De Kameleon helpt altijd

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642452

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Hé, jongens, geen ruzie! Ik zie dat we iemand moeten helpen!’ zei Hielke. (blz. 43)

Hoofdstuk 1
De praktische schippers

Hielke en Sietse Klinkhamer voeren met hun boot, de Kameleon, over het grote meer dat vlak bij hun dorp lag. Ze waren een tweeling en leken op elkaar als twee druppels water, maar in hun doen en laten waren ze heel verschillend. Zo kalm en rustig als Hielke was, zo opvliegend en bedrijvig was Sietse. Toch konden ze goed met elkaar opschieten en je kon ze dan ook altijd samen zien.

Hun boot was een zogenaamde opduwer. Ze deed vroeger dienst bij het duwen van een groot vrachtschip en daarom had ze een stompe boeg. Er zat een krachtige motor in en hoewel de boot lomp en zwaar gebouwd was, kon ze ontzettend snel varen.

Twee heren in een gloednieuwe, houten boot met buitenboordmotor haalden de Kameleon in en voeren haar voorbij. Dat was voor Sietse de aanleiding om meer gas te geven. In een ommezien haalden de twee vrienden de beide heren in en voeren hun voorbij. Maar de heren begonnen nu ook sneller te varen, waarbij zich iets voordeed, waarnaar de Klinkhamertjes verrast keken. De buitenboordmotor spoot door het snellere draaien een fontein van water omhoog, terwijl de boot nauwelijks harder ging.

De jongens vonden het grappig, de buitenboordmotor bromde luid, maar hij gaf de boot geen snelheid.

‘Dat klopt niet,’ zei Sietse. ‘De schroef geeft te weinig weerstand!’

De heren hadden ook reeds ontdekt dat er iets niet in orde was en ze stuurden hun boot in de richting van de polderdijk. Daar legde de Kameleon even later ook aan.

‘Uw schroef steekt niet diep genoeg in het water!’ riep Sietse tegen een van de heren.

‘Zo, jongeman,’ vond de meneer. ‘Denk jij dat je meer verstand van boten hebt dan een ingenieur?’

‘Wel nee,’ antwoordde Sietse, ‘maar de schroef van onze boot spuit geen water omhoog, omdat hij op de juiste diepte zit!’

De ingenieur lachte een beetje spottend en zei: ‘Als de boot van achteren dieper ligt, gaat de schroef ook dieper! Dus is het euvel eenvoudig te verhelpen door enige ballast achter in de boot te leggen!’

‘Hoe meer ballast hoe zwaarder de boot gaat varen,’ vond Sietse. ‘Ik zou liever de schroef wat lager zetten!’

‘Och, jongen,’ sprak de ingenieur, ‘daar heb jij toch geen verstand van.’

Dat vond Sietse geen leuke opmerking, want hij was ervan overtuigd dat hij wel degelijk gelijk had. Toch zei hij niets meer en hij keek samen met Hielke toe hoe de heren de hoogte van de bootrand boven het wateroppervlak gingen meten.

Over de dijk naderde een jongeman op een fiets. Het was Gerben, de knecht van boer Jellema. Gerben stond bekend als een eerste klas grappenmaker, hij kon geweldig fantaseren en vertelde vaak de gekste verhalen. Hielke en Sietse kenden Gerben goed, hij was hun grote vriend, met wie ze al een paar maal een kampeertocht hadden gemaakt. Bij de voor de wal liggende boten stapte Gerben af en hij vroeg: ‘Wat zag ik, heren? Heeft uw boot last van cavitatie?’

De ingenieur keek hem verrast aan en vroeg: ‘Wat bedoelt u?’

‘Ik vroeg of uw boot last heeft van cavitatie,’ herhaalde Gerben, ‘of weet u niet wat cavitatie is?’

‘Weet u het zelf wel?’ vroeg de ingenieur spottend.

‘Wanneer een schroef doorslipt, noemt men dat cavitatie,’ antwoordde Gerben. ‘Daarvoor moet...’

