De Kameleon gooit het roer om

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642537

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

‘Kijk!’ riep Sietse. ‘Nu is er achter de sloep een brede doorgang vrij!’ (blz. 115)

Hoofdstuk 1
De koe van Gerben

In de smederij van Klinkhamer maakte veldwachter Zwart een praatje met de smid. De twee jongens van Klinkhamer, Hielke en Sietse, beiden veertien jaar oud, want zij waren een tweeling, waren bezig met het schoonmaken van een nieuwe maaimachine. Alles zat dik onder het vet gesmeerd en dat werd nu door de jongens met plamuurmessen weggeschraapt. Het vet verzamelden zij in een blikken bus.

Zwart vertelde: ‘In de winkel van Sjollema komt een nieuwe eigenaar, een schilder.’

‘Drommels, wordt dat een concurrent van schilder De Wit?’ vroeg Klinkhamer.

‘Nee, nee, het is een kunstschilder, maar of hij iets presteert, is mij niet bekend. Z'n naam is Tuinstra en ik geloof niet dat hij beroemd is. Of heeft u toevallig een Tuinstra aan de wand hangen?’

‘Wij hebben een Gongrijp,’ antwoordde Klinkhamer. ‘En dat is wel kunst! Want zoals mijn jongens door die man op het linnen zijn gezet, kan niemand hem verbeteren.’

‘Het had best mooier gekund,’ vond Sietse.

‘Wat weet jij van kunst?’ vroeg Klinkhamer spottend.

‘Wel,’ zei Sietse, ‘als wij onze zondagse kleren hadden aangetrokken, in plaats van onze overalls, was het schilderij veel deftiger geworden.’

‘Dan had niemand jullie herkend,’ wist Klinkhamer. ‘Zondagse kleren passen niet bij zulke rabauwen als jullie zijn. Het is nooit goed om je mooier voor te doen dan je bent. Wat zegt u, Zwart?’

‘Ik ben het met u eens, dat het niet goed is om je speciaal mooi te maken voor een portret. Want dan gaat het natuurlijke verloren. Zoals de jongens op het schilderij staan, is het echt spontaan. Dat leeft. Toen ik het voor de eerste keer zag, was het een volkomen verrassing voor mij. Die meneer Gongrijp is inderdaad een echte kunstenaar. Maar of die Tuinstra dat ook is, moet ik nog maar zien. Tegenwoordig noemt iedereen zich artiest. Als iemand één liedje zingt voor de televisie noemt hij of zij zich al kunstenaar. Het is bespottelijk, maar ook triest, want uiteindelijk is het voor de meesten een kortstondige droom!’

‘In de winkel van Sjollema komen dus schilderijen te koop?’ vroeg Hielke.

‘Wel,’ lachte Zwart, ‘als de etalage wordt volgestouwd met schilderijtjes, dan is die Tuinstra geen kunstenaar, maar een kladderaar die doekjes vol smeert!’

‘Daar komt Gerben,’ zag Sietse.

‘Hé, hé,’ vermaande Klinkhamer, ‘Gerben is getrouwd en dus noemen jullie hem in het vervolg netjes meneer Zonderland.’

Een jongeman stapte van zijn fiets en kwam fluitend de werkplaats binnen waar hij de aanwezigen een ‘zeer goedemorgen’ wenste.

Gerben was getrouwd met Chantel Loots. Haar vader had een meubelhandel, die gevestigd was in de voormalige boterfabriek. Door zijn huwelijk met Chantel was Gerben medefirmant van het meubelbedrijf geworden. Ook was hij nu mede-eigenaar van Jellema's boerderij. Zwart noemde hem ‘onze agrarische industrieel’ die het nog ver zou brengen. En dat klonk wel even anders dan vroeger toen Zwart het vaak met Gerben aan de stok had vanwege de vele kwajongensstreken die de altijd vrolijke Gerben uithaalde. Toen noemde Zwart hem een grote nozem die nooit wijzer werd. Maar Gerben werd wèl wijzer en dat bewees hij met het uitbreiden van de boerderij waar de veestapel alsmaar groter werd en waar steeds meer weiland in bezit werd genomen.

