De Kameleon knapt 't op!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642339

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Het racebootje botste boven op de boomstam en vloog met een luchtsprong van minstens een halve meter hoog er overheen (blz. 45)

Hoofdstuk I
De nieuwe telefooncel. De jongens helpen Gerben

Slager Kramer had een aansluiting op het telefoonnet gekregen. Hij had daar reeds lang op gewacht, maar eindelijk was het dan zover. Een winkelier kan niet zonder telefoon en daarom was mijnheer Kramer er zo blij mee, dat hij die eerste dag iedereen ging bellen om het grote nieuws te vertellen. Zo rinkelde ook de telefoon in de smederij van Klinkhamer.

De smid had twee zoons, Hielke en Sietse. Zij waren een tweeling van veertien jaar oud en leken op elkaar als twee druppels water. De jongens wilden later ook, net als hun vader, smid worden en waren dan ook vaak in de werkplaats aan het knutselen.

Toen de telefoon ging nam Sietse de hoorn van de haak.

‘Met smederij Klinkhamer,’ zei hij.

‘Ja, met Kramer!’

‘Kramer?’

‘Ja, de slager! Ik heb telefoon gekregen! Met wie spreek ik?’

‘Met Sietse!’

‘Is je vader er niet, Sietse?’

‘Jawel! Moet ik hem even roepen?’

‘Nee, laat maar. Ik wou even mijn telefoonnummer opgeven. Dan kan je vader het gebruiken als hij mij nodig heeft voor de brandweer, begrijp je?’

‘Ja, dat is best, mijnheer Kramer. Zegt u het nummer maar! Ik schrijf het op.’

‘Het is twee-vier-vijf-acht.’

‘Twee-vier-vijf-acht,’ herhaalde Sietse. ‘Ik heb het genoteerd, mijnheer Kramer!’

‘Bedankt, Sietse! En vergeet je niet het je vader te vertellen?’

‘Natuurlijk niet, mijnheer Kramer. Het komt in orde!’

Het gesprek was afgelopen en Klinkhamer vroeg:

‘Wie was dat, Sietse?’

‘Slager Kramer, vader. Hij heeft telefoon gekregen. Het nummer is twee-vier-vijf-acht. Te bellen bij dag en bij nacht!’

‘Jij kunt goed rijmen,’ zei Klinkhamer. ‘Maar wie bestelt er vlees midden in de nacht?’

‘U zou hem 's nachts kunnen bellen voor de brandweer,’ antwoordde Sietse.

‘Inderdaad, jongen. Dat is niet gek! Schrijf het nummer maar op het lijstje.’

‘Dat heb ik al gedaan, vader.’

‘Geweldig!’ zei Klinkhamer. ‘En willen jullie nu even deze brief naar het postkantoor brengen? Er is nogal haast mee!’

‘Dan gaan we met onze race-boot,’ opperde Sietse.

‘Ja, dat doen we!’ stemde Hielke mee in en gewapend met de brief verdwenen de jongens door de achterdeur van de smederij en liepen over een grasveldje naar het boothuis, dat aan de rand van de vaart was gebouwd. Daarin lag hun motorboot, die de naam Kameleon droeg.

Sietse noemde het een raceboot, maar de Kameleon was zo lomp en zwaar gebouwd dat niemand op het eerste gezicht zou willen geloven dat die boot veel snelheid kon ontwikkelen. Doch wanneer de sterke automotor, die in het midden van de boot onder een ijzeren kap was geplaatst, op volle kracht ging draaien, stond iedereen verbaasd te kijken hoe snel de Kameleon er vandoor ging. Op het grote meer, dat vlak bij het dorp lag, was de Kameleon een heel bekende verschijning geworden want de jongens hadden reeds vele reddingen met hun boot verricht.

De schippers van de Kameleon liepen dus naar hun boothuis en Sietse opende het zijdeurtje waardoor de jongens aan boord konden gaan.

Sietse startte de motor en Hielke opende de grote deur aan de vaartkant. Daarna schakelde Sietse de versnelling in.

Broederlijk naast elkaar gezeten op het achterbankje voeren onze schippers met hun boot de vaart in naar het centrum van het dorp. Bij het Raadhuisplein legden zij aan. Rond het plein stond de kerk, het Gemeentehuis, het hotel De Gouden Leeuw, allerlei winkels en ook het postkantoor. En verder stond er nog iets dat geheel nieuw was. Namelijk een telefooncel. Die was geplaatst op verzoek van de Vereniging voor Vreemdelingen Verkeer, want gedurende de zomer kwamen er veel kampeerders bij het meer en als 's avonds het postkantoor gesloten was konden de kampeerders alleen maar telefoneren in het hotel of bij een particulier. Dat was wel eens lastig en daarom kwam er een telefooncel.

