Ruim baan, Kameleon

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642278

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

De stoelen raakten de onderkant van de brug en duwden de zware bank opzij (blz. 47)

Hoofdstuk I
Hielke en Sietse helpen Dirk.
En Gerben vergist zich

‘Dat is me tegenwoordig wat met het verkeer. De auto's dringen elkaar van de weg af!’ riep Gerben, de knecht van boer Jellema, toen hij de smederij van Klinkhamer binnenkwam.

‘Op het Raadhuisplein,’ zo vervolgde hij, ‘reed een auto achteruit en kwam in botsing met een andere auto die juist aan kwam rijden. Dat gaf me een klap van heb ik jou daar!’

‘Was het erg raak?’ vroeg Sietse, de zoon van Klinkhamer.

‘Raak?’ riep Gerben. ‘Eentje stond er op z'n kop in de vaart!’

‘Eén van de auto's?’ vroeg Hielke, de andere zoon van Klinkhamer.

‘Welnee,’ zei Gerben. ‘Een eend die naar voedsel zocht.’ En dan sloeg hij zich bulderend van het lachen op de knieën en riep:

‘Ha, ha, daar heb ik jullie te pakken!’

‘Als jij niets beters weet,’ mopperde Sietse, ‘mag je wel weer ophoepelen.’

‘Ik ben ook helemaal niet van plan om hier te blijven,’ zei Gerben, ‘want ik moet naar de boerderij. Is het misschien mogelijk dat ik met jullie mee kan varen in jullie beroemde Kameleon?’

‘O ja,’ zei Sietse, ‘jij kunt met alle plezier meevaren. Kom maar mee, dan gaan wij meteen.’

‘Jij boft alweer, Gerben,’ zei Klinkhamer, ‘en jongens komen jullie op tijd naar huis?’

‘Natuurlijk vader,’ beloofde het tweetal en dan gingen zij achter de smederij over een grasveldje naar een boothuis dat aan de kant van de vaart was gebouwd. Daarin lag de Kameleon. Het was een lompe ijzeren boot met een motor die onder een beschermkap stond. Het was een automotor welke de jongens van de dokter cadeau hadden gekregen. Hoewel de Kameleon verre van sierlijk was, kon zij toch reuzesnel varen en dat vonden de jongens belangrijker dan een heel mooie boot, die veel minder snel is. Hielke en Sietse gingen op het bankje achter in de Kameleon zitten en Gerben op de voorbank bij de boeg. Sietse startte de motor en de Kameleon voer de vaart in. Zij gingen naar de brug die daar vlak bij lag en voeren eronderdoor. En dan lag het grote meer voor hen, waar een gezellige drukte heerste van vakantiegangers die daar zeilden, roeiden, visten of zwommen.

De vele boten met hun kleurige zeilen, de prachtige motorjachten met de vlaggen in top en de vrolijke door de zon gebruinde mensen gaven het meer zo'n feestelijk aanzien, dat Gerben opmerkte:

‘Wat is het toch fijn om hier je vrije tijd door te brengen. Het is jammer, dat de koeien nooit vakantie nemen, dan zou ik ook eens vaker kunnen zeilen.’

‘Dan had jij maar niet op de boerderij moeten gaan werken,’ zei Sietse.

‘Had ik dan naar een fabriek moeten gaan?’ vroeg Gerben, ‘om daar de hele dag tussen vier muren gevangen te zitten? Geef mij maar de ruimte van het vrije veld en het wijde meer. Er is geen beter leven dan het leven in de natuur. Daarom komen de mensen hier zo graag met vakantie. Ik heb een mijnheer gesproken die in Amsterdam woont. Hij vertelde mij, dat hij als jongen van vijftien jaar een vakantie bij dit meer had doorgebracht. En hij zei: “Dat is al veertig jaar geleden, maar ik denk nog altijd met plezier aan die vakantie terug”.’

Sietse gaf de motor meer gas en de Kameleon begon sneller te varen. Zij voeren langs de polderdijk en passeerden een grote windmolen die de Woudaap heet. In die molen woont de familie Dijkstra. Hun zoon Kees is een vriend van Hielke en Sietse. Sietse liet de hoorn van de Kameleon klinken, maar Kees kwam niet naar de waterkant, hij was zeker niet thuis. De Kameleon ging verder en naderde de boerderij van Jellema. Daar lag een prachtig motorjacht voor de wal. Elisabeth, Amsterdam stond er op de achterspiegel.