‘Stop maar, Gerben!’ lachte Sietse. ‘De heren zijn er niet op gesteld dat je raad geeft. Het zijn ingenieurs, die weten alles!’

‘Aha! Waait de wind uit die hoek?’ spotte Gerben. ‘Dan heb ik niets gezegd. Nog veel geluk met de fonteinspuiter!’

Gerben fietste verder in de richting van het dorp en Hielke en Sietse voeren ook naar huis. Op volle snelheid voer de Kameleon naar de brug. Daar voeren ze onderdoor en ze kwamen terecht in de vaart die naar het dorp liep. Ongeveer vijftig meter voorbij de brug stond de smederij van Klinkhamer en daar stuurde Sietse de Kameleon het boothuis binnen. De jongens stapten uit, maakten de deur vast en holden over een grasveldje naar de smederij, waar ook Gerben zojuist was aangekomen.

‘Zeg, jongens,’ vroeg Gerben, ‘wat was er met die twee heren? Mochten wij hun niet vertellen, dat hun schroef te hoog zit?’

‘Ze willen hem niet lager zetten,’ antwoordde Sietse. ‘Ze vinden het beter de boot van achteren dieper in het water te laten zakken door extra ballast in te nemen!’

‘Wel ja,’ knikte Gerben. ‘Waarom moet je het op een gemakkelijke manier doen, als het moeilijk kan. Ik heb een man gekend, die niet goed bij de trappers van zijn fiets kon. Maar in plaats van het zadel te laten zakken, ging hij de trappers dikker maken met houten blokken. Toen men hem vroeg waarom hij het zadel niet vijf centimeter had laten zakken, antwoordde hij, dat hij dan minder uitzicht had gekregen omdat hij dan lager zat!’

De twee ingenieurs waren intussen ook naar de brug gevaren en vroegen de brugwachter of er in het dorp ook ergens een stuk lood gekocht kon worden.

‘Vraagt u dat maar aan smid Klinkhamer,’ raadde de brugwachter aan. ‘Hij woont hier vlak bij!’

Zo verschenen even later beide heren in de smederij.

Gerben en de jongens hoorden vol belangstelling hoe een van de heren aan Klinkhamer om een stuk lood vroeg.

‘Hoe groot moet het zijn?’ vroeg Klinkhamer.

‘Wij hadden gedacht een stuk van vijftig kilo!’

‘Drommels,’ merkte Klinkhamer op, ‘dat is een hele rol! Zoveel lood heb ik niet. Daarvoor moet u bij de timmerman zijn. Hij woont aan de rand van het dorp.’

‘Oké. Dan gaan we daar kijken. Welbedankt!’

De heren liepen naar de timmerman.

‘Tjonge,’ mompelde Gerben. ‘Dat gaat vijftig kilo lood aan boord nemen om de schroef wat dieper in het water te laten zakken. Als het een beetje tegenzit, klapt het lood dwars door de bodem! Hoe vindt u zoiets, Klinkhamer?’

‘Wel, het kan best zijn dat de heren succes hebben, Gerben. Als de boot van achteren dieper ligt, vaart hij misschien wel beter. Hoewel het laten zakken van de schroef veel makkelijker is.’

‘Ik weet er nog van,’ vertelde Gerben, ‘dat de vorige machinist van de boterfabriek een motorboot ging bouwen. Hij maakte een stalen kajuitjacht van flinke afmetingen met een dieselmotor erin. Het was een mooi stuk werk en iedereen vond dat de machinist veel eer van zijn ontwerp had. Maar toen de boot te water werd gelaten, bleef de schroef helemaal zichtbaar. Door de grote kajuit was de boot van voren zwaarder dan van achteren en daardoor lag de voorsteven te diep en de achtersteven veel te hoog. Pas toen er een betonmolen vol beton in het achterstuk was gestort, lag de boot goed, maar wel diep. Daardoor heeft hij nooit snel kunnen varen. Zo zie je maar hoe nauw het steekt om een goed varende boot te bouwen.’

De bus uit de stad stopte voor de smederij. Er kwam één passagier uit. Het was een kleine, magere man, die een moment om zich heen keek, alsof hij niet goed wist welke kant hij uit moest.

