Alle hens aan dek Kameleon!

H. de Roos

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642391

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Veldwachter Zwart wierp zijn fiets tegen de heg van de dokter, holde naar de Panter en sprong op het zadel... (blz. 50)

Hoofdstuk 1
De Kameleon ontmoet de Rambam

Deinend op de golven van het meer voer een kleine motorboot, die de naam Kameleon droeg, naar het dorp. Aan boord waren twee jongens: Hielke en Sietse, de tweeling van smid Klinkhamer.

Ze hadden een proefvaart gemaakt, want het was nog vroeg in het voorjaar en hun boot had gedurende de wintermaanden veilig opgeborgen gelegen in het boothuis, achter de smederij. De Kameleon was flink schoongemaakt en de bodem was van een nieuwe verflaag voorzien, daarna was ze te water gelaten en nu voeren de broers ermee op het meer. De motor deed het nog prima en vol trots knikten de schippers elkaar toe. De Kameleon zou ook deze zomer weer geducht meetellen tussen de vele plezierboten, die jaarlijks op het meer voeren.

Toch was het geen mooie boot, integendeel, het model was nogal lomp en het geheel was van zulk dik ijzer gemaakt, dat men zich afvroeg hoe je met zoiets voor je plezier kon gaan varen. Maar de motor was zo sterk dat de Kameleon bekend stond als een van de snelste boten uit heel de omtrek.

Sietse die, zoals gewoonlijk, aan het stuur zat, liet de motor langzaam draaien. De jongens hadden geen haast en het bespaarde tevens benzine. De wind kwam schuin van achteren en deed de golven langszij tegen de scheepswand rollen. De Kameleon reageerde er nauwelijks op. Ze schommelde heel zachtjes op en neer en dat gaf Sietse het gevoel alsof hij nog in de wieg lag.

‘Kun jij je nog herinneren hoe het in de wieg was?’ vroeg Hielke verwonderd.

‘Ja! Precies zoals nu het schommelen van de boot!’ beweerde Sietse.

Zijn broer keek hem met bewondering aan. Dat Sietse zoiets nog wist! Hielke herinnerde zich er niets meer van. Ze naderden de brug bij de ingang van de vaart en voeren eronderdoor. Het dorp lag even verder, maar daar gingen de jongens niet naar toe.

Hun ouderlijk huis met de smederij ernaast, was reeds bereikt en de Kameleon werd in het boothuis gestuurd. De deuren werden gesloten en toen holden onze schippers over het grasveldje naar huis en stormden de woonkamer binnen.

‘Hé! Hé! Een beetje kalmer alsjeblieft!’ riep Klinkhamer. ‘Wat betekent dit woeste geweld?’

‘We hebben honger!’ antwoordde Sietse.

‘Dat komt van het varen!’ zei Hielke.

‘Dan moeten jullie maar minder gaan varen,’ vond Klinkhamer. ‘Jullie worden veel te dik!’

‘Wees maar blij dat onze jongens zo gezond zijn,’ zei moeder. ‘Ik zou zeggen, ga maar veel uit varen als je daar honger van krijgt.’

‘Maar, moeder!’ riep Klinkhamer. ‘Hoe heb ik het nu met je? Jij was er eerst zo op tegen dat de jongens een boot kregen en nu mogen ze alle dagen varen?’

‘Natuurlijk,’ verklaarde moeder. ‘Ze doen het al een paar jaar en ze kunnen toch uitstekend zwemmen? Ik ben ervan overtuigd dat ze op de weg meer risico's lopen dan op het meer.’

Hielke en Sietse zeiden niets, maar aten des te meer.

‘En hoe loopt de motor, jongens?’ vroeg Klinkhamer.

‘Geweldig! Als een trein,’ vertelde Sietse.

‘We hebben heerlijk gevaren,’ zei Hielke. ‘De boot deinde net als toen we nog in de wieg lagen, dat beweerde Sietse tenminste.’

‘Zo? Zei Sietse dat?’ vroeg moeder.

‘Ja,’ zei Hielke, ‘maar ik kan het me niet meer herinneren.’

