Met de Kameleon voor de wind

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642575

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Zodra de vrouw aan boord was, voer de Kameleon weg. (blz. 23)

Hoofdstuk 1
De nieuwe gast

De smederij van Klinkhamer staat in het dorp Lenten in Friesland. De smid heeft twee zonen, Hielke en Sietse, een tweeling van veertien jaar oud.

Op de dag dat dit verhaal begint, kwam Gerben in de smederij. Hij is een jongeman, die getrouwd is met Chantel en vader is van een dochtertje, Anna-Renate. Gerben is mede-eigenaar van Jellema's boerderij en woont daar op het ruime erf in een fraaie bungalow.

Er kwam nu nog een bezoeker binnen in de smederij, veldwachter Zwart. Hij zorgt voor orde en rust in het dorp en wordt daarbij geholpen door de burgers, want Zwart wordt door iedereen hoog gewaardeerd.

‘En, meneer Zwart?’ groette Gerben hem. ‘Is er nog nieuws? Of gaat alles naar wens?’

‘Sedert jij ginds aan de polderdijk woont, is het veel rustiger in het dorp geworden,’ plaagde Zwart.

‘Tja, ik hou van een grapje,’ zei Gerben. ‘En dat doe ik nog! Maar als getrouwd man kan ik geen kwajongensstreken meer uithalen. Die tijd is voorbij! Het is helaas passé. Misschien ben ik voor u weleens lastig geweest, maar daarentegen heb ik u ook altijd geholpen als dat nodig was!’

‘Wel, broer, laat ik je eerlijk bekennen dat ik vaak om jouw streken heb gelachen, maar dat mocht ik niet laten blijken. Daarom deed ik dan maar extra bars en kwaad om me niet in de kaart te laten kijken. De functie van een ambtenaar vraagt veel tact en aanpassingsvermogen. Als je dat niet hebt, kom je met iedereen in conflict.’

‘Ik weet er alles van,’ zei Gerben. ‘Ik ben ook ambtenaar geweest bij de gemeente!’

‘Zo, zo! Meneer is ook ambtenaar geweest?’ spotte Zwart. ‘Hoeveel jaren heb je bij de gemeente gewerkt?’

‘Eén dag!’

‘Wat? Eén dag? Hebben ze je toen alweer ontslagen? Jij maakte er natuurlijk een potje van.’

‘Wel nee! Het was een functie voor één dag. Toen was het werk gedaan en werd ik bedankt met een beloning van vijfenzeventig gulden!’

‘Ja, ja,’ bromde Zwart. ‘Als ik nu de vraag stel waarop jij zit te wachten, weet ik al bij voorbaat dat het iets geks zal zijn wat jij mij antwoordt. Maar omdat wij van een grapje houden, vraag ik dus toch maar: wat voor functie van één dag had jij?’

‘Bekopener!’

‘Wat zeg je?’

‘Bekopener,’ herhaalde Gerben.

Klinkhamer en de jongens lachten luid en Zwart schudde zijn hoofd en riep: ‘Hoe kan een mens zoiets verzinnen?’

‘Verzinnen?’ riep Gerben verontwaardigd. ‘Het is de zuivere waarheid!’

‘Welke bekken moest jij openen, Gerben?’ vroeg Sietse. ‘Van de klerken in het gemeentehuis?’

‘Wel nee! Daar had de veearts niets mee te maken. Daar zorgt de dokter voor. Maar we hadden hier een veemarkt. Van heinde en verre werden de dieren aangevoerd. De veearts moest de koeien controleren of zij ook mond- en klauwzeer hadden, want dan werden ze niet tot de markt toegelaten. Ik mocht helpen de koeien de bek te openen, zodat de veearts erin kon kijken. Met dat karweitje kon ik vijfenzeventig gulden verdienen. Ik was in die dagen werkeloos en dus greep ik ieder karweitje aan. Boer Jellema kwam ook met koeien naar de markt en zag hoe ik de bekken opende. ‘Jij hebt aanleg om boer te worden,’ zei hij mij. Hij nodigde mij uit om op zijn boerderij te komen werken. En dat heb ik aangenomen!’

‘Ja, ja,’ begreep Zwart. ‘Van koebekopener tot boerderij-eigenaar is voor jou maar één stap. Jij hebt wel geluk gehad, broer!’

