Een jonge vrouw raakt verwikkeld in een gevaarlijk dubbelleven

Vertaald door Karin Breuker

UITGEVERIJ LUITINGH-SIJTHOFF

© 2019 Danielle Steel

All rights reserved

© 2022 Nederlandse vertaling

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel Spy

Vertaling Karin Breuker

Omslagontwerp Bij Barbara / MacMillan

Omslagbeeld Eyesblink Limited

Foto auteur Brigitte Lacombe

Opmaak binnenwerk Crius Group, Hulshout

ISBN 978 90 210 3222 1

ISBN 978 90 210 3223 8 (e-book)

ISBN 978 90 210 3296 2 (luisterboek)

NUR 343

www.daniellesteel.com

www.lsamsterdam.nl

www.boekenwereld.com

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff vindt het belangrijk om op milieuvriendelijke en verantwoorde wijze met natuurlijke bronnen om te gaan. Bij de productie van dit boek is daarom gebruikgemaakt van papier waarvan het zeker is dat dit niet tot bosvernietiging heeft geleid.

Voor mijn lieve kinderen

Beatie, Trevor, Todd, Nick, Samantha, Victoria, Vanessa, Maxx en Zara.

Dat jullie maar altijd gelukkig en bovenal veilig mogen zijn,

dat jullie avonturen de moeite waard mogen zijn,

dat jullie partners liefdevol

en jullie wijs mogen zijn, geluk mogen hebben, gezegend mogen zijn

en een lang, gelukkig leven mogen leiden.

Met mijn allergrootste liefde,

Mama/d.s.

‘Elke grote droom begint met een dromer. Onthoud altijd: binnenin je heb je de kracht, het geduld en de passie om naar de sterren te reiken en de wereld te veranderen.’

Bron onbekend

1

Als ze er later aan terugdacht was de zomer van 1939 de laatste ‘normale’ zomer die Alexandra Wickham zich herinnerde. Het was vijf jaar geleden dat ze op haar achttiende haar eerste Londense ‘seizoen’ had gevierd, een gebeurtenis waar haar ouders sinds ze een klein meisje was opgewonden en vol verwachting naar hadden uitgekeken. Ze had zich erop verheugd als de ervaring van haar leven, een bepalend moment waarop ze samen met alle andere dochters van aristocratische families aan het hof zou worden voorgesteld. Het was haar officiële entree in de hogere kringen, en sinds 1780, toen koning George ter ere van zijn vrouw het eerste Koningin Charlotte-bal gaf, was het doel van deze presentatie dat aristocratische jongedames het oog van hun toekomstige echtgenoten op zich zouden vestigen. Het idee was dat daarna binnen betrekkelijk korte tijd een huwelijk zou volgen. Hoewel moderne ouders hier in de jaren dertig minder sterk op aandrongen, was er aan de gehoopte uitkomst niets veranderd.

Alex was aan het hof aan koning George V en koningin Mary voorgesteld en had op het Koningin Charlotte-bal haar debuut gemaakt in een beeldschone met kant versierde witte satijnen jurk, die haar moeder door Jean Patou in Parijs voor haar had laten maken. Met haar lengte en haar verfijnde, blonde uiterlijk was Alex een oogverblindende schoonheid, en het had haar niet ontbroken aan aanbidders. Haar oudere broers, William en Geoffrey, hadden haar er genadeloos mee geplaagd dat ze er als debutante niet in was geslaagd in de eerste maanden van het seizoen in Londen een echtgenoot aan de haak te slaan. Het bezoeken van feestjes, bals en sociale bijeenkomsten was een grote verandering voor Alex, die net als de rest van haar familie sinds haar vroegste kindertijd niets liever had gedaan dan paardrijden. Om zich te kunnen handhaven tegenover haar broers had ze zich altijd als een halve jongen gedragen. Om elke avond elegante avondjurken te moeten dragen en voor elke lunch in Londen een gepaste jurk aan te moeten trekken was voor haar saai en zelfs buitengewoon vermoeiend geweest.

Ze had veel vriendinnen gemaakt onder de andere debutantes, van wie de meesten aan het eind van het seizoen verloofd en kort daarna getrouwd waren. Alex kon zich niet voorstellen dat ze op haar achttiende al met wie dan ook getrouwd zou zijn. Zij wilde naar de universiteit, wat haar vader niet nodig en haar moeder ongepast vond. Alex las graag en bestudeerde met veel interesse de geschiedenis. Een reeks toegewijde gouvernantes had haar honger naar kennis en liefde voor literatuur bijgebracht, en haar vaardigheden op het gebied van aquarelleren, ingewikkelde borduurtechnieken en weefkunst helpen verfijnen. Door haar talent voor talen beheerste ze het Frans, Duits en Italiaans bijna feilloos. Ze sprak net zo goed Frans en Duits als Engels, wat iedereen heel gewoon vond, en haar Italiaans was bijna even goed. Ze las graag in het Frans en Duits. Ze kon ook goed dansen, wat haar een geliefde danspartner maakte op de bals die ze met haar familie bezocht.

Maar Alex was niet alleen iemand die moeiteloos quadrilles danste, dol was op literatuur en talent had voor talen. Ze was wat de mannen die ze ontmoette ‘temperamentvol’ noemden. Ze was niet bang haar mening te geven en had een vlijmscherp gevoel voor humor. Het maakte haar fantastisch gezelschap voor de mannelijke metgezellen van haar broers, maar ondanks haar schoonheid konden maar weinigen zich voorstellen dat ze met haar zouden trouwen. Degenen die die uitdaging wel wilden aangaan, vond Alex dodelijk saai. Ze had geen zin om opgesloten te zitten in Hampshire, waar het landhuis van haar ouders stond, en daar net als haar moeder ’s avonds te borduren bij het haardvuur, of een zwerm onhandelbare kinderen groot te brengen, zoals haar broers waren geweest. Later misschien, maar beslist niet op haar achttiende.

De vijf jaar na haar Londense seizoen in 1934 waren voorbijgevlogen. Alex had buitenlandse reizen gemaakt met haar ouders, deelgenomen aan jachtpartijen in haar woonplaats, of andere waarvoor ze werd uitgenodigd, ze had haar vriendinnen bezocht die getrouwd waren en intussen zelfs al meerdere kinderen hadden, ze was naar huisfeesten geweest en ze had haar vader geholpen op hun landgoed. Ze had meer belangstelling voor het land dan haar broers, die allebei naar Londen waren gevlucht. William, de oudste, leidde het leven van een welgestelde heer en had een passie voor vliegmachines. Geoffrey werkte bij een bank, ging elke avond naar feestjes en stond bekend als hartenbreker. Haar broers hadden net zomin haast om te trouwen als zij.

Geoffrey was vijfentwintig en William was zevenentwintig en greep elke gelegenheid aan om in Engeland en Frankrijk aan vliegwedstrijden deel te nemen. Hij was een voortreffelijke piloot. Alex vond dat haar broers heel wat meer pleziertjes in hun leven hadden dan zij. Zij was een soort gevangene van de maatschappelijke regels, en van wat geschikt werd geacht voor een vrouw. Maar ze was de snelste ruiter van de graafschap, wat haar broers en hun vrienden mateloos irriteerde, en haar talent voor talen kwam goed van pas tijdens hun familiereizen. Op haar drieëntwintigste was ze al verschillende keren met haar ouders naar New York geweest, en ze vond dat de Amerikaanse mannen ruimdenkender waren en dat er met hen meer lol te beleven was dan met de Engelse mannen die ze had ontmoet. Ze vond het leuk om met haar vader en haar broers over politiek te praten, hoewel die erop aandrongen dat niet te doen tijdens feestelijke etentjes, omdat ze anders de mannen die haar misschien het hof wilden maken zou kunnen afschrikken. Haar reactie op het commentaar van haar broers was scherp.

‘Ik zou geen man willen die mijn mening niet respecteert, of die ik niet zou kunnen zeggen waar het op staat.’

‘Als je je scherpe tong en je passie voor paarden niet in toom houdt, eindig je nog als ouwe vrijster,’ waarschuwde Geoffrey haar, maar haar broers waren trots op haar moed en intelligentie, en op de vrijmoedige, heldere manier waarop ze haar gedachten wist te verwoorden. Hun ouders deden alsof ze niets merkten, maar ze maakten zich stilletjes zorgen omdat ze nog geen echtgenoot had gevonden en daar ook geen interesse in leek te hebben.

Ze beluisterde op de radio al Hitlers toespraken in het Duits, en ze had verschillende boeken over hem gelezen. Ver voor de gebeurtenissen van de zomer van 1939 had ze voorspeld dat oorlog onvermijdelijk zou zijn. In die zomer moesten haar broers en haar vader haar gelijk geven. Het leek onafwendbaar, en ze waren ontzet maar niet verbaasd toen op 3 september de oorlog werd verklaard. Ze luisterden samen naar de toespraak van koning George op de radio, waarin hij de Britten overal ter wereld aanmoedigde om sterk en moedig te zijn en hun land te verdedigen. Net als de meeste van hun landgenoten reageerden de Wickhams onmiddellijk. Alex’ beide broers namen dienst bij de RAF, William bij het Jagercommando en Geoffrey bij het Bommenwerpercommando. Ze aarzelden niet. Net als de meesten van hun vrienden meldden ze zich kort daarna aan voor de dienst en de training. Dit was wat van hen werd verwacht en ze gingen graag.

