanuit zijn werkkamer de jongens naderen en hij ging naar de voordeur toen Sietse aanbelde.

‘Wat is er, vrienden?’ vroeg hij.

‘Hij kan zó niet met ons mee!’ zei Sietse en hij wees naar Leo. ‘Hij moet een overall hebben!’

‘Een overall?’ vroeg de dominee.

‘Jawel dominee,’ ging Sietse verder, ‘want als je iedere minuut moet opletten dat er geen vlekje op je kleren komt, kun je maar beter in bed blijven.’

Mevrouw kwam er ook en vroeg:

‘Is er iets met. Leo? Er is toch niets, gebeurd?’

‘Leo is niet goed gekleed,’ zei de dominee lachend. ‘Onze vrienden nemen hem zo niet mee.’

‘Is Leo niet goed genoeg gekleed?’ riep mevrouw verontwaardigd. ‘Dat is het toppunt! Leo is zo netjes als het maar kan!’

‘Maar dat is juist fout!’ zei dominee. ‘Hij is te netjes. Wij moeten hem een overall geven!’

‘Een overall?’ riep mevrouw verbaasd. ‘Wil jij een overall, Leo?’