Volle kracht, Kameleon

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642308

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Sietse stuurde snel naar de plaats van het ongeluk... (blz. 51)

Hoofdstuk I
Sietse probeert een grap met Gerben uit te halen. Maar hij lacht er niet lang om. Gerben wel!

Een kleine motorboot voer langs de oevers van het meer. De boot droeg de naam ‘Kameleon’ en was het eigendom van Hielke en Sietse Klinkhamer, de zonen van smid Klinkhamer. Hielke en Sietse waren allebei veertien jaar oud, want het was een tweeling en hoewel zij dus nog jong waren, hadden zij reeds veel beleefd met hun boot. Want de Kameleon kon erg snel varen en was bovendien zó sterk dat hij grote vrachtschepen met gemak kon voortduwen. De jongens waren dan ook reuzetrots op hun boot, hoewel het een lompe ijzeren bak was waarin geen fraaie lijn zat, zoals bij sommige zeilboten. Maar een prachtige boot die niet wil varen, is minder waard dan een lompe boot die heel snel kan varen, vonden Hielke en Sietse en zo zaten zij op deze stralende zomerdag dan ook volop van het varen te genieten. Sietse die, zoals gewoonlijk, aan het stuur zat, liet plotseling de motor stoppen.

‘Wat doe je?’ vroeg Hielke verwonderd.

‘Ik stop voor een zebrapad,’ antwoordde Sietse. ‘Een moeder met haar kinderen wil oversteken.’

En nu zag Hielke het ook: een eend met negen kuikens, die als kleine bruine bolletjes rond hun moeder dreven, zwommen vóór de Kameleon langs naar de wal. Het was roerend om te zien hoe de moedereend met hoog opgericht hoofd naar alle kanten rondkeek om haar kroost voor ongelukken te behoeden.

‘Waar komen die vandaan?’ vroeg Hielke.

‘Misschien van het eiland,’ dacht Sietse. ‘Daar was immers een nest met eieren? Wij gaan straks even kijken of het nest al leeg is.’

De eend had de wal bereikt en verdween met haar kuikens tussen het riet. Sietse wilde de motor weer starten maar Hielke zei:

‘Wacht even! Ik zie wat moois!’

In een opening tussen het riet lag een praam die half gevuld was met hooi. En op dat hooi lag een jonge man, gekleed in een blauwe overall, heerlijk te slapen. Het was Gerben, de knecht van boer Jellema.

‘Daar heb je die luie cowboy,’ zei Sietse spottend, maar Hielke beduidde hem om niet zo luidruchtig te wezen.

‘Maak hem niet wakker,’ fluisterde Hielke, ‘dan gaan wij een grap met hem uithalen.’

Daar was Sietse meteen voor te vinden, want Gerben had reeds zó vaak een grap met hen uitgehaald dat de jongens hem nu eens te pakken wilden nemen. Sietse stelde voor om de praam los te maken en haar dan een eind weg te varen, zodat Gerben bij het wakker worden heel verbaasd zou kijken als zijn boot op een andere plaats lag.

‘Maar hij wordt vast wakker als wij gaan varen,’ dacht Hielke.

‘Dat zullen wij wel zien,’ zei Sietse. ‘Als hij kwaad wordt gaan wij er gauw vandoor. Dus laten wij proberen hoever wij met hem kunnen varen.’

De praam werd losgemaakt en van de wal geduwd. Gerben merkte er niets van en sliep rustig verder. Zelfs toen Sietse de motor startte, bleef Gerben slapen.

‘Die ossekop is zo lui als hij lang is,’ spotte Sietse. ‘Hij slaapt door alles heen.’

De Kameleon begon de praam voor zich uit te duwen. Hielke keek vol aandacht naar Gerben, maar de luie cowboy sliep alsof het middernacht was in plaats van drie uur in de middag.

‘Misschien heeft hij hooikoorts en is hij ziek,’ zei Hielke.

‘Gerben ziek?’ vroeg Sietse spottend. ‘Nee, die is zo gezond als een rinoceros!’

Of die vergelijking wel klopte, wist Sietse niet want hij had nog nooit van zijn leven een rinoceros gezien, maar hij had wel gelezen dat zo'n neushoorn reuzesterk is en hij bedoelde dan ook dat Gerben net zo gezond was als een rinoceros sterk is. En hij voegde eraan toe:

‘Juist doordat hij zo gezond is, kan hij zo rustig slapen. Iemand die koorts heeft, ligt gedurig te woelen gelijk een paling op het droge.’