Alex hield zich een paar weken stil, maar toen schokte ze haar ouders met de mededeling dat ze zich, kort nadat Willie en Geoff voor hun training waren vertrokken, had aangesloten bij de First Aid Nursing Yeomanry (FANY), een vrouwelijk vrijwilligerscorps dat zorgde voor eerste hulp en vervoer naar de plaatselijke ziekenhuizen. Haar ouders hadden hun eigen besluit genomen over hoe zij zelf aan de oorlogsinspanningen wilden bijdragen. Haar vader was niet meer op een leeftijd om bij het leger te gaan, maar ze hadden zich vrijwillig aangemeld om twintig kinderen uit Londen in hun huis op te vangen. Het werd aangemoedigd om kinderen uit de steden te evacueren, en veel ouders waren op zoek naar veilige huizen op het platteland, waar ze hun kinderen konden onderbrengen. Alex’ moeder Victoria was al druk bezig het gebouw waar nu het huishoudelijk personeel en de stalknechten woonden daarvoor in gereedheid te brengen. Hun mannelijke staf zou toch al enorm inkrimpen door de militaire dienstplicht, en voor de vrouwen hadden ze andere huisvesting in het grote huis. Ze richtten kamers in met stapelbedden voor de kinderen. Drie van de dienstmeisjes en twee meisjes uit het dorp zouden helpen bij hun verzorging, en twee onderwijzeressen van de dorpsschool zouden hun lesgeven. Victoria zou dat ook gaan doen. Ze had gehoopt dat Alex haar zou helpen, maar toen kondigde Alex aan dat ze naar Londen zou vertrekken om vrachtwagens en ziekenauto’s te rijden, als verpleeghulp in de plaatselijke ziekenhuizen te werken en andere taken te verrichten die haar zouden worden opgedragen. Haar ouders waren trots op haar, maar waren bezorgd dat ze in Londen zou zijn. Er werden bombardementen verwacht en ze zou veiliger zijn als ze op het platteland bleef om voor de kinderen te zorgen. De kinderen die de Wickhams zouden opvangen kwamen uit arme en middenklas gezinnen, en families over het hele land namen ze in huis.

Alex had haar mogelijkheden zorgvuldig afgewogen voordat ze zich voor de First Aid Nursing Yeomanry aanmeldde. Ze had zich bij de Vrouwelijke Vrijwilligersdienst kunnen melden om kantoorwerk te doen, wat haar niet interesseerde, of bij de Luchtaanvalbeveiliging kunnen gaan, of ze had bij een vrouwelijke pompploeg van de brandweer kunnen gaan werken. De Vrouwelijke Vrijwilligersdienst regelde ook schuilplaatsen, kledingbeurzen en mobiele kantines. Ze had bij het Vrouwelijke Landleger kunnen gaan om zich te laten scholen in de landbouw, waar ze door het werk op hun landgoed al veel van afwist, maar Alex wilde niet in Hampshire blijven en ging liever naar de stad.

De Auxiliary Territorial Service (de Vrijwillige Landweer) bood werk waar ze haar hoop meer op had gevestigd, zoals chauffeurswerk en algemenere taken, maar toen ze contact met hen opnam, stelden ze voor dat ze administratief werk zou gaan doen, waarvoor ze opgesloten zou moeten zitten in een kantoor. Ze wilde liever fysiek aan de slag. Ze had ook gesproken met de Hulpluchtmacht voor Vrouwen, de vrouwelijke vrijwilligersafdeling van de luchtmacht, over het plaatsen van ballonversperringen. Maar uiteindelijk leek de FANY, een vrouwelijke transportdienst, het beste bij haar vaardigheden aan te sluiten, en ze zeiden dat haar nog andere mogelijkheden zouden worden geboden als ze er eenmaal bij was.

Haar broers plaagden haar toen ze hun erover schreef en zeiden dat ze een oogje op haar zouden houden als ze naar Londen gingen. Haar moeder huilde toen ze uit Hampshire vertrok en liet haar beloven dat ze voorzichtig zou zijn, maar ze had haar handen toen al vol aan de kinderen die bij hen waren ondergebracht. De jongste was vijf en de oudste elf, en Alex vermoedde dat haar moeder er veel meer werk aan zou hebben dan zij aan de taken die haar in Londen zouden worden toebedeeld.

Ze kwam in oktober in de stad aan, een maand na de oorlogsverklaring. De koning had weer gesproken en alle mensen in het land bedankt voor hun reactie op de gevraagde oorlogsinspanningen. Alex had het gevoel dat ze eindelijk deel uitmaakte van iets belangrijks en ze genoot volop van haar maand training, waar vrouwen van alle leeftijden, met alle mogelijke achtergronden en uit alle delen van het land aan deelnamen. Ze had het gevoel dat iemand de ramen en deuren van haar leven had opengegooid naar een grotere wereld. Dit was wat ze had gehoopt te vinden op de universiteit, en waar ze al zo lang naar had verlangd. Ze schreef trouw brieven naar haar ouders en haar broers, om hun te vertellen wat ze allemaal deed en leerde.

Geoff kwam tijdens een korte onderbreking in zijn eigen opleiding naar Londen en nam haar mee uit eten in Rules, een van hun favoriete restaurants. Mensen glimlachten goedkeurend toen ze hen in uniform zagen. Alex vertelde Geoff opgewonden over alles wat haar was verteld. Ze wist al dat haar eerste opdracht zou zijn om vrachtwagens met voorraden te rijden, zodat de mannen hun handen vrij hadden om belangrijkere dingen te doen.

‘Precies waar ik altijd van heb gedroomd,’ zei hij plagend. ‘Een zus als vrachtwagenchauffeur. Het past bij je, Alex. Godzijdank ben je nooit getrouwd.’

‘Ach, hou toch op,’ zei ze met een kwajongensachtige grijns. ‘En ik ben niet “nooit getrouwd”, ik ben alleen nóg niet getrouwd. Op een dag ga ik dat waarschijnlijk nog wel doen.’

‘Of je blijft na de oorlog ook vrachtwagenchauffeur. Misschien heb je je ware roeping wel gevonden.’

‘En jij, wanneer begin jij met vliegen?’ vroeg ze hem. Ze was bezorgd, ook al bleef dat verborgen onder hun constante plagerijen.

‘Binnenkort. Ik kan niet wachten om de Duitsers plat te bombarderen.’ William deed nu al vliegmissies. De twee broers waren altijd hevig met elkaar in competitie, maar William had meer ervaring als piloot dan Geoff.

Zoals altijd hadden ze een leuke tijd samen, en Geoff zette haar na het eten af bij het huis waar de FANY-vrijwilligers waren ondergebracht. Er golden al verduisteringsregels en de ramen waren afgedekt. Er werden schuilkelders gebouwd. Londen gonsde van de activiteit, het wemelde er van de jonge mensen in uniform, en overal werden oorlogsregels en -restricties afgekondigd. De voedselrantsoenering was nog niet begonnen, maar het ministerie van Voedselvoorziening had al gewaarschuwd dat het in januari zou beginnen met het rantsoeneren van suiker, boter en bacon. Iedereen wist dat het leven drastisch zou veranderen, maar zover was het nog niet. En de kerstmaaltijden zouden grotendeels onveranderd blijven.

Op de weg terug naar het huis waar Alex was ondergebracht waarschuwde Geoff haar voor het gevaar van gladde jongens die misbruik zouden proberen te maken van jonge, onschuldige vrouwen, en dat zwangerschap of geslachtsziekten daar het gevolg van konden zijn. Alex lachte erom.

‘Daar heeft mama niets over gezegd toen ik van huis ging.’

‘Daar is ze te keurig voor. Waarschijnlijk denkt ze dat het niet nodig is en dat je te netjes bent opgevoed om je te misdragen.’ Hij wierp haar een strenge, broederlijke blik toe.

‘En jij denkt daar anders over?’ Ze keek haar broer met een opgetrokken wenkbrauw aan.

‘Ik weet hoe mannen zijn. En als je verliefd wordt op een of andere viespeuk, zou hij je kunnen overhalen tot iets waar je spijt van krijgt.’

‘Ik ben niet dom,’ zei ze een beetje beledigd.

‘Ik wil alleen maar dat je niets overkomt. Je hebt nooit in de stad gewoond, of mannen ontmoet zoals je nu tegen zult komen. Ze kunnen behoorlijk brutaal zijn,’ zei hij weer waarschuwend, vastbesloten om zijn jongere zusje te beschermen.

‘Ik ook,’ zei ze vol zelfvertrouwen.

‘Nou, als je maar onthoudt dat als je zwanger raakt, ik je vermoord… en dat je het hart van onze ouders zult breken.’

‘Ik ga zulke dingen helemaal niet doen,’ zei ze, geschokt dat hij het zelfs maar durfde te denken. ‘Ik ben hier gekomen om te werken, niet om een man te zoeken, of naar bars te gaan en dronken te worden.’ Ze wist dat sommige meisjes uit het vrijwilligershuis flirtten met elke soldaat die ze zagen. Dat was haar stijl niet. ‘Misschien had ik bij het leger moeten gaan, of bij de RAF, zoals Willie en jij. Ik heb er wel over nagedacht. Misschien doe ik dat nog weleens.’

‘Je doet zo al genoeg,’ zei hij met een zachte uitdrukking op zijn gezicht. ‘Mensen zeggen goede dingen over de FANY, en ze doen heel veel dingen die niets met verpleging te maken hebben. Het is zwaar werk. Je moet alleen oppassen dat je er niet uit wordt gegooid,’ zei hij weer plagend, ‘omdat je een leraar of een meerdere een grote mond geeft. Ik weet hoe je bent!’

‘Pas jij nou maar op jezelf en zorg dat jij de Duitsers uitschakelt voordat ze jou te pakken krijgen,’ zei ze waarschuwend. Ze omhelsden elkaar, waarna hij haar voor de deur van het gebouw achterliet. Hij moest om middernacht op zijn basis zijn, en hij had een lift terug geregeld.

Ze vond het fijn dat ze hem had gezien. Ze miste haar broers en haar ouders, maar ze was blij dat ze in Londen was en werd getraind om iets nuttigs te doen. Ze popelde om met haar werk te beginnen. Ze was bijna klaar met haar opleiding en ze was trots dat ze bijdroeg aan de oorlogsinspanningen, hoewel ze zich afvroeg of ze niet meer zou moeten doen. Haar broers maakten allebei deel uit van de Advanced Air Striking Force van de RAF, en zouden bombardementen uitvoeren boven Duitsland. Direct na de oorlogsverklaring waren er verkenningsmissies begonnen, en het besturen van een vrachtwagen of ambulance stak in Alex’ ogen mager af bij de meer dramatische bijdragen van haar broers. Maar ze zat tenminste niet thuis in Hampshire, zei ze tegen zichzelf.