‘Dat is de boot van mijnheer Rozemeier,’ wist Gerben. ‘Hij is advocaat en dat merk je meteen als je met hem praat.’

‘Hoe kun je dat dan merken?’ vroeg Sietse vol verbazing.

‘Wel,’ antwoordde Gerben, ‘gisteren kwam hij op de boerderij om melk te halen. Ik maakte toen een grapje door hem te vragen of hij lange of korte melk wilde hebben. “Wat voor verschil zit daarin?” vroeg hij. Wel, zei ik, dit is lange melk en ik liet de melk met een lange straal in zijn emmertje lopen. “Ah,” zei hij toen, “ik begrijp het al. Als jij met een korte straal giet, is het korte melk. Jij bent een grapjas, maar toch kun jij niet met iedereen zulke grapjes maken. Stel jij je eens voor dat ik mij kwaad had gemaakt. Want ik ben geen baksteen, nietwaar?” Natuurlijk bent u dat niet, zei ik. “En de burgemeester is ook geen baksteen nietwaar?” zei hij toen weer. Welnee, zei ik. “Juist,” zei hij, “als de burgemeester geen baksteen is en ik ben ook geen baksteen, zou ik dus wel de burgemeester kunnen zijn. En tegen de burgemeester kun je toch geen grapjes maken over lange of korte melk, nietwaar?” Toen heb ik maar niets meer gezegd, want van een advocaat win het toch niet.’

‘Jij bent weer best aan het fantaseren, Gerben Zonderland,’ lachte Sietse. ‘Maar ik geloof er geen woord van.’

‘Laat mij dan maar uitstappen,’ zei Gerben, ‘want ik ben waar ik wezen wilde.’

De Kameleon legde aan en Gerben sprong op de wal.

‘Welbedankt en tot ziens!’ zei hij en dan liep hij de dijk over naar het erf van de boerderij.

De jongens riepen hem ook een ‘tot ziens’ toe en voeren dan naar het eiland midden in het meer. Halverwege kwamen zij tussen een groep zeilboten terecht en Sietse gaf de motor vol gas. De Kameleon richtte de steven omhoog en ging er als een raceboot vandoor. De hoge golven die achter de boot aanrolden, deden de ranke zeilboten wild op en neer dansen maar dat duurde slechts heel kort want de Kameleon verdween snel aan de andere kant van het eiland. Hielke en Sietse voeren naar het Paviljoen aan de overkant van het meer. Daar zaten onder kleurige parasols de gasten te genieten van het fraaie uitzicht over het wijde water. En lachend keken zij naar de twee jongens in die lompe ijzeren bak. Van alle prachtige boten die aan de steiger voor het paviljoen lagen, was er niet een zo lomp als de Kameleon. Maar Hielke en Sietse trokken zich van niemand iets aan en voeren langs de steiger om de boten te bewonderen. En dan wees iemand naar de verte waar iets bijzonders aan de hand was. De jongens keken ook en Hielke merkte op:

‘Ik geloof dat er een boot is losgeslagen en daar ronddrijft. Zullen wij even gaan kijken?’

Dat vond Sietse best en hij stuurde de Kameleon weer het meer op naar een boot die daar onbemand ronddreef. Toen de jongens naderbij kwamen, riep Sietse:

‘Dat is een bootje van Gaastra, de hellingbaas. Het is zeker gehuurd door zondagszeilers die nog geen boot fatsoenlijk kunnen vastleggen.’

De Kameleon voer langszij van de zeilboot en Hielke maakte er gauw een touw aan vast. Er lag een herenjasje in de boot en Hielke ging kijken van wie dat was. Uit een van de zakken stak een portefeuille en daarin zat een rijbewijs van iemand die Willem Hornstra heette.

‘Hee!’ zei Hielke, ‘dit is het jasje van Willem Hornstra. Dan heeft hij zeker deze boot gehuurd.’

‘Mooi,’ zei Sietse. ‘Dan gaan wij op zoek naar Willem en hij stuurde de boten naar de wal en voer dan langzaam langs de rietkragen. Het duurde niet lang of daar zagen de jongens Willem in het gras zitten naast zijn verloofde Maaike. Zij waren in zo'n druk gesprek, dat zij er niets van hadden bemerkt hoe hun boot was weggedreven en zelfs toen de jongens de boot terugbrachten schenen zij dat niet to zien.

