De Kameleon steekt van wal

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642353

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Welverdraaide apekoppen, wat doen jullie daar?! Blijf van mijn bier af!’ (blz. 69)

Hoofdstuk 1
Gerben vertelt sterke verhalen. De jongens helpen kampeerders

Gerben, de knecht van boer Jellema, stond in de smederij van Klinkhamer en vertelde weer één van zijn dwaze verhalen. Hielke en Sietse, de zoons van de smid, luisterden nauwelijks naar hem, want zij wisten hoe Gerben kon fantaseren. Maar of er nu wel of geen belangstelling voor zijn verhaal was, het maakte voor Gerben geen verschil en onverstoorbaar vertelde hij:

‘Vanmorgen was mijn baas bijna een koe kwijtgeraakt. Het stomme dier was in een sloot gelopen en kon er toen niet meer uitklauteren. Ik greep Maartje - zo heet de koe - bij haar horens en met geweldig veel moeite wist ik haar op de wal te trekken. Daar zakte hij bewusteloos in elkaar. Dat was me even een toestand! Naar de veearts hollen zou veel te lang duren, dus heb ik mond op mondbeademing toegepast! En met succes!’

‘Wat?!’ riep Sietse. ‘Heb jij bij een koe mond op mondbeademing toegepast? Dat bestaat niet!’

‘Jij wilt het natuurlijk weer niet geloven!’ riep Gerben verontwaardigd. ‘Maar het is de zuivere waarheid! Ik moest natuurlijk wel heel hard blazen, maar bij de derde keer zwol Maartjes buik op gelijk een ballon en toen sloeg zij de ogen op en zei: “Zo is het genoeg Gerben. Ik red het verder zelf wel!”’

Hielke lachte luid om die onzin en riep: ‘Ik wist niet dat de koeien van Jellema konden praten.’

‘Dat kunnen ze ook niet,’ zei Gerben, ‘maar ik kan hen verstaan zonder dat zij iets zeggen, begrijp je?!’

‘Ja, ja,’ spotte Sietse, ‘jij bent een koeien-gedachtenlezer. Maar mij maak je niets wijs.’

‘Dat weet ik,’ zei Gerben. ‘Zelfs als ik de waarheid vertel, geloof jij het nog niet. Maar hoe is het met die ouwe boot van jullie? Gaan jullie nog varen? Want dan zou ik graag meegaan tot de boerderij.’

‘Dat kan met alle plezier,’ zei Hielke. ‘Zullen we dan maar gaan, Sietse?’

Sietse vond het best en met z'n drieën liepen zij over het grasveldje achter de smederij naar het boothuis, dat gebouwd was aan de rand van de vaart. In het boothuis lag een tamelijk lomp gebouwd, ijzeren motorbootje dat de naam Kameleon droeg. De wanden van de boot waren zo dik dat zij best tegen een stootje kon, maar hierdoor was haar gewicht ook extra zwaar en dat is niet bevorderlijk voor de snelheid. Maar wie nu dacht dat de Kameleon niet snel kon varen, kwam bedrogen uit. Want als de automotor - die in 't midden van de boot onder een ijzeren kap was gebouwd - op volle toeren ging draaien, voer de Kameleon met hoog opgerichte steven gelijk een speedboot over het water. En vaarwater was er volop, want bij het dorp lag een groot meer waar vele vakantiegangers graag hun vrije tijd doorbrachten met varen, vissen en zwemmen.

Sietse opende het zijdeurtje van het boothuis en toen kwam er een jongen aanhollen, die ook graag mee wilde varen. Hij heette Louw Vrolijk; zijn vader was kaasmaker op de zuivelfabriek, die aan de andere kant van het dorp stond.

‘Hallo,’ riep Louw, ‘kan ik ook nog mee?’

‘Natuurlijk,’ zei Sietse, ‘stap maar in!’

Ze gingen met z'n allen aan boord en Hielke opende de grote deur aan de kant van de vaart en ging naast zijn broer op het achterbankje zitten. Gerben en Louw zaten op het voorbankje bij de boeg. Sietse startte de motor, de Kameleon gleed de vaart in en voer dan naar een vlakbij gelegen brug. Daar ging zij onderdoor en toen lag het grote meer voor de boeg van hun schip.

‘Het begint al weer druk te worden,’ zei Gerben. ‘Er komen hier ieder jaar meer mensen hun vakantie doorbrengen. Als dat zo blijft doorgaan zullen wij het meer groter moeten maken!’

‘Dat kan toch niet?’ zei Louw.