Geoff en zij hadden het er onder het eten over gehad voor Kerstmis naar huis te gaan. Ze hadden daar alle drie verlof voor gekregen, en Geoff had gezegd dat het misschien de laatste kans was die ze zouden krijgen. Ze verheugden zich erop, en andere mannen in Geoffs bommenwerpercommando gingen ook naar huis. Hun meerderen waren schappelijk, deze eerste Kerstmis van de oorlog. Het was iets om naar uit te kijken. Tot nog toe waren er nog weinig of geen grote oorlogsacties geweest. Ze hadden het voornamelijk druk met voorbereiden en plannen, en ze maakten zich op voor wat komen ging. Canadezen, Australiërs en Amerikanen hadden zich ook vrijwillig aangemeld. Er zaten zelfs twee Canadese vrouwen en één Australische in Alex’ groep. Alex vond het leuk om hen te leren kennen. Ze leken allemaal veel vrijer en onafhankelijker dan de Engelse meisjes die Alex kende, en ze bewonderde hen.

Toen Alex, Willie en Geoff op tijd in Hampshire terugkwamen om Kerstmis te vieren, zag het er daar niet anders uit dan andere jaren. Het platteland was vredig als altijd. De enige verandering was dat vanwege de verduisteringsmaatregelen de ramen waren afgedekt, zodat men de lichtjes van de kerstbomen in de huizen en de etalages in de dorpen niet naar buiten kon zien schijnen. En in Lyndhurst, hun favoriete marktstadje, waren als bescherming tijdens bombardementen de etalageruiten afgeplakt. Benzine was op rantsoen, dus mensen reisden geen lange afstanden om hun familie te bezoeken. Maar eten was er in overvloed en de kerstvieringen waren net als voorheen. Restaurants en hotels zaten vol. Ondanks de oorlog waren mensen in een feestelijke stemming.

Honderdduizenden kinderen waren vanuit Londen naar huizen op het platteland overgebracht en de regering raadde af hen voor de feestdagen terug naar Londen te sturen. Bij gastgezinnen werd erop aangedrongen de kinderen op het platteland te houden, omdat velen van hen als ze naar huis gingen niet meer bij hun ouders in Londen weg zouden willen. De ouders werd om dezelfde reden gevraagd hen niet te bezoeken. En omdat het treinverkeer tot een minimum beperkt moest blijven, moesten de kinderen die waren geëvacueerd zich neerleggen bij hun eerste Kerstmis zonder hun ouders. Victoria en haar helpers waren vastbesloten er voor hen een fijne tijd van te maken.

De Wickhams deden grote moeite om de kinderen aangenaam bezig te houden en van de kerstdagen een bijzondere tijd te maken. Victoria en de meisjes die haar hielpen met de verzorging hadden voor alle kinderen iets gebreid en cadeautjes gekocht. Victoria was zelf elke avond tot laat opgebleven om voor elk kind een teddybeer te naaien. Alex sprong toen ze thuiskwam bij en hielp haar de laatste beertjes af te maken door helderrode lintjes om hun nek te strikken. Victoria had voor ieder kind een trui gebreid. Zij en bijna alle vrouwen in de graafschap zaten onafgebroken te breien en volgden de aanwijzingen van de regering om geld te besparen op kleding. Soberheid werd aangemoedigd maar niet afgedwongen.

De Wickhams hadden twee diners op kerstavond. Eerst een vroeg diner voor de kinderen, waarbij ze hun cadeautjes kregen. Ze gilden het uit van blijdschap toen ze de teddyberen zagen. Wonderbaarlijk genoeg bleken alle truien te passen: de marineblauwe voor de jongens en de rode voor de meisjes. Er waren ook snoepjes voor hen allemaal uit de winkel in Lyndhurst. Later die avond had de familie het traditionele kerstdiner in de eetzaal. Iedereen was in avondkleding, zoals altijd. En er waren cadeautjes, die allemaal zorgvuldig waren uitgezocht. Victoria had voor Alex een roze angoratrui gebreid en ze gaf haar ook een paar oorbellen van lichtblauwe saffier, dezelfde kleur als haar ogen. Om middernacht, na het diner, wisselden ze hun cadeautjes uit. Alex had voor haar moeder in Londen een grote, moderne handtas gekocht, die praktisch zou zijn om haar bonboekjes en zelfs haar breiwerk in mee te nemen. Ze waren in Londen al erg populair aan het worden, een van de eerste opvallende veranderingen in de mode die de oorlog met zich meebracht.

Op kerstochtend choqueerde Alex haar familie met een ander nieuw modeverschijnsel door aan de kerstlunch te verschijnen in een lange broek, iets wat in Londen de laatste tijd ook een rage was. Haar broers keken ontzet en haar ouders schrokken.

‘Wat is dát?’ vroeg William met overduidelijke afkeuring, toen ze voor de lunch de salon binnen kwam lopen. Ze had die ochtend paardgereden en had nauwelijks tijd gehad om zich om te kleden. ‘Hoort dat bij je uniform?’

‘Nee, helemaal niet,’ zei ze onverschrokken. ‘Doe niet zo ouderwets. Iedereen draagt lange broeken.’

‘Had ik dan een jurk aan moeten trekken?’ vroeg hij.

‘Alleen als je wilt. Broeken zijn comfortabel en praktisch. Gabrielle Chanel draagt ze al jaren in Parijs. Ze zijn enorm in de mode. Bovendien, jullie dragen ze ook, dus waarom ik niet?’

‘Kun je je mama voorstellen in een broek?’ vroeg hij, alsof hun moeder niet in de kamer aanwezig was. Hun vader glimlachte.

‘Ik hoop het niet. Jullie moeder ziet er beeldschoon uit in de kleren die ze aanheeft.’ Hij schonk zijn vrouw een warme blik. ‘Als Alex nieuwe mode wil uitproberen, kan ze dat net zo goed hier doen. Ze doet er niemand kwaad mee,’ vervolgde hij grootmoedig, waarop William een nijdig gezicht trok en Geoff lachte.

‘Goed gedaan, Alex. Willie moet een beetje worden opgeschud,’ merkte Geoff op. Haar haar zat ook anders. Ze had haar lange blonde haren samengebonden in een knot, in plaats van de vlecht die ze sinds haar kindertijd had gedragen. Aan de voorkant zat het in een keurig rolletje en ze droeg felrode lippenstift, wat ook nieuw was. Na drie maanden in Londen zag ze er volwassener en mondainer uit, en nog mooier dan ze al was.

‘Daarom dragen vrouwen uniformen,’ hield Willie vol, ‘zodat ze niet in dat soort belachelijke uitdossingen hoeven te verschijnen. Broeken zijn voor mannen, jurken en rokken voor vrouwen. Het lijkt erop dat Alex in de war is geraakt.’ William was onbuigzaam en afkeurend. Hij was veel behoudender dan zijn jongere broer.

‘Wees niet zo’n stijve hark,’ wees Geoff hem terecht, en uiteindelijk ontspande William en genoten ze van de maaltijd met fazant en gans. In de gedistingeerde omgeving van hun eetzaal, met de familieportretten die op hen neerkeken, was het moeilijk voor te stellen dat er een oorlog aan de gang was. Het enige zichtbare verschil aan tafel was dat alle jongemannen die voor hen hadden gewerkt waren opgeroepen voor de militaire dienst, en dat de dienstmeisjes het eten opdienden, wat voor de oorlog ongepast zou zijn gevonden. Nu was het noodzakelijk. Alle vrouwen deden vrijwilligerswerk in de naburige dorpen, of hadden zich aangesloten bij de Vrijwillige Landweer, de Vrouwelijke Vrijwilligersdienst of het Waarnemerskorps. Iedereen droeg op de een of andere manier bij aan de oorlogsinspanningen, maar op een vredige kerstdag was daar niets van te merken, behalve als je keek naar de verduisteringsgordijnen en het stof op de ramen. De kerstboom in de salon was overdag felverlicht en de kinderen waren de vorige dag naar binnen gehaald om hem te bewonderen. Ze keken vol ontzag hoe groot hij was, en hoe weelderig hij was versierd met alle prachtige ornamenten die de familie al jaren gebruikte, met de antieke engel in de top.

Na de lunch maakte de familie samen een wandeling, en iedereen vermeed het over de oorlog te praten. Sinds september was er niets nieuws of dramatisch gebeurd, behalve dat het eerste Duitse vliegtuig, een Heinkel He III-bommenwerper, eind oktober boven Engeland was neergeschoten. Winston Churchill had steeds duidelijke informatie gegeven over wat er te gebeuren stond.

Maar de Wickhams praatten over het plaatselijke nieuws terwijl ze over het terrein van hun landgoed wandelden. De jongens kletsten ontspannen terwijl ze voor de anderen uit liepen, en nadat Alex een poosje in een rustig tempo met haar ouders had meegelopen, voegde ze zich bij hen. Victoria vond het heerlijk dat ze in Hampshire kinderen om zich heen hadden, hoewel ze toegaf dat het veel werk was om voor zoveel jonge kinderen verantwoordelijkheid te dragen. Tot nog toe hadden ze haar geen problemen gegeven, en ze hadden niet meer zoveel heimwee als in het begin.

‘Waar hebben jullie het over?’ vroeg Alex aan Willie en Geoff, toen ze hen had ingehaald. Ze droeg nog steeds de lange broek die de woede van haar oudste broer had gewekt.

‘Over snelle vliegtuigen en lichtzinnige vrouwen,’ zei Geoff met een grijns tegen zijn zus.

‘Zal ik dan maar weer weggaan?’ vroeg ze aan hem.

‘Helemaal niet. Gedraag jij je een beetje in Londen?’