Gerben was dus een groot zakenman geworden, maar hij hield nog steeds van een grapje. ‘Waarom zullen we saai zijn? Schep vreugde in het leven, want we zijn hier maar even!’ was zijn devies en daar leefde hij dan ook naar.

‘Een zeer goedemorgen,’ had Gerben zijn vrienden gewenst en allen beantwoordden die groet met: ‘Goedemorgen, meneer Zonderland!’

‘Wat voor ziekte hebben jullie?’ vroeg Gerben verwonderd. ‘Sinds wanneer ben ik niet meer gewoon Gerben?’

‘Sinds jij getrouwd bent,’ verklaarde Sietse.

‘Wie heeft jou dat wijsgemaakt, Sietse Klinkhamer?’

‘M'n vader,’ antwoordde Sietse. ‘Je weet wel, Evert Klinkhamer!’

‘Hé, hé,’ waarschuwde Klinkhamer. ‘Een beetje meer respect voor je vader, hè?’

‘Wel, meneer Klinkhamer!’ riep Gerben lachend. ‘Ik heb nooit geweten dat u Evert heette. Ik heb altijd gedacht dat de letter E voor uw naam Eduard betekende, maar het is dus doodgewoon Evert? Nou ja, als het kindje maar een naam heeft, nietwaar?’

‘Jij bent weer bijzonder spraakzaam, broer,’ vond Zwart. ‘De zaken gaan zeker goed? Of vergis ik me?’

‘Ik tracht de zaken goed te laten marcheren, meneer Zwart, maar daarvoor moeten wij wel steeds vernieuwen om bij te kunnen blijven. Dus hebben wij deze moderne cirkelmaaier gekocht, waarmee we tweemaal zo snel kunnen maaien als voorheen. Want tijd is geld! Hoe groter het bedrijf, hoe meer de tijd gaat tellen. Zeg, jongens, dat vet hoort bij de machine. Het moet dus meegeleverd worden!’

‘O!’ riep Sietse. ‘Hoe rijker, hoe inhaliger. Dit vet is toch waardeloos?’

‘Dat weet ik ook wel,’ beweerde Gerben. ‘Maar ik heb deze machine gekocht en dat vet zit erop, dus hoort het erbij!’

‘Dan halen wij het er niet verder af,’ besloot Hielke.

‘Als jij gaat staken, Hielke Klinkhamer, mag jij vanmiddag niet met mij mee naar de stad om een bijzondere koe te kopen.’

‘Ha,’ zei Sietse. ‘Moet onze Kameleon de praam naar de stad duwen om een koe te halen?’

‘Wel nee, jongetje. Ik laat zo'n dure koe niet de hele reis onbeschut in een open praam staan! O nee! Zij wordt deftig op een leren bank met zachte kussens vervoerd. Vergeet niet dat zo'n bijzondere koe minstens een jaarsalaris kost!’

‘Wat voor soort koe mag dat dan wel zijn?’ vroeg Sietse.

‘Dat moet je niet vragen,’ waarschuwde Zwart. ‘Meneer Gerben staat weer te fantaseren. Dat heeft hij z'n hele leven al gedaan en dat leert hij nooit meer af.’

‘Wacht maar, tot u de koe ziet,’ vond Gerben. ‘Dan zult u verstomd staan kijken naar zoveel schoonheid en klasse!’

‘Maar, Gerben, als de koe niet in de praam vervoerd mag worden, waarom moeten wij dan mee met de Kameleon?’ vroeg Hielke.

‘Ik heb niet gezegd dat wij met de Kameleon gaan, Hielke. Jullie sterke motorboot kan een tocht naar de stad best maken, dat weet ik, maar het duurt mij te lang. Ik heb niet zoveel tijd en daarom ga ik met de bus.’

‘Dus wij hoeven niet mee?’ begreep Hielke.

‘Het is niet bepaald noodzakelijk, maar ik dacht jullie een plezier te doen door jullie uit te nodigen voor dit uitstapje. Geheel op mijn kosten, natuurlijk.’

‘Op mij kun je rekenen,’ knikte Sietse verheugd. ‘Ik wil weleens zien hoe jij die koe meeneemt in de bus!’