Hielke moest lachen om die bewering die hem in zoverre gerust stelde, dat hij niet meer geloofde dat Gerben ziek was.

‘Maar!’ zei hij, ‘wij zijn wel dom bezig. Wij varen in de richting van Jellema's boerderij en daar zal Gerben ons reuze dankbaar voor zijn. In plaats om hem een poets te bakken, bewijzen wij hem een dienst.’

‘Dat zal hij niet beleven,’ grinnikte Sietse, ‘wij varen straks de poldervaart in en als hij wakker wordt zal hij raar met zijn ogen staan te knipperen, want dan is hij nog lang niet terug bij de boerderij.’

In de polderdijk, waarlangs de jongens voeren, was een betonnen brug gebouwd over de vaart die daar in het meer uitmondde. Naar de ingang van die vaart stuurde Sietse nu de praam. Weldra voeren zij onder de brug door en even leek het alsof Gerben wakker zou worden. Dat kwam waarschijnlijk doordat het onder de brug donkerder was. Het verschil in licht kon je goed merken al had je de ogen gesloten. Maar de Kameleon duwde de praam snel onder de brug door en Gerben sliep rustig verder. In de nogal bochtige vaart moest Sietse snelheid minderen want het was er niet diep. De door de schroef opgeworpen golven zagen zwart van de modder. De motor zoemde nu bijna geluidloos en het varen ging zo rustig, dat Hielke opmerkte:

‘Ik zou ook wel in het hooi willen liggen slapen.’

‘Dat zal niet gaan,’ zei Sietse, ‘want ik vaar tot voorbij de volgende bocht en duw de praam daar tussen het riet. En dan gaan wij ervandoor.’

‘Ervandoor?’ vroeg Hielke. ‘Maar dan zien wij niet hoe Gerben tekeergaat als hij wakker wordt.’

‘Dat horen wij later wel als die slaapkop zijn avontuur komt vertellen in de smederij,’ zei Sietse. ‘Hij komt natuurlijk vragen of wij ook weten wie hem de polder heeft ingevaren.’

‘Ja, dat zal hij zeker doen,’ lachte Hielke. ‘En dan doen wij net alsof wij van niets weten.’

‘Ik zeg dat hij met de stroom is meegedreven,’ zei Sietse.

‘Dan moet ik vast lachen,’ hikte Hielke en hij lachte reeds bij voorbaat.

Maar vaak lopen de dingen helemaal anders dan je verwacht en dat gebeurde ook in dit geval. Nauwelijks waren de boten voorbij de volgende bocht en wilde Sietse de praam naar de wal sturen, of Gerben richtte zich op en riep:

‘Nee, Sietse Klinkhamer! Wij moeten nog verder! Dit hooi is voor boer Brandsma bestemd!’

Hielke en Sietse keken hem een moment sprakeloos aan.

‘Wel verdraaid!’ riep Sietse, ‘dus jij moest deze kant uit! Als ik dat geweten had was ik ergens anders heen gevaren.’

‘Dan had ik je wel laten stoppen, vriend!’ zei Gerben.

‘Sliep jij dan niet?’ vroeg Hielke.

‘Jij denkt toch niet dat ik achterlijk ben?’ spotte Gerben. ‘Als er zulke rakkers als jullie in aantocht zijn, ga ik niet slapen!’

‘Het is weer mooi,’ mokte Sietse. ‘Jij hebt ons goed te pakken, geloof ik.’

‘Ja jongetje,’ lachte Gerben. ‘Als jij mij ertussen wilt nemen, moet jij vroeger opstaan. En nu hoop ik dat jullie zo sportief zijn om mij naar de boerderij van Brandsma te brengen.’

‘Vooruit dan maar,’ zei Sietse en de Kameleon duwde de praam verder. De boerderij was spoedig bereikt en Jan, de knecht van Brandsma, kwam met een grote platte wagen aanrijden en riep:

‘Ik kom je helpen, Gerben. Dan kan het hooi meteen op de wagen.’

‘Goed Jan, kom jij maar bij mij in de praam, dan steken wij samen het hooi op de wagen en kunnen de jongens het opstapelen.’