Nauwelijks had Sietse de nieuwe aanwinst ontdekt of hij zei:

‘Ik ga even kijken of die telefoon al werkt.’

En terwijl Hielke de brief bij het postkantoor in de bus liet glijden ging Sietse in de telefooncel. Hielke kwam op een holletje bij hem en zag dat Sietse de hoorn reeds van de haak had genomen.

‘Heb jij een kwartje?’ vroeg Sietse. ‘Ik wil even bellen.’

‘Wie wil jij bellen, Sietse?’

‘De slager!’

‘Waarom de slager?’

‘Hij heeft mij ook opgebeld,’ zei Sietse. ‘Hij zal het reuze fijn vinden als iemand hem belt.’

‘Ik weet het niet,’ antwoordde Hielke argwanend. ‘Ik geloof dat jij weer een of andere grap wilt uithalen. Ik waarschuw je dat niet te doen want de slager laat zich niet voor de gek houden. Het loopt vast verkeerd af, wat ik je brom!’

‘Welnee jô,’ lachte Sietse. ‘Ha! Daar heb ik een kwartje! Nu moet je goed naar de slagerij kijken, dan zie je zo dadelijk mijnheer Kramer naar de telefoon grijpen.’

Sietse deed het kwartje in de gleuf en draaide de nummers twee-vier-vijf-acht. Dat getal had hij goed onthouden want de slager had het hem immers tien minuten geleden opgegeven. In de slagerij rinkelde de telefoon en de jongens zagen vanuit de telefooncel hoe mijnheer Kramer een mes op het hakblok legde, dan naar het toestel liep en de hoorn van de haak nam.

‘Met keurslager Kramer!’ hoorde Sietse hem zeggen.

‘Mijnheer Kramer, met de centrale!’ antwoordde Sietse met verdraaide stem.

‘Met de centrale???’

‘Jawel, mijnheer Kramer. Met de telefooncentrale! Er klopt iets niet met uw toestel. Het geluid komt niet duidelijk door.’

‘Moet ik dan luider praten?!’ schreeuwde de slager.

Sietse schrok van het geluid en Hielke die probeerde mee te luisteren, proestte het uit.

Toen bromde Sietse onverstoorbaar:

‘Nee, mijnheer Kramer, dat helpt niet. Er is iets niet in orde met de isolatie. Staat u misschien op een natte vloer?’

‘Tja, dit is een tegelvloer. Die is meestal iets vochtig.’

‘Wel, mijnheer Kramer, kunt u niet even op hout gaan staan? Op een plankje of zo iets? Dan kunnen wij controleren of het invloed heeft op het geluid.’

‘Op een plankje? Waar haal ik zo gauw een plankje vandaan? Wacht, ik heb een kistje.’

De beide deugnieten in de telefooncel zagen hoe de slager een kistje naar het toestel trok en er bovenop ging staan.

Hij vroeg:

‘Hoe klinkt het nu?’

‘Jaaa, dat is al veel beter!’ zei Sietse. ‘Zegt u eens even aaa.’

‘Aaaaaa,’ klonk het uit de hoorn en Hielke lag dubbel van het lachen.

Maar dan hoorde Sietse mijnheer Kramer roepen: ‘Welverdraaide apekoppen!!’

Sietse hing vlug de hoorn op en riep:

‘Weg wezen! Hij heeft ons ontdekt!’

Zij gingen snel naar buiten en... liepen regelrecht in de armen van veldwachter Zwart.

‘Wat gebeurt hier?!’ vroeg Zwart bars. ‘Waarom hebben jullie plotseling zo'n haast? Een telefoon is geen speelgoed! Met wie waren jullie in gesprek? Nou? Zeg op!! En een beetje gauw! Ik heb alles gezien vanuit het gemeentehuis.’

‘Ik heb de slager gebeld,’ bekende Sietse.

Mijnheer Kramer kwam uit zijn winkel en hoewel hij kwaad was omdat de jongens hem voor de gek hadden gehouden, bedacht hij plotseling dat het niet plezierig voor hem zou zijn als Hielke en Sietse alles aan de veldwachter vertelden. Hij zou een belachelijk figuur slaan als iedereen te horen kreeg hoe hij bij het telefoneren op een kistje ging staan. Daarom liep hij vlug naar Zwart en zei tegen de jongens:

‘Jullie krijgen ieder een lekker stuk worst.’

‘Worst?’ vroegen Hielke en Sietse verbaasd.

