Lang leve de Kameleon!

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642445

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Ze deinsden achteruit en begonnen te schelden (blz. 17)

Hoofdstuk 1
Gerben krijgt een logé

Gerben kwam de smederij van Klinkhamer binnen. Hij was een jonge man van vijfentwintig jaar, flink van postuur en met een gezicht, waaruit een paar heldere ogen vol pretlichtjes de wereld in keken. Gerben was altijd opgewekt en maakte graag grapjes. Hij kon fantaseren als de beste, maar het bedenkelijke ervan was, dat hij soms z'n eigen verzinsels geloofde. Het beroep van Gerben was, zoals hij het noemde, assistent-agrariër. Vertaald in normaal Nederlands betekende dat: knecht op de boerderij van Jellema. Een beroep, dat Gerben met liefde uitoefende, want hij hield veel van dieren. Boer Jellema, die geen kinderen had, was reuze tevreden over de hulp van Gerben en het lag dan ook in de bedoeling, dat Gerben later het beheer over de boerderij zou krijgen. Doordat Gerben veel in de vrije natuur werkte, was hij gewend z'n stem op volle sterkte te gebruiken en dus riep hij bij het binnenkomen van de smederij heel luid: ‘Goedendag heren Klinkhamer! Hoe staat het leven? Allemaal gezond? Met mij is het ook goed! Af en toe heb ik wel eens hulp nodig, maar verder red ik het best!’

‘Zo Gerben,’ zei Klinkhamer. ‘Heb je een vrije dag?’

‘Welnee!’ riep Gerben. ‘Ik moet vanmiddag naar de tandarts in de stad, maar daarvoor zou ik graag de hulp inroepen van Hielke en Sietse.’

Hielke en Sietse waren de beide zoons van Klinkhamer. De jongens leken op elkaar als twee druppels water, want zij waren een tweeling van veertien jaar oud.

‘Moeten wij met jou naar de tandarts?’ vroeg Hielke verbaasd.

‘Ha!’ riep Sietse. ‘En dan moeten wij zeker ieder aan een kant van de stoel zitten en je hand vasthouden?’

‘Welnee,’ zei Gerben. ‘Het enige wat ik van jullie vraag is om mij naar de stad te varen met jullie boot!’

De Klinkhamertjes bezaten namelijk een boot, die de naam Kameleon droeg. Het was een klein lomp ijzeren vaartuig met een stompe neus maar met een reuze krachtige motor, die de Kameleon gelijk een raceboot zo snel kon doen varen. Ook kon de Kameleon zware vrachtschepen voortduwen, want daarvoor was ze speciaal ontworpen en dat verklaart tevens waarom de Kameleon zo'n stompe neus had. Maar dat de jongens hun boot nu moesten gebruiken om Gerben naar de tandarts in de stad te brengen, vonden ze, op z'n zachtst gezegd een beetje vreemd.

‘Waarom met onze boot?’ vroeg Sietse. ‘Je kunt toch beter met de bus gaan?’

‘In de bus kan ik niet languit liggen,’ antwoordde Gerben.

‘Dat kun je in de Kameleon ook niet!’ zei Sietse.

‘Waarom moet jij languit liggen, Gerben Zonderland?’ vroeg Hielke.

‘Omdat ik bij het trekken van een kies altijd veel bloed verlies,’ beweerde Gerben. ‘En daar word ik zo zwak van, dat ik dan languit moet liggen, zegt de dokter!’

‘Maar dat kun je in de Kameleon niet!’ herhaalde Sietse.

‘Dat weet ik en daarom neem ik de praam van Jellema mee,’ grapte Gerben. ‘Goed bedacht, hé?’

‘Ben je nou helemaal gek geworden?’ riep Sietse.

‘Moet onze boot een lege praam heen en terug naar de stad duwen alleen, omdat jij languit moet liggen? Dat is toch niet normaal hé?’

‘Tja,’ bedacht Gerben, ‘dat zou ook wel een beetje gek zijn. Maar ik moet ook nog een beetje vracht naar de stad brengen!’

‘Aha,’ riep Hielke, ‘dus er ligt vracht in de praam!’

‘Juist!’ zei Gerben. ‘Zo is het!’

‘Jij hoeft helemaal niet naar de tandarts?’ vroeg Sietse. ‘Jij stond weer zoals altijd, sterk te fantaseren!’

‘Ik fantaseer helemaal niet!’ brulde Gerben verontwaardigd. ‘Jullie zullen het zien en beleven, dat ik wel degelijk naar de tandarts ga. Dat wil zeggen als jullie zo vriendelijk willen zijn mij erheen te brengen.’

