De Kameleon heeft goed nieuws

H. de Roos

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642582

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

In het kanaal was een opstootje. (blz. 11)

Hoofdstuk 1
De aanrijding

Voor de welbekende smederij van Klinkhamer in het dorp Lenten stopte een prachtige auto. Deze maakte een deftige indruk, maar die deftigheid werd geheel tenietgedaan toen de eigenaar uitstapte.

Hij was een jongeman, gekleed in een groezelige, blauwe overall, met aan zijn voeten zwarte driekwart laarzen. Op zijn hoofd stond een grijze pet zwierig op één oor. Het was de veeboer Gerben Zonderland, die samen met boer Jellema de grootste boerderij van het dorp bezat. Gerben stond bekend als een vrolijk, opgewekt persoon die wel van een grapje hield.

In de smederij waren Klinkhamer en zijn beide zoons, de tweeling Hielke en Sietse.

‘Hallo, meneer Zonderland!’ riepen de jongens als groet, waarop Gerben antwoordde: ‘Jullie moeten mijn naam Gerben eens goed leren onthouden, anders moet ik het er hardhandig inhameren! Maar daar moet ik wel voorzichtig mee zijn, want met hameren kun je gekke dingen beleven. Vorige week sloeg ik met een zware houten hamer een paal van twee meter in de grond. Toen de paal er een meter was ingeslagen, ging hij geen streep verder. Bij iedere slag danste de hamer op de kop van de paal op en neer, maar zakken deed hij geen millimeter. Ik dacht: er zit zeker een stuk steen in de weg en maakte een reuzenzwaai met de hamer. De klap die volgde, deed evenwel het tegenovergestelde van wat ik had verwacht. In plaats van te zakken, schoot de paal plotseling omhoog en verdween hoog in de lucht.’

‘Ja, ja!’ riep Sietse. ‘En die heb je nooit teruggezien?’

‘Zat er een granaat in de grond?’ vroeg Hielke.

‘Wel nee, de paal trof een ondergrondse bron. De kracht van het opborrelende water spoot de paal de lucht in. Gelukkig kwam hij terecht in de schoorsteen van Jellema's huis en plofte in de haard, waar hij is opgebrand! We kregen er lekkere warmte van, maar Jellema zei: ‘Die manier van hout stoken kun je beter laten. Het is veel te omslachtig.’ Daarom stoken we nu van voren door het deurtje van de kachel!’

‘Dat is toch ouderwets,’ vond Hielke. ‘Waarom neem je geen gaskachel?’

‘Die hebben we ook,’ knikte Gerben. ‘Maar voor de gezelligheid stookt Jellema af en toe de haard. Om met uitgestrekte benen voor de haard te zitten, geeft een behaaglijk gevoel. Maar als een boer as aan zijn schoenen heeft in plaats van modder is dat een fout teken. Dan zit hij meer in huis te luieren dan op het land te werken. En een luie boer kan niet bestaan, die gaat naar de knoppen.’

‘Welke knoppen?’ vroeg Sietse. ‘Naar die van bloemen?’

‘Nee, naar die van een harmonika,’ beweerde Gerben. ‘Ik heb een boer gekend, die zo lui was, dat als hij naar bed ging, hij al op de trap lag te slapen. Zijn hele bedrijf ging naar de haaien en toen is hij straatmuzikant geworden. Pierewiet noemden de mensen hem, want hij speelde en zong steeds: Jan Pierewiet, Jan Pierewiet soldaat. Hij heeft een broek aan, heeft een hemd aan en loopt in de maat!’

Hielke en Sietse begonnen luid te lachen.

Er verscheen een meneer met een tas in de deuropening, die verwonderd naar de zingende Gerben keek.

‘Zo, zo,’ riep hij, ‘u heeft er nogal schik in. Ik heb drie kwartier gefietst, maar heb nu beslist geen zin meer om te zingen. Ik zou ook zo'n mooie auto moeten hebben zoals hier voor de deur staat. Die is zeker van een kapitalist?’

‘Die auto is van een kennis van de dokter,’ fantaseerde Gerben.

‘Ja, ja, kapitalisten bij elkaar,’ begreep de meneer. ‘Daar komt een gewone werkman nooit aan toe.’

