De Kameleon heeft succes

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642421

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Ezels!’ schold de stuurman van de zeilboot, ‘jullie varen aan de verkeerde kant!’ (blz. 27)

Hoofdstuk 1
Gerben vergist zich

Over het Raadhuisplein liepen Hielke en Sietse, de zoons van smid Klinkhamer. Zij brachten voor hun vader een ijzeren stang naar de boterfabriek. Omdat de stang te lang was durfden zij er niet mee te fietsen. Volgens Sietse had het best gekund, maar Hielke meende, dat veldwachter Zwart hen zeker een bekeuring zou geven. Want op een rijwiel mag je geen dingen meenemen die langer zijn dan de fiets. De stang was niet zwaar en de jongens droegen elk een uiteinde op hun schouder. Hielke liep voorop en Sietse er achter.

Hielke was zo verstandig de stang vast te houden maar dat vond Sietse niet nodig. Hij had beide handen in zijn zakken en floot een deuntje. Dat ging goed tot Hielke plotseling moest niezen. Hij liet de stang even los en die rolde toen van zijn schouder en viel op straat.

‘Sufferd!’ schold Sietse. ‘Ik kreeg hem bijna op mijn tenen!’

‘Als jij hem ook had vastgehouden was er niets gebeurd!’ zei Hielke.

Uitgerekend op dat moment verscheen veldwachter Zwart. De jongens raapten de stang op en wilden verder gaan.

‘Wacht even,’ zei Zwart. ‘Ik zal jullie een verkeerslesje geven! Om de uiteinden van de stang hadden jullie een jute zak moeten binden en in het midden behoort een rode lap te hangen. Als er iemand tussen jullie door wil gaan, kunnen er gemakkelijk ongelukken gebeuren. Daarom moeten jullie niet midden op de weg gaan lopen, maar uiterst rechts! Begrepen?’

‘Jawel mijnheer Zwart,’ zei Hielke. ‘Kom Sietse!’

Sietse zei niets. Die Zwart had ook altijd iets aan te merken vond hij, en inplaats van gewoon verder te lopen maakte Sietse de gekste danspassen.

Zwart keek hem hoofdschuddend na. Die kwajongens van Klinkhamer waren vreemde snuiters, maar zij gingen nu wel uiterst rechts van de weg lopen.

Spoedig bereikten Hielke en Sietse de boterfabriek, waar ze de stang naar de machinist brachten. Omdat de jongens vonden dat zij wel een kleine beloning verdiend hadden liepen zij door naar de kaasmakerij. Daar werden in een vat de resten van pas geperste kazen bewaard en die verse kaas smaakte heerlijk. Maar je mocht er niets van wegnemen, want van die resten werden weer kazen geperst. Daarom slopen de belhamels stiekem naar binnen, graaiden ieder een handvol kaas weg en holden naar de loods waar zakken met zout lagen opgeslagen. Zij strooiden wat zout op de kaas en smulden er heerlijk van. Daarna gingen zij naar de botermakerij en kregen van de botermaker verse karnemelk te drinken. Toen het op was, zei Sietse: ‘Zo, nu kan ik wel weer een stang dragen,’ waarop zij de fabriek verlieten en teruggingen naar huis.

Maar toen zij weer over het Raadhuisplein liepen zagen zij daar Gerben, de knecht van boer Jellema. Gerben was een grappenmaker en de jongens hadden al heel wat plezier met hem beleefd. Hij was nu zeker ook weer bezig met het uithalen van een grap, want hij liep op zijn tenen naar iemand, die bij het postkantoor een aanplakbiljet stond te lezen.

‘Moet je kijken,’ zei Hielke, ‘Gerben wil Sjoerd Bonnema laten schrikken.’

Sjoerd Bonnema was de postbode en Gerben en hij waren vrienden, hoewel zij vaak onenigheid met elkaar hadden. Gerben plaagde hem graag, omdat Sjoerd altijd om de geringste kleinigheid kwaad werd. Sjoerd was niet gekleed in zijn uniform van besteller, maar had ditmaal zijn zondagse pak aangetrokken. Daarbij viel het op, dat hij een grote zwarte hoed droeg en die hoed wekte de plaaglust van Gerben op. Want Gerben vond de hoed nogal opschepperig staan. En zo zagen Hielke en Sietse, hoe Gerben ongemerkt tot vlak achter Sjoerd liep en hem onverwachts met zijn grote handen in beide zijden kietelde.

‘Ha! Die deftige mijnheer!’ riep Gerben.

