De Kameleon draagt zijn steentje bij

H. de Roos

Geïllustreerd door Gerard van Straaten

Colofon

NUR 280

Bisac JUV007000

ISBN 9789020642599

© Uitgeverij Kluitman Alkmaar b.v.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

kluitman.nl

Daar kwamen alle koeien naar het hek lopen. (blz. 50)

Hoofdstuk 1
Er komt een goede bekende

De bus uit de stad naderde het dorp Lenten. De zware auto denderde over de ophaalbrug die over de vaart lag, die in een groot meer uitmondde. Voorbij de brugwachterswoning stopte de bus om een passagier te laten uitstappen. Het was een man, gekleed in een grijs zomerkostuum, bruine schoenen en op zijn hoofd droeg hij een slappe, vilten hoed. Hij zette een grote koffer op de grond en keek de bus na, die de dorpsstraat van Lenten insloeg. Daarna keek hij over het meer en hij zag bij de brug een motor-bootje uit de vaart te voorschijn komen. De boot was bemand door twee blonde knapen die sprekend op elkaar leken. Ze waren kennelijk een tweeling.

De man keek naar Hielke en Sietse Klinkhamer, de zonen van de dorpssmid.

De meneer in het grijze pak stak zijn hand op naar de jongens.

Sietse vroeg aan Hielke: ‘Wie is dat? Hij komt mij bekend voor.’

‘Ik weet het niet,’ zei Hielke. ‘Maar ik geloof dat hij ons wil spreken.’

De meneer stond te wenken en Sietse stuurde de boot naar de vreemdeling toe. ‘Hallo, Klinkhamertjes!’ begroette de man hun. ‘Kijk, kijk, jullie boot is nog prima, zie ik. Allemaal goed gezond? Jullie vader en moeder ook?’

‘We mogen niet mopperen,’ zei Sietse. ‘Onze boot vaart nog prima en met ons gaat het ook goed. Maar ik weet niet precies wie u bent. Ik heb u wel meer gezien, maar ik kan me niet herinneren waar.’

‘Wel, ik ben nog eens met jullie meegevaren naar een café aan de overkant om mijn materiaal te halen.’

‘Ha, ik weet het!’ riep Hielke. ‘U bent de schoorsteenbouwer!’

‘Dan bent u meneer Jaarsma!’ wist Sietse.

‘Kijk, kijk, jullie zijn mijn naam nog niet vergeten,’ lachte meneer Jaarsma. ‘Dat vind ik geweldig! Trouwens, ik vind alles hier prachtig! Het meer, de polder, het dorp. Jullie wonen hier fijn en gezond, met veel afwisseling. Ik voel me echt tot dit dorp aangetrokken.’

‘Komt u hier dan ook wonen?’ vroeg Hielke.

‘Misschien, maar voorlopig kom ik alleen logeren in hotel de Gouden Leeuw.’

‘Wij brengen u er wel even heen,’ bood Sietse aan. ‘Geeft u de koffer maar.’

Dat vond meneer Jaarsma een goed idee en hij stapte aan boord van de Kameleon.

De boot voer terug naar de brug en ging eronderdoor.

Ze voeren door de vaart en passeerden het erf van Klinkhamer en nog meer erven, totdat ze het Raadhuisplein bereikten, waar ze aanlegden.

De torenklok sloeg tien uur en dat deed meneer Jaarsma opmerken: ‘Het is nog vroeg. Ik zou best een tochtje over het meer willen maken, maar ik weet niet of dat jullie gelegen komt?’

‘Natuurlijk wel!’ knikte Sietse. ‘We hebben zeeën van tijd, want we hebben vakantie. U kunt dus wel vaker met ons uit varen gaan.’

‘Dat is geweldig, jongens! Maar ik moet eerst mijn koffer in het hotel brengen en zeggen dat ik ben gearriveerd. Anders weten ze niet dat ik met de bus ben gekomen.’

