De Kameleon doet een goede vangst!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642360

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Wel verdraaid,’ riep de mijnheer, ‘grote vlegel die je bent!’ (blz. 30)

Hoofdstuk 1
De komst van Veenstra. Hielke neemt een duik

Op een bankje in de smederij van Klinkhamer zat Gerben en rookte een sigaret. Gerben werkte op de boerderij van Jellema en stond bekend als een vrolijke grappenmaker. Hij kon verhalen vertellen als de beste, maar meestal was er geen woord van waar. Hielke en Sietse, de jongens van de smid, lieten Gerben graag vertellen, want hoewel zij wisten dat hij alles uit zijn duim zoog, moesten zij vaak om hem lachen. Gerben zat geduldig te wachten tot Klinkhamer een gebroken ketting gerepareerd had. Die ketting moest hij gebruiken om er wagens mee achter de tractor te koppelen.

Gerben blies een extra grote wolk rook de smederij in en zei:

‘Ik heb gisteren geluk gehad, want toen de ketting brak rolde de wagen naar de kant van de sloot zonder dat ik er iets tegen kon doen. Ik riep net als bij het paard: Ho! Ho! Daar luistert zo'n wagen natuurlijk niet naar, maar toch bleef zij precies op het randje van de sloot staan. Dat was puur geluk. Toch wel gek hè, dat je dan uit gewoonte nog “ho” roept. Ik herinner mij nog hoe Veldman zijn eerste vrachtauto kreeg. Hij had dertig jaar met een paard en wagen gereden en toen hij de auto kreeg nam hij de zweep mee in de cabine.’

‘Een zweep om er de auto mee aan te porren?’ vroeg Hielke lachend.

‘Jazeker,’ zei Gerben. ‘Veldman had de voorruit uit de cabine genomen en als zijn auto vast raakte in een kuil, sloeg hij met de zweep op de motorkap.’

‘Maar dat is toch onzin,’ zei Sietse. ‘Daar gaf die motor toch niets om?’

‘Welnee,’ zei Gerben. ‘Maar het gaf Veldman het gevoel, dat hij alles uit de motor haalde en wanneer de wagen dan los kwam, riep hij: “Goed zo beestje! Braaf hoor!” En dan reed hij weer verder.’

‘Toch kan ik niet om dit verhaal lachen,’ gaf Sietse te kennen. ‘Het is klinkklare onzin.’

‘Of jij lachen wilt of niet, moet jij zelf weten,’ zei Gerben, ‘maar als jij geen gevoel voor humor hebt, ben je te beklagen. Wat zegt u, Klinkhamer?’

‘Jij hebt gelijk, Gerben. En hier is de ketting. Maar laat haar nog even afkoelen, want die ene schakel is nog gloeiend heet.’

‘Ik wacht wel,’ zei Gerben. ‘Mijn werk zal niet weglopen. Kom ik vandaag niet klaar dan morgen wel. Er zijn mensen die veel te hard werken omdat zij graag rijk willen worden. En als zij dan een paar centen bezitten zijn zij te afgetobd om er van te kunnen genieten. Jullie met jullie boot genieten vaak nog veel meer dan vele rijkaards.’

‘Dat kan best waar zijn,’ zei Hielke. ‘Wij gaan alle dagen varen, want wij hebben vakantie.’

De boot van Hielke en Sietse droeg als naam Kameleon. Het was een oersterk vaartuig, dat van dik ijzer was gemaakt. Een automotor, die onder een kap midden in de boot stond, kon zoveel kracht ontwikkelen, dat de Kameleon reuze snel kon varen en zelfs grote schepen kon duwen. De jongens hadden al heel wat avonturen met hun boot beleefd en hun goede daden waren dikwijls in de krant vermeld. Daardoor kende iedereen hen als de schippers van de Kameleon.