‘Maar wij hebben vakantie!’ brulde Sietse. ‘Wij gaan dus niet werken.’

‘Het is juist heel goed om te gaan werken, jongetje. Dan gaat alle luiheid uit je lichaam vandaan. Ik heb een man gekend die lui was. Zes jaar lang deed hij helemaal niets en toen was hij zo bruin alsof er een dikke laag roest op zijn huid lag.’

‘Hij was zeker lekker bruingebrand door de zon?’ vroeg Hielke.

‘Ja, in de tropen! Daar had hij z'n hele leven gewoond.’

‘En ik heb een man gekend die zo wit als sneeuw was,’ zei Jan. ‘Hij had dertig jaar als sneeuwruimer gewerkt in Zwitserland.’

‘Als jullie zo doorgaan met fantaseren, ga ik naar huis,’ dreigde Sietse.

‘Ja, laten wij even gezamenlijk aan de arbeid gaan, kindertjes,’ zei Gerben, ‘dan ligt het werk zó plat!’

Gerben en Jan begonnen grote vorken vol hooi op de wagen te werpen en Hielke en Sietse spreidden het netjes over de hele bodem uit. Gerben begon steeds meer hooi op de vork te nemen en Jan wilde niet voor hem onder doen. Zo werd het een wedstrijd wie het meeste hooi op de wagen kon werpen, totdat de steel van Jan zijn vork doormidden brak. Gerben sloeg zich op de knieën van plezier. Jan keek heel beteuterd en zei:

‘Dat zal Brandsma niet leuk vinden. Verleden week heb ik er ook een gebroken.’

‘Maar Jan, je weet toch, dat je nooit teveel hooi op je vork moet nemen?’ plaagde Gerben.

‘Ja, maar jij deed het ook. En ik dacht: wat jij kunt, kan ik ook.’

‘Toch ben ik niet zo dom dat ik teveel neem,’ pochte Gerben.

‘Hij heeft jou erin laten lopen, Jan,’ zei Sietse. ‘Zo doet hij altijd.’

‘Dan mag hij nu verder de praam alleen leegmaken,’ hoonde Jan. ‘Ik heb geen vork meer.’

‘Ga jij maar naar je baas!’ riep Gerben. ‘Dat beetje hooi heb ik binnen tien minuten de praam uit!’

De sterk gespierde Gerben werkte onvermoeid verder, terwijl hij Jan lachend nakeek die met een minder plezierige mededeling op zoek ging naar Brandsma.

De praam was spoedig leeg en Gerben keek op zijn horloge. Het was vier uur.

‘'t Wordt tijd om te gaan melken,’ zei hij. ‘Willen jullie mij terugvaren naar de boerderij van Jellema?’

‘Natuurlijk,’ zei Sietse, ‘want wij moeten toch immers ook die kant uit.’

De praam werd gekeerd en Sietse liet de Kameleon er weer achter duwen. Met een matige snelheid voeren zij terug naar het meer. Op de weg langs de vaart zag Gerben veldwachter Zwart.

‘Niet te snel, Sietse!’ waarschuwde hij. ‘Anders verniel je de wallen!’

‘Ik zal erom denken!’ beloofde Sietse.

En toen begon Gerben een verhaal over een mijnheer die met zijn motorbootje tussen de eilandjes van het zogenaamde doolhof ging varen.

‘Daar mag helemaal geen motorboot komen,’ zei Sietse.

‘Dat weet ik ook wel,’ antwoordde Gerben, ‘maar die mijnheer wist het niet. Hij was hier totaal onbekend met het vaarwater en prompt verdwaalde hij in het doolhof. Hij voer rond alle eilandjes, maar vond nergens een uitgang naar het meer. Het werd reeds avond en die mijnheer begon steeds sneller te varen. Daardoor sloegen er grote rietpollen los en die versperden de nauwe doorgangen. Zo werd het nog moeilijker om een uitgang te vinden. Het werd reeds donker en de benzine raakte op. In de accu was nog wel stroom en daarmee kon de mijnheer de hoorn laten toeteren. Hij deed dat aanhoudend, met het gevolg dat de kampeerders bij het meer een klacht indienden bij de politie wegens het verstoren van de rust.