‘Gaat uw gang,’ zei Hielke. ‘Wij wachten wel.’

Meneer Jaarsma nam de koffer op en verdween ermee in het hotel. Terwijl Sietse de Kameleon liet keren, kwam veldwachter Zwart aanlopen. ‘Hebben jullie een passagier?’ vroeg hij.

‘Ja! De schoorsteenbouwer Jaarsma,’ zei Sietse. ‘Hij logeert in het hotel.’

‘Zo? Meneer doet maar. Hij verdient zeker goed?’

‘Misschien is hij wel een inbreker,’ zei Hielke lachend. ‘U mag zijn koffer weleens doorzoeken!’

‘Dat hebben we de vorige keer al gedaan, toen hij de schoorsteen van de boterfabriek kwam repareren,’ zei Zwart. ‘Dat wil zeggen, dat deed mijn plaatsvervanger Kortstra. Maar het verwonden me wel dat de schoorsteen weer moet worden gerepareerd, want de ketel wordt niet meer gestookt.’

‘U kunt het Jaarsma zelf vragen,’ zei Sietse. ‘Daar komt hij.’

Jaarsma liep fluitend op de Kameleon af en groette opgewekt meneer Zwart.

‘Goedemorgen, Jaarsma,’ zei Zwart. ‘Komt u de fabrieksschoorsteen weer repareren?’

‘Nee, nee, meneer Zwart. Ik kom de schoorsteen fatsoeneren.’

‘Aha, juist,’ zei Zwart, hoewel hij niet wist wat dat precies te betekenen had.

Sietse startte de motor en Jaarsma stapte weer aan boord.

‘We gaan even het meer rond,’ verklaarde Jaarsma aan Zwart. ‘Ik weet niet of de politie te water ook moet worden gewaarschuwd dat we in aantocht zijn, want de Kameleon is een geduchte boot!’

‘Het loopt wel los met jullie,’ zei Zwart lachend. ‘Ik wens u veel plezier!’

Daarop vertrok de Kameleon naar het meer.

‘Is de schoorsteen van de meubelfabriek onfatsoenlijk?’ vroeg Sietse.

‘Ha, ha, die is goed!’ vond Jaarsma. ‘Het ding wordt krom en gaat scheef staan en daarom ga ik hem afbreken!’

Ze voeren onder de brug door, waarna ze met volle kracht vooruit het meer opstoven. Ze volgden de vaargeul die was afgebakend met tonnebakens en naderden het eiland dat midden in het meer lag.

Enige jongens waren er bezig een kampeertent op te zetten. Dat lukte niet best en Jaarsma riep: ‘Die is er geweest!’

‘Wel nee,’ zei Sietse. ‘Die ene stok moet beter worden geplaatst!’

‘Maar ik heb het niet over die tent,’ antwoordde Jaarsma. ‘Kijken jullie eens goed naar de overkant. Naar het dorp Jonkersveen!’

‘Ai, de toren staat scheef!’ ontdekte Hielke.

‘Juist. En dat gebeurde plotseling. Ik zag de torenspits scheeftrekken! Dat ding is zeker erg oud!’

‘Kijk,’ riep Sietse, ‘hij zakt nog verder! Die komt straks op straat te liggen!’ Hij gaf de motor vol gas en liet de boot in de hoogste versnelling richting Jonkersveen varen. Zoals gewoonlijk moest de tweeling er weer bij zijn als er iets te beleven viel.

‘Doe maar kalm aan,’ zei Jaarsma. ‘Het enige dat je kunt krijgen, is een smerig pak, want als die spits op de straat valt, komt er een wolk stof los en daar word je niet schoner van!’

De Kameleon voer snel door het kanaal naar Jonkersveen. Daar legde Sietse de boot aan bij het van een melkboer.

De man begroette onze vrienden joviaal en vroeg lachend: ‘Komen jullie ons dorp weer onveilig maken?’