‘Kom nou, Sietse? Jij ziet mij toch zeker nog wel voor vol aan, nietwaar? Heb ik gezegd dat ik de koe meeneem in de bus? Wel nee, jongetje, de koe komt in een aanhangwagen achter de bus. En omdat het dier in z'n eentje niet veel plezier aan de rit zal beleven, wil ik graag dat jullie ieder aan een kant naast haar gaan zitten. Dat is toch niet te veel gevraagd, nietwaar?’

‘Ik zeg niks meer,’ schudde Sietse zijn hoofd. ‘Jij houdt ons toch straal voor de gek!’

‘Maar je gaat wel mee?’ vroeg Gerben.

‘Natuurlijk, Gerben,’ riep Hielke. ‘Hoe laat vertrekken we?’

‘Met de bus van één uur,’ zei Gerben en dan vroeg hij aan Klinkhamer of de maaimachine de volgende dag geleverd kon worden.

‘Jawel, ik zal zorgen dat hij klaar is,’ beloofde Klinkhamer.

‘Goed zo,’ knikte Gerben. ‘Dan heb ik hier verder niets te zoeken. Of heeft u nog iets te melden, meneer Zwart?’

‘Ik had wel iets,’ antwoordde Zwart. ‘Maar dat heb ik reeds aan jouw schoonvader, meneer Loots gemeld! In het meubelmagazijn was vannacht een buitendeur op de tweede verdieping niet gesloten. Die stond half open en dat was toch zeker niet de bedoeling?’

‘Dat was goed fout,’ stemde Gerben mee in. ‘Stel je voor dat er brand was uitgebroken, dan had die open deur als een schoorsteen gewerkt. Het vuur zou door het hele gebouw zijn gezogen en dan was alles verloren gegaan. Het is maar goed dat u alles ziet, meneer Zwart. U wordt nog wel bedankt!’

‘Het is wel goed, Gerben, meneer Loots heeft mij al bedankt.’

‘Maar ik ga wel uitzoeken hoe het mogelijk was, dat die deur openstond,’ besloot Gerben. ‘Desnoods moet er iemand de ronde doen met een prikklok!’

‘Wat is een prikklok?’ vroeg Hielke.

‘Dat is een soort klok die je aan een riem draagt. Daarmee moet je dan naar bepaalde punten in het bedrijf lopen waar diverse sleutels hangen. Iedere keer als je zo'n punt bereikt, neem je het daar aanwezige sleuteltje, steekt het in de sleuf van de prikklok en draait het een slag rond. Op een papierstrook in de klok wordt dan aangetekend hoe laat, wanneer en waar er een sleutel in de klok is gestoken. De volgende dag kan men dan precies aflezen waar er wel of niet controle is geweest. En controle moet er zijn, nietwaar, meneer Zwart?’

‘Wel, Gerben, die ideeën van jou doen mij af en toe werkelijk verbaasd staan,’ bekende Zwart. ‘Maar jij hebt wel gelijk. Controle moet er zijn!’

‘Wij worden het samen steeds vaker eens, meneer Zwart,’ constateerde Gerben. ‘En nu ga ik ervandoor. Tot ziens, vrienden!’ Gerben sprong op zijn fiets en reed snel terug naar zijn bungalow bij de boerderij van Jellema.

‘Gerben schopt het ver. Heel ver!’ zei Zwart en met die voorspelling verliet ook hij de smederij.

‘Zeg, vader?’ vroeg Hielke. ‘Wat voor een bijzonder soort koe kan Gerben gekocht hebben?’

‘Tja, dat is moeilijk te raden. Wellicht is het een Amerikaanse koe, want het bijzondere geval doet zich voor, dat Friesland veel stamboekkoeien aan Amerika heeft geleverd, maar dat tegenwoordig afstammelingen van die koeien naar Friesland worden verkocht. De Amerikaanse koeien geven meer melk en dat vinden onze boeren belangrijk.’

‘Ik begrijp het,’ knikte Hielke. ‘Gerben gaat met zo'n Amerikaanse koe kalfjes fokken en krijgt op die manier koeien die meer melk geven.’

‘Zo zou het best kunnen zijn,’ zei Klinkhamer. ‘Maar de plannen van Gerben zijn vaak anders dan wij verwachten.’