‘Dat kan juist heel gemakkelijk!’ riep Gerben. ‘Wij steken de polderdijk door en de hele polder loopt onder water. En dan is het meer tweemaal zo groot!’

‘Maar dan zouden de boeren geen weiland meer hebben,’ merkte Hielke op. ‘Niemand zou er meer kunnen wonen en jij zou geen werk meer hebben, Gerben!’

‘Dat is waar!’ zei Gerben. ‘En ik zie ook liever frisse groene weilanden met paarden, koeien en schapen dan al dat grauwe water. Het meer is voor mij al groot genoeg! Ik ben het eenmaal over gezwommen, maar ik doe het geen tweede keer!’

‘Deed jij mee aan een zwemwedstrijd?’ vroeg Hielke.

‘Welnee! Ik zat aan de overkant te vissen toen mijn boot zonder mij wegdreef. Het touw was losgeraakt en de wind, die nogal stevig blies, dreef de boot snel het meer over. Daar zat ik toen helemaal alleen en omdat er in geen velden of wegen iemand te bekennen was, die mij kon helpen, besloot ik de boot achterna te zwemmen. Het liep tegen de avond en ik had geen zin om de nacht buiten door te brengen. Ik bond mijn kleren aan de hengel vast en door de hengel rechtop boven water te houden hield ik de kleren droog.’

‘Jazeker!’ riep Sietse. ‘Het meer overzwemmen met een hengel in de hand, die rechtop boven water uitsteekt? Dat kan niemand!’

‘Waarom niet?!’ riep Gerben. ‘Ik kan best met één hand zwemmen en als ik op mijn rug zwem, kan ik het zelfs zonder mijn handen te gebruiken. Ik heb dan ook bijna de hele afstand op mijn rug gezwommen, want de overall, die aan de hengel hing, ving zoveel wind, dat ik als een zeilboot door het water gleed. Ik werd dan ook vermoeider van het vasthouden van de hengel dan van het zwemmen. Het was wel een raar gezicht zo'n overall, die zomaar over het meer dobberde. Het was reeds schemerig en het leek net of er iemand over het water wandelde. Dat trok al gauw de aandacht van vele, nieuwsgierige mensen, die op de polderdijk bleven wachten op de man die daar over het meer liep. Veldwachter Zwart tuurde door zijn verrekijker en de mensen vroegen hem telkens of hij al zag wie daar dichterbij kwam. “Dat zal wel blijken,” zei Zwart. Ik zeilde intussen met steeds grotere snelheid naar de dijk en ik moest bij de dijk hard afremmen om niet mijn hoofd tegen de beschoeiing te stoten. De mensen applaudisseerden voor de prestatie, die ik geleverd had, maar veldwachter Zwart gaf mij vier boetes!’

‘Vier?’ vroeg Louw lachend. ‘Waarvoor zoveel?’

‘Wel, Zwart zei, dat ik mij gedragen had als een boot met een zeil, maar dat ik zonder lichten voer. Daarvoor kreeg ik boete nummer één. Tevens had ik een volksoploop veroorzaakt en daarvoor kreeg ik boete nummer twee. Doordat ik zo'n grote snelheid had, veroorzaakte ik hoge golven en die rolden woest tegen de wal en sloegen een stuk rietkraag los. Dat noemde Zwart het vernielen van de walkant en dat werd nummer drie. Tevens voer mijn boot onbemand over het meer en daarvoor kreeg ik boete nummer vier!’

‘Wat ben jij toch een fantast!’ riep Sietse.

Maar Hielke wilde graag weten hoeveel boete Gerben had moeten betalen.

‘Geen cent,’ zei Gerben. ‘Ik heb er drie weken voor in de gevangenis gezeten. Dat was voordeliger, ik kreeg gratis te eten en ik hoefde niets te doen!’

‘Waarom ben je daar dan niet gebleven?’ vroeg Sietse.

‘Omdat ik van de vrijheid houd,’ zei Gerben. ‘Geef mij maar de ruimte van het meer en de polder met het vee en de vogels!’

De Kameleon voer langs de polderdijk en naderde een grote windmolen, die de naam Woudaap droeg. Daarin woonde de familie Dijkstra en hun zoon Kees was een vriend van Hielke, Sietse en Louw. Kees kwam uit de molen, toen hij de Kameleon aan zag komen. Tegelijkertijd stopte er ook een auto en de bestuurder vroeg aan Kees, waar de boerderij De Albatros stond.

‘De Albatros?’ herhaalde Kees verwonderd, want daar had hij nog nooit van gehoord. Daarom riep hij naar zijn vrienden in de Kameleon: ‘Weten jullie, waar de boerderij De Albatros staat?!’