‘Het dorp is al onveilig,’ riep Sietse. ‘Zo meteen dondert de torenspits naar beneden!’

Op hetzelfde moment klonk er gekraak, gevolgd door een doffe dreun en onze vrienden zagen een wolk van stof door de hoofdstraat trekken.

‘Wat krijgen we nou?’ riep de melkboer verbaasd. ‘Wie breekt hier de kerk af?’

‘Niet de dominee!’ lachte Jaarsma. ‘Ik vermoed dat de tand des tijds de boosdoener is.’

‘We gaan kijken!’ riep Sietse en hij holde naar de hoofdstraat. Daar bleef hij wachten tot de stofwolk was opgetrokken. Gevolgd door Hielke en Jaarsma liep hij naar de kerk.

Er verzamelden zich meer mensen die beduusd naar de toren keken, waarvan de spits op de grond was gevallen en brokken muur mee naar beneden waren gekomen.

‘De rest kunnen ze wel afbreken,’ vond Jaarsma. ‘De muren zijn waardeloos. Het regenwater is in de open voegen gedrongen en heeft het metselwerk aagetast.’

‘Maar dan zit ons dorp zonder toren!’ zei een vrouw. ‘Dat kan toch niet? Wat is een dorp zonder toren?’

‘Dat is een giraf zonder hals!’ riep Hielke lachend.

‘Jullie kunnen wel lachen,’ vond een man in een wit pak. ‘Jullie toren staat er nog, maar die is ook al oud. Vandaag of morgen gaat hij ook tegen de vlakte.’

‘Ik zie grote stukken daklood,’ merkte Sietse op. ‘Dat is geld waard.’

‘Je blijft eraf!’ riep een werkman van de gemeente. ‘Iedereen moet hier vertrekken! Het kan gevaarlijk worden als er nog meer muurwerk naar beneden valt.’

Er rolden een paar bakstenen voor de voeten van Jaarsma en dat was voor hem het sein om naar Lenten terug te gaan. ‘Kom, jongens!’ riep hij. ‘Op deze puinhoop ben ik uitgekeken. Ik ben liever op het meer in de frisse lucht.’

Hielke en Sietse volgden hem naar het straatje waaraan de Kameleon lag.

Tegen de melkboer zei Jaarsma: ‘U kunt binnenkort dokken voor een nieuwe toren, want de oude is een ruïne.’

‘Ik heb geen geld,’ was het antwoord. ‘En ik denk dat de meeste mensen hun geld wel aan iets anders willen besteden. Zonder toren kun je wel leven, maar zonder eten niet!’

‘Ik hoor het al,’ zei Jaarsma tegen de tweeling. ‘Dat wordt een skelet met een klok tussen zijn ribben!’

Hielke en Sietse lachten en terwijl ze door het kanaal naar het meer voeren, vroeg Hielke: ‘Wat bedoelt u met een skelet met een klok tussen zijn ribben?’

‘Nou, er zijn natuurlijk op meer plaatsen weleens oude torens in elkaar gestort en omdat het bouwen van een nieuwe toren veel geld kost, zoekt men liever een goedkopere oplossing. Ze zetten dan vier lange, betonnen palen neer, in een vierkant, met zo hoog mogelijk een bordesje ertussen. Op dat hordes plaatsen ze een uurwerk en hangen er een klok onder. Zo kan de toren zijn normale functie vervullen van het luiden van de klok en het aanwijzen van de tijd. Maar het maakt wel een armoedige indruk.’

‘Is het waar dat onze toren ook gauw omvalt?’ vroeg Hielke. ‘Dat zei die man in dat witte pak!’

‘Dat was een toerist,’ zei Jaarsma. ‘Die weet er niets van! Maar voor de zekerheid wil ik weleens kijken hoe het met jullie toren is gesteld.’

‘Misschien moet er rondom een muur worden gemetseld,’ dacht Sietse. ‘Dat is bij de Woudaap ook gebeurd.’