‘En doorzettingsvermogen,’ vulde Gerben aan. ‘Ik had liever piloot willen worden, maar dat was voor mij te hoog gegrepen. Dus blijf ik op de grond tussen de koeien, schapen, varkens, paarden, kippen, geiten en olifanten...’

‘Opschepper!’ riep Hielke. ‘Jullie hebben geen olifanten!’

‘Gerben bedoelt folianten,’ verbeterde Zwart. ‘Dat zijn de bladzijden in zijn boekhoudboek!’

‘Dat heeft u verdraaid mooi verdraaid’, vond Gerben. ‘Olifanten, folianten! U kunt er ook wat van, meneer Zwart! Maar wie niet wil geloven, dat wij olifanten hebben, moet maar op de boerderij komen kijken. Ze zijn gratis te bezichtigen. Maar raak ze niet aan! Dat mag niet van Chantel. Het zijn de lievelingsdieren van mijn hofdame!’

‘Jij bent geen piloot geworden,’ riep Sietse uit, ‘maar jij ziet ze wel vliegen!’

‘En jij bent een pientere jongen, nietwaar?’ spotte Gerben. ‘Maar gesteld dat jij piloot bent en jij vertrekt met honderd passagiers in het vliegtuig uit Amsterdam. Jij landt in Brussel en daar stappen twintig passagiers uit. Dan vliegt het toestel naar Parijs, daar stappen tien passagiers uit. Vandaar gaat het naar Rome, waar veertig passagiers uitstappen en er dertig weer bijkomen. Ten slotte gaat het vliegtuig naar het einddoel Madrid, waar iedereen moet uitstappen.’

Sietse had alle getallen met krijt op een stuk plaatijzer genoteerd en wist precies hoeveel passagiers er in Madrid aankwamen en zegevierend riep hij: ‘Zestig!’

‘Zestig?’ vroeg Gerben verwonderd. ‘Wat bedoel je?’

‘Er waren in Madrid nog zestig passagiers in het toestel,’ verklaarde Sietse.

‘Dat weet ik niet,’ zei Gerben, ‘maar mijn vraag is: welke kleur schoenen droeg de piloot?’

Hielke lachte om het verbaasde gezicht dat Sietse trok en riep: ‘De piloot droeg zwarte schoenen!’

‘Hoe weet je dat?’ wilde Gerben weten.

‘Wel, dat raad ik zomaar!’

‘Maar het is wel fout. Dus stel ik de vraag nogmaals. Welke kleur schoenen droeg de piloot?’

‘Bruine!’ riep Sietse.

‘Ook fout! Jullie zijn geen grote slimmeriken. De piloot droeg blauw-witte schoenen, want die kleur hebben de sportschoenen van Sietse. Ik heb immers gezegd dat Sietse de piloot was en met honderd passagiers vertrok, ja toch?’

‘Tja, jongens,’ merkte Zwart op, ‘Gerben heeft alles duidelijk gezegd, maar jullie hebben niet goed geluisterd.’

‘Wist u het antwoord wel?’ vroeg Sietse.

‘Dat vertel ik je morgen wel,’ zei Zwart. ‘Goedemiddag!’ En hij fietste naar het gemeentehuis, dat midden in het dorp op het Raadhuisplein stond.

‘Hij wist het ook niet,’ bromde Sietse. ‘En die raadsels van jou probeer ik nooit meer op te lossen, Gerben Zonderland, want jij houdt toch iedereen straal voor de gek.’

‘Dus jij komt geen olifanten kijken?’ plaagde Gerben.

‘Jij bent zelf een olifant!’ riep Sietse uit.

‘Hé hé!’ vermaande Klinkhamer zijn zoon. ‘Zo praat je niet tegen de klanten! Je moet beleefder worden, Sietse.’

‘Maar niet tè beleefd,’ vond Gerben, ‘want dat vind ik walgelijk!’

In de deuropening verscheen een man van naar schatting ruim veertig jaar. Hij staarde met doffe ogen naar Klinkhamer, Gerben en de jongens, maar sprak geen woord.

‘Wat is er, meneer?’ vroeg Klinkhamer. ‘Kan ik u ergens mee van dienst zijn?’

Het leek wel of de man schrok. Dan mompelde hij: ‘Moe...’ en liep wankelend naar een bankje, waarop hij zich liet neerploffen alsof hij zojuist de marathon had gelopen.

‘Wel, meneer,’ begon Gerben, ‘als ik u zo bekijk, lijkt het wel alsof u in geen week heeft geslapen. Heeft u lang gelopen? Waar komt u vandaan?’