‘Jazeker!’ riep Gerben. ‘Dat is het boerderijtje waar voorheen Piet Klaver woonde. Vroeger stond er Albatros op de dakgoot geschilderd, maar daar is nu geen spat verf meer op. Het boerderijtje is te koop!’

‘Dat klopt,’ zei de mijnheer. ‘Dat wil zeggen, ik heb het gekocht!’

‘Gaat u dan vee houden?’ vroeg Gerben meteen vol belangstelling.

‘Nee, nee,’ lachte de mijnheer. ‘Ik laat er een gezellige woning van maken. In de stad wordt het mij te druk. Hier is rust en ruimte en frisse lucht, daar houd ik van!’

‘Daar houd ik ook van,’ zei Gerben. ‘Tussen al die huizen in de stad kun je nauwelijks de lucht zien, maar hier kun je kilometers ver kijken. Het zal u hier vast goed bevallen, mijnheer!’

‘Dat hoop ik. Maar waar staat mijn toekomstige woning?’

‘Wel, u rijdt tot de stenen brug. Daar in de verte,’ beduidde Gerben. ‘Daar rijdt u van de dijk af en dan gaat u de polder in. Er loopt een weg langs de vaart en het eerste boerderijtje dat u dan ziet is De Albatros. Met de auto bent u er in vijf minuten.’

‘Prachtig!’ antwoordde de mijnheer. ‘Bedankt hoor en tot ziens!’

‘Tot ziens!’ zei Gerben.

De mijnheer gaf veel gas, zodat de auto er snel vandoor ging.

‘Die durft hard te rijden,’ zei Gerben.

‘Weet je, wat ik een beetje raar vind?’ zei Sietse, ‘die mijnheer heeft een huis gekocht zonder dat hij het ooit heeft gezien!’

‘Dat is inderdaad een beetje vreemd,’ vond Gerben. ‘Hij zal wel veel geld hebben, want hij rijdt in een peperdure auto. Misschien laat hij van het boerderijtje een mooi woonhuis maken en verkoopt hij het dan weer met een flinke winst. En breng mij nu maar naar Jellema, want mijn werk wacht!’

Kees kwam ook aan boord en dan voer de Kameleon verder. Bij de aanlegsteiger van Jellema stuurde Sietse de Kameleon naar de wal en Gerben sprong op de steiger.

‘Tot ziens, jongens!’ riep hij en liep de dijk over naar de boerderij.

Sietse stuurde de Kameleon nu in de richting van de stenen brug.

‘Wij gaan even bij het boerderijtje kijken,’ zei hij. ‘Misschien kunnen we helpen.’

‘Maar ik heb vakantie,’ riep Kees. ‘Ik werk niet. Ik kijk wel uit!’

‘En als die mijnheer nu eens trakteert op gebak of ijs?’ vroeg Hielke.

‘Nou ja, als het om een beetje werk gaat, wil ik wel even helpen,’ zei Kees.

‘Zie je wel,’ riep Louw lachend, ‘hij wil niet werken, maar als er wat te snoepen valt, is hij haantje de voorste!’

Zij voeren reeds onder de stenen brug door, de smalle poldervaart in. Een paar honderd meter verder, waar de vaart een bocht maakte, stond het boerderijtje. Voor de wal lag een kleine praam, die de naam De Vrijheid droeg. Op het erf liep de mijnheer en een andere nog jonge man. Samen bekeken zij het woonhuis met de daarachter gebouwde schuur.

‘Kijk, Willem Kabel is er ook!’ riep Kees. ‘Wat moet die hier?’

Willem Kabel stond bekend als iemand, die nooit werkte. Hij bezat een kleine praam, waarmee hij allerlei dingen vervoerde, die de mensen hadden afgedankt en die hij dan wist te verkopen. Hij noemde zich dan ook handelaar, maar hoe hij kon leven van zo'n beetje handel, was voor iedereen een raadsel.

‘Ik verdien net genoeg om van te kunnen leven,’ beweerde hij steeds. ‘En ik ontvang te weinig om er belasting van te betalen. Als ik bij een baas ga werken, dan verdien ik waarschijnlijk meer, maar dat moet ik dan aan de belastingen geven en daar schiet ik dus niets mee op. Nee hoor, ik blijf eigen baas en ik kan doen en laten, wat ik zelf wil. En daarom heet mijn boot ook De Vrijheid!’