‘We zullen het wel zien,’ bromde Sietse. ‘Maar hoe die halvegare de koe naar de boerderij wil brengen, begrijp ik nog niet.’

‘Maar, jó,’ riep Hielke. ‘Dat is toch heel eenvoudig! De handelaar die de koe verkoopt, brengt haar met een veewagen hierheen.’

‘Hm, dat zou kunnen,’ stemde Sietse mee in. ‘Maar dan trek ik geen zondagse kleren aan, want het is best mogelijk dat wij met de veewagen terugreizen.’

‘Moeder Klinkhamer dacht over het aantrekken van nette kleren wel even anders dan Sietse. Toen zij hoorde dat haar jongens met Gerben meegingen naar de stad, vond zij het niet goed dat de tweeling in de daagse overalls op reis ging.

‘Dat kan niet,’ vond zij. ‘Wat zeg jij ervan, vader? Moet je die overalls zien. Ze zitten vol vetvlekken. In die kleren mogen ze beslist niet met Gerben mee!’

‘Maar wij kunnen toch niet met onze zondagse kleren in een veeauto gaan zitten?’ protesteerde Sietse.

‘Weet je wat je moet doen, moeder?’ zei Klinkhamer. ‘Geef hen schone overalls en als zij zich dan extra gaan wassen en hun haren netjes kammen en daarbij hun schoenen zó glimmend poetsen, dat de glans je in de ogen prikt, zal iedereen verbaasd staan te kijken naar zoveel netheid, fierheid en gratie!’

Moeder schudde haar hoofd en mopperde: ‘Met jullie valt nooit eens verstandig te praten! Maar die overalls gaan uit!’

Hielke en Sietse kregen schone overalls. Zij kamden hun haren netjes en poetsten hun schoenen extra glimmend, zodat moeder goedkeurend knikte en vond dat de rakkers zo wel op reis mochten gaan.

Kwart voor een kwam Gerben zich melden. ‘Waar zijn mijn reisgenoten?’ riep hij bij de achterdeur.

‘Kom er maar in, Gerben,’ nodigde Klinkhamer hem uit.

Gerben verscheen in de deuropening van de kamer en de hele familie Klinkhamer keek hem verrast aan.

‘Wat is er?’ vroeg Gerben. ‘Hadden jullie iemand anders verwacht?’

‘Moet je hem zien,’ lachte Sietse. ‘Hij draagt z'n deftigste pak!’

‘Mag dat niet?’ vroeg Gerben.

‘In een veeauto? Dat is toch zonde?’ meende Hielke.

‘Tja, dat is het inderdaad, Hielke. Maar ik ga niet met een veeauto!’

‘Hoe ga je dan terug?’ wilde Sietse weten.

‘Met de koe natuurlijk! Daarvoor gaan wij toch naar de stad?’

‘Zeg, jongens,’ begon moeder Klinkhamer. ‘Jullie kunnen toch maar beter zondagse kleren aantrekken.’

‘Daar is geen tijd meer voor,’ zei Gerben. ‘De bus kan nu ieder moment hier zijn. We moeten dus gaan!’

Klinkhamer en moeder gingen mee naar de smederij waar in de deuropening werd gewacht op de bus.

‘Drommels,’ zei Gerben en hij begon in al zijn zakken te zoeken. ‘Als ik nu maar niet m'n portemonnee vergeten heb, want dan gaat de reis niet door.’

‘Je kunt wel geld van mij krijgen,’ bood Klinkhamer aan.

‘Daar komt de bus al,’ wees Hielke.

‘Wel, dan gaan we maar zonder geld op reis,’ besloot Gerben en hij stak zijn hand omhoog om de bus te laten stoppen.

‘Het wordt weer een mooi tochtje,’ smaalde Sietse. ‘Het begin is alweer goed!’

‘Jullie zijn wel voorzichtig, hè?’ waarschuwde moeder nog, maar dat hoorde het tweetal niet meer. Zij gingen de bus in, gevolgd door Gerben, die bij de chauffeur een strippenkaart kocht en tot verwondering van Hielke en Sietse gewoon betaalde.

De jongens wuifden naar hun ouders en de bus vertrok.

Gerben kwam bij zijn vrienden zitten en Sietse vroeg: ‘Jij had dus wel geld bij je?’