‘Natuurlijk,’ zei ze, terugdenkend aan Geoffs advies. Het was waar. Ze had het druk met haar vrijwilligerswerk en de opdrachten die ze kreeg, tot nog toe vooral chauffeurswerk. Ze had verantwoordelijkheidsgevoel, was betrouwbaar en was een goede chauffeur. Ze had in Hampshire jarenlang autogereden, nadat een van de staljongens het haar op haar zeventiende had geleerd. ‘En gedragen jullie je ook?’ vroeg ze aan haar broers. William knikte, maar Geoff aarzelde.

‘Ik ga mijn kleine zusje niet vertellen over mijn liefdesleven,’ zei hij lachend, en zijn broer en zus rolden allebei met hun ogen.

‘Opschepper,’ zei Alex, en dit keer moest William grinniken.

‘Zijn fantasieleven zal hij bedoelen. Welke vrouw zou het met hem uithouden?’

‘O, genoeg,’ zei Geoff vol zelfvertrouwen, en toen rende hij hen achterna rond dezelfde bomen waar ze als kinderen in de buurt hadden gespeeld. Het was zo vredig en opwekkend om thuis te zijn, in Hampshire. Ze waren er allemaal dol op. Alex vond het er te saai toen ze er nog woonde, maar nu ze naar Londen was verhuisd, was het voor haar, net als voor hen allemaal, een cadeautje om thuis te komen.

Hun ouders keken toe terwijl ze elkaar als kinderen achternazaten en ze glimlachten. Het was een vertrouwd gezicht, en Edward legde zijn arm om zijn vrouw heen. Even bekroop haar een paniekgevoel terwijl ze naar hen keek. Ze hoopte dat ze allemaal veilig zouden zijn, en Edward voelde haar gedachten aan. ‘Het komt wel goed met ze,’ fluisterde hij tegen haar, en ze knikte, met tranen in haar ogen. Haar angsten balden zich als een vuist samen in haar keel. Ze hoopte dat hij gelijk had.

Toen het donker begon te worden, liepen ze terug naar het huis, en daarna gingen ze bij de kinderen kijken, die een fijne dag hadden gehad en hadden gespeeld met de meisjes die voor hen zorgden. Een van de onderwijzeressen had ook de dag met hen doorgebracht, omdat haar eigen zoons ver weg op hun basis zaten en voor Kerstmis niet terug waren gekomen naar huis. De kinderen uit Londen waren een zegen voor hen allemaal.

William ging drie dagen na kerst als eerste weg. Hij moest terug naar zijn basis. Hij mocht hun niet vertellen waarom. Geoff vertrok in de ochtend van oudjaarsdag. Hij had die avond plannen in Londen en nam een vroege trein. Nadat hij zijn ouders had bedankt, kuste hij zijn zus en beloofde hij dat hij haar binnenkort in Londen weer mee uit eten zou nemen.

Alex vertrok op nieuwjaarsdag. Haar verlof was die avond afgelopen. Haar moeder hield haar even dicht tegen zich aan en keek haar toen recht in de ogen.

‘Wees voorzichtig. Volgens Churchill komt er binnenkort een zware tijd aan.’ Victoria geloofde hem.

‘Het komt goed, mama. Ze hebben ons op alles getraind, en er zijn nu overal schuilkelders met wachten die, zodra het luchtalarm afgaat, zorgen dat iedereen beneden komt.’ Victoria knikte, met tranen in haar ogen. Het was voor hen allemaal een heerlijke kerst geweest, en ze bad dat het niet de laatste zou zijn. In het vredige Hampshire was het moeilijk voor te stellen dat er een oorlog aan de gang was, en ze kon de gedachte niet verdragen dat haar kinderen in gevaar zouden komen en dat ze een van hen kwijt zou kunnen raken.

Alex omhelsde haar nog een keer en zwaaide terwijl een van hun oude pachters haar naar het station bracht. Haar ouders stonden haar voor het huis van haar jeugd uit te zwaaien terwijl de kinderen uit Londen naar buiten kwamen rennen en om hen heen kwamen staan. Alex zag dat haar moeder een klein jongetje over zijn hoofd streelde met de tederheid die Alex zo heerlijk vond aan haar. Ze wist dat dit beeld haar altijd bij zou blijven, waar ze ook naartoe zou gaan. Zodra het huis uit het zicht was verdwenen, was ze blij om weer naar Londen te gaan, waar de actie was. Ze kon haast niet wachten. Ze zwaaide naar hun oude pachter terwijl ze instapte, en een paar minuten later kwam de trein langzaam in beweging en verdween het station van Lyndhurst uit het zicht.

2

De oorlog begon in de eerste dagen van 1940 geleidelijk op gang te komen, als een langzaam groeiende draak die waarschuwend zijn staart heen en weer zwiepte. Er werden vliegmissies uitgevoerd, er werden over en weer toestellen neergehaald, maar er werden geen grote veldslagen uitgevochten. Nadat in de voorgaande maanden de eerste vrijwilligers zich hadden gemeld, werden duizenden mannen opgeroepen voor het leger. Alex was verbaasd toen haar meerderen haar op een dag binnenriepen en haar ondervroegen over haar taalvaardigheden. Ze hadden opgemerkt dat ze het Frans en Duits volledig meester was en ook het Italiaans redelijk vloeiend beheerste. Er werd haar gevraagd of haar ouders Duits of Frans waren, en zij zei dat dat niet het geval was. Toen ze erop doorvroegen, legde ze uit dat ze de drie talen tijdens haar jeugd van haar gouvernantes had geleerd. Ze hoorde er verder niets meer over en ze vergat het gesprek. Ze nam aan dat ze alleen haar loyaliteit aan Engeland hadden willen bevestigen, en dat hun zorgen waren weggenomen toen ze wisten dat haar ouders Engels waren.

Ze ging verschillende keren uit eten met Geoff en één keer met William. In april ging ze een lang weekend naar Hampshire, maar haar broers waren sinds Kerstmis niet meer terug geweest. Vooral haar vader miste Williams hulp bij het beheren van het landgoed. Hij had een oudere man om hem te helpen, maar nu William in de oorlog diende, deed Edward het werk grotendeels alleen.

De kinderen uit Londen gedijden goed onder het waakzame oog van haar moeder. Toen Alex thuis was, zat Victoria onafgebroken te breien. Ze breide truien voor de kinderen, voor mensen in het ziekenhuis waar ze vrijwilligerswerk deed, en ze breide er ook weer een voor Alex. Het leek een nationaal tijdverdrijf te zijn. Zelfs in Londen zag Alex overal breiende vrouwen.

Winston Churchill werd premier en waarschuwde het land dat men zich schrap moest zetten voor de aanval. Zijn waarschuwingen werden werkelijkheid toen op 10 juli de Slag om Engeland begon en Hitler de demonen van de oorlog met volle kracht op hen losliet. Het land hield moedig stand en was goed voorbereid. Londen en andere steden werden onophoudelijk gebombardeerd, en Alex slaagde erin haar ouders te bellen om hun te vertellen dat ze het goed maakte. De dagen daarop kreeg ze nieuws van allebei haar broers. Een maand later probeerde de Luftwaffe het luchtruim in handen te krijgen, met zware verliezen aan beide kanten, maar de meeste onder de Duitsers, die faalden in hun missie. Het waren sinds het begin van de Slag om Engeland een paar helse weken geweest. Churchill sprak het land toe over de radio. Alex bracht elke nacht door in de schuilkelder, samen met krijsende baby’s, zwetende mannen en huilende vrouwen, maar er was een soort solidariteit onder de Londense bevolking die ze nog niet eerder had meegemaakt.

Overdag reed ze tijdens haar vrachtwagen- en ambulancediensten over puin en steenresten, soms om de gewonden naar de ziekenhuizen te brengen, soms om ladingen lichamen te vervoeren naar een plek waar ze geïdentificeerd en opgeëist konden worden. Gebouwen vervielen tot gruis om haar heen, de aanblik van de doden en gewonden werd vertrouwd, evenals de stank van de dood en de stofwolken die haar tijdens het rijden de adem benamen.

In augustus, twee dagen na de felste aanval van de Luftwaffe, waarin het de Duitsers niet was gelukt de Britten in de lucht te verslaan, kwam de directrice van haar vrijwilligershuis naar haar toe toen ze zich aankleedde om naar haar werk te gaan. Ze vroeg Alex naar beneden te komen. Toen ze met haar meeliep, zag ze een van de leiders van Williams jagersquadron, die met een somber gezicht op haar stond te wachten. Zodra ze hem in het oog kreeg, wist ze wat er was gebeurd. Ze probeerde niet te laten merken hoe hevig ze trilde en deed haar best om niet flauw te vallen. Hij deed snel zijn verhaal. William was 13 augustus tijdens de slag met de Luftwaffe neergeschoten. De strijd was geëindigd in een Britse overwinning. William was op zijn achtentwintigste een heldendood gestorven. Ze knikte en bedankte de squadronleider, waarna ze naar boven liep en half verdoofd op haar bed ging zitten. Ze kon alleen maar denken aan haar ouders, en hoe zij zouden reageren als ze het nieuws hoorden. Hun oudste zoon was dood. Ze wilde met Geoff praten, maar ze wist dat ze hem niet kon bereiken. Hij had elke dag vliegmissies, net als William.

De directrice gaf haar een halfuur om alleen te zijn. Toen kwam ze naar boven en vertelde haar dat ze vijf dagen verlof kon krijgen om naar haar ouders te gaan, als ze kans zag daar te komen. Alex knikte terwijl de tranen over haar wangen stroomden en bedankte haar. Daarna pakte ze een kleine koffer in en een paar minuten later was ze vertrokken.