Sietse had de motor gestopt en de jongens hoorden Willem zeggen:

‘Als jij niet in de stad wilt wonen, Maaike, moeten wij misschien nog wel tien jaar wachten voor wij hier een huis krijgen. In ons dorp wordt niets gebouwd en er zijn ook geen huizen vrij.’

‘En toch wil ik hier blijven,’ mokte Maaike. ‘Laten wij dan maar een paar jaren sparen, zodat wij zelf een huis kunnen bouwen.’

‘Maar mijn lieve kind, met dat beetje geld wat wij sparen krijgen wij in nog geen twintig jaar een huis,’ riep Willem. ‘Ons dorp is klein en daarom worden er geen huizen gebouwd. Laten wij toch liever ergens anders gaan wonen. Dan kunnen wij meteen trouwen!’

‘Maar hier bij het weer is het toch prachtig,’ riep Maaike uit. ‘En hoor jij in de stad de leeuwerik zo mooi zingen? En ons dorp is toch erg gezellig nietwaar? Laten wij hier alsjeblieft blijven, Willem.’

‘Tja, dan weet ik het ook niet,’ aarzelde Willem. ‘Ik moet trouwens eerlijk bekennen dat er steeds meer mensen uit de stad verhuizen naar de dorpen. Maar die lui zijn rijk en hebben auto's waarmee zij naar de stad kunnen gaan zoveel zij maar willen. En wij hebben geen auto.’

‘Maar jij gaat toch met de bus naar je werk,’ zei Maaike.

‘Ja, dat is waar,’ zuchtte Willem. ‘Maar als ik in de stad woonde, hoefde ik niet meer met de bus.’

En dan zag hij Hielke en Sietse bij hun zeilbootje en hij vroeg wat de jongens daar deden.

‘Wij hebben je boot teruggebracht!’ riep Sietse. ‘Jij moet hem beter vastleggen. Hij dreef midden in het meer.’

‘Is het waar?’ vroeg Willem, ‘en wij hebben er niets van gemerkt.’

‘Dat kamt ervan als je zo druk zit te praten,’ zei Sietse.

‘Jullie worden wel bedankt, jongens,’ riep Maaike. ‘Als er een aanvaring was ontstaan hadden wij de schade moeten betalen.’

‘Dat is inderdaad zo,’ beaamde Willem, ‘nog welbedankt jongens!’

Hielke en Sietse staken een hand op als groes en voeren dan weer verder.

‘Die twee willen dus trouwen, maar hebben geen huis,’ prevelde Sietse. ‘Zou er werkelijk in ons dorp geen huis te krijgen zijn?’

‘Ik denk van niet,’ zei Hielke. ‘Alle huizen zijn bewoond.’

‘Als ik nergens kon wonen,’ bedacht Sietse, ‘vroeg ik aan een boer of ik op het erf een eigen gemaakt huisje mocht bouwen. Bij de boerderijen is ruimte genoeg.’

Hielke begon te lachen.

‘Als jij eens gaat trouwen,’ riep hij, ‘zullen er wel meer huizen dan nu.’

‘En anders graaf ik een gat in de grond,’ wist Sietse, ‘en word ik een holbewoner met koehoorns op mijn hoofd en een schapevel om mijn schouders. Dat zal een prachtig leven zijn? Dan kan ik doen wat ik wil, net als de Batavieren.’

‘En dan komt veldwachter Zwart,’ maakte Hielke het verhaal af, ‘en stuurt je weg uit je hol, want jij weer dat jij nergens zonder toestemming mag gaan wonen.’

‘Hm, je mag tegenwoordig niets meer,’ mopperde Sietse, ‘het zal mij benieuwen hoe lang Willem en Maaike nog moeten wachten voor zij een huis krijgen.’

De Kameleon voer langs de oever en dan zagen Hielke en Sietse een jongen op de helling van de dijk zitten. Hij liet zijn hoofd op zijn handen rusten en keek droevig voor zich uit.

‘Dat is Dirk Hoekstra,’ zei Hielke, ‘wat kijkt hij somber. Zou hij ziek zijn?’

‘Wij gaan het hem vragen,’ zei. Sietse en hij stuurde de Kameleon naar de wal. De boot werd vastgelegd en de jongens liepen naar Dirk.