‘Gelukkig wel, Sietse. Op reis gaan zonder geld is erg vermoeiend, want dan moet je lopen. Vroeger zag je wel landlopers. De naam zegt het al, zij liepen van land naar land. Ik heb een grote, lange landloper gekend die helemaal naar China liep. Toen hij terugkwam, was hij de helft kleiner geworden, doordat z'n benen waren afgesleten!’

‘Ga jij een Amerikaanse koe kopen?’ vroeg Sietse.

‘Waarom zou ik een Amerikaanse koe kopen?’ vroeg Gerben verwonderd.

‘Omdat jij een bijzonder soort koe wilt kopen, dat heb je gezegd. En een Amerikaanse koe geeft meer melk!’

‘Dat weet ik, Sietse, maar het vet- en eiwitgehalte van die melk ligt veel lager! Dus neem ik geen Amerikaanse koe!’

‘Dan snap ik niet wat voor koe jij gaat kopen.’

‘Er is nog heel veel wat jij niet snapt, jongetje! Zo is er een bekend persoon in Nederland die de adressen van alle inwoners uit z'n blote hoofd kent! Maar als ik aan Sietse Klinkhamer vraag wie die persoon is, weet hij het niet! Of wel?’

‘De adressen van miljoenen mensen uit je hoofd weten? Dat is onmogelijk! Dat bestaat niet,’ meende Sietse.

‘Zie je wel? Daar heb je het weer! Als jongeheer Sietse iets niet weet, dan bestaat het niet. Maar het bestaat wel! Of heeft Sinterklaas weleens vergeten een cadeautje te bezorgen?’

‘Die is goed,’ lachte Hielke. ‘Sinterklaas, weet alle adressen. Ja, Sietse, het is waar!’

‘Ik hou niet van die flauwe, afgewaaide grappen!’ bromde Sietse.

‘Maar jongetje, als wij gezellig praten, duurt de reis veel korter dan wanneer je met koeieogen door de ruiten zit te staren,’ beweerde Gerben. ‘Deze bussen zijn oud en rijden niet snel meer. Daarom moet je jezelf vermaken om niet in slaap te vallen bij dit langzame vervoer.’

‘Waarom koop jij zelf geen auto?’ vroeg Sietse. ‘Dan kun je zo snel rijden als je zelf wilt.’

‘Maar dan is het vervoer wel driemaal zo duur, Sietse.’

‘Poe, jij hebt geld genoeg!’

‘Zo. Hoe weet jij dat?’

‘Dat weet iedereen,’ riep Sietse.

‘Drommels, als dat waar is, Sietse, mag ik inderdaad wel een auto gaan kopen. Een rijke man zonder auto, dat klopt niet! Stel je voor, dat iedereen gaat denken, die Gerben is te gierig om iets te kopen. Hij is een vrek die alle dagen blikjes kattevoer eet!’

‘Waarom kattevoer?’ vroeg Hielke lachend.

‘Wel, jaren geleden heeft er in ons dorp een voedseldeskundige gewoond. Schrokstra was z'n naam en hij hield zich steeds bezig met uit te zoeken wat het beste voedsel was. Hij nam zoveel proeven tot hij er hoteldebotel van werd. Wat nu wel of wat geen goed voedsel was, wist hij ten slotte niet meer. Maar z'n kat wist het wel! Die was groot en dik en zag er met z'n glanzend haar prima gezond uit. En daaruit trok meneer Schrokstra de conclusie dat wat de kat at goed voedsel was! En zo at hij alle dagen kattevoer uit blik!’

‘En hij werd groot en dik en zag er met z'n glanzend haar prima gezond uit,’ riep Sietse spottend.

‘Juist, Sietse! Jij weet er dus alles van? Dan stop ik hier dit verhaal.’

‘Waarom?’ vroeg Hielke. ‘Ik wil de rest ook graag horen.’

‘Ik stop omdat wij hier moeten uitstappen,’ zei Gerben en hij drukte op een knop.

‘Halte industrieterrein!’ riep de chauffeur en hij stopte het voertuig bij een vluchtheuvel.

De vrienden verlieten de bus en liepen langs een straat waaraan allerlei bedrijven stonden.