Ze slaagde erin een stoptrein te halen en kwam tegen donker in Lyndhurst aan. Op het station trof ze een man met een auto, die bereid was haar tegen een kleine vergoeding naar huis te brengen. Het was donker toen ze daar aankwam en ze wist dat haar ouders intussen op de hoogte zouden zijn. Het huis leek verlaten toen ze aankwam. Ze liep de bibliotheek in en trof daar haar ouders aan die stijf als standbeelden op hun stoel zaten, te geschokt om te bewegen, te verdrietig om iets te kunnen zeggen. Toen zagen ze haar, en ze vielen elkaar alle drie huilend in de armen. Ze hadden allemaal geweten dat er in oorlogstijd mensen zouden omkomen, en William was een gevechtspiloot, maar op de een of andere manier hadden ze zoveel vertrouwen gehad in zijn capaciteiten, en hij was zo jong en sterk en zeker van zijn zaak, dat ze geen van allen hadden gedacht dat hij zou sterven. Ze zaten tot middernacht bij elkaar, en toen gingen ze naar de keuken. Alex maakte iets te eten voor hen, maar ze hadden geen trek. De dominee van de plaatselijke kerk was eerder die avond langsgekomen, maar Alex kon zich geen woord herinneren van wat hij had gezegd. William was er niet meer, omgekomen in een stomme oorlog die nooit had mogen beginnen, veroorzaakt door een gek in Duitsland. Nu pas besefte ze hoeveel jongemannen er konden sterven, en ze had nog een broer die vloog. Plotseling leek alles aan de oorlog totaal verkeerd, ongeacht hoe moedig ze allemaal waren.

Alex zette hun onaangeroerde eten in de ijskast en bleef bij haar ouders tot ze naar bed gingen. Nu was het haar taak voor hen te zorgen. Zij waren de kinderen en zij was de ouder. Het gerucht van Williams dood had zich verspreid, en mensen uit de buurt waren eten komen brengen. De kinderen die ze onderdak boden hadden kleine bosjes bloemen op de trap bij de voordeur gelegd, niet wetend wat ze anders konden doen. Sommigen van hen hadden al hun ouders verloren bij de bombardementen op Londen. Alex begreep het nu allemaal beter, het zinloze van de oorlog en de verliezen die ze nog zouden lijden voordat het voorbij was. Het was allemaal maar al te echt.

Toen haar ouders zich hadden teruggetrokken voor de nacht ging ze op haar eigen bed liggen. Ze hoopte dat haar ouders zouden slapen, maar ze betwijfelde of ze dat zouden doen. Zij lag de hele nacht klaarwakker en dacht aan William, hoe ernstig hij zelfs als jong kind al was geweest, de rol van oudste zoon die hij zo ter harte nam, en de grond, het huis en de verantwoordelijkheden die hij zou erven. Nu zou Geoff, de eeuwige paljas van de familie, in zijn schoenen moeten gaan staan en op een dag de taken van hun vader overnemen. Geoff had zich daar nooit op voorbereid, omdat William de erfgenaam was. Al die dingen schoten door haar hoofd. Ze zag de zon opkomen en hoorde de voordeur open- en dichtgaan. Ze liep op haar tenen naar de trap en toen ze naar beneden keek, zag ze haar broer daar staan, die verbijsterd, uitgeput en met donkere kringen onder zijn ogen naar haar opkeek. Ze hadden Geoff ook verlof gegeven. Ze rende de trap af, vloog in zijn armen en klampte zich aan hem vast terwijl ze allebei in tranen uitbarstten.

Ze volgde hem naar de keuken en maakte iets te eten voor hem. De voedselrantsoenering begon eindelijk voelbaar te worden. Ze gebruikte de eieren die ze nog kregen van de boerderijen op hun grond, besmeerde de toast met een klein beetje van de stinkende margarine die ze nu hadden in plaats van boter, deed er wat jam op die haar moeder maakte en maakte er een kop slappe thee bij. Hij at terwijl ze spraken over William en wat er was gebeurd. Het voelde vreemd dat ze nu nog maar met z’n tweeën waren in plaats van met z’n drieën. Hun gezin leek plotseling uit balans, als een stoel waar een poot vanaf is.

Toen Geoff was uitgegeten, kwamen hun ouders erbij en ze bleven lange tijd samen in de keuken zitten. De dominee zou terugkomen en er zouden plannen worden gemaakt om de volgende dag in de kerk een kleine rouwdienst te houden, voordat Geoff en Alex weer terug moesten naar Londen. Normaal zou William zijn begraven op de familiebegraafplaats op hun landgoed, maar er was geen lichaam. Dus over enige tijd zou er ter herinnering aan hem een grafsteen met zijn naam worden neergezet, zonder resten daaronder.

Alex hielp hun moeder naar boven om zich te wassen en een eenvoudige zwarte jurk aan te trekken, en Geoff ging met hun vader naar buiten om een luchtje te scheppen en een wandeling te maken. Edward probeerde Geoff wat dingen te vertellen over het landgoed, omdat hij dit nu zou erven. Die mogelijkheid was bij geen van hen ooit eerder opgekomen. Geoff kon het niet verdragen om zijn vader hierover te horen praten. Het maakte Williams dood voor hen allebei veel te echt. Geoff was opgelucht toen hij erover ophield.

De tijd ging in een slakkengang voorbij. Het voelde allemaal onwerkelijk. William was er niet meer. Alex kwam op weg naar haar moeders slaapkamer langs zijn kamer en was dankbaar dat de deur dichtzat. Ze had het niet aangekund om al zijn vertrouwde spulletjes te zien. Nog niet.

Toen de dominee kwam, regelden ze alles voor de dienst. Victoria zei welke muziek ze wilden. De dominee vertelde haar dat het koor zou zingen. Alex bood aan zelf de bloemstukken te maken. De rest van de dag kroop voorbij, tot het weer avond was. Haar vader dronk te veel scotch voordat hij zich terugtrok voor de nacht. Victoria ging naar bed zodra de zon onderging, en toen waren Geoff en Alex eindelijk alleen. Hij schonk haar een glas in van de scotch die nog over was en nam er zelf ook een.

‘Ik haat dit spul,’ zei ze, terwijl ze met een vies gezicht een slokje nam.

‘Het zal je goeddoen.’ Hij dronk zijn whisky puur en schonk zich nog een tweede glas in. ‘Ik had gedacht dat ik degene zou zijn die in deze oorlog zou omkomen. Hij was zo’n goede piloot. Ik was ervan overtuigd dat hij elke Duitser eruit kon vliegen.’

‘Als jij omkomt, vermoord ik je,’ zei Alex grimmig, terwijl ze nog een slokje van haar scotch nam, en hij keek haar glimlachend aan.

‘Ik kom niet om, ik ben maar een boordschutter, die bommen laat vallen uit een grote bommenwerper. Daar komen geen kunstige manoeuvres aan te pas. Ze zeggen dat William als een held is gestorven, maar wat maakt het uit? Wie kan het verdomme iets schelen of hij als een held is gestorven? Hij is er niet meer. Hij nam zichzelf zo serieus.’ Hij glimlachte bij de herinnering. ‘Zelfs als jongen al. Hij was de oudste zoon in hart en nieren. Ik zou niet weten hoe die tent hier gerund moet worden. Hij wist dat. Hij wist er alles van.’

‘Dat komt wel na de oorlog,’ zei Alex vastbesloten. ‘Papa zal het je wel leren.’ Hij stond te popelen om nu al te beginnen, terwijl William nog maar net was overleden.

‘Ik wil het niet leren. Ik wil dat Willie terugkomt,’ zei hij, en toen begon hij te huilen. Alex sloeg haar armen om hem heen en ze vroeg zich af of ze allemaal ooit weer hetzelfde zouden zijn.

Ze zaten bij elkaar tot drie uur in de ochtend. Tegen die tijd was Geoff flink aangeschoten en Alex was uitgeput. Ze bracht hem naar boven en legde hem met zijn kleren aan in bed. Toen ging ze naar haar eigen kamer, waar ze op haar bed ging liggen en in een diepe slaap viel, tot de zon de volgende ochtend haar kamer binnenstroomde. Zodra ze helemaal wakker was, besefte ze wat voor dag het was. Ze zouden Williams rouwdienst moeten doormaken. Alles aan dit hele idee leek totaal verkeerd. Zijn rouwdienst. Niet zijn verjaardag, of een andere feestelijke gebeurtenis. Haar grote broer Willie was dood. Ze was altijd zo trots op hem geweest.

De familie verzamelde zich om tien uur die ochtend in de hal bij de voordeur, haar moeder in weer een andere sombere, zwarte jurk, met roodomrande ogen, een zakdoek stijf in haar hand geklemd en een hoed op die Alex nooit eerder had gezien. Alex droeg een oude zwarte jurk met zwarte kousen. Het was een ongewoon warme dag. Haar vader droeg een donkerblauw pak, een wit overhemd, een zwarte das en een vilthoed met opstaande rand. Geoff zag eruit alsof hij een vreselijke kater had en was in uniform. Alex reed hen naar de kerk, en toen ze daar aankwamen, bleven ze even verbijsterd in de auto zitten. Ze hadden niet verwacht dat er iemand zou zijn. Maar het gerucht had zich van mond tot mond verspreid, en al hun personeel en pachters waren er, evenals alle gezinnen die ze kenden en de dorpelingen met wie William was opgegroeid, voor zover ze niet in het leger zaten. En als ze er zelf niet bij konden zijn, waren hun ouders en zussen er. Zeker driehonderd mensen dromden het kleine kerkje binnen en stroomden weer naar buiten, terwijl de Wickhams zich een weg baanden door de stille menigte die zich daar had verzameld om medeleven te tonen voor het verlies en het verdriet van de familie. Bij het zien van deze mensen stroomden de tranen de Wickhams over de wangen. De menigte week uiteen terwijl ze naar voren liepen en hun plaatsen op de voorste kerkbank innamen. Alex was opgelucht dat er geen kist was. Zij had zich niet goed kunnen houden, en hun moeder zou zijn ingestort. Het was gemakkelijker om niets te hebben.

De dienst was eenvoudig en respectvol. Het koor zong met zuivere stemmen. Dominee Peterson sprak over William als jongen en als jongeman, over zijn bekwaamheid als piloot en hoezeer hij door iedereen zou worden gemist. Hij herinnerde het gezelschap eraan dat William zijn leven had gegeven voor koning en vaderland en dat hij als held was gestorven. Voor zover ze wisten had hij geen vriendin toen hij stierf. Geoff wist dat hij uitging met een meisje van de Hulpluchtmacht voor Vrouwen op de basis, maar hij dacht niet dat het serieus was. William had sinds het begin van de oorlog geen serieuze relatie gewild, in tegenstelling tot Geoff, die uit wilde met alle vrouwen die hij krijgen kon.