‘Ik weet het niet,’ zuchtte de man. ‘Ik weet het echt niet!’

‘Lust u een boterham?’ vroeg Sietse.

‘O ja! Alstublieft,’ knikte de man, maar liet er dan weifelend op volgen: ‘Wat kost het?’

Klinkhamer schudde zijn hoofd en besliste: ‘U krijgt van ons een gratis boterham en een kop thee! Ga het maar even halen, jongens.’

Hielke en Sietse verdwenen in huis, waarop moeder Klinkhamer in de smederij kwam kijken wie de gast wel mocht zijn, die brood en thee moest hebben. Haar oordeel was, dat het een nette man was met mooie, slanke handen. Vrouwen letten altijd het eerst op de handen alsof je daaruit kunt afleiden met wat voor persoon je te doen hebt. Dus besloot moeder dat de gast netjes bediend moest worden. Zij gaf de jongens een dienblad met erop een bordje met boterhammen, een mes en vork en een kop thee.

De man keek verrast toen Sietse een vat voor hem neerzette, dat dienst moest doen als tafel en waarop Hielke het blad met brood en thee plaatste.

‘Eet smakelijk,’ wenste Sietse hem.

‘Is dit... is dit een café?’ vroeg de man.

‘Ja! Café de Roetwolk!’ riep Gerben lachend. ‘Alles is even vet en smaakt naar smeerolie!’ Maar dan zag hij hoe handig de vreemdeling mes en vork hanteerde en bromde nu verontschuldigend: ‘Neem me niet kwalijk. Het was een grapje! Eet smakelijk!’

Het brood werd tot en met de laatste kruimel opgegeten en de thee met kleine slokjes gedronken alsof het een hele dure drank was.

‘Dat doet een burger goed,’ zei de man glunderend. ‘Vriendelijk bedankt voor het onthaal. Nu kan ik weer even vooruit!

‘Waar moet u heen?’ vroeg Klinkhamer.

‘Tja! Waarheen? Dat weet ik niet!’

‘Maar, meneer, u weet niet waar u vandaan komt en ook niet waar u heen moet? Is dat een grap?’ vroeg Gerben.

‘Het spijt me, maar ik weet het echt niet,’ hield de man vol.

‘Hoe heet u, als ik vragen mag?’ vroeg Klinkhamer.

‘Wist ik het maar,’ zuchtte de man en hij keek onze vrienden wanhopig aan. ‘Ik weet niet wie ik ben, ik weet niet waar ik woon of waar ik vandaan kom. Ik heb geen papieren. Ik heb niets. Dit is al het geld wat ik heb!’ Hij toonde een briefje van vijfentwintig gulden en vervolgde: ‘Verder heb ik alleen de kleren die ik draag, dat is alles!’

‘Maar hoe bent u hier gekomen?’ vroeg Sietse. ‘U komt uit Holland, want u spreekt geen Fries.’

‘Nee, ik spreek geen Fries. Dus is het best mogelijk dat ik uit Holland kom. En hoe ik hier ben gekomen? Ik zat in een auto en moest toen uitstappen op een weg tussen uitgestrekte weilanden. Ik kreeg vijfentwintig gulden en de auto vertrok. Ik ben toen gaan lopen, steeds maar verder en nu ben ik hier!’

‘En waar gaat u vannacht slapen?’ vroeg Hielke.

‘Slapen? Ik slaap niet! Ik blijf lopen, totdat ik het dorp of de stad herken waar ik vandaan kom!’

‘Hoeveel dagen heeft u al gelopen?’ vroeg Sietse.

‘Meer dan me lief is, want ik krijg af en toe kramp in mijn kuitspieren, zoals een sportman soms heeft, maar ik doe het echt niet voor de sport! Ik zal reuze blij zijn als ik weer goed en wel thuis ben.’

‘Dit gaat niet goed, Klinkhamer,’ merkte Gerben op. ‘Mag ik Zwart even bellen en hem vragen of hij hier wil komen?’

Klinkhamer vond het best en Gerben probeerde Zwart aan de telefoon te krijgen. Het duurde even, want Zwart bleek in het gemeentehuis te zijn, waar de bode hem de telefoon gaf met de woorden: ‘De heer Zonderland voor u!’

‘Ja, met Zwart!’ hoorde Gerben de veldwachter zich met de hem wel bekende bromstem melden.