‘Natuurlijk!’ zei de slager. ‘Ik heb toch gezegd, wie het eerst bij mij is, krijgt het grootste stuk!’

‘Dat heb ik niet gehoord,’ zei Sietse.

‘Dan ben jij zeker een beetje doof, Sietse. Maar kom mee naar de slagerij,’ drong mijnheer Kramer aan.

Hielke en Sietse gingen aarzelend met hem mee.

‘Ik weet het niet,’ riep Zwart, ‘maar mijn gevoel zegt mij dat hier iets niet klopt. En als ik merk dat de telefooncel gebruikt wordt voor kwajongensstreken zal de straf goed raak zijn. Jullie zijn gewaarschuwd.’

Hielke en Sietse liepen zwijgend met mijnheer Kramer mee tot aan de deur van de slagerij. Zij durfden niet naar binnen te gaan. Mijnheer Kramer sneed twee grote stukken van een worst af en zei joviaal:

‘Alsjeblieft, jongens. Die grap van jullie was goed bedacht, maar vertel het niet verder, hè. Dat is voor mij niet plezierig!’

‘Welnee mijnheer Kramer, wij vertellen het aan niemand,’ beloofde Hielke, ‘want dan zou vader het ook te horen krijgen en zitten wij met de straf. Welbedankt voor de worst.’

‘Goed zo, jongens,’ zei mijnheer Kramer en hij ging gauw naar binnen want de telefoon rinkelde.

Smullend van de worst gingen Hielke en Sietse terug naar de Kameleon.

‘Hebben wij even geluk gehad?’ merkte Sietse glunderend op.

‘Zeg dat wel,’ antwoordde Hielke. ‘Meer geluk dan wijsheid, want jij was weer goed stom bezig.’

‘Maar ik heb wel gelachen,’ zei Sietse en nog lachend liet hij de Kameleon terug varen naar de smederij. In het boothuis bleef het tweetal een tijdje zitten tot de worst geheel was opgegeten. Toen gingen zij terug naar vader in de smederij. Daar was Gerben ook.

Gerben was knecht op de boerderij van Jellema en hij was een eersteklas grappenmaker. De jongens hadden vaak veel plezier met hem en ze waren dan ook graag in zijn gezelschap.

‘Ha!’ riep Gerben, ‘daar zijn de schippers van de Kameleon! Kunnen jullie een klein karweitje voor mij doen?’

‘Een klein karweitje?’ vroeg Sietse. ‘Wat moet er gebeuren?’

‘Ik ga een praam vol hooi naar boer Brandsma brengen,’ vertelde Gerben. ‘Doordat de praam erg vol is, vaart zij nogal zwaar en daarom zou ik graag willen dat jullie kwamen helpen met de sterke Kameleon. Of hebben jullie geen tijd?’

‘Geen tijd?’ riep Klinkhamer. ‘Ze hebben een zee van tijd. Ze hebben vier weken vakantie! En als die belhamels niets te doen hebben broeden zij allerlei kattekwaad uit. Neem ze dus maar gauw mee naar de boerderij en zet ze maar flink aan het werk!’

‘Mijnheer Klinkhamer, uw voorstel is aangenomen!’ riep Gerben en hij gaf een klap met een hamer op het aambeeld.

‘Hee jô! Sla de steel niet stuk!’ waarschuwde Sietse.

‘Jij wilt mij toch niet vertellen hoe je met een hamer om moet gaan?’ vroeg Gerben spottend. ‘Dat weet ik al jaren lang. Weten jullie wie de eerste hamer heeft uitgevonden?’

‘Een timmerman,’ raadde Hielke.

‘Misschien was die man wel een timmerman,’ zei Gerben, ‘dat weet ik niet. Ik bedoel uit welk land kwam hij. Was het een Duitser, een Fransman of een Turk?’

‘Het zal wel een Griek zijn geweest,’ dacht Sietse, ‘want die waren al vroeg beschaafd.’

‘De Egyptenaren waren nog eerder beschaafd!’ riep Hielke.

‘Jullie weten er alle twee niets van! De uitvinder van de hamer was een Chinees! En wie vond het jodelen uit?’

‘Jodelen?’ vroeg Sietse verwonderd.

‘Ja! Je weet wel! Die bijzondere manier van zingen. Joedeloe-hoegee?!’

‘Zo zingen de Zwitsers,’ dacht Hielke, ‘dus heeft een Zwitser het jodelen uitgevonden!’

‘Misgeraden, jochie!’ zei Gerben. ‘Het was diezelfde Chinees toen hij zich met die hamer op zijn duim sloeg!’