De dominee gaf Victoria een enkele witte roos uit een van de bloemstukken die Alex de vorige avond met zorg had gemaakt, waarna de familie de kerk uit liep, het heldere zonlicht tegemoet. Maanden later zou er een nieuwe grafsteen staan op hun familiebegraafplaats op het landgoed, maar op dit moment was er geen reden om daarnaartoe te gaan. Ze stonden er verloren bij terwijl mensen bij hen langsliepen om hun de hand te drukken of te omhelzen, en toen het voorbij was, bracht Alex hen in de auto naar huis. Er vonden in heel Engeland dit soort diensten plaats, vooral sinds een maand geleden de Slag om Engeland was begonnen, en nu hoorden ze bij de rouwende families die hun zoons aan deze verschrikkelijke oorlog hadden verloren.

Toen ze met lunchtijd thuiskwamen, hadden de kinderen een bloemenkrans van wilde bloemen gemaakt en aan de deur gehangen. Victoria glimlachte toen ze het zag. Ze gingen de keuken in en Geoff en Edward gingen aan de keukentafel zitten terwijl Alex en Victoria een eenvoudige lunch maakten. Ze probeerden er iets van te eten, maar konden nauwelijks iets naar binnen krijgen.

Victoria ging daarna even slapen en Edward liep met haar mee naar boven. Alex en Geoff maakten een wandeling, helemaal naar de vijver aan de andere kant van het landgoed, waar ze als kinderen hadden gespeeld en achter de eenden en ganzen aan hadden gezeten.

‘Herinner je je nog dat die rotzak me toen ik zeven was op nieuwjaarsdag de vijver in heeft geduwd?’ vroeg Geoff en ze knikte met een triest lachje.

‘Je huilde de hele weg naar huis en papa mopperde op hem en zei dat je wel had kunnen verdrinken. Ik was pas vijf, maar ik herinner het me nog precies.’ Ze glimlachten allebei bij de herinnering, hoewel het traumatisch was geweest toen het gebeurde.

‘Ik kan niet geloven dat hij nooit meer terugkomt,’ zei Geoff zacht. ‘Ik verwacht steeds dat hij binnen komt lopen en ons vertelt dat het allemaal een vergissing is geweest.’ Ze wensten allebei dat dat zo was, maar de waarheid begon langzaam in te dalen.

Die avond en de volgende dag bleven ze met z’n vieren dicht bij elkaar. De dag daarna moest Geoff weg om zich te melden op de luchtmachtbasis. Bij zijn vertrek klampten Alex en hij zich aan elkaar vast, en hun moeder huilde openlijk en smeekte hem voorzichtig te zijn. Alex bleef na Geoffs vertrek nog een dag bij haar ouders, maar toen moest ze ook terug. Ze zat in de trein naar haar voeten te staren en aan haar broers en haar ouders te denken toen een man in uniform de eersteklascoupé binnenkwam. Hij droeg het RAF-uniform dat haar zo vertrouwd was en zodra ze het herkende, ontweek ze zijn blik. Ze wilde niet met een piloot praten en eventueel uitleg moeten geven over haar broer. Het was allemaal nog te vers om er met een vreemde over te praten, en hij sprak ook niet met haar. Hij ging gewoon zitten en staarde uit het raam. Uiteindelijk pakte hij een boek uit zijn tas. Ze nam niet de moeite om te kijken wat het was. Maar ze merkte op dat hij lang en knap was en dat hij donker haar en een paar warme, bruine ogen had.

Ze hadden een uur gereisd toen ze stopten bij een station. Hij keek op van zijn boek, zag het bord op het perron en glimlachte naar haar. Ze stopten bij elk station, waardoor de reis eindeloos leek te duren.

‘Het wordt een lange reis in dit tempo,’ merkte hij op, ‘als u ook naar Londen gaat.’ Ze knikte en hij pakte zijn boek weer op, maar een halfuur later deed hij het weer dicht. ‘Was u op bezoek bij familie of vrienden in Hampshire?’ Ze had hem niet gezien toen ze instapte, maar hij had haar wel opgemerkt. Het zou moeilijk zijn geweest om deze knappe blondine met haar goede figuur over het hoofd te zien. Ze droeg haar haar weer in een knot, met een keurig vastgespeld rolletje aan de voorkant, en ze had de helderrode lippenstift op die ze nu elke dag droeg. Sinds ze naar Londen was verhuisd, was dat hoe ze zich presenteerde. Ze droeg een eenvoudig zwart mantelpak, zwarte kousen en hoge hakken. Ze was niet in uniform, want de FANY was een vrijwilligersorganisatie en het was dus niet verplicht in de vrije tijd een uniform te dragen. Ze droeg haar uniform met trots tijdens haar werk, maar zelden als ze vrij was, behalve wanneer ze direct na het werk met een paar van de andere vrouwen ergens iets ging eten.

‘Bij mijn ouders,’ zei ze, in antwoord op zijn vraag. ‘Ik ben in Hampshire opgegroeid,’ voegde ze er zacht aan toe.

‘Ik ging bij vrienden op bezoek, maar zij moesten terwijl ik daar was naar een rouwdienst.’ Terwijl hij dit zei, merkte hij haar zwarte mantelpak en zwarte kousen op en hij vroeg zich af of dat de reden was waarom ze naar huis was gegaan, en of de rouwdienst waar zijn vrienden waren geweest op de een of andere manier met haar te maken had. Ze zwegen weer terwijl hij haar vol medeleven opnam, en korte tijd later stopte de trein bij een volgend station. ‘Gecondoleerd,’ zei hij zacht, toen hij zich herinnerde dat de rouwdienst voor een jonge RAF-piloot was geweest. ‘Uw broer?’ Ze knikte en wendde met tranen in haar ogen haar gezicht af. Hij kon zich goed voorstellen dat zelfs zijn uniform pijnlijk voor haar moest zijn, en dat was ook zo. ‘Ik ben Richard Montgomery,’ zei hij, en hij stak haar zijn hand toe. Hij wilde zich niet aan haar opdringen, maar hij wilde ook niet onbeleefd zijn.

‘Alexandra Wickham,’ zei ze beleefd. Ze schudden elkaar de hand, en toen wist hij het weer. De naam van de jonge piloot was Wickham.

‘Het is een afschuwelijke oorlog,’ zei hij met een harde blik in zijn ogen, en toen liet hij haar met rust en sprak niet meer met haar. Ze viel in slaap en werd pas wakker toen ze Londen bereikten. Hij hielp haar haar koffer naar het perron te dragen. ‘Redt u het alleen?’ Hij was bezorgd om haar, ze zag er zo verslagen uit. Ze knikte en glimlachte naar hem.

‘Het komt goed. Dank u wel. Waar bent u gestationeerd?’ vroeg ze, alleen maar om beleefd te zijn, maar toen hij het zei, bleek het dezelfde basis te zijn waar Geoff was gelegerd.

‘Ik heb daar ook een broer, bij het bommenwerpercommando. Mijn broer die is overleden was een gevechtspiloot.’

‘Ik leid een jagersquadron.’ Ze zag dat hij ouder was dan haar broers, al scheelde het maar een paar jaar. Hij was tweeëndertig.

‘Ik zit bij de FANY,’ zei ze, en hij knikte.

‘Dat is vast zwaar werk,’ zei hij, terwijl hij met haar het stationsgebouw in liep. Daar gaf hij haar haar koffer terug. ‘Zorg goed voor uzelf, juffrouw Wickham,’ zei hij vriendelijk.

‘U ook.’

‘Misschien komen we elkaar nog eens tegen,’ zei hij met een hoopvolle blik, maar ze wisten allebei dat dat onwaarschijnlijk was. Londen was een grote stad, die nu wemelde van de mensen in de meest chaotische omstandigheden. ‘Hoe heet uw broer bij het bommenwerpercommando, voor het geval ik hem op de basis tegen het lijf loop?’

‘Geoff Wickham.’

Hij glimlachte nog eens naar haar en toen moesten ze allebei weg. Hij draaide zich om, zwaaide haar na en toen rende hij naar de uitgang. Zij nam de bus naar het vrijwilligershuis. Ze was moe toen ze daar aankwam. Ze meldde zich en zei tegen de directrice dat ze de volgende dag weer zou komen werken. Ze kreeg een klopje op haar schouder, en daarna ging ze naar de slaapzaal. Alle andere meisjes lagen al te slapen in hun stapelbedden en ze was blij dat ze die avond met niemand hoefde te praten.

De volgende ochtend om zes uur meldde ze zich in haar uniform, voor haar dienst als ambulancechauffeur. Het was een vroege dienst. Twaalf uur later was ze klaar, te moe om te denken, wat een opluchting was. Maar toen zag ze tot haar verbazing dat er een briefje voor haar op het mededelingenbord hing. Er stond de naam van een kapitein op met een telefoonnummer erbij. Ze herkende de naam niet en vroeg zich af waar het over zou gaan. Het zag er officieel uit, maar het was intussen te laat om nog te bellen. De volgende dag had ze een latere dienst, dus belde ze het nummer voordat ze om acht uur naar haar werk ging. Ze had weer ambulancedienst. De naam op het briefje was kapitein Bertram Potter. Hij nam meteen op.

‘Juffrouw Wickham?’ vroeg hij. Zij bevestigde het. ‘Goed dat u me terugbelt. Ik bel namens de SOE, de Special Operations Executive. We hebben in juli goedkeuring gekregen van de ministerraad en bestaan nu ongeveer een maand. Ik weet zeker dat u nog niet van ons hebt gehoord. Als u tijd hebt, zou ik graag een praatje met u maken. Een van uw meerderen bij de FANY heeft u aanbevolen. U beschikt over taalvaardigheden die voor ons nuttig kunnen zijn. Hebt u tijd om vandaag even langs te komen?’ Ze had geen idee wat hij wilde, en waarom iemand haar had aanbevolen, maar hij klonk vriendelijk.