‘Wel nee,’ stemde Gerben in. ‘De gewone man mag blij zijn als hij een fiets heeft. Zo'n auto kost duizenden, wie kan dat betalen? Alleen rijkelui. Die dure auto's moesten ze met een hamer eens wat opknappen.’

‘Ga je gang!’ riep Sietse. ‘Hier heb je de voorhamer!’

‘Maar ik kom hier niet voor een hamer. Ik moet een nieuwe steekschop hebben, want mijn oude is gebroken op een ertslaag!’ ‘Erts?’ vroeg de meneer verwonderd. ‘Zit hier erts in de grond?’

‘Ik weet niet precies wat het is,’ bekende Gerben. ‘Maar er zit een laag bruine aarde onder het weiland en die is behoorlijk hard. Ik stak mijn schop erop kapot!’

‘Dan moet u een schop van dit merk nemen.’ De meneer haalde een groot boek uit zijn tas, waarin allerlei gereedschap stond afgebeeld. Hij was vertegenwoordiger in ijzerwaren voor een grote firma in de stad.

Hielke keek ook in het boek en riep:. ‘Dat gereedschap verkopen wij ook! Ik ga een schop voor je halen, Gerben.’ Hij ging naar het magazijn in de werkplaats en de meneer toonde zijn boeken aan Klinkhamer, die er enige bestellingen uit deed.

Gerben kreeg een nieuwe schop en ging naar zijn auto.

Door een raam zag de meneer verbaasd dat hij in de auto stapte en wegreed. ‘Alsjemenou!’ riep de vertegenwoordiger. ‘Ik dacht dat hij een landarbeider was, maar hij is een kapitalist!’

‘Hij is een kennis van de dokter,’ knikte Sietse lachend.

‘Hij is een hard werkende boer, die goed zijn kost verdient,’ zei Klinkhamer. ‘Als hij iets koopt, koopt hij iets goeds. Hij nam ook een schop van uw firma.’

‘Dat is waar,’ stemde de vertegenwoordiger in. ‘Maar kan hij een grote boerderij goed beheren? Als hij zijn geld uitgeeft aan dure auto's en dergelijke dingen komt hij op den duur te kort.’

‘Dat is Gerben wel toevertrouwd,’ wist Klinkhamer. ‘Hij is een man op wie onze gemeente trots mag zijn.’

De vertegenwoordiger kon het nauwelijks geloven. ‘Ik dacht dat hij een doodgewone boerenarbeider was. Maar schijn bedriegt.’ Hoofdschuddend deed hij zijn boeken in de tas, gaf dan Klinkhamer een hand en bedankte voor de bestellingen. ‘Tot ziens, Klinkhamer, ik ga weer fietsen. Ik zal blij zijn als ik weer thuis ben.’

‘Wij kunnen u wel over het meer varen,’ bood Hielke aan. ‘Dat scheelt u de helft van de afstand.’

‘Als dat zou kunnen?’ vroeg de meneer gretig.

‘Wel ja,’ knikte Klinkhamer. ‘De jongens doen het graag. Gaat u maar met hen mee.’

De meneer nam zijn fiets en volgde onze tweeling tot achter de smederij waar aan de kant van de vaart een boothuis was gebouwd. Daarin lag de Kameleon, een lomp gebouwd ijzeren vaartuig dat in alle kleuren van de regenboog was geschilderd.

‘Is dat nu jullie beroemde Kameleon?’ vroeg de meneer. ‘Ik heb er wel van gehoord dat jullie een boot bezitten waarmee vele reddingen zijn verricht, maar ik had me een groter vaartuig voorgesteld. Hierin is nauwelijks plaats voor mijn fiets.’

‘Het gaat best,’ wist Hielke. ‘We leggen de fiets op de motorkap en u kunt voorin bij de boeg zitten.’

‘Dan haal ik mijn boeken uit de tas,’ zei de meneer. ‘Als de fiets in het water valt, blijven mijn papieren droog.’

De fiets werd op de kap van de motor, die in het midden van de boot stond, gelegd en Sietse bond hem met een touw vast om verschuiven te voorkomen. De meneer ging voorin zitten, terwijl Hielke en Sietse samen op het achterbankje plaats namen.