Gerben stond door het raam naar hem te kijken en zei tegen de jongens: ‘Dat mannetje kan niet veel zijwind verdragen. Ik schat dat hij nog geen vijftig kilo weegt.’

De man liep de smederij binnen. ‘Goedemorgen!’ begon hij. ‘Wie kan mij vertellen waar de Achterstraat is? Er staat daar een huis te huur en dat is misschien wel iets voor mij.’

‘Wel,’ reageerde Gerben, ‘dat treft u dan bijzonder goed, want ik woon in de Achterstraat en dat huis staat naast het mijne. We zouden dus buren kunnen worden. Gaat u maar met mij mee, ik ben juist op weg naar huis!’

De kleine, magere man liep met de fors gebouwde Gerben mee het dorp in.

Sietse keek hen na en peinsde: ‘Het lijkt wel alsof Gerben een jonger broertje bij zich heeft. Als die man hier komt wonen en als zijn hele gezin zo mager is, merken wij nauwelijks dat er nieuwe bewoners in het dorp zijn gekomen.’

‘Jij praat al net zoals Gerben,’ lachte Hielke.

Vanaf de kant van het meer kwam een meneer wandelen. Hij droeg zijn hoed in de hand, want hij had het zichtbaar warm. Bij de smederij ging hij naar binnen en riep: ‘Oef! Is me dat lopen! Ik ben het halve meer rondgewandeld, maar nu ben ik echt blij dat ik hier ben. Hoe gaat het met u, meneer Klinkhamer? En, jongens, hebben jullie die motorboot nog?’

‘Ik ken u wel ergens van,’ aarzelde Klinkhamer, die van zijn werk opkeek. ‘Maar ik herinner mij uw naam niet zo direct.’

‘Ik ken u ook,’ stelde Hielke vast, ‘maar de naam weet ik ook niet meer.’

‘Het is meneer Rozemeier, de advocaat!’ sprak Sietse, trots dat hij als eerste op zijn naam was gekomen.

‘Ha!’ knikte meneer. ‘Ik ben dus nog niet helemaal vergeten.’

‘Ja. Nu herinner ik mij u weer heel goed,’ antwoordde Klinkhamer. ‘U heeft een zomerhuisje bij de boerderij van Jellema.’

‘Nee, nee,’ zei meneer Rozemeier lachend. ‘Het is een woonwagen. Er zitten wielen onder.’

‘Dat zijn fopwielen,’ meende Klinkhamer, ‘want toen veldwachter Zwart het verbood om er een zomerhuisje te bouwen, maakte u er gauw een woonwagen van, die nauwelijks kan rijden. Maar het was wel slim bedacht! Nou ja, daarvoor bent u ook advocaat. Gaat u er weer een tijdje logeren?’

‘Inderdaad! Met dit fraaie zomerweer zit ik liever niet in de stad. Maar ik kreeg onderweg pech met mijn motorboot. Ze ligt ergens halverwege Lenten en het andere dorp, langs de polderdijk. Ik heb mijn boot vastgelegd, ben op de kant gesprongen en de rest ben ik komen lopen. Misschien willen de jongens mij helpen om de boot naar de boerderij van Jellema te brengen?’

‘Met alle plezier, meneer,’ reageerde Sietse. ‘Komt u maar mee naar onze Kameleon!’

Meneer Rozemeier vond dat fijn en hij ging met Hielke en Sietse in de Kameleon, die meteen vertrok naar het meer.

‘Waar ligt uw boot ongeveer?’ vroeg Sietse.

Meneer Rozemeier wees naar een plek, voorbij het Paviljoen en de Kameleon voer naar links. Met flinke snelheid voeren ze evenwijdig aan de polderdijk en naderden de grote windmolen, die ‘de Woudaap’ heette.