Het dorp lag bij een groot meer en de jongens hadden dan ook volop de ruimte om te varen. Maar voor het varen had de motor benzine nodig. Door hun vader te helpen met kleine karweitjes in de smederij verdienden zij geld en kochten hiervoor de benzine. Zo waren Hielke en Sietse nu bezig met het schoonmaken van tandwielen, die bedekt waren met een dikke laag vet. Met petroleum en een borstel maakten de jongens alles schoon. Gerben zat er naar te kijken en zei dan:

‘Wij krijgen ander weer. De lucht boven het meer zag zwart van de witte meeuwen en dat is een slecht teken.’

‘Jij praat nooit normaal,’ vond Sietse. ‘De lucht zag zwart van de witte meeuwen. Moet ik daar soms om lachen?’

Gerben haalde zijn schouders op.

‘Dat moet je zelf weten, je mag er ook om huilen. Maar dat wij ander weer krijgen zul je wel zien.’

Er kwam een mijnheer in de smederij. Hij was niet groot en nogal dik. Hij droeg een bril, die hij bij het binnenkomen afzette en waarvan hij de glazen met een zakdoek afveegde. Dan zette hij de bril weer op en zei:

‘Goedenmiddag, Klinkhamer. Hoe gaat het met u?’

‘Ik mag niet mopperen,’ zei Klinkhamer. ‘De zaken gaan goed en wij zijn gelukkig gezond. Maar als ik vragen mag: Wie bent u? Ik geloof, dat ik u wel eens eerder heb gezien.’

De mijnheer begon te lachen.

‘Twintig jaar geleden heb ik het dorp verlaten, ik werd toen kruidenier in de stad. Maar mijn zaak is nu gesloten. Er kwam daar een supermarkt, je weet wel, zo'n grote winkel die al mijn klanten wegtrok.’

‘Wacht eens even,’ riep Klinkhamer, ‘dan bent u Veenstra. Jan Veenstra van de Achterweg? Uw vader had een brandstoffenhandel? Nu weet ik het weer!’

‘Goed geraden, ik had ook kolenboer moeten worden maar daar zag ik geen toekomst in. De huizen worden tegenwoordig met gas of olie verwarmd en kolen kun je bijna niet meer verkopen. Daarom werd ik kruidenier, want kruidenierswaren moeten de mensen alle dagen gebruiken. En ik had in de stad een goed beklante zaak totdat die grote zelfbedieningswinkel een streep door de rekening haalde en nu zit ik zonder werk.’

‘Dat is niet zo mooi.’

‘Nee, nee,’ zei Veenstra en hij keek de smederij rond. ‘Ik zie dat hier alles nog hetzelfde is. En zijn dat uw zoons? Ik heb al enige keren hun naam in de krant gelezen. Zij hebben een boot waarmee zij nogal eens in het nieuws komen, nietwaar?’

‘Ja, met hun Kameleon,’ bemoeide Gerben zich met het gesprek. ‘Daar zijn zij zo trots op dat zij dik zijn geworden van eigenwijsheid.’

‘Zij zien er inderdaad goed uit,’ glimlachte Veenstra.

‘Het spreekwoord zegt,’ zei Gerben, ‘doe je de varkens goed dan krijg je veel spek.’

‘Jij bent zelf een varken!’ riep Sietse.

Gerben deed alsof hij dat niet hoorde en vervolgde:

‘Toch gaat dat spreekwoord niet altijd op, want wij hebben op de boerderij een varken dat het vertikt om dikker te worden. Wat wij er ook aan doen en wat wij dat dier ook te eten geven, het blijft rammelen van de magerte.’

‘Hebben jullie het al eens met kindermeel geprobeerd?’ vroeg Veenstra.

‘Kindermeel?’ riep Gerben verbaasd. ‘Het is toch geen baby?! Moet ik er dan ook mee uit rijden gaan in een kinderwagen? Veldwachter Zwart zou vreemd naar mij kijken als hij dat zag. Stel je voor. Een varken in de kinderwagen met een zuigfles in de mond. Nou ja, dat is allemaal onzin en het zou geen sikkepit helpen, want wij hebben reeds van alles geprobeerd en het beestje groeit geen millimeter.’

‘Hoe oud is het?’ vroeg Hielke.

‘Minstens tien jaar,’ antwoordde Gerben.