Hielke opende de deur aan de vaarkant, Sietse startte de motor en de Kameleon voer langzaam tot het midden van de vaart. Toen schakelde Sietse de versnelling in, waarna de boot vooruitschoot naar de brug, die daar vlak bij lag.

‘Nou, nou,’ riep de meneer verbaasd, ‘dat gaat hard! Doe wel een beetje voorzichtig. Ik maak liever geen ongeluk mee.’

‘Wel nee,’ riep Hielke. ‘Deze boot is reuze solide. U zult zien hoe lekker ze vaart.’

Ze doken onder de brug door. Het grote meer lag voor hen. Sietse volgde de geul, die was aangegeven met tonnebakens en voer rechtstreeks naar de overkant waar de toren van het dorp Jonkersveen als een baken boven de groene weiden uitstak.

De meneer keek verrast hoe snel de Kameleon voer, waarbij ze vele boten inhaalden en passeerden. ‘Het is geweldig, jongens!’ riep hij. ‘Dit is inderdaad een reuze boot! Tjonge wat gaat dat hard.’

‘We kunnen wel sneller,’ zei Hielke, ‘maar dan spat het boegwater u nat!’

Ze voeren langs het eiland, midden in het meer en naderden de overkant. Daar was de ingang van het kanaal dat naar de stad liep. In het kanaal was een opstootje. Enige plezierboten belemmerden de doorgang. Twee boten waren in aanvaring gekomen en lagen muurvast op elkaar geschoven. De schippers scholden elkaar voor alles uit en elk gaf de ander de schuld van onoplettendheid. De heren probeerden de boten los te duwen, maar dat lukte niet. De boten waren zwaar en lagen stevig op elkaar gedrukt.

Sietse liet de Kameleon stoppen en riep: ‘Als jullie de motoren op volle kracht achteruit laten draaien, komen wij helpen.’

De beide ruziemakers keken verstoord naar de jongens in die kleine boot. ‘Hoepel op!’ riepen ze. ‘Wat kunnen jullie met die notedop? Maak het niet erger dan het al is. Dit is geen kwajongenswerk!’

Hielke en Sietse knipoogden naar de vertegenwoordiger, die hoofdschuddend naar de twee vastzittende boten keek. Hij vroeg zich af hoe je zoiets kon verhelpen.

Sietse wist echter raad. Hij liet de Kameleon keren en voer even terug. Toen gaf hij de motor vol gas en met grote snelheid ging de Kameleon op de twee boten af.

De beide eigenaren riepen verschrikt: ‘Stop!’

Maar zo slim was Sietse wel. Hij naderde tot op drie meter en zette dan de motor op volle kracht achteruit. De kolkende, bruisende watermassa die door de Kameleon werd veroorzaakt, botste tegen de twee motorjachten, die daardoor op en neer deinden en gedeeltelijk van elkaar gleden. ‘Laat jullie motoren achteruitdraaien,’ riep Sietse. ‘Dan zijn de boten zo los!’

De mannen deden met tegenzin wat die kwajongen hun toeriep en inderdaad gleden de boten van elkaar.

Terwijl de mannen de schade aan hun vaartuigen gingen bekijken, voer de Kameleon verder.

‘Mijn complimenten, jongens,’ zei de vertegenwoordiger. ‘Nu heb ik met eigen ogen gezien hoe jullie boot hulp biedt. Het is fantastisch. Wat kan die motor een kracht ontwikkelen!’

‘Tja,’ zei Sietse. ‘Eerst scholden die mannen ons uit en daarna bedankten ze ons niet voor de hulp. In het vervolg vaar ik door als er weer een ongeval is.’

‘Dat meen je toch niet?’ vroeg de meneer. ‘Je vergeet hoe die mensen de kluts kwijt waren door de averij die hun boten opliepen.’

‘Wel ja,’ lachte Hielke. ‘Het was voor de Kameleon geen moeite. We hebben wel vaker vastzittende boten losgeweekt!’

‘Losgeweekt?’ vroeg de meneer. ‘Jij praat erover alsof je een postzegel lostrekt.’

‘Toch is het waar,’ beweerde Hielke. ‘Vorige maand lag er een groot zeiljacht buiten de vaargeul vast in ondiep water. De kiel zat vastgezogen in de modder. Wij hebben toen met de Kameleon enige rondjes rond het jacht gevaren en hoge golven gemaakt, waardoor het jacht in beweging kwam en ten slotte naar de vaargeul dreef.’