‘Zullen we het doen?’ twijfelde Hielke.

‘Mij best,’ zei Sietse. ‘Maar 't zal geen plezierige terugtocht worden, als die koeienfokker zoveel bloed verloren heeft.’

‘Ho, ho, vriendje!’ riep Gerben. ‘Van mij zullen jullie geen last hebben. Ik neem een bus vol melk mee en die drink ik tijdens de terugtocht leeg. Want een liter melk geeft een druppel bloed. Op die manier zuiver ik m'n bloedverlies weer aan!’

‘Ja, ja,’ antwoordde Hielke. ‘En hoe laat vertrekken we?’

‘Als het kan, hoop ik, dat jullie om één uur bij de boerderij zijn,’ zei Gerben. ‘Ik zorg dan dat de praam klaar ligt!’

‘Afgesproken!’ riep Sietse. ‘Om één uur bij de boerderij van Jellema. We nemen Kees en Louw ook mee of mag dat niet?’

‘Natuurlijk mag dat,’ doet Gerben enthousiast. ‘Vele handen maken licht werk. Zoveel eerder hebben we de vracht gelost! Tot ziens, broeders!’

Opgewekt fluitend sprong Gerben op z'n fiets en reed naar de kant van het grote meer, dat hij het dorp lag. Vlak voor het meer sloeg hij linksaf om zijn weg te vervolgen over de polderdijk. In de verte, achter de dijk stond de boerderij van Jellema en daar moest Gerben zijn. Hielke en Sietse gingen naar hun boothuis, dat op het veldje achter de smederij aan de kant van de vaart was gebouwd. Daar lag de Kameleon.

Sietse keek in de benzinetank en zag dat er brandstof bijgevuld moest worden. Hielke haalde een vol blik uit de smederij en gooide de tank vol.

‘Dat is wel genoeg,’ vond Sietse. ‘En nu gaan we eerst even naar Louw.’

Hun vriendje Louw Vrolijk woonde in de buurt van de boterfabriek. Zijn vader was daar kaasmaker. De deur van het boothuis aan de vaartkant werd door Hielke opengemaakt en Sietse startte de motor waarna de Kameleon naar buiten gleed. Onze schippers voeren langs de huizen van het dorp en voorbij het Raadhuisplein, waaraan het gemeentehuis, de kerk, het postkantoor, een hotel en enige winkels stonden. Op het plein liepen veldwachter Zwart en Sjoerd de postbode maar Louw was er niet. De Kameleon voer verder tot voorbij de scheepshelling en de boterfabriek en naderde dan een rijtje woningen. In een daarvan woonde het gezin Vrolijk. Louw zat aan de kant van de vaart te vissen.

‘Hallo visserman!’ schreeuwde Sietse. ‘Mogen wij je even storen?’

‘Zeg het maar!’ antwoordde Louw. ‘Ik heb al genoeg gevangen!’

In een emmer zwommen vier flinke, dikke vissen.

‘Dat is niet gek voor een amateur,’ vond Hielke. ‘Wij dachten al, waar blijft Louw, maar als het lekker vangt, blijf je natuurlijk vissen!’

‘Ik heb bijna drie uur naar de dobber zitten kijken,’ zei Louw. ‘Maar 't is nu mooi genoeg geweest. Komen jullie mij halen voor een tochtje?’

‘Je mag wel even mee naar Kees,’ zei Sietse. ‘Maar het is al elf uur, dus gaan we voor het eten geen tochtjes meer maken. Vanmiddag moeten we met Gerben naar de stad. Als je zin hebt mag je mee!’

‘Natuurlijk heb ik zin!’ deed Louw blij. ‘Met Gerben heb je immers altijd plezier! Wacht ik ga even m'n spullen in huis brengen!’

Louw holde het erf op en Sietse liet de Kameleon keren. Daar was Louw alweer. Hij ging op het bankje voorin de Kameleon zitten en toen voeren de jongens door het dorp in de richting van het meer. Voorbij de smederij van Klinkhamer was een brug. De Kameleon kon er gemakkelijk onderdoor en was dan meteen op het meer. Sietse stuurde naar links en voer evenwijdig aan de polderdijk naar een grote windmolen, die in de verte haar wieken liet draaien. Die molen heette de Woudaap en daarin woonde molenaar Dijkstra met z'n vrouw en zijn zoon Kees.

Kees was ook een vriend van de Klinkhamertjes en natuurlijk steeds van de partij als de jongens uit varen gingen. De Kameleon legde bij de Woudaap aan en de vrienden gingen op zoek naar Kees. Hij was in het schuurtje naast de molen bezig met het zwart lakken van enige beschadigde plekken op z'n fiets.

