De Kameleon in het 'goud'

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642506

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Chantel ontdekte dat er letters over het originele opschrift waren geplakt. Zou dit weer een stunt van Gerben zijn? (blz. 103)

Hoofdstuk 1
Gerben zorgt voor drukte

Klinkhamer, de dorpssmid, had steeds veel werk van de boeren uit de omtrek. Hij kon alles repareren, zoals landbouwwerktuigen, motoren, centrale verwarmingen enzovoort. Hij was, wat je noemt, een ‘allround’ vakman en zijn zoons Hielke en Sietse, een tweeling van veertien jaar oud, hoopten ook zulke goede smeden te worden als hun vader. Zij hadden er wel aanleg voor, dat bleek vaak uit de hulp die zij hun vader dan boden.

Maar op het moment dat dit verhaal begint, waren de jongens niet aan het helpen; zij zaten op de werkbank en luisterden naar Gerben, de knecht van boer Jellema.

Gerben stond bekend om zijn vele verhalen, die hij zomaar uit zijn mouw schudde. Het waren vaak de wildste fantasieën waar geen woord van waar was, maar dat belette Gerben niet om met een stalen gezicht te beweren, dat hij alles echt beleefd had.

Zo vertelde hij nu aan Hielke en Sietse: ‘Daar kom ik me, van geen kwaad bewust, over het Raadhuisplein fietsen en wie springt er voor mijn wielen? Veldwachter Zwart! ‘Halt!’ riep hij. ‘En kom er nu mee voor de draad!’

Daar begreep ik niets van en ik vroeg: Wat bedoelt u?

‘Dat weet jij best,’ riep Zwart. ‘Kijk maar naar het gemeentehuis.’

Daar zag ik de ambtenaren druk in boeken en papieren snuffelen. De papieren vlogen door het kantoor, als de veren van vechtende kippen in het hoenderhok. In de raadszaal ernaast waren de burgemeester, de wethouders en alle raadsleden ijverig in alle hoeken en gaten aan het zoeken!

‘Wat zochten ze dan?’ vroeg Hielke.

‘Wel, de burgemeester hield tijdens de raadsvergadering een belangrijke toespraak, maar midden in zijn betoog raakte hij plotseling de draad kwijt. Alle heren begonnen er meteen naar te zoeken. Iedereen die voorbij het gemeentehuis kwam, werd door Zwart aangehouden en gecontroleerd op het bezit van de vermiste draad! Maar...’

‘Als je niets beters weet,’ vond Sietse, ‘zwijg dan liever! Die verhalen van jou lopen de spuigaten uit.’

‘Weet jij dan iets beters te bedenken om de tijd te doden?’ vroeg Gerben kwaad. ‘Je moet jezelf kietelen, wil je hier kunnen lachen. In dit dorp gebeurt nooit iets. Als we niet wakker blijven, valt de hele gemeenschap in slaap, net als Doornroosje. U moet daar nodig eens wat aan doen, Klinkhamer.’

‘Ik?’ vroeg onze smid verbaasd. ‘Waarom moet juist ik dat doen?’

‘Omdat u de voorzitter van de Vereniging voor Vreemdelingenverkeer bent,’ meende Gerben. ‘In het dorp aan de overkant van het meer viert men het ene feest na het andere. Het is daar drukker en gezelliger dan hier. Ze palmen daar mooi alle vakantiegangers in en verdienen er een lekker centje aan! Maar hier? Dit wordt een spookdorp met levende mummies. Waarom vieren wij hier nooit eens een feest?’

‘Wat voor feest?’ vroeg Klinkhamer.

‘Dat doet er niet toe,’ vond Gerben. ‘Als het maar feest is met veel vlaggen en muziek. Misschien kunnen we een jubileum vieren?’

‘Ja,’ lachte Sietse. ‘De geboorte van de duizendste mus onder de pannen van de boerderij of het honderdjarige bestaan van de geitenfokvereniging.’

‘Dat kan niet,’ schudde Gerben zijn hoofd. ‘Er is hier geen geitenfokvereniging. Hoewel? Als we dat zouden vieren, zou geen mens gaan onderzoeken of de vereniging wel echt bestond. Bij de kampeerders gaat het om het pret maken. Als er maar feest is. Dus, Klinkhamer, u moet toch eens iets organiseren!’

Klinkhamer keek door de berookte ruiten van zijn werkplaats naar buiten en zei: ‘Tja, het kan zijn dat onze zeilvereniging vijftig jaar bestaat, maar ik weet het niet zeker. Daarvoor moeten we bij de bakker zijn. Hij heeft de boeken bijgehouden.’