Sjoerd leek vreselijk geschrokken en draaide zich kwaad om. Maar toen schrok Gerben.

Het was Sjoerd niet. Het was een mijnheer met een snorretje.

‘Grote pummel!’ riep de mijnheer kwaad. Hij liep vervolgens met driftige passen weg.

Hielke en Sietse stonden krom van het lachen.

‘Jij moet een bril kopen, Gerben!’ riep Sietse. ‘Jij kunt niet goed meer zien!’

‘Ik dacht dat het Sjoerd was,’ zei Gerben. ‘Maar vergissen is menselijk.’

‘Wat zei die mijnheer?’ vroeg Hielke.

Gerben voelde er niet veel voor om aan de jongens te vertellen dat die mijnheer hem een pummel had genoemd en daarom zei hij: ‘Wat voor woorden er onder die snor vandaan kwamen, kon ik niet verstaan, maar het was een emmer van een kerel.’

‘Een emmer van een kerel?’ vroeg Hielke verbaasd. ‘Wat bedoel je?’

‘Het was geen aardige man,’ zei Gerben. ‘Hij had tijgerogen. Ik had hem bijna willen vangen voor de dierentuin.’

‘Pas jij maar op,’ zei Sietse. ‘Straks laat die mijnheer jou oppakken voor je onwijze streken!’

‘Pas jij maar op jezelf,’ zei Gerben, ‘ga maar varen met jullie oude koffiemolen.’

Met die koffiemolen bedoelde Gerben de ijzeren motorboot van Hielke en Sietse. De naam van de boot was Kameleon en de motor was zo sterk, dat zij met gemak een groot schip kon duwen. De Kameleon had Gerben vaak een handje geholpen wanneer hij een zware praam over het meer moest varen. Maar dan noemde Gerben de Kameleon geen oude koffiemolen, maar de beste boot van Friesland.

Dat riep Sietse hem nu allemaal na, maar Gerben deed alsof hij niets hoorde en verdween in een zijstraatje van het plein. Daar woonde hij, samen met zijn moeder.

Hielke en Sietse gingen ook naar huis.

‘Zo jongens,’ zei Klinkhamer, toen zijn zoons de smederij binnenkwamen. ‘Is de stang al bij de fabriek? Dan ga ik er ook heen. Blijven jullie zolang in de smederij?’

‘Goed vader,’ zei Sietse, ‘wij zullen de klanten wel helpen. Met een houtje en een touwtje doe je wonderen.’

‘Ik hoop,’ zei Klinkhamer, ‘dat jullie geen gekke dingen uithalen. Over een uurtje ben ik terug!’

Klinkhamer nam wat gereedschap van de werkbank en fietste naar de boterfabriek. Hielke ging op de werkbank zitten en Sietse liep naar de smidse die midden in de werkplaats stond. Hij maakte een kuiltje in de uitgedoofde kolen en wierp er houtspaanders op.

‘Ga jij vuur maken? Waarvoor?’ vroeg Hielke.

‘Mijn ene klomp is te kort,’ zei Sietse, ‘ik ga wat hout wegbranden, want mijn grote teen ligt steeds dubbel.’

Hij nam het doosje lucifers, dat zoals altijd in de vensterbank lag, en stak de spaanders aan. Vervolgens schakelde hij de luchtmotor in om van onderen wind in het vuurtje te blazen. Hij wierp er kolen bij, zodat weldra een dikke rookkolom opsteeg die in de grote kap boven de smidse verdween. Uit de schoorsteen boven op het dak kwam nu een zwarte kolom van roet en kolenwalm, die door de wind uiteen werd geblazen.

Sietse bracht het doosje lucifers terug naar de vensterbank en zag toen de pijp en de tabak van vader liggen. Om net te doen alsof hij de smid zelf was, begon hij de pijp te stoppen en stak haar aan. Parmantig rokend ging hij bij het vuur staan.

‘Kijk maar uit,’ riep Hielke lachend, ‘straks word je misselijk!’

Als antwoord blies Sietse een paar extra grote rookwolken in de richting van Hielke, terwijl hij een staafje ijzer in het nu laaiende vuur duwde. Hij wachtte totdat het uiteinde van het staafje witgloeiend was, waarna hij het in de punt van zijn linker klomp duwde. Het hout vatte knetterend vlam en er ontstond een benauwende rook. Zo werd het hout weggebrand en kreeg Sietse meer ruimte in zijn klomp. Om er zeker van te zijn dat er geen vuur meer in de klomp zat liet hij er wat water in lopen. Even siste het en dan was al het vuur verdwenen waarna Sietse zijn houten schoen weer aantrok.