‘Aha,’ zei Jaarsma. ‘Er is een muur rond de Woudaap gemetseld? Ik dacht al: wat is er voor bijzonders aan, maar nu begrijp ik het. Stond de molen op instorten?’

‘Wel nee, de molen is nog klokgaaf! De muur is geplaatst ter bescherming tegen brandstichters1. Er werd benzine tegen de houten wand gegooid, maar de boosdoeners hadden geen lucifers om brand te stichten. Anders was de molen nu misschien verdwenen, net zoals de toren van Jonkersveen!’

‘Die toren is verwaarloosd,’ zei Jaarsma. ‘Alles vraagt op zijn tijd om onderhoud. Wanneer jullie de boot niet af en toe een laagje verf geven, gaat ze roesten en wordt op den duur lek.’

‘Onze boot is nog klokgaaf!’ pochte Sietse.

‘We schilderen haar ieder jaar,’ zei Hielke.

‘Nou, dat zit dan wel snor,’ vond Jaarsma. ‘En, schippers, zullen we even bij het Paviljoen kijken of de koffie klaar is?’

Dat vonden de jongens natuurlijk best en Sietse stuurde de Kameleon naar het Paviljoen en legde aan bij het terras.

Daar zaten vele gasten te genieten van het uitzicht over het meer.

Jaarsma liep naar een tafeltje onder een gele parasol waar onze reizigers gingen zitten. Bij een kelner bestelde Jaarsma drie koffie met slagroom en voor ieder een gebakje.

‘Die gebakjes had u niet moeten bestellen,’ meende Hielke. ‘Want ze zijn hier nogal duur.’

‘Als ze maar lekker zijn,’ vond Jaarsma. ‘Geld speelt geen rol!’

‘Maar er verdwijnen tegenwoordig veel schoorstenen,’ merkte Sietse op. ‘Dat betekent voor u steeds minder werk en dus kunt u minder verdienen.’

‘Juist!’ zei Jaarsma. ‘Maar ik zit niet om werk verlegen. Ik red me best, al doe ik geen slag, geen fluit of hoe je al dat gewroet maar wilt noemen. En dat alles voor een paar centen. Nee, jongens, deze Jaarsma heeft verder gekeken dan zijn neus lang is. Toen ik ontdekte dat er steeds minder werk voor de schoorsteenbouwer kwam, heb ik een andere bron van inkomsten gezocht. Ik ging naar een plaats waar veel geld is. Ik ben gaan gokken!’

‘Gokken?’ riepen Hielke en Sietse verbaasd.

‘Niet zo luidruchtig,’ gebaarde Jaarsma. ‘De hele wereld hoeft het niet te horen. Aan de speeltafels had ik veel geluk, dus reisde ik naar alle steden waar gokpaleizen staan. Laat ik nou het stomme geluk hebben dat ik overal grote bedragen won. Maar zodra het geluk mij in de steek liet, ben ik meteen gestopt met spelen en nu doe ik het nooit meer. Voor je het weet, ben je alles weer kwijt!’

‘Dus u heeft misschien wel een miljoen?’ viste Hielke.

‘Dat vertel ik lekker niet,’ zei Jaarsma vrolijk. ‘Ik kan ruimschoots van mijn rente leven en daar ben ik best tevreden mee.’

Sietse zei: ‘U hoeft dus niet meer te werken! Waarom doet u het dan wel?’

‘Ik bouw geen schoorstenen meer, Sietse. Maar ik breek ze wel af en daarmee verdien ik dan een zakcentje. Als het moeilijke karweitjes zijn, doe ik het niet. Hier, bij het meubelmagazijn, staat een kleine schoorsteen. Dat is een makkelijk klusje en ik help daarmee mijn vriend Gerben.’

‘In plaats van bouwer, bent u dus afbreker,’ merkte Hielke op. ‘En nu werkt u voor Gerben, de mede-eigenaar van het meubelmagazijn.’