‘Hallo Dirk!’ riep Hielke, ‘hoe gaat het?’

‘Het gaat wel,’ bromde Dirk.

‘Jij kijkt niet erg vrolijk,’ merkte Sietse op, ‘of ben jij ziek?’

‘Welnee,’ riep Dirk, ‘ik ben gelukkig gezond, maar arm. Heel arm. Het is verschrikkelijk.’

Hij begon plotseling te huilen.

Hielke en Sietse keken elkaar verwonderd aan. Het klopte niet met Dirk. Dat was duidelijk.

‘Maar wat is er gebeurd?’ vroeg Hielke.

‘Failliet verklaard,’ riep Dirk snikkend.

‘Failliet verklaard?’ riepen de Klinkhamertjes verbaasd, ‘wat bedoel je?’

‘Mijn vader is failliet verklaard,’ snikte Dirk en hij begon opnieuw te huilen, ‘o, o, wat zal er nu gebeuren? Misschien warden wij uit ons huis gezet en al onze spullen worden verkocht en dan kan ik hier niet meer wonen. En ik wil hier zo graag blijven!’

‘Maar jò!’ vroeg Hielke, ‘het is toch nog niet zeker dat jullie hier weg moeten?’

‘Ik vrees van wel,’ antwoordde Dirk, ‘er is al iemand bij ons thuis geweest die alles heeft opgeschreven. Ons huisraad wordt allemaal verkocht!’

‘Dat klinkt niet fraai,’ zei Sietse, ‘maar misschien valt het wat mee?’

Dirk schudde zijn hoofd.

‘Er zijn te veel schulden,’ merkte hij op. ‘Daarom wordt alles verkocht. En toch heeft mijn vader altijd hard gewerkt. Hij ging 's morgens vroeg tot 's avonds laat langs de huizen, maar de mensen kopen minder kaas dan vroeger.’

‘Jouw vader had veel meer dingen moeten verkopen dan alleen maar kaas,’ wist Sietse. ‘Hij had met een auto langs de huizen moeten gaan, daarin had hij van alles kunnen meenemen, zoals boter, kaas, eieren, limonade, melk en zo. Dan had hij wel genoeg kunnen verdienen.’

‘Jij hebt gemakkelijk praten,’ zei Dirk, ‘maar hoe kun je een auto kopen als je geen geld hebt?’

‘Had je vader geen geld kunnen lenen,’ meende Hielke.

‘Dat weet ik niet,’ zei Dirk. ‘Maar voor mij is het ergste als wij uit ons huis moeten en naar een ander dorp of stad moeten verhuizen.’

‘Van wie is het huis,’ vroeg Hielke. ‘Is het van je vader?’

‘Was dat maar waar,’ antwoordde Dirk, ‘dan kon vader er geld voor krijgen en zijn schulden betalen. Van wie het huis wel is, weet ik niet. Vader brengt de huur altijd naar de boerenleenbank.’

‘Ik weet wat,’ stelde Sietse voor, ‘wij gaan met z'n allen naar mijnheer Siegerdsma en vragen hem of hij jullie huis wil kopen. Als hij dat doet, mogen jullie er misschien blijven woven.’

‘Denk jij dat die gierige rijkaard dat zou willen doen?’ vroeg Dirk spottend. ‘Nou, daar geloof ik niets van!’

‘Dan ken jij mijnheer Siegerdsma niet,’ zei Sietse. ‘Vooruit, kom mee! Wij gaan het in ieder geval proberen.’

‘Nou ja, mij best,’ aarzelde Dirk, ‘maar ik verwacht er geen sikkepit van.’