‘Maar ik nog wel,’ pochte Sietse. ‘Het ging op-neer, op-neer.’

‘Dat noem ik sterk,’ merkte moeder op. ‘Want, Sietse, jullie hebben nooit een wieg gehad!’

Hielke proestte van het lachen. ‘Die is goed!’ riep hij. ‘Je bent een fantast, Sietse!’

Maar Sietse liet zich niet zo gauw verslaan en zei: ‘Ik heb altijd al het gevoel gehad dat er iets aan mijn opvoeding mankeerde. En nu weet ik het. We hebben nooit een wieg gehad!’

‘Nee,’ zei Klinkhamer. ‘Jullie sliepen gewoon op de vloer, toegedekt met stoffige kolenzakken. Daardoor zag de dominee jullie voor twee zwarte poedels aan!’

‘Jullie hadden een mooi, witgelakt ledikantje,’ vertelde moeder. ‘En als jullie daar dan samen onder een roze dekentje lagen, was het net een plaatje.’

‘Ja! Van twee roze biggetjes,’ zei Klinkhamer en daar moest hij zelf zo om lachen dat hij zich verslikte en een hoestbui kreeg.

‘Pas toch op, vader!’ riep moeder bezorgd.

‘Och, die jongens ook met hun wieg,’ lachte Klinkhamer. ‘Hoe verzinnen ze het om over zoiets te praten.’

Bij de achterdeur werd luid ‘Volluk’ geroepen. ‘Is de meestersmid nog te spreken?’

Klinkhamer herkende de stem. Het was Gerben, de knecht van boer Jellema, en dus riep hij: ‘Kom maar verder, Gerben!’

Een jongeman van ongeveer zesentwintig jaar kwam binnen. Hij was gekleed in een blauwe overall, waarover hij een kort, bruin jasje droeg. Op zijn hoofd stond een pet schuin op het ene oor. Zijn forse gestalte vulde de hele deuropening toen hij aarzelend op de drempel bleef staan en vroeg: ‘Kom ik ongelegen? Moeten jullie nog eten?’

‘Wel nee, kom binnen en neem een stoel,’ nodigde Klinkhamer hem uit. ‘Ga zitten en vertel wat je op je hart hebt!’

‘Jellema laat vragen of u de leiding kunt repareren die vanaf de melkmachine naar de koeltank loopt. Ze is lek. Eerst waren het een paar druppels, maar nu loopt de melk er met een straaltje uit.’

‘Drommels,’ bedacht Klinkhamer zich. ‘Die buizen zijn van roestvrij staal. Ik weet niet of ik die in voorraad heb.’

‘Het lek zit bij een verbinding,’ zei Gerben. ‘Misschien hoeft u er alleen maar een nieuwe koppeling tussen te zetten.’

‘Goed! Ik kom het wel even bekijken,’ beloofde Klinkhamer.

Moeder zette een kopje koffie voor Gerben op tafel.

‘Welbedankt, mevrouw,’ zei Gerben, waarop hij aan Klinkhamer vroeg: ‘Heeft u gisteravond op de televisie gezien hoe men uit mest gas kan winnen voor huishoudelijk gebruik?’

‘Dat bestaat niet!’ riep Sietse, want de jongens hadden al zoveel fantasieën van Gerben gehoord, dat ze bijna geen woord meer van hem geloofden.

Maar in tegenstelling tot Sietse, zei Klinkhamer: ‘Inderdaad! Ik heb het gezien en het lijkt me best mogelijk om op die manier gas te winnen. Er zijn boeren die reeds lang een eigen gasfabriekje hebben. Ze zetten gewoon een ketel zonder bodem over een wel in een sloot en vangen zo het gas op dat met het opwellende water naar boven komt. De boerin kan er haar fornuis dan van laten branden!’

‘Ja, ja, jongetjes,’ verkondigde Gerben aan Hielke en Sietse. ‘Jullie weten nog niet half welke mogelijkheden er in mest zitten. Ik ben van plan om een groot plastic zeil over de mesthoop te spannen. Als de zon schijnt, gaat de mest broeien en ontstaan er gassen die het zeil bol doen staan, net als een ballon. Dat is dan mijn gashouder. Ik maak er een slang aan met een kraan en kan dan zoveel gas aftappen als ik maar nodig heb. Ik vul er plastic zakken mee en zo'n zak stop ik dan in de tank van mijn auto. Op die manier kan ik gratis rijden.’