Sietse stuurde de Kameleon naast het vletje van Willem en de jongens gingen bij het oude boerderijtje kijken. Zij hoorden dat de mijnheer tegen Willem zei:

‘De schuur wordt afgebroken en de ramen in het woonhuis worden vergroot. De deur wordt verplaatst en binnen worden de kamers samengevoegd. Morgen komt de timmerman. En Willem, als jij een oogje in het zeil houdt, mag je alvast het oude zink uit de goten halen en verkopen.’

‘Afgesproken!’ zei Willem en het tweetal ging het huis binnen. De jongens keken nog even rond op het erf, maar er was niets, dat hun belangstelling opwekte. Daarom liepen zij terug naar de Kameleon en voeren naar het meer. Daar was het echt gezellig door de vele motor- en zeilboten, die langs elkaar kruisten. Er waren hele dure motorboten bij, waarin een groot gezin ruimschoots kon wonen en er voeren zeiljachten met lange masten en grote zeilen. Maar de meeste boten waren niet groot en dat was maar gelukkig ook, want anders zou er spoedig geen plaats meer zijn om rustig over het meer te kunnen zeilen.

Sietse kruiste de Kameleon handig tussen al die boten door, totdat Louw naar een boot met een buitenboordmotor wees. De boot voer langzaam en de vrouw, die aan het roer stond, wenkte naar onze vrienden, alsof ze iets duidelijk wilde maken.

‘Die mensen hebben waarschijnlijk hulp nodig!’ riep Louw.

‘Ja, dat geloof ik ook!’ riep Sietse en hij stuurde de Kameleon naar de langzaam varende boot, die de naam Vreugde droeg. Het was een kleine ijzeren praam, met een zelfgemaakte kajuit, dat zag je zo. En hoewel degene, die de kajuit getimmerd had zeker zijn best had gedaan om alles zo fraai mogelijk te maken, was de boot niet één van de mooiste. Maar er was wel veel ruimte aan boord. De Kameleon voer langszij en de vrouw riep:

‘Wij hebben hulp nodig! Onze boot lekt. Mijn man probeert het lek te stoppen, maar er komt steeds meer water binnen!’

De jongens keken door een raam in de kajuit en zagen hoe de man een kussen tegen de stalen wand drukte. Er zat een scheur in de ijzeren romp en de man probeerde het lek zo goed mogelijk te stoppen. Sietse wist raad. Hij nam uit het kastje onder de achterbank een stuk zeildoek en duwde dat langs de buitenkant van de Vreugde onder water tot over de scheur. De druk van het water dat door de scheur naar binnen wilde stromen, duwde het zeildoek in de opening en sloot daarmee het lek af.

De man hoefde nu niet langer het kussen tegen de wand te duwen en opgelucht riep hij: ‘Dat hebben jullie geweldig goed gedaan, jongens! Maar nu moeten we zo snel mogelijk naar de wal, want zo kunnen we niet verder varen.’

‘U moet naar Gaastra, de hellingbaas, varen!’ zei Hielke. ‘Hij haalt de boot uit het water en last dan wel een plaat ijzer over de scheur.’

‘Maar dat gaat geld kosten,’ zei de man. ‘Zo rijk ben ik niet!’

En de vrouw vertelde: ‘Wij hebben al ons spaargeld voor deze boot gegeven en nu blijkt dat wij bedrogen zijn. Het is een grote schande! Mijn man heeft hard voor het geld moeten werken en we hebben heel zuinig gedaan en gespaard. Nu blijkt alles voor niets te zijn geweest! En wij hadden ons zó op deze vakantie verheugd. Maar die boot deugt niet! Wij zijn bedrogen!!’

De jongens maakten de Kameleon aan de Vreugde vast en Sietse gaf meer gas, waarna beide boten snel verder voeren. Hielke en Louw zorgden ervoor, dat het stuk zeildoek op de scheur bleef door er met de peddel en een vaarboom tegenaan te duwen. Toch moest Sietse af en toe snelheid minderen, omdat het doek dreigde te verschuiven. Al varende kwamen zij Willem Kabel in zijn kleine praam met buitenboordmotor tegen.

Nauwelijks zag de eigenaar van de Vreugde hem of hij riep kwaad: ‘Hee jij!! Je hebt mij een lekke boot verkocht, lelijke oplichter!’

Willem keek verbaasd en stuurde zijn praam naast de Vreugde.

‘Wat zegt u?’ riep hij. ‘Is de boot lek? Ik wil haar wel terugkopen voor hetzelfde geld!’

‘Dat zou je wel willen!’ riep de vrouw. ‘Dan zou je de kajuit gratis hebben! Maar daar trappen wij niet in!’