‘Meneer Zwart,’ begon Gerben, ‘we hebben hier in de smederij een akkevietje met een man zonder geheugen!’

‘Hm,’ bromde Zwart. ‘Dat is niets bijzonders. De meeste mensen hebben geen geheugen. De massa leeft gewoon bij de dag. Ze hebben allemaal een hekel aan denken! Er moet voor hen gedacht worden en daarop maakt die man natuurlijk geen uitzondering!’

‘Moet ik daaruit afleiden dat u niet even wilt komen kijken?’ vroeg Gerben.

‘Nou ja, als jullie denken dat er iets bijzonders met die man aan de hand is, wil ik hem wel even aan de tand voelen.’

‘Prima, meneer Zwart. Tot ziens!’

Hielke en Sietse waren nog steeds bezig de meneer allerlei vragen te stellen. Ze vroegen hem om in alle zakken van zijn jasje en broek te zoeken of er ook ergens een brief of papier zat, waaruit zou kunnen blijken wie hij nu werkelijk was.

De man, die door de goede ontvangst met brood en thee kennelijk vertrouwen in onze vrienden stelde, was zo welwillend alle zakken van zijn kostuum binnenstebuiten te keren om aan te tonen dat er niets in zat. Dat gaf een potsierlijke vertoning waar Zwart vol verbazing naar keek toen hij de smederij binnenkwam.

‘Wat betekent dit?’ vroeg Zwart. ‘Is dit een soort striptease?’

‘Wel nee, agent, ik ben op zoek naar mijn identiteit, maar ik heb, zoals u ziet, nergens papieren die enige aanwijzing kunnen geven. Ik weet nog steeds niet wie ik ben of waar ik vandaan kom!’

‘Hm,’ bromde Zwart. ‘U bent uw geheugen kwijt?’

‘Inderdaad, agent, zo is het! Ik herinner mij niets meer!’

‘Dus u heeft ook geen onderdak?’

‘Misschien wel, maar ik weet niet waar.’

‘Dan bent u een landloper!’

‘Pardon? Landloper? Ik herinner mij niet, dat ik dat ooit geweest ben!’

‘Heeft u geld?’

‘Vijfentwintig gulden!’

‘Hm! U heeft niets strafbaars begaan, dus moet ik u laten gaan. Maar ik ga wel mijn collega's in de andere gemeenten waarschuwen, dat er een man zonder geheugen door het land zwerft. Bij het geringste vergrijp wordt u ingerekend en net zolang verhoord tot men alles van u weet!’

‘Maar ik wil het zelf ook graag weten!’ riep de man. ‘Neemt u mij maar meteen in verhoor.’

Zwart schudde zijn hoofd. Een verhoor van iemand zonder geheugen was het werk van een psychiater en zolang de man geen strafbaar feit had gepleegd, kon de politie hem geen verhoor afnemen. ‘Ik doe u een voorstel,’ zei Zwart. ‘Ik laat uw foto in de krant zetten met de vraag: wie kent deze man? Misschien krijgen wij dan de gewenste inlichtingen. Of heeft u daar bezwaar tegen?’

‘Niet in het minst, agent. Het is immers in mijn eigen belang? Ik werk volledig met u mee, want ik heb het volste vertrouwen in u!’

‘Ik bel alvast de krant,’ merkte Gerben op en hij draaide het nummer van het Nieuwsblad. Daar was men meteen bereid om een verslaggever te sturen, omdat Gerben zei dat er een bijzonder iemand in de smederij van Klinkhamer verbleef en het zeker de moeite waard was om er een foto van te nemen.

‘Hm,’ bromde Zwart.

‘Wat, hm?’ vroeg Gerben verontwaardigd. ‘Deed ik het niet goed? Ik heb die lui nieuwsgierig gemaakt, dan komen ze meteen!’

‘Goed, broer! En weet jij toevallig ook waar deze meneer de nacht kan doorbrengen?’

‘Ik wil heel graag onderdak hebben,’ begon de man. ‘En voor de kosten wil ik met alle plezier werken!’

‘Goed,’ zei Gerben. ‘Ik breng hem naar Melle de Vries. Die heeft wel plaats in een van zijn bungalows en dan kan meneer tijdelijk werken in het meubelmagazijn!’

Dat vond Zwart prima. Hij knikte goedkeurend naar Gerben, die voor de zoveelste maal een helpende hand bood. Want wat moest de politie beginnen met een man zonder geheugen, die kennelijk geen misdadiger was? Zo iemand kon je niet opsluiten, maar ook niet aan zijn lot overlaten. De hulp van Gerben was dus een heel goede oplossing.