‘Ha Kees!’ zei Sietse. ‘Maak jij je fiets mooi?’

‘Dat doe ik tegen het roesten,’ zei Kees. ‘Ik spaar voor een nieuw karretje, maar dat zal nog wel een jaartje duren!’

Hij zette het busje met lak op een plank en vroeg: ‘Wat komen jullie doen? Het is te laat om nog te varen.’

‘Wij gaan vanmiddag om één uur met Gerben naar de stad,’ zei Hielke. ‘Als je zin hebt, mag je ook mee!’

‘Ha, met Gerben mee? Dat doe ik,’ zei Kees. ‘Het wordt vast een leuk tochtje!’

Dijkstra kwam nogal gehaast het schuurtje binnen.

‘Ophoepelen jongens!’ riep hij. ‘Ik moet bij de werkbank!’

De fiets van Kees stond daar en Dijkstra zette haar aan de kant. Hij greep met z'n rechterhand in de verse lak maar doordat hij zo haastig was, bemerkte hij het niet. Hij nam een hamer en voelde dan hoe de steel in z'n hand kleefde.

‘Welverdraaid!’ deed hij boos. ‘Wat heb jij aan de steel gesmeerd, Kees? M'n hand is helemaal zwart! Ik zal je leren om zulke streken uit te halen!’

Kees holde de deur uit gevolgd door Dijkstra. En voor de zoveelste maal renden vader en zoon rond de molen.

‘Ik heb alleen maar m'n fiets gelakt!’ brulde Kees.

‘Daar heb ik lak aan!’ riep Dijkstra maar hij kon Kees niet te pakken krijgen. Mopperend verdween Dijkstra in het schuurtje en onze vrienden voeren lachend terug naar het dorp.

‘Tot ziens!’ riepen ze naar Kees die op veilige afstand van de molen naar hen stond te kijken.

‘Tot vanmiddag!’ antwoordde Kees.

Die middag voer de Kameleon met Hielke, Sietse en Louw naar de Woudaap waar Kees reeds aan de waterkant zat te wachten.

‘Heb je nog gegeten, Kees?’ vroeg Louw.

‘Natuurlijk wel,’ zei Kees. ‘Waarom zou ik niet gegeten hebben?’

‘Ik dacht, dat je niet in huis durfde om je vader!’

‘Ben je mal!’ vond Kees. ‘Zo'n kleinigheidje is vader al lang vergeten!’

De Kameleon zette koers naar de boerderij van Jellema, waar de praam voor de wal lag. In de praam lagen een kruiwagen en een partij houtblokken, die bestemd was voor een open haard. Sietse stuurde de Kameleon achter de praam en Hielke koppelde beide boten met een stevig touw aan elkaar vast.

Gerben kwam vanaf het erf, met een lange vaarboom die hij in de praam legde. Hij riep al meteen: ‘Varen maar, Sietse!’

Zelf bleef hij in de praam. Hij ging op het achterplechtje zitten vlak bij de Kameleon zodat hij met de jongens kon praten. Want praten en dan vooral fantaseren was Gerbens grootste liefhebberij.

De sterke Kameleon duwde de praam snel vooruit en Sietse zette koers naar de overkant van het meer.

‘Voor wie is dat hout, Gerben?’ vroeg Kees.

‘Voor mijnheer Venema,’ zei Gerben. ‘Hij gaat er lucifershoutjes van maken.’

‘En dat doet hij zeker met z'n zakmes?’ vroeg Kees spottend.

‘Welnee,’ zei Gerben, ‘Venema heeft een heel grote machine. De blokken hout gaan er aan de ene kant in en komen er aan de andere kant weer uit in de vorm van lucifers. De machine is wel twintig meter lang. Gek hé? Dat er voor het maken van zulke kleine houtjes zo'n grote machine nodig is.’

‘Ik geloof er geen woord van!’ riep Kees.

‘Wacht maar,’ zei Gerben. ‘Jij zult nog raar met je ogen knipperen als je straks die machine ziet!’

‘Ga je ook naar de tandarts, Gerben?’ vroeg Hielke.

‘Wel wis en drie!’ riep Gerben. ‘Ik heb een holle kies die nodig gevuld moet warden!’

‘Oei!’ riep Louw. ‘Dan wordt er eerst in geboord! Dat is reuze eng en het doet nog zeer ook!’