‘Ik geloof het best,’ zei de meneer. ‘En wat varen we snel. Zo meteen zijn we al in Jonkersveen!’

Ze naderden de eerste huizen van het dorp en legden aan bij een straatje dat rechtstreeks naar de hoofdstraat voerde.

De meneer ging aan wal en Hielke reikte hem zijn fiets aan. ‘Wat ben ik jullie schuldig, jongens?’

‘Helemaal niets, meneer. Tot ziens! Varen, Sietse,’ riep Hielke en de Kameleon ging meteen terug.

De vertegenwoordiger keek de boot bewonderend na. Dat zo'n gewone boot zo hard kon varen, vond hij geweldig. En die twee jongens waren eersteklas schippers en leuke helpers!

Op de terugweg naar het meer voer de Kameleon langs de twee boten die de aanvaring hadden gehad.

Een van de schippers zag de Kameleon en riep: ‘Nog wel bedankt voor de hulp, jongens!’

‘Het was de moeite niet,’ antwoordde Hielke.

‘Dat valt me mee,’ bromde Sietse. Hij klopte op de motorkap en zei: ‘Je hebt het goed gedaan, Kameleontje!’

Opgewekt voeren onze vrienden het meer op.

Sietse stuurde naar de kant waar het Paviljoen stond. Dat was een restaurant met een groot terras, waar onder kleurige parasols vele bezoekers aan tafeltjes zaten te genieten van het uitzicht over het meer. Een van die bezoekers was een meneer die onze vrienden wenkte bij hem te komen.

‘Daar is meneer Karels,’ zei Hielke. ‘Leg even aan, Sietse.’

De Kameleon meerde tussen twee luxe motorboten en onze vrienden gingen aan wal, naar het tafeltje van meneer Karels.

‘Hallo, jongens,’ groette hij. ‘Kom er even bij zitten. Lusten jullie koffie?’

‘Alstublieft,’ knikte de tweeling glunderend en zij gingen aan weerskanten van meneer Karels zitten.

‘Moet u niet werken?’ vroeg Sietse.

‘Wel, vriend, de boog kan niet altijd gespannen zijn. Als ontwerper van meubels moet ik af en toe even ontspannen om nieuwe. ideeën op te doen. En daarvoor kun je geen betere plaats vinden dan hier waar het heerlijk rustig is, terwijl er veel te zien is met al die kleurige boten op het meer.’

‘Koopt u ook een boot?’ vroeg Hielke.

‘Ik denk erover een te laten bouwen volgens een eigen ontwerp.’

‘Dan moet u wel weten hoe een boot moet worden gemaakt,’ meende Sietse. ‘Het steekt nogal nauw wat de vormen betreft!’

‘Daarvoor pleeg ik overleg met de hellingbaas. Hij zal er wel voor zorgen dat mijn boot blijft drijven en dat is een van de voornaamste eisen waaraan moet worden voldaan!’ vond meneer Karels.

‘De machinist van de boterfabriek bouwde een motorboot,’ vertelde Hielke. ‘Maar door de grote kajuit lag de boot van voren te diep en bleef de schroef boven water. Ze hebben toen enige kruiwagens beton achterin gestort. Door dat gewicht zakte de boot dieper en kwam de schroef onder water. Maar snel varen kon de boot niet, ze was iets te zwaar geworden!’

‘Het was toch wel een mooie boot,’ vulde Sietse aan. ‘En als ik een boot zou bouwen, zou het er een moeten zijn met een ronde boeg!’

‘Maar een scherpe boeg snijdt toch beter door het water?’ merkte meneer Karels op.

‘Dat kan wel zo zijn,’ antwoordde Sietse, ‘maar zo'n boot gaat naar voren dieper. En een ronde boeg glijdt op het water en tilt de boot omhoog, zodat ze minder weerstand heeft. De Friese schepen varen allemaal met ronde boegen en die schippers weten wel wat het beste is. Onze boot heeft ook een stompe boeg en glijdt gemakkelijk over de hoogste golven.’