‘Dus dan is het nog steeds een heel klein biggetje?’ vroeg Sietse.

‘Dat klopt,’ zei Gerben. ‘Ik kan het gemakkelijk in mijn jaszak steken, maar dat mag niet van de boerin. Zij is erg op het diertje gesteld en heeft het steeds bij haar in huis.’

‘Een varken als huisdier?’ vroeg mijnheer Veenstra. ‘Dat lijkt mij niet erg fris!’

‘Laat u toch niets wijsmaken,’ waarschuwde Klinkhamer, ‘Gerben heeft nog nooit een waar verhaal verteld!’

‘Maar deze keer is het de zuivere waarheid!’ riep Gerben, ‘want als u in de woonkamer van Jellema kijkt ziet u op de vensterbank een heel leuk spaarvarken staan.’

‘O, een spaarvarken?’ riep Hielke.

‘Dat is toch ook een varken?’ zei Gerben.

Mijnheer Veenstra lachte.

‘Ik wist niet dat er in ons dorp zulke grappenmakers woonden,’ zei hij. ‘Maar toen ik hier vandaan ging, was jij zeker nog niet geboren, jongeman?’

‘Niet geboren?’ riep Gerben. ‘Ik weet er nog van dat veldwachter Zwart op een varken de ronde deed, gewapend met pijl en boog!’

Dat vonden Hielke en Sietse zo vermakelijk dat zij luid lachten, maar opeens verscheen veldwachter Zwart bij de smederij. Gerben fluisterde gauw tot de jongens, dat zij niet moesten vertellen waarom zij lachten. Immers, hij had het geregeld met de veldwachter aan de stok en als Zwart te horen kreeg wat Gerben zojuist van hem vertelde zou het weer ruzie worden.

‘Goedenmiddag,’ zei Zwart, toen hij de smederij binnenkwam. Hij keek mijnheer Veenstra onderzoekend aan en vroeg dan: ‘U is, geloof ik, een oude bekende. Bent u niet de zoon van Veenstra, de brandstoffenhandelaar?’

‘Inderdaad, mijnheer Zwart, dat heeft u goed onthouden,’ lachte Veenstra. ‘Klinkhamer herkende mij niet, maar u ziet het meteen.’

‘Daarvoor is mijnheer Zwart dan ook een veldwachter,’ zei Gerben. ‘Hij onthoudt zelfs de gezichten van alle koeien in de polder.’

‘Zeg eens, broer!’ gromde Zwart bars. ‘Jij kunt mij niet ongestraft beledigen, versta je dat?’

‘Maar ik wil juist aantonen hoe goed u bent!’ riep Gerben verontwaardigd.

‘Daar heb ik jouw hulp niet voor nodig,’ zei Zwart, ‘bemoei jij je maar met je vee.’

‘Ik ga weg,’ zei Gerben. ‘Met u kan ik nooit eens gewoon praten. U bent veel te achterdochtig.’

Hij hing de gerepareerde ketting over de bagagedrager van zijn fiets en reed in de richting van het meer. Daar sloeg hij linksaf en ging over de polderdijk, die langs het meer liep, naar de boerderij van Jellema, waarvan het rode pannendak in de verte duidelijk zichtbaar was boven het groen van de weilanden.

‘En mijnheer Veenstra, hoe gaat het met uw zaak in de stad?’ vroeg Zwart.

‘Die heb ik gesloten,’ zei Veenstra. ‘Een grote zelfbedieningszaak heeft al mijn klanten weggetrokken. Ik zoek nu naar iets anders.’

‘En daarvoor komt u hier weer eens kijken?’ vroeg Zwart. ‘Maar er is hier reeds een kruidenierswinkel.’

‘Dat weet ik,’ zei Veenstra. ‘Het is ook niet mijn bedoeling om weer kruidenier te worden. Ik zoek iets anders, maar ik weet nog niet wat.’

‘Verleden week was hier een Hollander die een zeilschool wilde oprichten,’ vertelde Zwart. ‘Maar hij kon geen huis of loods huren en is toen maar weer vertrokken.’