De politie ging op onderzoek uit, doch kon in het donker weinig uitrichten. Het getoeter van de hoorn hield tenslotte op en de politie staakte het zoeken. De volgende morgen maakte de hotelhouder melding van de vermissing van een der gasten.

Het was een mijnheer met een motorboot. Toen begreep de politie wie er tot diep in de nacht zo had getoeterd vanuit het doolhof. En het zoeken begon opnieuw. Het duurde bijna drie uur vóór zij de mijnheer vonden. Zijn bootje was rondom ingesloten door losgeslagen rietpollen en hijzelf lag uitgeput te slapen op de bodem van zijn boot. Natuurlijk was de mijnheer reuzeblij toen de politie hem vond en hoewel de brigadier hem een procesverbaal gaf wegens het varen in verboden water, kon dat de vreugde van de mijnheer niet temperen en hij riep: ‘Al kost het mij duizend gulden, ik ben toch geweldig blij dat ik hier vandaan ben. En ik kom hier nooit weer!’

Al de losgeslagen rietpollen werden door de politie geteld, het waren, er tweeëntachtig. De rechter veroordeelde de mijnheer tot een boete van tweeëntachtig rijksdaalders. Eén rijksdaalders voor elke rietpol.’

‘Dat was niet mis,’ vond Hielke en hij rekende even uit hoeveel gulden dat was. Hij kwam op een totaal van tweehonderdenvijf gulden.

‘Ja, ja,’ zei Gerben. ‘Voor dat geld had ik wel een leuker uitstapje weten te maken.’

‘Er is toch niets van waar,’ gromde Sietse. ‘Jij hebt natuurlijk alles weer gefantaseerd.’

‘Of het nu waar is of niet, zullen wij maar in het midden laten,’ vond Gerben. ‘Het is in ieder geval een goede waarschuwing om geen rietpollen los te varen want dat kan geld kosten.’

De Kameleon had intussen het meer bereikt en Sietse gaf meer gas. Met een flinke snelheid voeren zij naar de boerderij van Jellema, die spoedig was bereikt. Gerben maakte de praam vast bij een aanlegsteigertje en vroeg:

‘Als jullie dorst hebben, kom dan mee naar de boerderij. Ik heb daar een volle bus verse karnemelk.’

Die uitnodiging lieten de jongens zich geen tweemaal doen en zij gingen met Gerben mee. Gerben liep naar de achterdeur van de grote schuur. Aan het kozijn van de deur hing een stuk karton waarop met grote letters stond: ‘Nad!’

‘Wat is dat!’ vroeg Sietse verbaasd.

‘Ik heb de deur vanmorgen geschilderd,’ zei Gerben. ‘Dus de verf is nog nat!’

‘Maar je schrijft nat niet met een “d”, maar met een “t”!’

‘Dat weet ik ook wel, jongetje! Maar met een “d” valt het beter op, dan trekt het meer de aandacht, snap je. En dan blijft iedereen er met de vingers af.’

‘Jij hebt ook altijd iets bijzonders,’ riep Hielke lachend.

‘Dat wil zeggen,’ zei Gerben, ‘zolang niemand mij dit nadoet, want zou iedereen nu nat met een “d” gaan schrijven, dan moest ik het weer met een “t” doen. Anders viel het weer niet genoeg op.’

‘Geef mij maar karnemelk,’ zuchtte Sietse.

‘Ja, ja. Kalm aan, vader!’ plaagde Gerben en hij opende de deur. De jongens volgden hem in een koele ruimte waarvan de wanden en de vloer bekleed waren met helderwitte tegels. Van een grote melkbus trok Gerben het deksel af en hield de bus dan schuin, zodat een golf karnemelk in het deksel stroomde dat Gerben eronder hield. Dan reikte hij Sietse het deksel over en zei: ‘Drink maar, kapitein!’

In de zijkant van het deksel waren een paar gaatjes geboord en terwijl Sietse dronk liep een straaltje karnemelk uit het ene gaatje over zijn kleren.

‘Pas op, je morst!’ waarschuwde Hielke.

Gerben lachte en riep:

‘Wat ben jij achterlijk! Jij weet toch dat er gaatjes in de deksels zitten. Daar moet je een vinger voorhouden!’

Met zijn zakdoek wiste Sietse de karnemelk van zijn overall af en dronk dan de rest zonder morsen op. Ook Hielke kreeg zijn deel en het smaakte de jongens best.