‘Het is helemaal niet eng!’ vond Gerben. ‘En het duurt maar een minuutje. Dat beetje pijn mag de pret niet drukken. Maar de vorige keer toen de assistent van de tandarts mij hielp, liep het een beetje uit de hand. Ik had een holle kies in m'n linker onderkaak. De assistent began er in te boren en dat vond hij zeker leuk werk, want hij boorde en boorde en wist van geen ophouden. Eindelijk trok hij de boor terug en bekeek de punt van het boorijzer. Die was geel geworden. ‘Mijnheer?’ vroeg hij. ‘Is deze kies at een keer gevuld geweest met goud?’

‘Welnee,’ zei ik, ‘U heeft dwars door m'n kaak tot in m'n gouden boordeknoopje geboord!’

Louw lachte luid en z'n vrienden schudden hun hoofd om die onzin. Maar als Gerben eenmaal begon te fantaseren wist hij van geen ophouden.

‘Er was ook een mijnheer bij die tandarts op bezoek,’ vertelde hij. ‘Die at steeds rauwkost, je weet wel, ongekookt eten, zoals wortelen, sla, komkommers en weet ik wat nog meer. Door dat rauwe voedsel slijt een gebit veel sneller en zo had hij al voor de vierde keer een nieuw kunstgebit nodig. Tegen de tandarts zei hij, “ik moet veel grotere en langere tanden en kiezen hebben zodat het gebit langer meegaat.” De tandarts heeft hem toen een soort van paardegebit gegeven maar die veel grotere tanden konden niet met een gewone tandenborstel gepoetst worden. Daarvoor moest de man een concertborstel gebruiken!’

‘Een concertborstel?’ riepen Louw en Kees luid lachend. ‘Is dat een borstel met muziek?’

‘Hij bedoelt natuurlijk een closetborstel!’ joelde Sietse. ‘Die malle fantast!’

‘Let jij maar op je roer!’ snauwde Gerben, want ze hadden de overkant van het meer bereikt en moesten nu een kanaal invaren, waaruit juist een sleepboot met een lange rijnaak kwam. Maar Sietse was een ervaren schipper, hij stuurde de praam keurig langs de rijnaak en dan vervolgden ze hun weg door het kanaal. Weldra naderden zij een dorp.

‘In dit dorp,’ vertelde Gerben. ‘Heb ik een paar jaar geleden gesolliciteerd naar de betrekking van brugwachter, maar ik werd niet aangenomen. Ik kreeg een brief waarin stond. ‘Zeer geachte heer Zonderland, Wij kunnen uw verzoek om brugwachter te worden, helaas niet inwilligen!’

‘Dat was jammer Gerben,’ zei Louw. ‘Als brugwachter hoef je niet zo zwaar te werken als op een boerderij!’

‘Juist!’ vond Gerben. ‘Ik had een reuze leventje gekregen want het was een betonnen brug!’

‘Dat is een vaste brug!’ ontdekte Kees. ‘Die gaat toch nooit open?’

‘Daarom wilde ik er juist brugwachter op worden,’ zei Gerben.

‘Verhip,’ zei Kees.

Ze voeren door het dorp en langs een groot vrachtschip, dat even buiten het dorp voor de wal lag.

De vrouw van de schipper had haar wasgoed aan lange lijnen boven het dek te drogen gehangen.

Zij wachtte even tot de Kameleon voorbij was gevaren en gooide toen een teil waswater leeg in het kanaal.

‘Kijk,’ zei Gerben. ‘Als daar nu eenden hadden gezwommen, waren ze misschien wel verdronken. Dat waswater zou hun veren ontvet hebben en zonder ingevette veren kan een eend niet drijven!’

‘Maar eenden kunnen vliegen!’ zei Sietse. ‘In plaats van te zinken zouden zij weggevlogen zijn! Ik heb nog nooit een eend zien zinken!’

‘Ik ook niet,’ zei Gerben. ‘Maar het zou toch kunnen?’

Ze naderden een sluis waar de boten geschut moesten worden. De sluis stond open en de vrienden voeren naar binnen. Direkt daarna trok de sluiswachter de deuren dicht.

‘Ik heb even op je gewacht, Gerben!’ riep hij. ‘Want ik weet, dat jij voor melkerstijd terug moet zijn!’

‘Heel goed, Joustra!’ riep Gerben. ‘En als u zorgt, dat wij op de terugweg ook weer meteen de sluis in kunnen varen, bent u helemaal een beste!’

‘Ik ga de hele middag op de uitkijk staan!’ beloofde Joustra. ‘Moet je naar de stad?’

‘Ja! Even een vrachtje kachelhout wegbrengen!’ zei Gerben.

‘En hij moet met een holle kies naar de tandarts!’ riep Sietse.