Hielke lachte. Hij vond het wel een leuk grapje, maar Sietse zei:

‘Ik vind het flauw. Zullen wij maar niet liever gaan varen of moet het hooi vandaag niet vervoerd worden?’

‘Jazeker!’ riep Gerben. ‘De praam ligt al geladen en het hooi moet zo gauw mogelijk weggebracht worden, want als er vannacht regen komt, wordt het nat en dat mag niet!’

Dus gingen zij naar de Kameleon. Gerben zocht een plaatsje op het bankje bij de boeg en Hielke en Sietse gingen weer broederlijk naast elkaar op het achterbankje zitten.

Zo voeren zij naar de brug die daar even verder over de vaart lag en gingen er onderdoor. Daar lag het grote meer voor de boeg dat glinsterde als een spiegel in de heldere zon. Er was bijna geen wind en de zeilbootjes dreven dan ook langzaam over het bijna rimpelloze water.

‘Het is heel goed weer om hooi te vervoeren,’ vertelde Gerben, ‘als het waait kan het verdraaid lastig zijn. Zo'n berg hooi op een open schuit vangt veel wind en dan kun je de praam moeilijk in bedwang houden. Het hooi moet dan afgedekt zijn met een groot zeil anders waait de helft weg. Dat is mij één keer overkomen. Het was in een zomer met veel slecht weer. Doch er kwam een week met volop zonneschijn en bijna geen wind. Boer Jellema wilde toen het hooi zo gauw mogelijk binnenhalen en daarvoor moesten wij heen en weer varen tussen het weiland voorbij de stenen brug en de boerderij. We begonnen 's morgens heel vroeg en brachten drie volle schuiten naar de schuur en 's middags om vier uur hadden we de laatste vracht in de praam. In het westen begon de lucht te betrekken en Jellema merkte op dat we ons moesten haasten. Ik stelde hem voor een dekzeil over het hooi te leggen. Dat vond Jellema een goed idee, maar het zeil lag in de boerderij. We hadden het vergeten mee te nemen. Er zat niets anders op dan zo snel mogelijk naar huis te varen. Wij duwden met onze vaarbomen zo hard als wij konden, maar halverwege barstte de bui los. Het begon te waaien, jongens, verschrikkelijk!! Ik heb het nog nooit zo meegemaakt. In een ommezien werd al het hooi uit de praam geblazen en wij zochten gauw een veilig heenkomen tussen het riet. Gelukkig blies de wind onze praam tegen de wal aan, anders waren we misschien verloren geweest want op het meer stonden metershoge golven en het water was één kolkende massa. We hebben anderhalf uur moeten wachten tot de bui voorbij was en konden toen pas naar huis gaan. Intussen waren we doornat en het hooi was allemaal foetsie! We hebben het nooit weer terug gezien. Wel lazen we in de krant, dat er in de stad een hooiregen was geweest.’

‘Een hooiregen?’ vroeg Hielke.

‘Ja, de straten werden tijdens een bui bedekt met hooi dat daar neerdwarrelde als sneeuw. Er lag een laag van vijf centimeter dik en de stadsreinigingsdienst is twee maanden bezig geweest om alles op te ruimen. Maar die lui hebben natuurlijk geen verstand van hooien!’

‘Ik ben toch niet verplicht om dit verhaal te geloven, hè?’ vroeg Sietse spottend.

‘Jij hebt nog nooit een verhaal van mij geloofd,’ zei Gerben. ‘Het is wel een feit dat Jellema een brief kreeg waarin stond dat het stadsbestuur schadevergoeding eiste, omdat het hooi uit onze praam daar de straten had bedekt.’

‘En moest Jellema toen het opruimen betalen?’ vroeg Hielke.

‘Welnee, want de wind woei vanuit de stad naar ons dorp en er is nog nooit iemand geweest die het hooi tegen de wind in zag vliegen. In de stad hebben ze ook geen kijk op het weer en zij wisten helemaal niet hoe de wind tijdens de bui had gewaaid. Veldwachter Zwart heeft hun toen alles goed duidelijk gemaakt en zo kreeg Jellema een brief met de verontschuldiging over de vergissing die het stadsbestuur had gemaakt.’

‘En daar staat Kees!’ riep Sietse, waarmee hij het gesprek een andere wending gaf. Als je Gerben het doorgaan met fantaseren had hij dat verhaal nog wel een uur lang vervolgd en het was immers allemaal onzin?