Hij zette de luchtmotor stil en doofde het vuur. Bij al die werkzaamheden hield hij de pijp stevig tussen zijn tanden geklemd en blies af en toe enige rook uit.

Hielke die toevallig door een der ramen keek, riep: ‘Hé jò! Weg die pijp! Daar is vader!’

Klinkhamer stapte al van zijn fiets en Sietse wist niets beters te doen dan de nog brandende pijp vlug in de la van de werkbank te leggen.

Klinkhamer kwam binnen en zei: ‘Het karwei is weer klaar, jongens. Zijn er nog klanten geweest?’

‘Nee vader,’ zei Hielke.

Klinkhamer keek om zich heen en zei dan: ‘Wat ruikt het hier eigenaardig. Hebben jullie het vuur laten branden?’

‘Ik heb mijn klomp uitgebrand,’ zei Sietse, ‘hij was te nauw!’

‘Koop ze dan in het vervolg wat groter,’ zei Klinkhamer, ‘en wat zie jij bleek? Ben je niet goed?’

Hielke zag nu ook hoe bleek Sietse was en hij begreep meteen dat het van het roken kwam.

‘Met mij is alles best,’ zei Sietse en probeerde zo gewoon mogelijk te doen, maar zijn trillende handen verrieden hoe het met hem gesteld was.

‘Ik geloof dat jij ziek bent,’ zei Klinkhamer, ‘jij trilt als iemand die hoge koorts heeft.’

‘Ik ben een beetje misselijk door de rook uit mijn klomp,’ zei Sietse, ‘het gaat wel over.’

Maar dan ontdekte Klinkhamer iets vreemds.

Uit de la onder de werkbank steeg rook op.

Drommels, hoe was dat mogelijk? Hij rukte snel de lade open en zag de nog brandende pijp liggen.

‘Aha!’ zei Klinkhamer, ‘was dat de rook uit de klomp? Jij bent weer goed fout geweest, aap van een jongen! Eigenlijk moest ik je een flink pak voor je broek geven, maar ik zie dat jij je verdiende loon reeds te pakken hebt. En ga nu maar naar buiten in de frisse lucht. Dat zal je goed doen.’

Sietse wilde juist weggaan toen Gerben binnenkwam. Deze zag meteen hoe bleek Sietse was en vroeg: ‘Wat is er met jou?’

‘Hij is een rooketer,’ zei Klinkhamer, ‘maar hij was te gulzig en nu is zijn maag van streek. Ik kan die knapen nooit alleen laten, want zodra zij de kans zien, halen zij kattekwaad uit. Sietse vond het heel erg nodig om stiekem mijn pijp te roken!’

‘Foei!’ zei Gerben, ‘wanneer worden jullie toch eens fatsoenlijk? Waarom halen jullie toch die rare streken uit? Ik zou mij schamen!’

‘Jij?!’ riep Sietse kwaad, ‘pas jij maar op jezelf! Ik ben niet zo gek dat ik vreemde mijnheren kietel, zoals jij deed! Jij bemoeit je altijd overal mee, maar jij deugt zelf helemaal niet!’

Doordat Sietse zich zo opwond, werden zijn bleke wangen rood en was de misselijkheid verdwenen.

‘Nu ken ik je weer!’ riep Gerben plagend, ‘jij bent weer helemaal beter, zie ik. Dat heb jij aan mij te danken en dus mag jij best wat vriendelijker tegen mij zijn! En wees dat ook tegen Geert Oenema!’

‘Wie is Geert Oenema?’ vroeg Hielke.

‘Hij is net zo'n jongen als jullie,’ zei Gerben. ‘Zijn ouders wonen nu naast mij. Ik heb hem gezegd dat hij maar naar de smederij moest komen. Kijk, daar is hij al!’

Er kwamen twee jongens de smederij binnen. De ene was Louw Vrolijk, de zoon van een kaasmaker en hij had een nieuwe vriend meegenomen, die Geert Oenema heette. Geert was een lange jongen met bijna wit haar. Zijn blauwe ogen keken helder en vriendelijk de smederij rond. Hij nam alles goed in zich op. Hoewel hij ruim een hoofd groter was dan Louw, zei Louw lachend: ‘Dit jongetje wil graag eens in de Kameleon varen. Hij heet Geert.’