‘En, meneer, omdat u niet meer weet hoe u heet, zullen we u voortaan meneer Vogel noemen. Vindt u dat goed?’ vroeg Gerben.

De man lachte. ‘Ik vind het best!’ knikte hij. ‘U bedoelt zeker dat ik een vreemde vogel ben en dat is nog waar ook. Ik zal ervoor zorgen, dat u mij geen rare vogel gaat noemen!’

‘U draagt een ring. Mag ik die even bekijken?’ vroeg Zwart.

‘Met alle plezier. Alstublieft!’

Tot teleurstelling van Zwart bleken er geen letters in de ring gegraveerd te zijn. ‘Een mooie ring,’ vond Zwart ‘Die is geld waard! Weest u er zuinig op. Heeft u die zelf gekocht of kreeg u hem cadeau?’.

Vogel dacht diep na en schudde mistroostig zijn hoofd. ‘Ik weet het niet. Ik weet het echt niet, agent!’

De telefoon boven de werkbank rinkelde. Het was de bode van het gemeentehuis die vroeg of Zwart bij de burgemeester wilde komen. Klinkhamer gaf de boodschap door.

‘Wel, dan ga ik maar,’ zei Zwart. ‘Regel jij het verder, Gerben?’

‘Het komt in orde,’ beloofde onze vriend.

‘Tot zover vriendelijk bedankt, meneer agent!’ riep Vogel.

‘Geen dank,’ bromde Zwart en hij fietste naar het dorp.

Gerben vroeg aan Vogel: ‘Bent u lang op school geweest?’

‘Ik geloof van wel.’

‘Spreekt u vreemde talen?’ Gerben stelde vragen in het Duits, Frans en Engels en kreeg in alle drie de talen vlot en uitgebreid antwoord. ‘Deksels, u bent goed ontwikkeld!’ begreep Gerben. ‘Wat is het toch gek, dat u zich de lessen van school zo goed herinnert en van uw afkomst niets.’

‘Op welke school bent u geweest?’ vroeg Sietse.

‘In welke plaats stond die school?’ vroeg Hielke.

‘Beste jongens, ik herinner mij totaal niets meer! De afgelopen jaren zijn voor mij één grote, duistere vlek waarin niets te ontdekken valt. Ik denk er steeds over na, maar het enige wat ik bereik met denken is een hevige hoofdpijn!’

‘Het beste zal zijn, dat u een tijdje in ons dorp blijft wonen en werken,’ vond Gerben. ‘U komt dan tot rust en de frisse lucht bij het meer en in de polder zal u goeddoen! Dan komt uw geheugen stukje tot beetje wel terug! En wij zullen u niet meer lastigvallen met allerlei vragen. Dus, jongens, geen gezeur meer tegen meneer Vogel. In het vervolg doen we net alsof hij hier altijd al heeft gewoond.’

‘Begrepen, dokter,’ lachte Sietse.

Er klonken piepende remmen van een woest rijdende auto, die voor de smederij stopte. Een man, gewapend met een fototoestel, stapte uit en kwam de werkplaats binnen. Hij gaf Gerben een hand. ‘Meneer Zonderland, u heeft onze krant gebeld?’

‘Dat klopt! Die meneer daar is zijn geheugen kwijt, daarom moet er een foto van hem in de krant verschijnen, met het verzoek aan de mensen die hem eventueel herkennen dit te willen melden!’

‘Is het echt waar, meneer? Bent u uw geheugen kwijt?’ vroeg de verslaggever.

‘Vogel is mijn naam. Ik herinner mij inderdaad niets meer van mijn verleden!’

‘Maar u weet wel uw naam? Dan is uw familie toch gemakkelijk op te sporen?’

Hielke en Sietse begonnen te lachen.

‘Vogel is de naam, die ik hier heb gekregen! Van hem. Van Gerben!’

‘Zo is het,’ hielp Gerben. ‘Een kind moet toch een naam hebben?’

De verslaggever schudde zijn hoofd. ‘Kind? Kind? Nou ja! En meneer, u herinnert zich toch wel het moment dat u hier kwam?’

‘Jawel! Uit een auto! Ik moest uitstappen op een weg tussen weilanden. En toen was de auto plotseling verdwenen!’

‘Verdwenen? Een hele auto? Zomaar verdwenen?’