Daarin woonde molenaar Dijkstra met zijn vrouw en zoon Kees. Kees zat aan de waterkant te vissen en stak een hand op toen zijn vrienden Hielke en Sietse passeerden. De Kameleon kwam daarna voorbij de boerderij van Jellema en vervolgens langs een betonnen brug, die over de ingang van de poldervaart lag. Het Paviljoen kwam nu in zicht. Dit was een restaurant met een groot terras, waarop onder kleurige parasols veel gasten zaten te genieten van het uitzicht over het meer. Langs de aanlegsteiger lagen vele fraaie boten gemeerd, maar daar keken onze schippers niet naar, zij speurden reeds naar de rietkragen voorbij het Paviljoen, waar ergens de boot van meneer Rozemeier moest liggen.

En dan brulde Sietse: ‘Ja! Ik zie haar!’ Hij wees naar een kleine, witgelakte motorkruiser die met de steven in een rietkraag lag.

‘Wel nee, dat is mijn boot helemaal niet,’ zei meneer Rozemeier. Maar toen ze dichterbij kwamen en Sietse er voorbij zou varen, riep meneer Rozemeier: ‘Stop! Het is mijn boot wel! Maar, hoe kan dat nou? Ik had haar met twee pennen langs de wal vastgelegd en nu ligt ze alleen maar van voren vast.’

‘Dan is het achterste touw los geraakt,’ opperde Hielke meteen.

Bij rietkragen is de bodem vaak drassig en raken pennen die men in de grond steekt om er een boot aan vast te leggen, gemakkelijk los. Het achterste touw was waarschijnlijk op die manier losgegaan en, inderdaad, de ijzeren pen bengelde naast de boot in het water. De Kameleon legde bij de kruiser aan en meneer Rozemeier ging aan boord van zijn vaartuig.

Zonder enige inspanning kon hij ook het voorste touw lostrekken. ‘We komen net op tijd,’ zei hij opgelucht. ‘Nog even en de boot was op drift geraakt.’

De Kameleon trok de kruiser uit de rietkraag en begon haar over het meer te duwen in de richting van de boerderij van Jellema. Hielke zag iets bijzonders bij de schroef van de kruiser. Hij nam de vaarboom met de boothaak en tastte daarmee in het water, totdat de haak iets vasthield. Hij trok eraan en haalde een stuk staaldraad naar boven.

‘Er zit staaldraad in de schroef gedraaid, meneer Rozemeier,’ ontdekte Hielke.

‘Wat een ellende! Hoe krijg ik dat eruit, jongens?’

‘Dat zien we wel als we aan de wal liggen,’ meende Sietse.

De boerderij van Jellema was spoedig bereikt en de kruiser werd er nu wel stevig vastgelegd. De Kameleon ging dwars achter de kruiser liggen, zodat de jongens gemakkelijk bij de schroef konden komen.

Sietse tastte met zijn handen onder water en riep: ‘Het is gelukkig geen al te dikke staaldraad. Mag ik even het contactsleuteltje, meneer Rozemeier?’

Wat Sietse met het sleuteltje moest doen, begreep meneer Rozemeier niet, maar hij gaf het toch maar.

Sietse legde het in het kastje onder de achterbank van de Kameleon en zei: ‘Zo! Nu kunnen we tenminste veilig aan de schroef gaan werken.’

‘Je bent een bijdehante knul,’ zei meneer Rozemeier met bewondering. ‘Volgens mij worden jullie eersteklas vaklui,’ voorspelde meneer Rozemeier en hij keek vol belangstelling toe hoe de jongens de staaldraad van de schroef afwikkelden. Het ging niet gemakkelijk, want staaldraad is veel stugger dan touw, maar toen onze schippers eenmaal een begin hadden, ging het afwikkelen steeds beter. Ten slotte trokken ze een draad van ongeveer anderhalve meter uit het water. Sietse voelde of de schroef nu helemaal vrij was en gaf dan het contactsleuteltje terug aan meneer Rozemeier. Die probeerde de motor te starten en dat lukte meteen. De versnelling werd ingeschakeld en de schroef maalde met zoveel kracht door het water dat de boot losgerukt dreigde te worden van haar touwen. De motor werd gestopt en meneer Rozemeier zei: ‘Jullie hebben me geweldig geholpen, jongens. Hoeveel ben ik jullie schuldig?’