‘Maar, vader, u bent nog geen vijftig, hoe kunt u dan vijftig jaar voorzitter zijn?’ vroeg Hielke.

‘Wel, jongetje, toen ik zo oud was als jij, bestond de zeilvereniging allang. Dus kan zij best aan haar gouden jubileum toe zijn!’

‘Dat zoeken we uit,’ onderbrak Gerben hem. ‘En het doet er niet toe of de zeilvereniging niet precies vijftig jaar oud is, want dat gaat toch geen mens controleren. De hoofdzaak is dat er in de krant komt te staan: Grote zeilwedstrijden in alle klassen bij de vereniging “Met Volle Zeilen”. Tevens een wedstrijd voor versierde boten en na afloop een groot bal op het Raadhuisplein. Als de vakantiegangers dat lezen, komen ze er in drommen op af!’

‘En doe jij dan ook mee?’ vroeg Hielke.

‘Met het dansen? Ja, natuurlijk!’

‘Wel nee, ik bedoel of jij ook meedoet met de zeilwedstrijden. Jouw boot is al oud, hij kan wel uit elkaar vallen als er harde wind is.’

‘Tja, dat is een probleem,’ zei Gerben peinzend. ‘Maar daar zoek ik nog wel een oplossing voor.’

‘Zet je boot in de praam,’ raadde Sietse hem aan.

‘Misschien win je dan geen prijs, maar je oude boot blijft wel heel.’

‘Jij kunt beter die rare motorboot van jullie in een praam zetten,’ bromde Gerben. ‘En dan liefst op een hoge stellage, zodat iedereen goed kan zien wat voor een onooglijk, lelijk, lomp en bespottelijk model het is! Misschien winnen jullie daarmee de rariteitenprijs!’

Sjoerd Bonnema, de postbode, kwam binnen.

Hij haalde een paar brieven uit zijn tas en gaf ze aan Klinkhamer.

‘Ga jij ook meedoen aan de zeilwedstrijden, Sjoerd?’ vroeg Gerben.

‘Ik heb een motorbootje en daar zeil ik niet mee,’ antwoordde Sjoerd.

‘Dan kun je meedoen aan de wedstrijd voor versierde boten,’ bedacht Gerben. ‘Maar je moet wel inleggeld betalen, anders kunnen we geen prijzen kopen.’

‘Dat is fraai,’ vond Sjoerd. ‘Dus ik kan een prijsje winnen van mijn eigen centen? Dan koop ik toch liever zelf iets.’

‘Ho, ho, vriend! Jij vergeet dat je naam in de krant komt. Het is toch zeker een eer, als iedereen leest, dat Sjoerd Bonnema de eerste prijs won met zijn boot die was omgetoverd in een sierlijke duif met een brief in zijn snavel.’

‘Zou jij een sierlijke duif kunnen maken?’ vroeg Sjoerd spottend.

‘Wel nee, maar dat hoeft voor mij ook niet. Ik doe mee aan de zeilwedstrijd voor grote mannen,’ pochte Gerben.

‘Wordt er dan ook een wedstrijd voor wrakken gehouden,’ vroeg Sjoerd plagend.

‘Als je met een wrak een eerste prijs weet te behalen,’ antwoordde Gerben, ‘is dat een extra prestatie en wordt de prijs verdubbeld.’

‘Ik hoor het al, het worden weer bijzondere wedstrijden,’ ondervond Sjoerd. ‘Wanneer vinden ze plaats?’

‘Dat hangt ervan af of de zeilvereniging al of niet haar gouden jubileum viert, want dat moet nog uitgezocht worden.’

‘Dus er is nog helemaal geen sprake van wedstrijden?’ begreep Sjoerd verontwaardigd. ‘Je zwamt weer uit je nek, varkensmester!’

Sjoerd verliet kwaad de smederij.

‘Postzegellikker, bussenprikker!’ riep Gerben hem na en lachend zei hij tegen Hielke en Sietse: ‘Zo gaat dat dan! Ik heb mijn eerste pret van de komende feesten al weer gehad.’

‘Ja, ja,’ knikte Sietse. ‘Maar als iemand jou voor de gek houdt, ben je razend.’

‘O nee... wel verdraaid...’

Gerben, die naast een bankschroef tegen de werkbank leunde, ontdekte dat hij vastzat. Sietse had stiekem de overall van Gerben tussen de klemmen van de bankschroef vastgedraaid, zodat hun grote vriend zich in een abnormale bocht moest wringen om de schroef los te maken.