‘Goed!’ riep Willem. ‘Dan valt er dus niets te handelen!’

‘Van jou koop ik nooit meer wat!’ riep de man. ‘Jij bent niet te vertrouwen!’

Willem haalde zijn schouders op en stuurde zijn boot de andere kant uit. Het interesseerde hem verder niet, hoe lek de boot was, want hij riep: ‘Handel is handel!’ En volgens die regel kon hem verder niets verweten worden, vond hij. Wie iets koopt, moet goed uit zijn ogen kijken, nietwaar? Vrolijk fluitend vervolgde Willem zijn tocht naar de overkant van het meer. Sietse stuurde de Kameleon met de Vreugde naar de brug, die reeds werd opengedraaid.

‘Averij?’ vroeg de brugwachter.

‘Een scheur in de romp!’ riep Sietse. ‘Wij gaan naar de helling!’

Zij voeren het dorp door tot voorbij de zuivelfabriek en legden aan bij de scheepswerf van Gaastra. De hellingbaas en zijn knecht kwamen vragen, wat er aan de hand was.

‘Mijnheer Gaastra,’ riep Hielke, ‘er zit een scheur in de romp. Wilt u de boot alvast uit het water halen?’

‘Wij kunnen die boot niet laten zinken!’ vond Gaastra en hij beduidde Sietse, dat hij de Vreugde voor een groot raam van dikke balken moest leggen, dat vanaf de wal onder water verdween. Toen de boot lag, zoals Gaastra het wilde, draaiden hij en zijn knecht ieder aan een grote lier, waardoor een dikke dwarsbalk, die onder water lag, omhoog kwam en het bootje meenam tegen de helling op. Zo lag de Vreugde spoedig op het droge en kon Gaastra met een hamer de hele romp van de boot bekloppen. Het bleek, dat er verder geen slechte plekken in de ijzeren wand zaten.

‘Het valt nogal mee,’ zei Gaastra tegen de eigenaar die De Jong bleek te heten. ‘Wij zullen een strip over de scheur lassen en dan kunt u weer rustig gaan varen.’

‘Wat gaat dat kosten?’ vroeg mijnheer De Jong. ‘Ik zit niet ruim in m'n geld, want ik heb nogal veel geld besteed aan het timmeren van de kajuit.’

‘Ik zal het goed met u maken,’ beloofde Gaastra. ‘U hoeft niet meteen te betalen. Dat mag u desnoods volgend jaar doen!’

‘En waar moeten wij nu heen?’ vroeg mevrouw De Jong.

‘U kunt hier blijven wachten, mevrouw,’ zei Gaastra. ‘Wij lassen de scheur meteen. Over twee uurtjes is alles klaar en kunt u weer varen.’

Dat vond de familie De Jong geweldig en zij bedankten de jongens, dat zij hen naar de helling hadden gebracht.

‘Geen dank!’ riep Sietse. ‘Wij hielpen u met plezier. Tot ziens!’

De jongens voeren terug naar het dorp en Hielke legde het nu natte stuk zeildoek over de motorkap om het te laten drogen.

Bij het Raadhuisplein stond veldwachter Zwart en hij vroeg, wat er aan dat woonbootje mankeerde.

‘Er zat een scheur in de romp!’ vertelde Hielke. ‘Wij hielden de opening dicht met dit zeildoek en nu gaat Gaastra het lek dicht lassen!’

‘Juist!’ zei Zwart. ‘En weten jullie toevallig ook waar dat bootje vandaan komt?’

‘Uit de stad,’ antwoordde Sietse. ‘Die meneer heeft zelf de kajuit erop gebouwd.’

‘Zij hebben er erg voor moeten sparen!’ zei Kees. Hij vond dat een hele prestatie. Zelf spaarde hij nooit, hij versnoepte zijn geld liever.

‘De boot is gekocht van Willem Kabel!’ zei Louw.

‘Aha!’ riep Zwart. ‘Willem Kabel? Juist! Welbedankt!’

Zwart liep naar het gemeentehuis en onze vrienden voeren verder.

‘Het zit niet helemaal rustig met die Willem Kabel,’ dacht Kees. ‘Zwart keek veelbetekenend, toen Louw die naam noemde.’

‘Willem is een raadsel!’ vond Sietse. ‘Hij werkt nooit en doet toch maar, wat hij wil!’

‘Dat begrijp ik best,’ zei Hielke, ‘want als hij oude lekke boten duur voor goed verkoopt, verdient hij genoeg!’