‘Dat kan niet!’ riep Sietse. ‘Je krijgt zo'n zak nooit in de tank!’

‘Maar ik ga de tank veranderen,’ verklaarde Gerben. ‘Ik maak er een deksel op. Als ik de zak erin stop, sluit ik gauw het deksel en de gastank is klaar. Als ik dan op het pedaal trap, stroomt het gas naar de motor en kan ik rijden waarheen ik maar wil. En dat allemaal gratis, voor noppes, voor niemendal!’

‘Als iemand een lucifer bij je gasballon houdt, vliegt de hele zaak in de lucht!’ zei Hielke.

‘Dat is al eens gebeurd,’ vertelde Gerben. ‘Een boer in de polder had een zoon die student was in scheikunde. Op een dag toen de boer de mest over het land wilde strooien, zei de student: Vader, ik weet een middel om de mest heel gemakkelijk over het land te brengen zonder het met wagens te vervoeren! De boer dacht: mijn zoon studeert, hij zal wel meer weten dan ik en dus liet hij de student zijn gang gaan. Die spande een groot, plastic zeil over de mesthoop en wachtte twee dagen. Het plastic stond toen helemaal bol van het gas. De student legde een lont aan en stak die in brand. Weg wezen! riep hij tegen de omstanders en hij holde zelf zo hard hij maar kon naar de schuur. Nauwelijks was hij daar veilig binnen of het vuur had de ballon bereikt en toen was het: bang! De hele mesthoop vloog de lucht in en dreef als een onwelriekende wolk over de polder en het dorp. Het regende overal mest. De daken van de huizen en de ramen, alles werd bevuild. Iedereen sprak er schande van.’

‘Ik ook, Gerben!’ onderbrak Klinkhamer hem. ‘Ik ben nog aan het eten, maar die mestpraatjes van jou vind ik niet erg bevorderlijk voor mijn eetlust!’

‘Neem me niet kwalijk,’ zei Gerben. ‘Maar ik wilde er alleen maar even op wijzen dat er veel energiebronnen zijn die nog niet worden benut. Wanneer op den duur de olievoorraden zijn uitgeput, zal men toch nieuwe mogelijkheden moeten bedenken voor het opwekken van energie, nietwaar?’

‘Denk jij daar maar niet over,’ vond Sietse. ‘Daarvoor zijn knappere koppen nodig!’

‘Zo onknap ben ik niet,’ zei Gerben en hij knikte goedkeurend tegen zichzelf in de spiegel. Toen vroeg hij: ‘Kunnen de jongens mij morgen helpen de meubels van een weduwe uit het dorp aan de overkant te halen?’

‘Dat is sterk!’ riep Sietse. ‘Onze boot is nog maar nauwelijks in de vaart of Gerben Zonderland heeft alweer een karweitje voor ons!’

‘Maar jullie zijn niet verplicht om te helpen,’ beweerde Gerben. ‘Ik kan het ook wel alleen. Als de wind zo blijft, trek ik de praam langs de wal naar de overkant en dan kan ik met de vracht over het meer terugzeilen!’

‘Maar, Gerben,’ zei moeder Klinkhamer. ‘Het is wel tweeëneenhalf uur lopen rond het meer. En dan moet je bovendien nog een zware praam meetrekken? Dat is toch veel te zwaar voor een man alleen?’

‘Och, ik ben nu eenmaal een trekhond,’ vertelde Gerben. ‘En die wordt nooit moe!’

‘De jongens zullen je helpen, Gerben,’ besliste Klinkhamer. ‘Zeg maar hoe laat je vertrekt.’

‘Om halfnegen vanaf de boerderij,’ zei Gerben. ‘Ik vind het geweldig dat de jongens me niet in de steek laten!’

‘We hebben je toch altijd geholpen?’ vond Hielke.

‘Wie is die weduwe?’ vroeg moeder.