‘Wat sta jij te kronkelen, Gerben?’ vroeg Klinkhamer verbaasd.

‘Pas op, vader!’ riep Sietse. ‘Hij heeft last van kopziekte.’

‘Ik krijg je nog wel, Sietse Klinkhamer!’ bulderde Gerben.

Hielke en Sietse, die door de achterdeur wilden verdwijnen, werden door Klinkhamer teruggeroepen.

‘Wat gaat er nu gebeuren?’ vroeg Klinkhamer.

‘We wilden gaan varen,’ antwoordde Hielke.

‘Dat is goed. Vaar dan naar smid Koelman. Hij heeft een zakje bouten voor mij. Die kunnen jullie wel even gaan halen.’

‘Het komt in orde!’ knikte Sietse en het tweetal holde naar het boothuis, waarin een lomp gebouwde, ijzeren motorboot lag, die de naam Kameleon droeg. Het was een zogenaamde opduwer met een stompe snuit. De krachtige motor, die in het midden van de boot onder een kap was geplaatst, kon de Kameleon zoveel snelheid geven, dat ze als een raceboot door het water ging. Maar snelheid kost extra benzine en omdat Hielke en Sietse geen haast hadden, voeren ze in een matig gangetje het boothuis uit naar de brug, die daar vlak bij over de vaart lag. De Kameleon voer eronderdoor en kwam dan op het grote meer, waar vele vakantiegangers genoten van het roeien, zeilen, vissen of zwemmen. Aan de overkant van het meer was de spits van een kerktoren zichtbaar; daar lag het dorp waar smid Koelman woonde. Sietse, die gewoonlijk aan het stuur zat, liet de Kameleon tussen de bakens van de vaargeul varen. De geul liep lijnrecht door het meer, vanaf de brug naar de ingang van een groot kanaal aan de overkant.

Af en toe moest Sietse uitwijken voor laverende zeilboten, maar hij was een goed stuurman en zonder moeilijkheden bereikten zij de overkant en voeren het kanaal binnen. Het dorp was nu spoedig bereikt en bij het erf van een melkboer legden ze aan. Vervolgens liepen ze door een smal straatje naar een plein waar de smederij was. In de werkplaats was Koelman bezig met het schoonvijlen van een gesmeed stuk ijzerwerk, wat een kroon voorstelde met aan weerskanten een sierlijke krul.

‘Goedemiddag, meneer Koelman,’ begroetten de jongens hem en Sietse voegde er meteen aan toe: ‘Ai, wat is dat een mooi stuk smeedwerk! Hoe heeft u dat zo precies kunnen maken?’

‘Gewoon, volgens model, vriend. Jouw vader kan het ook. Het maken van het ontwerp is het moeilijkste, maar dat werd voor me gedaan. Kijk, daar staat het.’

Tegen de achtermuur stond precies zo'n kroon met krullen, maar dan van hout.

‘Dat model is op een stevige plaat triplex getekend,’ vertelde Koelman. ‘En het is daarna met een elektrische zaag uitgezaagd. Ik hoefde het ijzer dus maar volgens dat figuur te buigen en aan elkaar te lassen. En dat is niet zo moeilijk.’

‘En waar komt dit op te staan? Op een schip?’ vroeg Hielke.

‘Nee, jongetje. Dit komt op het hek van een bungalow, even buiten het dorp. Daar woont een artiest, een kunstschilder. En die heeft het ontwerp zelf gemaakt.’

‘Wat gaat u met dat houten model doen?’ vroeg Sietse. ‘Wordt het verbrand? Want dan zou ik het graag willen hebben.’

‘Dat hangt van Rembrandt af,’ zei Koelman.

‘Misschien wil hij het terug hebben, maar als je er belang in stelt, ga het hem dan vragen. Hij woont aan de Wandelweg, tweeëndertig.’

‘Dat doe ik,’ knikte Sietse. ‘En hij heet Rembrandt?’

‘Wel nee! Zo mag je hem niet noemen. Zijn naam is Gongrijp. En hier, vergeet het zakje met bouten niet, want dan is jullie vader niet te spreken.’

‘We komen zo meteen terug,’ beloofde Sietse. ‘Dan nemen we de bouten wel mee. Kom, Hielke!’

Ze liepen de smederij uit en Hielke vroeg: ‘Wat wil je met dat houten model doen? Ik snap niet waar jij je zo druk om maakt.’