‘Dat wist ik al,’ zei Sietse. ‘Ik ben Sietse!’

‘En ik ben Hielke,’ zei Hielke. ‘Jij bent de langste van ons allemaal, Geert. Of ben jij ouder?’

Dat bleek Geert niet te zijn. Hij was evenals de andere jongens veertien jaar.

‘Als de motor van jullie boot weigert kunnen jullie Geert als mast gebruiken en een zeil aan hem ophangen,’ merkte Gerben spottend op.

‘Hij is gek,’ zei Sietse tegen Geert.

‘Hij is mijn buurman,’ zei Geert.

‘Daarom kan hij evengoed gek zijn,’ zei Sietse. ‘Ik zou hem niet als buurman willen hebben.’

‘Kom jij eens even hier,’ zei Gerben, ‘dan zal ik je door de pijpesteel trekken!’

Maar Sietse vluchtte gauw naar buiten. De handen van Gerben waren hem te groot!

Hoofdstuk 2
Op bezoek bij de Oenema's

Hielke, Geert en Louw volgden Sietse achter de smederij waar het boothuis lag, dat aan de kant van de vaart was gebouwd. Sietse opende de deur. ‘Kijk Geert,’ zei hij, ‘daar ligt onze Kameleon!’

Geert keek naar binnen en zag een lompe ijzeren boot die niet bepaald mooi van vorm was.

‘Wat zeg je er van?’ vroeg Louw.

‘Een stevig schuitje,’ zei Geert. ‘Vaart-ie goed?’

‘'t Is de beste boot uit heel de omtrek,’ zei Sietse trots. ‘Stap maar in!’

Louw en Geert gingen voor in de Kameleon zitten en Hielke en Sietse samen op de achterbank. Daarna voeren zij het boothuis uit naar de brug, die dichtbij over de vaart lag. De Kameleon ging er onderdoor en kwam op het grote meer waar 's zomers veel werd gezeild, gevist en gezwommen.

‘Waar gaan wij heen?’ vroeg Louw.

‘Nergens,’ zei Sietse. ‘Ik vaar wat rond. Het is gezellig.’

Het was inderdaad een gezellige drukte op het meer. Er waren vele mooie boten te bewonderen en de jongens hoefden zich dan ook niet te vervelen. Vooral Geert niet, want die zag vol verbazing hoe snel de Kameleon kon varen. En toen Sietse de hoogste versnelling inschakelde, waarbij de boot haar steven uit het water oprichtte en twee grote golven aan weerszijden uiteen deed spatten zodat de druppels de jongens om de oren vlogen, riep Geert: ‘Dat had ik nooit gedacht! Wat kan deze boot geweldig varen! Het is een knalboot!’

Met die opmerking won hij meteen de volle vriendschap van de Klinkhamertjes. Zij voeren het meer rond. Op de polderdijk zagen ze een jongen lopen die wild met zijn armen zwaaide.

‘Daar is Kees!’ zei Hielke, ‘hij wil mee!’

Sietse stuurde de boot naar de dijk. Toen de Kameleon aanlegde stapte Kees aan boord.

‘Had ik even pech!’ zei hij. ‘Ik was net voor de smederij toen ik jullie boot hoorde varen. Ik rende gauw terug naar de brug, maar niks hoor, jullie waren al te ver op het meer. Die Kameleon gaat harder dan je denkt!’

‘Dat vindt Geert ook,’ zei Sietse. ‘Hij is onze nieuwe vriend. Geert woont in het huis naast Gerben.’

‘Ik ben Kees Dijkstra,’ zei Kees tegen Geert. ‘Ik woon in die molen daar op de dijk! Een mooie, hè? Hij heet de Woudaap en maalt het water uit de polder.’

‘Het is een prachtige molen,’ zei Geert. ‘Ik zou best eens op de omloop willen staan.’

‘Dat mag,’ zei Kees, ‘je hebt er een prachtig uitzicht over het meer en de polder. Maar als je boven in de kap door het luik kijkt, is alles nog veel mooier.’

‘Maar het mag niet van Dijkstra,’ zei Hielke. ‘Hij is bang dat je naar beneden valt.’

‘Vader ziet toch niet alles,’ zei Kees. ‘Ik heb vaak door het luik gekeken. Wat doet jouw vader, Geert?’

‘Vader werkt op de meelfabriek in de stad,’ zei Geert. ‘Hij gaat er 's morgens met de bus van half zeven heen en komt 's avonds om zes uur weer thuis.’