‘Tja,’ peinsde meneer Karels. ‘Dat is misschien wel waar. Zodra ik een ontwerp heb, laat ik het jullie zien en mogen jullie het beoordelen. Mag ik straks met jullie terugvaren?’

‘Natuurlijk,’ knikte Hielke. ‘Wij zijn nu uw gast en u bent zo meteen onze gast. Wij varen u waarheen u maar wilt.’

Ze dronken de koffie op en stapten daarna in de Kameleon. Meneer Karels zat op het voorbankje en knikte goedkeurend toen de boot snel over het meer voer.

Er naderde een sleepboot, die grote golven opwierp. Sietse stuurde de Kameleon in die golven, maar hun sterke boot nam deze hindernis zonder moeite. De grote watermassa voor de boeg tilde de Kameleon omhoog, waarna het water onder de boot door stroomde en onze schippers ongestoord verder voeren.

‘Ja, jongens,’ riep meneer Karels, ‘jullie hebben gelijk. De boeg van jullie boot verwerkt de golven moeiteloos!’ Ineens zag hij tot zijn verbazing dat ze de brug bij hun dorp reeds naderden. ‘Dat gaat snel!’ vond hij. ‘Ik heb anderhalf uur gelopen naar het Paviljoen en jullie doen die afstand in een kwartiertje!’

Hielke en Sietse glunderden trots en brachten hun passagier tot midden in het dorp.

Meneer Karels bedankte de jongens voor het tochtje en ging aan wal. Daarbij lette hij niet op het verkeer, met als gevolg dat een jongedame op een fiets tegen hem opbotste. Het meisje viel en werd door meneer Karels weer op de been geholpen.

‘Heeft u zich bezeerd?’ vroeg hij bezorgd. ‘Neemt u het mij niet kwalijk. Het is mijn schuld, ik keek niet goed uit!’

‘Het valt wel mee, meneer, maar mijn fiets kan niet veel hebben. Hij is oud en krakkemikkig. Kijk, het frame is gebroken!’

Hielke en Sietse, die getuige waren van de botsing, kwamen de fiets bekijken.

‘Wij kunnen hem wel repareren,’ bood Hielke aan.

‘Als dat kan, dan graag!’ riep meneer Karels. ‘Ik zal jullie de kosten wel vergoeden.’

Onze vrienden kenden de jongedame wel, ze heette Geeske Volkertsma en woonde bij haar ouders in een nieuwe straat aan de andere kant van het dorp.

‘Wel, Geeske,’ zei Sietse, ‘wij nemen de fiets mee en gaan hem repareren. Kom hem vanmiddag maar terughalen.’

‘Dan kom ik om drie uur,’ zei Geeske. ‘Is dat goed?’

De jongens vonden het best, legden de fiets in de Kameleon en namen hem mee naar de smederij.

‘Wat is dat voor moois?’ vroeg vader Klinkhamer toen de tweeling binnenkwam. ‘Een tweedelige fiets? Wat moeten jullie daarmee?’

‘Repareren, vader.’

Klinkhamer schudde zijn hoofd en vond dat zoiets het repareren niet waard was

‘Toch zal het moeten,’ legde Sietse uit. ‘De fiets is van Geeske Volkertsma en die heeft geen geld. Als het wel geld gaat kosten, betaalt meneer Karels het, want hij veroorzaakte een botsing.’

‘Dat wordt kunst- en vliegwerk,’ bromde Klinkhamer. ‘Maar ik breek er mijn hoofd niet over. Ik ga kijken wat onze moeder op tafel heeft getoverd. Of hebben jullie nog geen trek?’

‘Natuurlijk, wij gaan mee!’ riep Hielke en ze gingen in de keuken hun handen wassen. Daarna zochten ze een plaats rond de tafel in de kamer, waarop een schaal vol dampende aardappels stond.

Moeder bracht vlees en groente binnen, waarna de smulpartij kon beginnen. Mevrouw Klinkhamer zag met genoegen hoe haar ‘mannen’ zich te goed deden.

‘En, jongens?’ vroeg Klinkhamer. ‘Hebben jullie nog bij het ijzererts van Gerben gekeken?’

‘Wij zijn niet bij Gerben geweest, vader,’ vertelde Hielke. ‘We hebben met meneer Karels koffiegedronken bij het Paviljoen. Daarna brachten we hem naar het Raadhuisplein en daar botste hij tegen de fiets van Geeske, omdat hij niet goed uitkeek.’