‘Maar, jò, dan kan vader ook zo'n kroon maken op het hek van de dokter en op dat van de notaris en van meneer Siegerdsma en...’

‘Ja, ja,’ lachte Hielke. ‘En op het hek van de burgemeester en op de hekken van alle boeren en dan noemen ze ons dorp: Het gekroonde dorp!’

‘Dat zou niet gek zijn,’ vond Sietse. ‘Ho! Deze straat in. En nu opletten, tot we nummer tweeëndertig zien.’

Er stonden nieuwe bungalows en in één daarvan woonde meneer Gongrijp. Een gemenied ijzeren hek stond open en de jongens liepen over het tuinpad naar de voordeur. Sietse drukte op de bel en binnen klonken de tonen van een soort speeldoos. Een slanke dame deed open en de jongens knikten vriendelijk tegen haar.

‘Dag, mevrouw,’ zei Sietse. ‘Mogen wij meneer Gongrijp even spreken?’

De mevrouw begon te lachen en riep uit: ‘Nee maar, zo'n sprekend gelijkende tweeling heb ik nog nooit gezien!’

‘Dat is zijn schuld,’ grapte Sietse en hij wees naar Hielke. ‘Hij doet mij altijd in alles na!’

‘Wel, jongens, komen jullie even binnen,’ vroeg de mevrouw en onze vrienden volgden haar naar het schildersatelier van haar man. Meneer Gongrijp keek verwonderd naar zijn gasten. Hij legde zijn penseel neer en staakte de arbeid aan het schilderij van een volbloed Fries paard.

‘Deze twee heren wilden jou spreken, Karel,’ zei mevrouw.

Het leek wel of meneer Gongrijp het niet had gehoord. Hij staarde de jongens aan en mompelde: ‘Hoe bestaat het. Precies gelijk! Maar een totaal verschillende expressie. Dat ga ik op het doek zetten. Komen jullie voor mij poseren?’

‘Wel nee,’ schudde Sietse zijn hoofd. ‘Wij komen u vragen of wij het houten model mogen hebben, dat smid Koelman van u heeft gebruikt.’

‘Is de smid ermee klaar?’

‘Jawel, meneer,’ zei Hielke. ‘Koelman is aan het schoonvijlen.’

‘Oké,’ zei meneer Gongrijp. ‘Jullie mogen het model hebben, maar dan moeten jullie voor mij poseren.’

‘Mijn man wil graag een schilderij van jullie maken,’ verduidelijkte mevrouw.

‘En hoelang moet dat duren?’ vroeg Sietse.

‘Wel, als jullie morgenmiddag willen komen, zullen we zien hoever ik jullie kan schilderen.’

‘Ik vind het wel leuk,’ bedacht Hielke. ‘Maar wie krijgt dat schilderij?’

‘Jullie een en ik een,’ zei meneer Gongrijp.

‘Maakt u er dan meer dan een?’ vroeg Sietse verwonderd.

‘Als ik jullie eenmaal op het doek heb, kan ik er gemakkelijk meerdere schilderijen van maken,’ verklaarde meneer Gongrijp. ‘Maar dat is niet de bedoeling. Ik laat het bij twee exemplaren.’

‘Afgesproken,’ knikte Sietse. ‘Morgenmiddag ziet u ons wel terug.’

De mevrouw bracht de jongens naar de deur en vroeg: ‘Hoe heten jullie?’

‘Wij zijn Hielke en Sietse Klinkhamer, mevrouw. Wij wonen in het dorp aan de andere kant van het meer. Onze vader heeft een smederij,’ vertelde Hielke.

Mevrouw Gongrijp opende de deur: ‘Tot ziens, Hielke en Sietse.’

‘Tot ziens, mevrouw,’ zwaaiden de jongens en holden dan terug naar de smederij van Koelman.

‘We mogen het model meenemen,’ riep Sietse al van verre.

Koelman vond het best. Hij gaf het zakje met de bouten aan Hielke en Sietse nam het model mee.

‘Wacht,’ riep Koelman. ‘Hier is nog een doosje sigaren voor jullie vader. Dat is als dank voor het lenen van de bouten. Zul je ze niet breken?’

‘Het komt best in orde, meneer Koelman,’ beloofde Hielke. ‘Welbedankt en tot ziens!’

Onze vrienden gingen terug naar hun Kameleon. Sietse legde de houten kroon in de lengte van de boot en zei: ‘Dat komt goed uit. Het model is ongeveer zo lang als onze boot, zie je wel?’