‘Een zeilschool? Dat is geen gek idee,’ zei Veenstra, ‘misschien is dat iets voor mij.’

‘Maar hoe komt u aan een gebouw om er jongelui in te laten logeren?’ vroeg Zwart.

‘Dat is heel eenvoudig. Het huis van mijn vader is nog steeds mijn eigendom en de mensen die er nu in wonen willen graag naar de stad. Dus ga ik met hen ruilen. Zij naar de stad en ik hierheen. Dan kan ik de grote kolenloods inrichten als zeilschool.’

‘En kunt u goed zeilen?’

‘Eerlijk gezegd zal ik het nog moeten leren, maar dat is geen bezwaar.’

‘Hm,’ deed Zwart gewichtig, ‘als u maar begrijpt dat u verantwoordelijk bent voor het welzijn van uw leerlingen.’

‘Dat wordt wel geregeld,’ zei Veenstra luchthartig. ‘Ik ga meteen naar de loods kijken. Wel bedankt voor de tip, mijnheer Zwart. Tot ziens, Klinkhamer.’

Veenstra wandelde naar het dorp en Zwart zei:

‘Dat is een vreemde vogel! Hij wil zomaar een zeilschool beginnen, terwijl hij niets van zeilen weet. Je moet maar durven.’

‘Tja,’ zei Klinkhamer. ‘Er zijn mensen die met durf meer bereiken dan met vakmanschap. Misschien heeft Veenstra geluk.’

Zwart fronste zijn wenkbrauwen.

‘Als het maar geen fiasco wordt, want dan zitten wij met de brokken. Van mij had Veenstra kruidenier mogen blijven. Enfin, wij moeten maar afwachten wat het wordt.’

Zwart keek op zijn horloge en ging dan verder in de richting van het meer. Daar speurde hij naar vissers, die met meer dan één hengel visten en naar kampeerders, die te veel afval achterlieten. Want weggeworpen plasticzakken leveren een gevaar op voor de koeien in de weilanden. De wind blaast de zakken de polder in en daar worden zij opgegeten door de koeien. Het plastic, dat onverteerbaar is, vormt een prop in de darmen van de koe met het gevolg, dat er een veearts gehaald moet worden om het dier van een vroegtijdige dood te redden. Daarom liet de vereniging voor vreemdelingenverkeer grote zakken uitreiken aan de kampeerders om hierin het afval te bewaren. De volle zakken konden langs de polderdijk worden gezet en werden door de reinigingsdienst opgehaald. De bakker, die ook in het bestuur van de vereniging voor vreemdelingenverkeer zat, zorgde steeds voor een nieuwe voorraad zakken. Zo kwam hij die middag met zijn bestelauto bij de smederij en vroeg aan Klinkhamer:

‘Kunnen de jongens nog wat plasticzakken bij de kampeerders brengen? Er zijn weer veel boten op het meer.’

‘Welja. Dat doen de jongens met plezier,’ zei Klinkhamer. ‘Zij hebben toch een zee van tijd.’

‘Maar dan moeten wij nog wel een beetje benzine voor onze boot hebben,’ haastte Sietse zich te zeggen.

‘Dat kan,’ zei Klinkhamer. ‘Neem maar een volle bus, dan hebben jullie voorlopig genoeg.’

Sietse nam een groot blik benzine en droeg die naar het boothuis, dat achter op het erf aan de kant van de vaart was gebouwd. Hielke kreeg van de bakker een groot pak plasticzakken, die hij ook naar het boothuis droeg. Sietse had reeds een trechter op de benzinetank gezet en liet nu de benzine in de tank lopen. Hielke legde de plasticzakken voor in de boot en ging op het bankje bij de boeg zitten om de deur, die het boothuis aan de vaartkant afsloot, open te maken. Sietse startte de motor. Hij schakelde de eerste versnelling in en de Kameleon voer de vaart in. Zij gingen onder een brug door en toen lag het grote meer voor hen. Sietse draaide naar links en volgde de oever van het meer. Spoedig naderden zij een fraai zeiljacht, dat in een opening tussen het riet lag. Sietse stuurde de Kameleon er naast.