‘Mevrouw Bosma,’ zei Gerben. ‘Ze heeft één zoontje en ze is getrouwd geweest met de zoon van boer Bosma. Maar nu de oude Bosma is overleden, wil die mevrouw in het boerderijtje gaan wonen!’

‘Ze had wel wat eerder bij de oude Bosma mogen gaan wonen,’ merkte Klinkhamer op. ‘Want zoals die oude boer het laatste jaar leefde, was meer dan treurig!’

‘Zegt u dat wel,’ zei Gerben. ‘Maar Bosma duldde niemand bij zich. Ik kwam er op een avond de krant brengen. Bosma was nergens te zien, hoewel er overal in het huis licht brandde. Ik keek door het raam in de kamer en wat zag ik? Midden in de kamer stond een koe en bovenop de televisie zaten twee kippen. En waar vond ik Bosma? Languit in het kippenhok en zwaar aan de vracht!’

‘Zwaar aan de vracht?’ vroeg Sietse. ‘Wat bedoel je?’

‘Stomdronken!’ verklaarde Gerben. ‘Zo gaat het als mensen zich eenzaam voelen. Bosma was overigens een lastig persoon bij wie niemand het uithield. Er kwam weleens een werkster om het huis schoon te houden, maar als ze de vloer had geboend en gewreven, liep Bosma er met grote modderschoenen pardoes over, zodat alles weer vuil was. Het was voor de werkster onbegonnen werk en daarom kwam ze niet meer. Zo was Bosma steeds alleen. Zijn enige troost was de drank en de tabak. Ik denk dat hij wel een hooischuur vol tabak in zijn pijp heeft gestopt. Hij rookte zelfs in bed en dat er nooit brand van is gekomen, mag een groot wonder heten!’

‘Die mevrouw Bosma zal handenvol werk hebben om dat huis weer schoon te krijgen,’ dacht moeder.

‘Dat heeft ze al gedaan,’ zei Gerben. ‘Ze was er tot 's avonds laat mee bezig. Ik heb haar geholpen bij het opruimen van de oude kippenhokken. Ze wilde me ervoor betalen, maar dat heb ik niet aangenomen. Ik weet dat ze zelf hard moet werken voor de kost!’

‘Er klopt toch iets niet,’ vond Klinkhamer. ‘Twee jaar geleden had Bosma nog een flink kapitaaltje op de bank. Hij had al zijn vee en de weilanden verkocht, maar op een dag heeft hij het geld van de bank gehaald en niemand weet waar het is gebleven.’

‘Mevrouw Bosma en ik hebben er nog naar gezocht,’ vertelde Gerben. ‘Er was niets te vinden. Bosma was de laatste tijd erg wantrouwend. Niemand mocht er meer op zijn erf komen. Hij had bij de ingang van het erf een voederkist neergezet en daarin moesten de bakker, de kruidenier, de post en iedereen die iets te bezorgen had hun boodschappen deponeren. Tja, oude mensen kunnen vreemd doen. Maar kom, ik ga naar huis. Tot ziens en tot morgen, jongens!’

Gerben ging naar het dorp en Hielke en Sietse hielpen vader bij het opbergen van het gereedschap in de smederij. In een hoek lagen buizen, die Sietse op een idee brachten.

‘Kijk,’ zei hij tegen Hielke. ‘Van twee buizen kunnen we best twee drijvers maken voor een waterfiets.’

‘Waarom wil je een waterfiets maken?’ vroeg Hielke. ‘We hebben toch onze boot?’

‘En als er weer een oliecrisis komt en we geen benzine meer kunnen krijgen, hoe wil je dan varen? Met een waterfiets kun je overal naar toe en het kost niets. Ik ga vader vragen of wij deze pijpen mogen hebben.’

Klinkhamer kwam kijken. Hij zag dat de stukken pijp die Sietse aanwees, waren gemaakt van dun plaatijzer. Ze hadden een diameter van dertig centimeter en waren bijna drie meter lang. ‘Dat zijn afgedankte afzuigbuizen uit de boterfabriek,’ zei Klinkhamer. ‘Tegenwoordig gebruiken ze daarvoor plastic. Jullie mogen ze wel hebben, maar wat gaan jullie ermee doen?’