Kees Dijkstra was een vriendje van Hielke en Sietse en hij woonde in de grote windmolen die daar aan de kant van het meer op de polder was gebouwd. Die molen heette de Woudaap en Dijkstra moest er voor zorgen om hem te laten malen wanneer het waterpeil in de polder te hoog werd. Dan draaiden de grote wieken met de oranjekleurige zeilen in het rond. Dat was zo'n mooi gezicht dat vele voorbijgangers geboeid bleven staan kijken. Nu het hartje zomer was behoefde de molen geen dienst te doen en daarom stonden de wieken van ‘De Woudaap’ in de ruststand. Bij de molen stuurde Sietse naar de wal en riep:

‘Ga je mee, Kees?’

Kees knikte instemmend en ging naast Gerben op het bankje zitten.

‘Zo Kees, draait de maalderij nog?’ vroeg Gerben.

‘De maalderij?’ vroeg Kees, nadat hij eerst een stuk brood had doorgeslikt. ‘Er is hier geen maalderij!’

‘En die broodmaalderij van jou was net nog in volle werking,’ lachte Gerben.

‘O, bedoel je dat? Ik heb even een boterhammetje gegeten, want ik zat al een tijdje op jullie te wachten.’

‘Aha, als jij je dus verveelt ga je maar zitten eten?’ begreep Gerben. ‘Dat kan gevaarlijk zijn, Keesie! Ik heb een man gekend die steeds zat te eten en toen werd hij zo dik, dat hij zijn verjaardag twee maal moest vieren. Eerst aan de voorkant en dan aan de achterkant. En wanneer je een rondje om hem heen wou lopen, moest je wel brood meenemen voor onderweg.’

‘Wat ben jij weer grappig,’ vond Kees, ‘hé jongens, waar gaan wij heen?’

‘We gaan de meesterleugenaar helpen een praam met hooi naar boer Brandsma te brengen,’ zei Sietse.

‘Dat is niet gek!’ riep Kees en hij wreef zich vergenoegd in zijn handen. ‘Brandsma heeft lekkere appels in de tuin!’

‘Ik sta verstomd,’ merkte Gerben op, ‘die schrok denkt nooit aan iets anders dan eten.’

De Kameleon naderde de boerderij van Jellema waar een volgeladen praam met hooi voor de wal lag.

‘Wat ligt de praam diep?’ vond Hielke. ‘De rand steekt nauwelijks tien centimeter boven water uit.’

‘Dat weet ik,’ zei Gerben. ‘Ik had anders twee keer moeten varen, maar nu het water nogal rustig is, durf ik alles wel in één keer mee te nemen. We moeten echter wel voorzichtig varen, dus laat de motor niet te snel draaien, Sietse!’

‘Het komt in orde, kapitein!’ en hij stuurde de Kameleon achter de praam. Gerben maakte de touwen los en klom boven op het hooi. Met een lange vaarboom duwde hij de praam van de wal en toen begon de Kameleon te varen. Met een rustig gangetje gingen zij in de richting van de stenen brug. Gerben stond boven op het hooi uit te kijken want Sietse kon niet veel zien achter die hooiberg. Gerben gaf dan ook telkens aanwijzingen als Sietse naar rechts of naar links moest sturen. Zo naderden zij de stenen brug die over de ingang van de poldervaart lag. Daar werd het passen en meten, want de praam was zo volgeladen, dat zij nauwelijks door de nauwe brugopening kon.

Langzaam dreef de praam naar de brug. Gerben krabde zich bedenkelijk op zijn hoofd en riep:

‘Drommels! Dat weet ik niet! Het zal niet gaan, jongens!’

Sietse keek langs het hooi en gaf toen vol gas. Volgens hem kon de praam er precies door, maar dan wel met enige snelheid opdat zij niet zou blijven steken.

‘Wat doe je nu?!’ riep Gerben, maar het was al te laat. De sterke Kameleon duwde de praam met volle kracht onder de brug. Een gedeelte van het hooi raakte het brugdek en schoof naar achteren. Voor Gerben was er totaal geen ruimte meer om te blijven staan en hij zou zeker te water zijn geduwd als hij zich niet gauw aan de leuning van de brug had vastgegrepen. De jongens zagen niet wat er met hun vriend gebeurde want een grote hoeveelheid hooi viel in de Kameleon en bedekte onze schippers.

‘Help!’ riep Kees geschrokken en hij sloeg wild met zijn armen om zich uit het hooi te bevrijden. Hielke en Sietse deden hetzelfde en dan riep Sietse triomfantelijk:

‘Het is gelukt! Wij zijn er door!’

‘Maar vraag niet hoe!’ mopperde Hielke. ‘Kijk eens hoeveel hooi er op het water drijft!’

‘En waar is Gerben?’ vroeg Kees.

‘Help! Help!’ klonk het vanonder de brug en daar zagen de jongens twee benen aan de andere kant van het brugdek bengelen.