‘Daar heb je geen tandarts voor nodig!’ vond de sluiswachter. ‘Als je er kauwgum in stopt heb je nergens last meer van!’

‘Dat doe ik!’ riep Gerben. ‘Een tandarts is een heel belangrijk persoon, maar je kunt het beste zo ver mogelijk uit z'n buurt blijven!’

‘Dus jij gaat niet naar de tandarts?’ vroeg Hielke.

‘Dat hangt ervan af, of ik straks kiespijn heb of niet,’ zei Gerben. ‘Maar het gekke is, dat de kiespijn meteen weg is zodra ik de deurkruk bij de tandarts vastgrijp.’

‘Jij durft niet, Gerben Zonderland!’ spotte Sietse.

‘Let op het touw!’ riep Gerben, want het water in de sluis begon te zakken en daarom moest het touw gevierd worden, waarmee de Kameleon aan de wal lag gemeerd. Spoedig was de waterstand gelijk aan het peil buiten de sluis en gingen de deuren aan de andere kant open. De Kameleon kon de tocht vervolgen en duwde de praam met flinke snelheid voor zich uit. Naarmate onze vrienden de stad naderden werd de scheepvaart in het kanaal drukker. Sietse moest goed op het roer letten, maar dat was hem wel toevertrouwd.

Een politieboot kwam hen tegemoet en voer voorbij. De brigadier stak een hand op als groet. Hij kende de jongens goed; zij hadden de politie al meerdere malen geholpen door het geven van aanwijzingen als er ergens jets fout was. In de nabijheid van de stad lag een opeenhoping van boten in het kanaal.

‘Dat is sterk!’ merkte Gerben op. ‘Telkens als wij hier komen is de spoorburg dicht!’

‘We kunnen er wel onderdoor,’ zei Sietse.

Hij voer de wachtende schepen voorbij en stuurde dan rakelings langs de wal, want daar was de doorgang onder de brug het grootst. Ze moesten allemaal diep bukken en juist toen ze midden onder de brug waren, denderde er een trein overheen. Dat gaf een oorverdovend lawaai en er dwarrelde tevens veel stof naar beneden. Onze vrienden schrokken ervan en waren blij toen ze onder de brug door waren.

‘Dat doen we niet meer, Sietse Klinkhamer!’ riep Gerben en hij veegde met z'n zakdoek het stof van z'n hoofd en nek.

‘Ik schrok me naar!’ zei Kees. ‘M'n oren doen er nog zeer van!’

‘Maar wij zijn toevallig wel de eersten die de stad binnenvaren!’ grijnsde Sietse. Hij vroeg naar welke kant hij moest sturen, want het kanaal splitste zich in tweeën.

‘Naar links!’ riep Gerben. ‘We moeten onder drie bruggen door en komen dan in de buurt waar we moeten zijn!’

Ze voeren een gracht in tussen de huizen. De jongens vonden het leuk om naar het drukke verkeer te kijken.

‘Waar leven die mensen hier allemaal van?’ vroeg Kees.

‘Van wat de boeren verbouwen en van onze boter, kaas, melk en eieren!’ zei Gerben. ‘Als er geen boeren waren zou de stad verhongeren! Zo zie je maar hoe belangrijk de boeren zijn, maar dat beseffen de stadsmensen niet!’

‘Waarom beseffen zij dat niet?’ vroeg Louw.

‘Omdat ze te dom zijn,’ bedacht Gerben.

Een paar stadsjongens holden naar de brug waar de boten onderdoor moesten.

‘Let op jongens!’ waarschuwde Gerben. ‘Dat stelletje kwajongens is iets van plan! Ze gaan ons misschien bekogelen!’

Het bleek dat de stadsjongens met sinaasappel- en bananeschillen wilden gooien. Maar Hielke schepte een groenteblikje vol water en wierp de jongens de inhoud om de oren. Daar hadden ze niet op gerekend. Ze deinsden achteruit en begonnen te schelden.

Onze vrienden voeren echter lachend verder. Ze passeerden nog twee bruggen en kwamen toen in een buurt waar grote herenhuizen stonden.

‘Zet de motor maar af, Sietse!’ zei Gerben. ‘Hier ergens moet mijnheer Venema wonen!’

Gerben probeerde de naambordjes op de huizen te lezen.

‘Ja! Daar is het!’ riep Louw. ‘Venema - tandarts!’

‘Ga je eerst naar de tandarts, Gerben?’ vroeg Kees.

‘Ja!’ zei Gerben. ‘Leg maar aan, Sietse!’

De boten werden vastgelegd. Gerben liep naar de woning van de tandarts.