‘Zo, zo,’ spotte Klinkhamer. ‘De heren zaten bij het Paviljoen. Ik had gehoopt dat jullie bij Gerben waren gaan kijken hoe groot die ertslaag is. Ik had er graag een kruiwagen vol van willen smelten!’

‘Smelten?’ vroeg Sietse. ‘Dat is toch allemaal onzin? Hier vind je geen erts.’

‘Maar, Sietse, het spreekwoord zegt: onderzoek alle dingen en behoud het goede! Gerben brak zijn schop op die harde grondlaag, dus was het wel iets bijzonders. Als jullie een emmertje grond hadden meegenomen, konden we het smelten in een ijzeren pot op het smidsvuur.’

‘Grond smelten?’ riep Hielke. ‘Dat lukt nooit!’

‘Zolang je het niet hebt geprobeerd, Hielke, kun je het niet weten. En als het wel zou smelten, zouden wij geultjes in de tuin kunnen graven en die volgieten met het vloeibare ijzer. Zodra het dan afgekoeld en hard geworden was, hadden wij de staven uit de grond kunnen halen. Dan zou ik ze daarna kunnen bewerken. Misschien zou ik er onbreekbare beitels van smeden.’

‘Geultjes in de grond spitten?’ vroeg moeder. ‘Maar dat gebeurt niet! Ik wil die rommel niet in de tuin hebben!’

‘Maar we moeten van alles proberen om geld te verdienen,’ hield Klinkhamer vol. ‘Het leven wordt steeds duurder!’ Hij knipoogde naar de jongens, die vrolijk lachten.

‘Ik zie het al,’ mopperde moeder. ‘Jullie zitten weer flauw te fantaseren!’

‘Niet kwaad worden, moeder,’ suste Klinkhamer. ‘Je hebt weer uitstekend gekookt. Nietwaar, jongens?’

‘Ja, moeder,’ knikte onze tweeling en Sietse voegde eraan toe: ‘De appelmoes vond ik heerlijk.’

‘Appelmoes?’ riep moeder verbaasd. ‘Maar, jongen, dat was uienpuree!’

Sietse keek ongelovig, terwijl de anderen hem uitlachten.

‘Tja, Sietse,’ vond Klinkhamer. ‘Als je uien zo kunt koken dat het als appelmoes smaakt, ben je wel een eersteklas kok! En dat is moeder!’

Ze kregen nog rijstepap, waarover Hielke veel kaneel strooide. ‘Pas op,’ waarschuwde moeder, ‘zo raak je verstopt!’

‘Dat bestaat niet!’ meende Hielke. ‘Door de uien raak ik niet verstopt. Integendeel, daarvan knalt de uitlaat extra luid!’

Moeder schudde haar hoofd, die jongens hadden altijd van die gekke opmerkingen.

De tafel werd afgeruimd, Klinkhamer deed een dutje in zijn ‘luie stoel’ en de jongens gingen naar de smederij om de fiets te repareren.

Het gebroken frame zaagden ze in tweeën en door er stukken buis overheen te schuiven kon het geheel in elkaar worden gelast. Het lassen moest vader doen, want dat werk hadden onze rakkers nog niet geleerd.

Hoewel Klinkhamer veel te doen had, ging hij toch eerst de fiets lassen. De jongens moesten erop letten dat de delen recht aan elkaar kwamen te zitten. ‘Want op een kromme fiets kun je alleen maar cirkels rijden,’ merkte de smid op.

Na het lassen moest het roodgloeiende ijzer geleidelijk afkoelen. Daarna werd alles keurig gelakt.

Het karwei was klaar toen Geeske haar fiets kwam halen. Ze keek verbaasd naar de verdikking rond de gelaste buizen, maar toen ze merkte hoe stevig de fiets was geworden, riep ze bewonderend: ‘Ai, mijn karretje is nu veel sterker geworden. Als ik erop fietste, had ik vaak het gevoel dat hij uit elkaar zou vallen, maar dat hebben jullie prima verholpen.’

‘Het is geen beste fiets,’ vond Sietse. ‘De spaken zijn bijna doorgeroest en de ketting is versleten.’