Dirk ging met Hielke en Sietse in de Kameleon en de jongens voeren terug naar de brug. Zij gingen er onderdoor en dan langs de vaart naar het dorp. Zij voeren langs het erf van Klinkhamer, dan langs de win van de dokter en kwamen vervolgens bij de win achter het huis van mijnheer Siegerdsma. Hij stond bekend als de rijkste man uit heel de omtrek. Zijn vrouw was reeds lang overleden en de enige familie die hij nog bezat was zijn zoon die in de stad woonde. Enige jaren geleden was de zoon weggelopen van huis omdat Siegerdsma zo vreselijk gierig was. En op een dag redden Hielke en Sietse een schipbreukeling wiens boot gezonken was in een storm op het meer. Die schipbreukeling bleek de jonge Siegerdsma te zijn en zo kwamen vader en zoon weer bij elkaar. Vanaf die dag wend Siegerdsma een ander mens en vooral tegen Hielke en Sietse was hij altijd bijzonder vriendelijk omdat zij de redders van zijn enige zoon waren. Daarom durfde Sietse dan ook best bij de tuin van Siegerdsma aan te leggen. Hij stopte de motor en Hielke maakte de boot vast aan de tak van een boom. Dan drongen de jongens door enig struikgewas de tuin binnen. Achter het hoge herenhuis op een betegelde straat, zat mijnheer Siegerdsma in een schommelstoel en rookte een pijp. Dan keek hij verbaasd naar de drie indringers die over het gladgeschoren grasveldje naderbij kwamen.

‘Mijnheer Siegerdsma,’ riep Sietse, ‘mogen wij u even spreken?’

‘Aha, zijn jullie dat?’ lachte mijnheer Siegerdsma, ‘ik dacht wat voor Indianen komen daar mijn tuin binnensluipen. Laat maar eens horen waarover jullie mij willen spreken.’

‘Het gaat over het huis van Hoekstra,’ zei Hielke.

‘Zooo?’ zei mijnheer Siegerdsma verbaasd, ‘en is dat de zoon van Hoekstra?’

‘Jawel mijnheer!’ Dirk stelde zich voor, ‘ik ben Dirk Hoekstra. Mijn vader is failliet verklaard en nu ben ik bang dat wij uit ons huis moeten.’

‘Wilt u het huis kopen, mijnheer Siegerdsma?’ vroeg Sietse, ‘en laat u Dirk en zijn ouders er dan in blijven wonen?’

Mijnheer Siegerdsma began te lachen.

‘Dat huis hoef ik niet te kopen,’ zei hij, ‘het is al enige jaren mijn eigendom.’

‘Is het huis van u?’ riep Dirk verbaasd.

‘Dat had jij niet verwacht hè?’ zei mijnheer Siegerdsma, ‘maar zolang het mijn huis is, zolang mogen jullie daar blijven wonen.’

‘Hoera!’ riep Dirk, ‘dat ga ik mijn moeder vertellen. Zij heeft vanmorgen gehuild omdat wij dachten dat wij uit het huis moesten. Mijnheer Siegerdsma u words reuze bedankt. U bent... u bent...’

‘Ik ben anders dan jij gedacht had,’ zei mijnheer Siegerdsma, ‘dat wou jij toch zeggen, nietwaar?’

‘Nou ja,’ zei Dirk aarzelend, ‘ik kende u niet zo goed. Maar u bent een heel aardige man en dat zal ik gauw thuis vertellen!’

En hij holde naar de straat en was in een ommezien verdwenen.

‘Dirk is helemaal opgekikkerd,’ riep Sietse lachend, ‘een kwartier geleden zat hij te huilen aan de polderdijk.’

‘Het is een droevige geschiedenis,’ zuchtte Siegerdsma, ‘Hoekstra verdiende vroeger goed met de kaashandel. Maar tegenwoordig verkoopt iedereen kaas, zoals de kruidenier en de slager. Daardoor kreeg Hoekstra minder klanten hoewel hij toch hard werkte. De afstanden die hij dagelijks met zijn fiets aflegde bedroegen vele kilometers en dat met een zware mand vol kaas op de bagagedrager. Hij had zich moeten aanpassen door meer produkten te verkopen dan alleen maar kaas. Maar hij durfde niet omdat hij geen geld had. Hoe het verder met hem zal Baan, is nog een vraag, maar in zijn huis mag hij blijven wonen.’

‘En dat is fijn,’ lachte Hielke.

‘U wordt welbedankt, mijnheer Siegerdsma,’ zei Sietse.

En dan gingen de jongens vlug naar huis, want de torenklok sloeg al zes uur. Klinkhamer zat aan tafel te wachten toen zijn brave zoons kwamen binnenstormen.

‘Wat zijn jullie laat?’ vroeg Klinkhamer. ‘Hebben jullie geen trek? Of weigerde de motor van de boot?’

‘Ik heb reuzetrek,’ antwoordde Sietse hem, ‘maar wij hadden een klein akkevietje.’

‘Een klein akkevietje?’ vroeg Klinkhamer verwonderd. ‘Wat bedoel jij daarmee?’