‘En hoe heet je vader?’ vroeg Kees, die nogal nieuwsgierig was.

‘Piet!’ zei Geert.

‘Dat bedoel ik niet,’ zei Kees. ‘Hoe heet jij meer dan Geert?’

‘Geert Oenema!’

‘Oenema?’ zei Kees. ‘Op een boerderij in de polder wonen twee oude boeren die ook Oenema heten.’

‘Dat klopt,’ zei Geert. ‘Het zijn twee ooms van mijn vader. Zij zijn onze enige familie, maar wij komen er bijna nooit. Zij zijn nogal, nou ja, hoe zal ik het zeggen? Zij zijn een beetje vreemd.’

‘Zij zijn wel twee beetjes vreemd,’ zei Kees. ‘Zij leven als kluizenaars! Ik moest er eens een brief heenbrengen van het polderbestuur en toen zag ik ze heel stiekem achter de gordijnen staan gluren. Ik ging naar het raam en liet de brief zien, maar zij verscholen zich en kwamen niet meer te voorschijn. Ik heb de brief toen in de bus gedaan en ben naar huis gegaan. Mijn vader zei: “Zij waren zeker bang dat jij om geld kwam, want zij zijn zo gierig als zij lang zijn.” En toch zegt iedereen dat zij veel geld hebben.’

‘Dat weet ik niet,’ zei Geert. ‘Ik heb er thuis nooit iets over gehoord.’

‘Zij hebben twee prachtige volbloed Friese paarden,’ zei Hielke, ‘met mooie lange staarten en manen. De oudste van de beide broers komt wel bij onze smederij om de paarden te laten beslaan. Hij zegt nooit veel maar hij is lang niet dom. Hij weet van alles!’

De Kameleon naderde intussen de Woudaap en Sietse vroeg: ‘Gaat Geert de molen bekijken?’

‘Dat is best,’ zei Kees. ‘Als hij alleen meegaat breng ik hem tot boven in de kap!’

‘Maar je vader loopt op het erf,’ zei Louw, ‘en hij wil niet dat jullie naar boven gaan.’

‘Hm, dat is vervelend,’ zei Kees. ‘Maar als jullie mijn vader aan de praat houden, glippen Geert en ik stiekem naar binnen.’

‘Aan de praat houden?’ vroeg Hielke. ‘Hoe kunnen wij dat doen? Of moeten wij hem vragen wat hij van het weer denkt?’

‘Dat is onzin,’ vond Sietse. ‘Dan kun je net zo goed vragen, of Dijkstra ook weet wanneer Paas en Pinkster op dezelfde dag vallen.’

‘Ik weet wat,’ zei Kees. ‘Geert en ik gaan hier aan wal en sluipen achter de dijk langs naar de molen. Jullie varen gewoon verder tot het rooster, waardoor het water uit de molen in het meer stroomt. Daar leggen jullie aan en proberen door het rooster te kijken. Ik wed dat vader bij jullie komt en dan zeggen jullie dat er een dikke paling was. Verleden week heeft vader er ook een kanjer gevangen.’

‘Zo maar met z'n handen?’ vroeg Sietse.

‘Welnee, met de hengel,’ zei Kees. ‘Er zit daar vaak paling.’

‘Laten wij het voor de grap maar eens proberen,’ zei Hielke.

‘Maar,’ zei Geert, ‘als wij niet boven in de molen mogen komen, waarom zullen wij het dan doen?’

‘Durf je niet?’ vroeg Kees.

‘Waarom zou ik niet durven?’ vroeg Geert.

‘Kom dan mee,’ zei Kees. Zij liepen vlug over de dijk en slopen aan de andere kant door het gras naar de molen. De Kameleon voer verder en bij het rooster voor de Woudaap legde Sietse aan.

De jongens tuurden door het rooster in het tunneltje dat onder de dijk door naar de molen liep. Dat zag Dijkstra en zoals zijn zoon al verwacht had, kwam hij vragen wat er te zien was.

‘Er was geloof ik een dikke paling,’ zei Sietse.

Op dat moment sloop Kees met Geert de molen binnen. Zij beklommen snel de trap die naar de omloop ging en dan langs een veel steilere trap tot boven in de kap. Daar was een klein vloertje waarop zij konden staan. Kees opende een luik in het dak en de jongens keken naar beneden.

‘Mooi hè?’ zei Kees.

‘Prachtig!’ zei Geert. ‘Zo hoog ben ik nooit geweest. De polder lijkt nu veel kleiner, met hele smalle slootjes.’