‘Ja, die Gerben heeft goed geboerd,’ zei Jaarsma lachend. ‘Eens werden wij samen verdacht van een juwelendiefstal en nu blijken we beiden rijk genoeg te zijn om juwelen te kunnen kopen. Het leven zit vol verrassingen, jongens!’ Jaarsma riep de kelner en rekende af.

De man bedankte heel beleefd en dat kon volgens Sietse alleen maar betekenen dat hij een royale fooi had gekregen.

Onze vrienden stapten weer in de Kameleon en voeren het meer over naar de Woudaap.

Daar ging Jaarsma het metselwerk bekijken. ‘Kijk, kijk,’ zei hij goedkeurend. ‘Het zijn solide, geglazuurde stenen. Daarin kan geen regenwater dringen. Dat wil zeggen als de bovenste laag goed is afgedekt.’

Uit de molen kwam Kees aanlopen, een vriend van Hielke en Sietse. Hij vroeg: ‘Wat komt die meneer doen?’

‘Inspecteren,’ zei Sietse. ‘Als het niet deugt, wordt alles weer weggebroken.’

Uit het schuurtje naast de molen kwam Dijkstra, de vader van Kees. Aan Jaarsma vroeg hij: ‘Bent u een controleur?’

‘Wel nee! Ik ben schoorsteenbouwer.’

‘Schoorsteenbouwer?’ riep Dijkstra verbaasd en een beetje verontwaardigd. ‘Wat heeft een schoorsteenbouwer met een windmolen te maken?’

‘Wel,’ antwoordde Jaarsma. ‘Als een molen in brand raakt, moet u eens kijken wat voor een schoorsteen het opeens geworden is. Er zit dan een ontzettende trek in het vuur dat met kracht naar boven wordt gezogen. Het gaat zelfs nog beter dan in een fabrieksschoorsteen!’

‘Dat is me bekend,’ zei Dijkstra. ‘Maar het binnenwerk van de Woudaap is van hard Amerikaans grenen en dat brandt niet zo gauw.’

‘Nou, gelukkig voor u. Dan kan deze molen nog jaren mee,’ begreep Jaarsma. ‘Dat vind ik fijn, want de molen is een sieraad voor de omgeving. Hij is heel wat mooier dan de toren van Jonkersveen.’

‘O ja!’ stemde Dijkstra mee in. ‘Die toren… Welverdraaid, waar is die gebleven? Hij is helemaal verdwenen!’

‘In elkaar gestort!’ riepen Hielke en Sietse lachend.

‘Wij waren erbij toen het gebeurde. De dorpsstraat ging helemaal schuil in een grote stofwolk. Nu moeten de inwoners collecteren om geld voor een nieuwe toren te bouwen. Geeft u ook iets, Dijkstra?’ vroeg Sietse.

‘Ik?’ riep Dijkstra verbaasd. ‘Wat hebben wij met de toren van Jonkersveen te maken? Als het voor onze eigen dorpstoren is, zal ik graag wat geven. Tja,’ ging Dijkstra verder, ‘in Jonkersveen hebben ze hun toren verwaarloosd, maar dat zal met de Woudaap niet gebeuren!’

‘Goed zo,’ zei Jaarsma. ‘Nou, jongens, ik wil ook nog even bij mijn vriend Gerben gaan kijken.’

Dat vonden Hielke en Sietse goed en Kees ging ook mee. Vlug voeren ze naar de boerderij van Jellema en legden aan.

‘Er zijn honden op het erf,’ waarschuwde Hielke. ‘Wij zullen wel vooroplopen!’

Ze liepen door het openstaande hek en werden begroet door Kara, de hond van Chantel, Gerbens vrouw. Hielke speelde even met de hond, waarna ze hun weg vervolgden langs de wagenloods naar de grote schuur.

In de deuropening stond Gerben, met naast hem drie grote herdershonden die argwanend naar Jaarsma keken.