‘Hallo, mevrouw!’ riep Hielke naar de dame die juist uit de kajuit kwam. ‘Ik heb een plasticzak voor u! Wilt u daar het afval in doen?’

Hij reikte haar een zak over en de mevrouw begon te lezen wat erop gedrukt stond. - Houdt het meer schoon en fris - Het is in uw belang en ook voor de vis! - Er stond verder een aanwijzing op waar de volle zakken konden worden ingeleverd.

‘Dat is een goed idee,’ zei de mevrouw vriendelijk. ‘Wij zullen er een goed gebruik van maken. Wel bedankt, jongens.’

‘Tot uw dienst, mevrouw,’ zei Hielke.

De Kameleon voer verder naar een volgende boot. De eigenaar bleek een Duitser te zijn en hij aarzelde even met het aannemen van de plasticzak, omdat hij Hielke niet goed verstond. Hielke wees wat er op de zak te lezen stond, maar daar werd de mijnheer ook al niet wijzer van. Wat nu te doen? Sietse zag een emmertje met afval, zoals lege groenteblikjes en papier, aan boord staan. Hij hield de zak open en beduidde dat de inhoud van de emmer erin gestort kon worden.

‘Aha,’ begreep de mijnheer lachend en nam de zak aan. ‘Danke schön,’ en hij gaf de jongens een reep chocolade.

Hoewel Hielke en Sietse nog geen Duits hadden geleerd bedankten ze lachend met:

‘Danke schön.’

Toen voeren zij verder en Sietse zei:

‘Het wordt tijd dat wij andere talen gaan leren, want als wij straks een Fransman of een Italiaan ontmoeten kunnen wij hen niet verstaan.’

‘Dan gebruiken wij gebarentaal,’ zei Hielke.

‘En dan denken die mensen dat wij doofstom zijn,’ lachte Sietse.

‘Nou ja, dan kunnen wij in elk geval lachen,’ meende Hielke.

Hij nam weer een vuilniszak en reikte die over aan een mijnheer, die in een roeibootje voer. Zij naderden nu een grote windmolen, die de Woudaap heette. In de molen woonde de familie Dijkstra. De zoon van Dijkstra heette Kees. Hij was een vriend van Hielke en Sietse. Kees zat op de stoep voor de molen en Sietse riep:

‘Hallo, Kees! Ga je mee?!’

‘Waarheen?’ vroeg Kees.

‘Wij brengen plasticzakken naar de kampeerders,’ zei Hielke.

‘Geef mij er ook een,’ vroeg Kees.

Hielke gaf hem een zak.

‘Bedankt, maar ik ga nu niet met jullie mee, want moeder is naar de stad.’

‘Is je vader dan ook naar de stad?’ vroeg Sietse.

‘Nee, die is hier,’ zei Kees, ‘maar met een kwartiertje kan moeder thuis zijn en daar wacht ik op.’

‘Brengt je moeder dan iets voor je mee?’ vroeg Hielke.

‘Ik verwacht van wel,’ zei Kees.

‘Jij hoopt zeker op snoep, hè?’ grijnsde Sietse.

‘Daar hoef ik niet op te hopen,’ zei Kees, ‘dat weet ik wel zeker.’

Lachend ging hij weer op de stoep zitten en probeerde de grote plasticzak op te blazen tot een ballon.

‘Veel plezier met je ballon en de snoep!’ riep Sietse en dan voeren de Klinkhamertjes weer verder. Bij alle boten die langs de wal lagen en op het meer voeren brachten zij plasticzakken. Toen een groot motorjacht voorbij voer zette Sietse meteen de achtervolging in door de motor vol gas te geven. De Kameleon ging er als een raceboot vandoor en de stuurman van het motorjacht keek heel verbaasd, toen die twee jongens in dat lompe bootje hem inhaalden en langszij kwamen. Hielke reikte de mijnheer een plasticzak over en daarna zwenkte de Kameleon in een sierlijke boog terug naar een kleine boot met een grote aanhangmotor, die hen tegemoet kwam.