‘Ik werk tot acht of negen uur vanavond.’

‘Hoe laat begint u morgen?’ vroeg hij haar.

‘Om acht uur ’s morgens als ik ambulancedienst heb, iets later als ik op de vrachtwagen zit.’

‘We kunnen misschien om zeven uur afspreken, of is dat te vroeg voor u?’

‘Nee, dat is prima.’ Het verbaasde haar dat hij haar zo graag wilde spreken.

‘Mooi. We zitten op Baker Street.’ Hij gaf haar het adres en zei dat ze naar de tweede verdieping moest komen en naar hem moest vragen. ‘Ik zal zorgen dat er wat sterke koffie voor u klaarstaat. Dank u wel dat u op dat tijdstip wilt komen. Ik vind het prettig om vroeg te beginnen.’

‘Geen probleem.’ Nadat ze had opgehangen, vroeg ze zich af of ze haar vertalingen wilden laten doen, omdat hij was begonnen over haar taalvaardigheden. Verder kon ze niets bedenken en ze had geen idee wat ze moest verwachten. Ze vroeg de directrice van het zusterhuis wat de SOE was, en die zei dat ze het niet zou weten. Er werden zoveel speciale diensten en vrijwilligersbureaus opgericht dat ze het niet kon bijhouden.

Alex stond de volgende ochtend om halfzes op om op tijd in Baker Street te zijn en was daar klokslag zeven uur, in uniform. Ze moest zich om halfnegen melden voor haar vrachtwagendienst, wat haar een uur de tijd gaf om met kapitein Potter te praten. Dat zou genoeg moeten zijn als hij haar wat vertaalwerk wilde meegeven. Ze kon dat ’s avonds in bed doen, bij het licht van een zaklamp, als de lichten uit waren.

Ze vroeg een vrouw in uniform bij een balie naar kapitein Potter. Nadat de vrouw Alex bij hem had aangemeld, kwam hij tevoorschijn en nam hij haar mee naar een klein, kaal kantoor zonder ramen en zonder iets aan de muur. Hij zag er streng uit, met dun wordend blond haar en doordringende blauwe ogen. Hij leek een jaar of veertig. Hij droeg een oud jasje van tweed. Ze keek om zich heen en vroeg zich af wat de mensen hier deden. De inrichting gaf haar geen enkele aanwijzing.

‘Zoals ik u per telefoon al vertelde, hebben we het kantoor net een maand geleden in juli geopend. We zijn nog niet volledig ingericht, maar we beschikken over voldoende personeel. We hebben een vrij grote groep agenten, onder wie veel vrouwen, die speciale opdrachten van vertrouwelijke aard op zich nemen. Sommige opdrachten zijn vrij gevaarlijk, andere minder. Het kan zoiets simpels zijn als vertaalwerk. Wij hebben begrepen dat u het Frans en Duits vloeiend beheerst, wat voor ons erg nuttig kan zijn. U zult misschien gevraagd worden radio-zendcodes te vertalen, documenten in te vullen of misschien vervalsingen te maken of in code of met onzichtbare inkt te werken. Als u daartoe bereid bent, zullen we u misschien vragen u achter de vijandelijke linies te begeven en informatie op te halen, verkenningskaarten te maken of formulieren te bemachtigen die wij kunnen invullen, zodat onze agenten in het veld die kunnen gebruiken.’

Alex sloeg hem gefascineerd gade en probeerde te begrijpen wat hij haar vertelde en waar dit naartoe ging.

‘Hoe kom ik achter de vijandelijke linies?’ fluisterde ze bijna.

‘Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld met de trein, maar in bepaalde gevallen kunnen we u er ook per parachute laten landen. Sommige opdrachten zijn extremer dan andere. Soms kan er sabotage aan te pas komen. U wordt natuurlijk getraind in wapengebruik, zelfverdediging en hoe u zich met name achter de vijandelijke linies dient te beschermen. U zult voornamelijk op verkenningsmissies worden uitgezonden om informatie te verzamelen, en om verzetsgroepen in vijandelijke en bezette gebieden te helpen.’ Frankrijk was twee maanden eerder in Duitse handen gevallen.

‘Hebben we het over spionage?’ vroeg Alex met een verbaasd gezicht. Een minuut lang gaf hij geen antwoord, maar toen knikte hij.

‘Ja, daar hebben we het over. U bent een perfecte kandidaat voor ons, vanwege uw uitstekende beheersing van het Frans en Duits. Lijkt iets van dit alles u interessant, of mogelijk? U moet altijd uiterst discreet zijn, niemand mag weten dat u voor ons werkt, of wat u doet. Dat kan lastig zijn als u een verloofde of een vriend hebt, die zich misschien afvraagt waar u naartoe gaat als u van tijd tot tijd verdwijnt, en daar wellicht vragen over zal stellen. U moet ermee instemmen dat u uw werk voor ons twintig jaar geheimhoudt, zelfs voor uw familie, uw echtgenoot en later uw kinderen. Wij zijn een strikt geheime commando-eenheid en officieel bestaan we niet eens. U krijgt een hoog autorisatieniveau, vooral als u bereid bent u voor ons achter de vijandelijke linies te begeven. En u krijgt natuurlijk een cyanidepil, voor het geval het helemaal misgaat. Maar met goede papieren en uw perfecte beheersing van het Duits, loopt u veel minder risico in de problemen te raken.’

Alex staarde hem lange tijd aan.

‘Vraagt u me een spionne te worden?’ Ze wist niet of ze gevleid moest zijn of doodsbang, of allebei.

‘Een agent van de SOE,’ verbeterde hij haar. ‘We hebben grote plannen voor onze tak, en er is al een aanzienlijk aantal agenten gerekruteerd van andere bureaus die zich bij ons hebben aangesloten. We halen ze uit het leger en uit sommige vrijwilligersgroepen. U past perfect in ons profiel,’ zei hij koel. ‘Het mooie van ons is dat wij dingen kunnen doen die voor militair personeel niet mogelijk zijn. Wij hebben meer speelruimte.’

‘Mijn broer is pasgeleden neergeschoten en gedood door de Duitsers,’ zei ze grimmig.

‘Het spijt me om dat te horen, maar in zekere zin is dat in dit werk irrelevant. We vragen u opdrachten uit te voeren met precisie en vakkundigheid, niet met emotie. Het is aan u om te bepalen waarom u zich bij ons aansluit, maar uw persoonlijke gevoelens mogen een opdracht nooit in de weg staan. Dat moet u voordat u begint volkomen duidelijk zijn. Dat wil zeggen, als u met ons wilt werken.’

‘Ik heb er nooit over nagedacht zoiets als dit te doen. Ik heb me aangemeld bij de FANY omdat ik een bijdrage wilde leveren aan de oorlogsinspanningen.’

‘Ik weet zeker dat u daarmee helpt, maar iemand anders kan ook een vrachtwagen of ambulance besturen. Niet iedereen is in staat te doen wat u kunt doen, met uw vloeiende beheersing van het Frans en Duits. Als u het hoofd koel weet te houden, bent u de perfecte agent om achter de vijandige linies te opereren. Maar daar zullen zowel u als wij meer duidelijkheid over krijgen als we u gaan trainen. Als u voor de SOE gaat werken, wordt u betaald in contanten, dus er blijven geen sporen achter. Gezien de risico’s is het geen exorbitant hoog bedrag. We willen niet dat u plotseling over een grote hoeveelheid geld beschikt die u niet kunt verklaren. Het is een redelijk bedrag. Ik neem aan dat u wordt ondersteund door uw ouders.’ Ze knikte. Toen keek ze op haar horloge en ze zag dat het bijna tijd was om naar haar werk te gaan. Ze wist niet of hij wilde dat ze ter plekke een beslissing zou nemen. Hij vroeg haar zich diepgaand in te laten met een operatie die duidelijk grote risico’s met zich meebracht. Ze had het graag met iemand anders willen bespreken, bijvoorbeeld met haar vader of haar broer, maar de kapitein had duidelijk gemaakt dat ze dat niet mocht doen. Ze zou zelf haar beslissing moeten nemen.

‘U mag er gerust even over nadenken, als u daar behoefte aan hebt.’ Hij zag haar aarzeling. ‘Dit zijn duidelijk geen gewone opdrachten, en sommige kunnen gevaarlijk zijn. Maar ze zijn ook opwindend en interessant, en u zou wérkelijk een belangrijke bijdrage leveren aan de oorlogsinspanningen door ons de vitale informatie te leveren die we nodig hebben, en aan vijandelijke kant verwarring te stichten. Dat is wat we allemaal willen, en wat we nodig hebben om de oorlog te winnen.’ Terwijl hij dit zei, dacht zij ondanks zijn eerdere waarschuwing aan William, die door de Duitsers was neergeschoten, en plotseling wilde ze de baan die hij haar aanbood aannemen, niet uit wraak, maar omwille van gerechtigheid. De Duitsers konden, móchten de oorlog niet winnen. En als zij haar land kon helpen winnen, dan wilde ze dat doen. Hitler moest tegengehouden worden, voordat de helft van de kinderen in Europa dood of wees was.

‘Ik doe het,’ zei ze, zonder er verder nog over na te denken. ‘Ik wil het. Wanneer kan ik beginnen?’ Er was een vuur in haar ogen dat hij had gehoopt daar te zien, en nu was het er en het brandde helder. Het was passie, vaderlandsliefde en het verlangen meer te doen dan met een vrachtwagen over de overblijfselen van gebouwen rijden. Ze hadden precies zulke mensen nodig zoals zij, die bereid waren te sterven voor hun land, zodat anderen vrij konden zijn. Ze leek hem een moedig meisje. Wat hij nodig had waren agenten met enorm veel moed, vastberadenheid en een hartstochtelijke liefde voor vrijheid. Na zijn gesprek met haar had hij de indruk dat Alexandra Wickham precies zo’n soort vrouw was.