‘Dat zie ik,’ knikte Hielke. ‘Maar wat heeft dat ding met onze boot te maken?’

‘We gebruiken het bij de wedstrijden,’ zei Sietse en hij startte de motor, waarna ze terugvoeren naar het meer. Hielke zat te denken over wat zijn broer had gezegd.

‘Wedstrijden?’ vroeg hij. ‘Nee maar, denk jij nu al aan de wedstrijden, waarvan het nog niet eens zeker is of ze ooit worden gehouden?’

‘Natuurlijk worden ze gehouden,’ beweerde Sietse. ‘Laat dat maar aan Gerben over. Als hij iets wil, gaat het gebeuren ook!’

‘Jij wilt dus deze kroon gebruiken bij de wedstrijden? Maar hoe? Wat kun je met zo'n houten geval doen?’

‘Roeien,’ antwoordde Sietse.

‘Roeien? Jij bent gek!’

‘Oké,’ haalde Sietse zijn schouders op. ‘Maar als wij mee gaan doen aan de wedstrijd voor versierde boten, dan kunnen we dit ding daarvoor best gebruiken. Probeer alvast maar iets te bedenken. Als het feest doorgaat, moeten wij er wel klaar voor zijn.’

‘Ja, dan moeten wij wel meedoen,’ stemde Hielke mee in. En terwijl de Kameleon over het meer voer, zat hij te bedenken hoe hun boot versierd kon worden, zodat de jury er een prijs voor zou geven.

‘We kunnen er van rietmatten een hut op bouwen,’ stelde hij voor. ‘Die verlichten wij met lampions. En dan maken wij ons zwart als zwarte Pieten!’

‘Ja,’ lachte Sietse. ‘En dan schrijven wij op een bord: Dit is een iglo van de Noormannen. Dat zal een hoop vrolijkheid geven. De mensen lachen zich ziek om de zwarte Noormannen!’

‘Dat bord hoeft er toch niet bij,’ mopperde Hielke. ‘Maar jij hebt natuurlijk allang een ander plannetje, niet waar?’

‘Dat heb ik wel,’ beaamde Sietse. ‘Maar ik vertel het nog niet. Ik wacht het af of jij nog een plannetje weet te bedenken.’

Ze voeren onder de brug door en dan het boothuis in.

‘Wat zal moeder blij zijn als ze hoort dat wij op een echt schilderij komen,’ bedacht Hielke.

‘Maar, jò, daar moet je helemaal niet over praten,’ vond Sietse. ‘Dat moet een verrassing blijven.’

‘Ook goed,’ was Hielke het met hem eens. ‘Dan vertellen we niets. En wat doe je met die houten kroon? Ga je die verstoppen?’

‘Ik laat hem aan vader zien,’ zei Sietse. ‘Als Koelman er door de telefoon over gaat praten, komt vader het toch te weten.’

Sietse droeg de kroon naar de smederij en riep: ‘Alstublieft, vader. Of u volgens dit model een kroon wilt smeden op het hek van de dokter.’

‘Hoe kom je daaraan?’ vroeg Klinkhamer verwonderd.

‘O ik zie het al. Dit is gebruikt door Koelman. Er zitten schroeivlekken op van heet ijzer. Moest hij zo'n hek maken?’

‘Ja, vader,’ antwoordde Hielke. ‘Kunt u het ook?’

‘Dat zal best lukken,’ meende Klinkhamer. ‘Maar wat zou ik er dan mee moeten doen?’

‘Op de smederij zetten,’ bedacht Sietse. ‘Met een reclamebord van: Klinkhamer zet de kroon op al uw smeedwerk.’

‘Jij begint al net zo te fantaseren als Gerben,’ vond Klinkhamer. ‘Maar dat model moeten jullie wel bewaren. Het kan misschien nog weleens dienst doen.’

‘We hangen het aan de wand in het boothuis,’ zei Sietse en dat gingen ze meteen doen. Toen het klaar was, zei Sietse: ‘Zeg, Hielke. Wil jij het voornaamste nu aan vader geven?’

‘O ja, het zakje met bouten.’ Hielke nam het zakje mee en legde het op de werkbank.

‘Alstublieft, vader. De bouten.’

‘En de rest?’ vroeg Sietse.

‘O ja, de sigaren.’

Klinkhamer keek verrast naar het doosje dat Hielke hem gaf.

‘Nee maar, dat had Koelman niet moeten doen,’ vond hij.

‘Zullen wij ze dan terugbrengen?’ vroeg Sietse.