‘We maken er drijvers van voor een waterfiets,’ vertelde Sietse, ‘dan kunnen we toch varen als er geen benzine is voor de Kameleon.’

‘Jij denkt goed vooruit,’ lachte Klinkhamer en hij gaf zijn toestemming voor het gebruik van de pijpen.

‘En last u dan de uiteinden dicht?’ vroeg Sietse.

‘Dat wil ik wel doen, mits jullie er vier ronde plaatjes voor knippen die in de openingen passen,’ zei Klinkhamer.

Met dat knippen van de plaatjes waren de jongens voorlopig geruime tijd zoet. Op een stevig stuk plaatijzer trokken ze met een passer vier cirkels en toen kon het knippen beginnen. Dat deden ze met een schaar waaraan een lange handle zat. Om de schaar door het plaatijzer te laten snijden, moest er flink aan de handle worden getrokken. Klinkhamer liet hen hun gang maar gaan. Toen onze vrienden twee ronde schijven klaar hadden, kwam veldwachter Zwart op bezoek.

‘Wat worden dat, jongens?’ vroeg hij. ‘Vliegende schotels?’

‘Nee, meneer Zwart,’ zei Hielke. ‘Hiermee maken we de drijvers van onze waterfiets dicht.’

‘Zo? Ik vreesde al dat jullie valse munten gingen maken voor de snoepautomaat. Dus onze vloot krijgt er binnenkort een nieuwe aanwinst bij? Dat zal wel weer de gebruikelijke sensatie geven!’ En met die voorspelling verliet Zwart de jongens en hij fietste naar het meer.

‘Het valt me mee dat Zwart het niet verbood,’ zei Hielke, waarop Sietse antwoordde dat er nergens op het water borden stonden met een fietsverbod. Wanneer iedereen een waterfiets zou maken, werd het natuurlijk moeilijker. Dan zouden er waarschijnlijk fietsvaarpaden moeten worden gemaakt.

Aldus fantaserend knipten ze nog twee ronde plaatjes, maar toen was het reeds tien uur en vond Klinkhamer het te laat om nog te gaan lassen.

De volgende morgen kwam er een jongen in de smederij die Louw Vrolijk heette. Zijn vader werkte op de boterfabriek. Louw kwam vragen of Hielke en Sietse ook gingen varen.

‘Ja, jò! Je boft,’ zei Sietse. ‘Je mag mee om Gerben te helpen. We gaan een praam vol meubels halen uit het dorp aan de overkant.’

‘Dat wil ik best!’ vond Louw. ‘Hoe laat vertrekken we?’

‘Nu meteen!’ zei Sietse. ‘Over een kwartier moeten we bij de boerderij van Jellema zijn!’

Ze gingen naar het boothuis en voeren weldra met de Kameleon over het meer in de richting van een grote windmolen die op de polderdijk stond. Die molen heette de Woudaap en daarin woonde de familie Dijkstra. Hun zoon Kees was ook een vriend van onze schippers en toen Sietse de hoorn van de Kameleon liet klinken, kwam Kees gauw naar de waterkant hollen. Hij kreeg een plaatsje op het voorbankje naast Louw en toen voer de Kameleon verder naar de boerderij van Jellema.

Voor de wal lag een lege praam. Sietse stuurde de Kameleon ernaast. Hij liet de hoorn weer een paar maal klinken en daarop verscheen Gerben. Over zijn schouder droeg hij een lange vaarboom.

‘Goedemorgen, vrienden!’ riep hij. ‘Ik zie dat het hele stel compleet is. Dat zal dan wel weer kunst- en vliegwerk worden. Hoe meer helpers, hoe meer brokken!’

‘Ik blijf wel zitten kijken,’ bood Kees aan.

‘Niks, hoor,’ ging Sietse ertegenin. ‘We helpen allemaal! Des te eerder is het werk klaar!’

Gerben legde de vaarboom in de praam en maakte de touwen los. De Kameleon begon de praam voor zich uit te duwen. De tocht naar de overkant was begonnen.