‘Schuldig?’ vroeg Sietse verbaasd.

‘Ja! Ik wil jullie graag belonen voor de hulp.’

‘O? Bedoelt u dat?’ lachte Sietse. ‘Nou, meneer, we sturen u volgend jaar de rekening wel!’

‘Maar dan moeten we wel een heel grote envelop kopen,’ deed Hielke vrolijk.

‘Tot ziens, meneer!’ riep Sietse en de jongens voeren naar huis.

Bij de Woudaap zat Kees nog steeds te vissen.

‘Heb je al wat gevangen, Kees?’ vroeg Hielke.

‘Ja! Twee dikke baarzen!’ antwoordde Kees. ‘Maar sinds jullie hier voorbijvoeren, heb ik niet meer beetgehad.’

‘Er zit zeker geen aas aan je haak?’ veronderstelde Sietse.

Kees haalde het snoer uit het water en zag dat er niets meer aan zijn haak hing. ‘Hoe kan dat nou?’ riep hij verbaasd.

‘Misschien is het eraf gespoeld door onze schroef,’ zei Sietse gekscherend.

Dat de Kameleon een krachtige motor had, wist Kees wel, maar dat de schroef op een afstand van dertig meter het aas van de haak kon spoelen, geloofde Kees beslist niet en daarom riep hij: ‘Opscheppers!’

‘Tot ziens!’ riepen de schippers terug.

De Kameleon naderde de brug, toen een motorboot het meer opvoer.

‘Kijk, daar heb je de ingenieurs met hun rol lood,’ spotte Sietse. ‘We gaan ze achterna om te kijken hoe hun boot nu vaart.’

Het motorbootje lag van achteren inderdaad dieper, maar het voer nog steeds niet snel. De Kameleon haalde het in en daarom lieten de heren hun motor sneller draaien. De schroef zat ver genoeg onder water, want er spoot geen fontein meer omhoog. Ook voer de boot iets sneller.

‘Het lood heeft wel geholpen,’ vond Sietse, ‘maar het is nog lang geen raceboot!’

Uit tegengestelde richting naderde een vrachtschip. Achter het schip rolden grote hekgolven mee, waar de motorboot van de ingenieurs en de Kameleon doorheen moesten varen. Dat was voor de Kameleon een peuleschilletje, maar de boot van de ingenieurs was zeker van veel minder kwaliteit, want toen ze door twee golven was gedobberd, liep ze plotseling vol water. De boot kon niet zinken omdat ze van hout was, maar de heren dreigden wel kletsnat te worden en riepen om hulp.

Sietse stuurde de Kameleon vlug langszij en de heren stapten bij de jongens aan boord.

Sietse keek in de lekke boot en schreeuwde: ‘Ai, de bodem is van achteren helemaal open, hoe kan dat?’

‘Er lag een rol lood,’ zei een van de heren. ‘Door het op en neer gaan bij de hekgolven, sloeg de rol de bodem los.’

‘Ik zie het lood nergens,’ zei Hielke.

‘Dat ligt natuurlijk in het meer,’ meende Sietse. ‘De rol had op de spanten moeten liggen en niet op de bodem!’

De heren zeiden niets. Die kwajongens hadden nog gelijk ook.

‘Zullen wij uw boot naar de werf van Gaastra brengen?’ vroeg Hielke.

‘Als dat zou kunnen, heel graag, jongens.’

De lekke boot werd aan de Kameleon gekoppeld en op volle snelheid liet Sietse hun boot terugvaren. De heren waren verbaasd dat het zo snel ging. Weldra voeren ze het dorp in naar de helling van Gaastra. Daar werd de kapotte boot uit het water gehesen en was het voor Hielke en Sietse hoog tijd om naar huis te gaan.

Hoofdstuk 2
Een aanvaring
Kees verrast zijn vader

's Middags kwam Gerben de smederij binnen en hij mopperde: ‘Is me dat wat? Kom ik door het dorp wielrennen en daar word ik plotsklaps aangehouden door veldwachter Zwart!’