‘Lusten de heren nog meer?’ vroeg Gerben.

‘Dank je wel, Gerben. Het was meer dan genoeg,’ zei Hielke.

‘Mooi zo! Dan ga ik nu melken. Jullie worden nog wel bedankt voor de hulp en tot ziens!’

Gerben ging naar het weiland om de koeien bijeen te drijven en de jongens voeren met hun Kameleon naar huis.

‘Toch krijg ik hem ook wel te pakken,’ zei Sietse.

‘Wie bedoel je?’ vroeg Hielke verwonderd.

‘Die vervelende Gerben natuurlijk!’ mopperde Sietse. ‘Hij gaf mij met opzet het deksel met karnemelk zo aan dat het gaatje precies naar mij was toegekeerd. Want hij lachte al bij voorbaat!’

Hielke zei lachend:

‘Met Gerben moet je altijd goed wakker blijven!’

‘Maar ik krijg hem nog wel!’ hield Sietse vol.

Zij voeren nu langs de grote windmolen die de Woudaap heette. De Woudaap deed dienst als watergemaal voor de polder. Zodra er te veel water in de polder kwam, maalde de Woudaap het in het meer. Molenaar Dijkstra woonde met zijn vrouw en zijn zoon Kees in de molen. Kees was een vriendje van Hielke en Sietse en toen de Klinkhamertjes daar voorbijvoeren zat Kees aan de waterkant te vissen.

‘Heb je al wat gevangen, Kees?’ vroeg Hielke.

‘Nee, het is te warm,’ riep Kees. ‘De vis bijt niet.’

En met een ‘tot ziens’ voeren Hielke en Sietse verder naar de brug bij de ingang van de dorpsvaart. De Kameleon ging onder de brug door en was dan weldra bij het erf achter de smederij. Hielke en Sietse hadden daar een boothuis getimmerd en Sietse stuurde de Kameleon naar binnen. De deuren werden achter de Kameleon gesloten en door een zijdeurtje verlieten de jongens het boothuis. Zij holden over het grasveldje naar de smederij waar Klinkhamer druk aan het werk was.

‘Ha jongens!’ riep Klinkhamer. ‘Zijn jullie weer thuis? Dan is het zeker wel tijd om te eten. Dat komt dan prachtig uit, want ik heb wel wat rust nodig. Het valt niet mee om met zo'n warmte te werken.’

Klinkhamer legde het gereedschap op de werkbank en Hielke en Sietse vertelden wat zij allemaal beleefd hadden.

Moeder kwam zeggen dat de boterhamtafel gedekt stond en zij gingen eten. En al was het dan te warm om te werken, bij het eten hadden Klinkhamer en de jongens daar geen last van. De stapels boterhammen gingen erin als koek, want wie niet goed eet kan niets presteren, beweerde Klinkhamer.

Na het eten gingen Hielke en Sietse met vader mee naar de smederij en hielpen bij het opruimen van het gereedschap. Om de warmte enigszins te verdrijven werden er emmers water over de vloer gespoeld. En dan kwam er bezoek van veldwachter Zwart.

‘Is me dat een hitte?’ mopperde Zwart en hij nam zijn uniformpet af en legde haar op de werkbank. ‘Als het hier altijd zo heet was,’ vervolgde hij, ‘zou ik een ander uniform willen hebben, deze stof is veel te dik.’

‘Wij worden niet verwend met veel warmte, mijnheer Zwart,’ zei Klinkhamer, ‘daarom kunnen wij er niet zo goed tegen. Maar de lucht broeit, dus zal er wel onweer komen en als het dan gaat regenen is de warmte spoedig verdwenen.’

‘Dat zal de ijsman niet zo leuk vinden,’ merkte Sietse op.

‘De ijsman?’ bromde Zwart. ‘Die verkoopt zelfs ijsjes als het vriest dat het kraakt. De mensen kunnen niet meer zonder dat koude spul leven. Het wordt hoe langer hoe gekker!’

Daar kwam Gerben. Hij had een grote gevulde zak achter op de bagagedrager van zijn fiets liggen. Bij de smederij stopte hij en kwam binnen.

‘Poedoe!’ riep hij luidruchtig.

‘Poedoe?? Wat betekent dat?’ vroeg Zwart.