‘Hallo, Gerben!’ riep Sietse. ‘Hier is een oude bekende van je!’

‘Ik ken hem niet,’ bromde Gerben.

‘Het is Jaarsma, de schoorsteenbouwer!’ Hielke.

‘Schoorsteenbouwer?’ vroeg Gerben verbaasd. ‘Waarom heeft hij zich vermomd als een deftige heer? Ik dacht dat hij een vertegenwoordiger was in juwelen en sieraden.’

‘Ha, Gerben,’ riep Jaarsma. ‘Je bent nog niet veranderd! Hoe gaat het met je?’

De vrienden schudden elkaar de hand en Gerben merkte op dat Jaarsma er zo goed verzorgd uitzag.

‘Dat is een heel verschil met mij,’ vond Gerben. ‘Met mijn grote laarzen en een overall kan ik niet aan jou tippen! Je lijkt wel een miljonair!’

‘Dat ben ik ook,’ knikte Jaarsma lachend. ‘Ik heb een kapitaaltje op de bank staan. Maar jij bent ook een kapitalist, Gerben! Je hebt een grote boerderij met veel land en een meubelzaak. Ik schat jou ook op een paar miljoen!’

‘Ik mag niet mopperen,’ zei Gerben. ‘Hoewel geld niet altijd gelukkig maakt. Geld dat stom is, maakt recht wat krom is. En je ziet het, ik ben nog vrij recht! En, grote vriend, ben jij al getrouwd?’

‘Nog niet, Gerben. Ik ben nog steeds op zoek naar een goede vrouw.’

‘Dan moet je hier komen wonen,’ zei Gerben. ‘Ons dorp is een geluksdorp en je bent van harte welkom.’

‘Als ik je zo hoor praten,’ lachte Jaarsma, ‘krijg ik hoe langer hoe meer zin om hier te gaan wonen. Ik heb zo zoetjes aan genoeg van de wereld gezien. Het wordt overal steeds drukker en gejaagder. Dat is niets voor mij. Als ik hoog aan een schoorsteen zit te metselen, voel ik me vrij en blij. Dan heb ik geen last van de drukte op de grond!’

Hier werd hij onderbroken door Kees, die luid roepend de schuur kwam binnenhollen. ‘Help, Gerben! Hij pakt me! ’ riep de grote held. Kees, die altijd overal rondneusde, was achter de boerderij gaan kijken en zag bij de sloot twee grote zwanen met vier jongen. Dat vond Kees prachtig, maar de zwanen blijkbaar niet, want de ene kwam uit de sloot en liep met uitgespreide vleugels luid snaterend op Kees af. Even bleef Kees verbaasd staan kijken, maar toen werd hij toch bang en ging ervandoor, achtervolgd door de kwade zwaan. Voor de deur van de schuur bleef de zwaan staan en Kees voelde zich veilig.

Gerben ging naar buiten en zei kalm: ‘Ho, kameraad zwaan! Stel je niet aan en blijf rustig. Niemand zal je wat doen, ga maar gauw terug naar je vrouw en kindertjes.’

De kalme stem van Gerben bracht de zwaan tot rust. Even later waggelde hij nog luid snaterend terug.

‘Zo, jongens,’ zei Gerben. ‘Blijven jullie voorlopig uit de buurt van de zwanen? Ze zijn gesteld op rust, net zoals de schoorsteenbouwers, hoewel die niet zo wit en schoon zijn’

‘Ik ben wel schoon,’ protesteerde Jaarsma, ‘ondanks het feit dat we een uur geleden de toren van Jonkersveen hebben afgebroken!’

Gerben keek meteen naar de overkant van het meer en riep verbaasd: ‘Hoe kan dat nou? Waar was dat voor nodig? Vanmorgen heb ik de toren nog gezien en nu je erover begint, hij is verdwenen!’

‘In elkaar gestort,’ vertelde Sietse. ‘Alles was verrot!’