Hij stond op en drukte haar de hand, meer dan tevreden met hun gesprek. ‘Praat er met niemand over, juffrouw Wickham. Als iemand ernaar vraagt, kunt u zeggen dat ik op zoek was naar vrijwillige verpleeghulpen. Spreek nooit over wat u vandaag hebt gehoord. Uw vrienden en familie hoeven niet te weten dat u weg bent bij de FANY. Als ze erachter komen, kunt u zeggen dat u de brandweer bijstaat, of dat u de luchtbeschermingsdienst helpt mensen in schuilkelders onder te brengen. De komende twintig jaar mogen ze nooit weten dat u voor ons werkt, zelfs niet nadat de oorlog is afgelopen. Kunt u met zo’n geheim leven?’

Ze knikte bevestigend en ze meende het ook. Het was voor een goede zaak, de beste die er was: het voortbestaan en de vrijheid van Engeland.

‘Ja, dat kan ik. Ik hoef het niemand te vertellen.’

‘We brengen u op de hoogte wanneer u zich moet melden voor de training. U woont in een kazerne, bij andere vrouwelijke agenten die schijnbaar allemaal werken voor uiteenlopende vrijwilligersdiensten, en die net als u het hoogste autorisatieniveau hebben. Van nu af aan is alles wat u doet, waar u naartoe gaat, wie u kent en wat u ziet geheim. Zelfs voor andere agenten. En als u vermoedt dat iemand die u kent of familie van u is ook geheim agent is, vraagt u daar nooit naar. Als u iemand van wie u weet dat hij of zij agent is op straat of waar dan ook tegenkomt, groet u diegene nooit. In de loop van de komende maand kunt u verwachten iets van ons te horen. We zijn nu een klas aan het samenstellen. Nadat we u hebben gebeld, verwachten we dat u binnen enkele uren komt. En mocht u een vriend hebben, dan mag u hem ook niets vertellen. U moet vrij zijn om te komen en te gaan, zonder iemand iets uit te leggen. Hebt u dat begrepen?’

‘Ja, meneer.’ Ze stond glimlachend op en wenste dat ze niet op een telefoontje zou hoeven wachten, maar meteen kon beginnen.

‘Pas intussen goed op uzelf.’

Hij ging weer achter zijn bureau zitten en zij verliet zijn kantoor, verbijsterd door alles wat er was gebeurd. Ze was vierentwintig en was zojuist spionne geworden voor de Britse regering. Het enige wat ze wist was dat ze nu werkte voor de SOE. Ze hoopte dat haar broer trots op haar zou zijn geweest, want er was niemand op de wereld aan wie ze het kon vertellen. Wat er ook gebeurde, vanaf nu was ze op zichzelf aangewezen.

3

Zoals haar was voorgeschreven vertelde Alex niemand iets over haar ontmoeting met Bertram Potter. Geoff kwam de week daarop naar Londen om met haar uit eten te gaan en hij zat nog steeds diep in de put over de dood van hun broer. Het doden van Duitsers was nu een obsessie voor hem geworden, het was het enige waar hij over kon praten. Alex was bedroefd toen het etentje met hem achter de rug was. Hij was plotseling verbitterd en kwaad en bezeten van wraak. Hij sprak nauwelijks over iets anders.

De avond daarna lag ze om middernacht nog steeds wakker in haar bed. Ze dacht na over haar ontmoeting met kapitein Potter en vroeg zich af wanneer ze gebeld zou worden toen plotseling het luchtalarm afging. Ze waren er inmiddels allemaal aan gewend: de verduistering, de avondklok en de nachtelijke luchtaanvallen. Zij en vijftig andere vrouwen trokken snel hun schoenen en badjassen aan en haastten zich naar beneden, naar de schuilkelder. Het was er altijd druk en benauwd. Ze hadden allemaal wat kleren naast hun bed liggen om aan te schieten als ze snel moesten evacueren. Het belangrijkste was degelijke schoenen te dragen, en dat deed ze. Er lagen tegenwoordig altijd losse stenen op straat, en puin van gebouwen die waren gebombardeerd. Ze liep samen met de anderen snel en ordelijk de trap af, verliet het gebouw en haastte zich de straat door naar de schuilkelder waar ze bijna elke nacht naartoe gingen. Ze hoorden de vliegtuigen al aankomen en de eerste bommen sloegen een aantal kilometer verderop al in toen ze bij de schuilkelder aankwamen, waar al zeker honderd andere mensen de weg naartoe hadden gevonden. Anderen waren naar de ondergrondse metrostations gegaan, die meer capaciteit hadden.

Er hingen kale lampen aan het plafond, er lagen planken op de vloer en overal stonden banken. Een vrijwilligersgroep had dekens neergelegd, want het werd ’s nachts erg koud en vochtig, en er lag wat speelgoed voor de kinderen. Als de Luftwaffe hen de hele nacht bestookte duurde het soms uren voordat het alles-veilig-signaal werd gegeven. Alex dacht weer aan haar broer, neergeschoten in zijn vliegtuig, terwijl ze de trap af rende in haar gaatjesschoenen, die ze tien jaar geleden als jong meisje had gedragen. Het waren de degelijkste schoenen die ze had en ze had ze voor dit doel van huis meegenomen. Ze ging op een bank zitten met een groep andere vrouwen, van wie er verschillende baby’s in hun armen hadden. Sommigen gaven ze de borst om ze rustig te houden.

De meeste mannen zaten op de houten planken op de vloer. Ze zag een paar mannen in uniform, die kennelijk laat uit waren geweest, waarschijnlijk om hun vriendinnetjes te bezoeken. Ze zag een RAF-officier met donker haar en brede schouders die met zijn rug naar haar toe zat, maar ze besteedde geen speciale aandacht aan hem. Het was laat en iedereen was moe, en er was altijd de vraag wat er over zou blijven van de huizen waar ze in woonden. Wat als ze uit de schuilkelder kwamen en ontdekten dat ze waren vernietigd? Het was een mogelijkheid die ze elke dag onder ogen moesten zien: het vooruitzicht alles te verliezen, zelfs de mensen van wie ze hielden. Het zorgde ervoor dat Alex een paar minuten terugverlangde naar Hampshire en het vreedzame leven dat haar ouders daar leidden.

Ze hoorden de bommen vallen en voelden de muren van de schuilkelder schudden. Het duurde dik twee uur voordat eindelijk het alles-veilig-signaal klonk. De Luftwaffe had hun volle lading boven hen uitgestort en was op weg naar huis.

Toen ze uit de schuilkelder kwamen, brandde het overal, en brandweerploegen deden wat ze konden om de vlammen te bestrijden. Een gebouw was ingestort en overal op de straat lag puin. Alex hielp een vrouw met twee kinderen, die zei dat haar man bij de marine zat. En terwijl ze een van de kinderen hielp om over het puin heen te stappen en een ambulance ontweek die vanwege de verduistering zijn koplampen had bedekt, sprak de donkerharige man in uniform haar aan.

‘Juffrouw Wickham?’ Ze wist eerst niet wie hij was, maar toen herkende ze hem als de man die ze in de trein had ontmoet, toen ze na Willies rouwdienst uit Hampshire terugkwam. Hij had gezegd dat hij hoopte dat hun paden elkaar nog eens zouden kruisen, en nu gebeurde dat. Ze trok haar badjas om zich heen en keek naar hem op, maar ze kon zich zijn achternaam niet herinneren. Het was Richard nog iets, maar ze wist niet meer wat, en ze was nu te moe om haar geheugen af te speuren. Ze moest over zes uur op haar werk zijn.

‘O, dag,’ zei ze, doodmoe en verstrooid. De moeder pakte intussen haar kind bij de hand, bedankte Alex en vertrok. Het was een lange nacht geweest, en dat was nu wat ze gewend waren.

‘Richard Montgomery,’ zei hij. Nu wist ze het weer. ‘Is alles goed met u? Waar woont u? Dan breng ik u naar huis.’

‘Dank u wel, ik woon in een huis voor vrijwilligers aan het eind van de straat. Het komt goed.’ Brandweerwagens probeerden de plek des onheils te benaderen en opruimploegen schoven het puin van het ingestorte gebouw aan de kant.

‘Het ging er heftig aan toe, vanavond,’ merkte hij op, terwijl hij haar arm pakte om haar in evenwicht te houden toen ze over een stuk puin struikelde. ‘Ik was bij een vriend op bezoek en wilde net teruggaan naar de basis toen de sirenes afgingen. Ik moet over een paar uur terug zijn.’ Ze knikte en vroeg zich af of hij die dag moest vliegen. De meeste vliegmissies waren ’s nachts, tenzij ze daglicht nodig hadden om hun doel preciezer te kunnen raken. Er waren in de nacht wat fouten gemaakt.

‘We hebben sinds ik terug ben in deze straat drie gebouwen verloren,’ zei ze vermoeid. ‘Het houdt maar niet op.’ Ze had verschrikkelijk medelijden met de mensen die hun huis waren kwijtgeraakt, of wanhopig groeven tussen het puin, op zoek naar geliefden die niet op tijd hadden weten te ontkomen.

Ze kwamen intussen aan bij het vrijwilligershuis, dat het opnieuw had overleefd. Het was geen parel voor het oog, maar voor nu was het thuis. Hij keek haar aan toen ze ervoor stonden.

‘Dit is een verschrikkelijk moment en een afschuwelijke plek om het te vragen,’ zei hij verontschuldigend. ‘Maar ik weet niet hoe ik u kan bereiken. Zou u een keer met me uit eten willen gaan? Overmorgen bijvoorbeeld?’ Ze voelde een rilling over haar rug gaan toen ze bedacht dat als hij niet zou komen opdagen, dat betekende dat hij was neergeschoten. Maar zo was het in deze tijd. Je wist nooit wie er vandaag of morgen zou omkomen, of wie er over een week, laat staan een jaar, nog in leven zou zijn. Hij keek haar smekend aan, alsof het belangrijk voor hem was, en ze had niet de moed om hem af te wijzen, hoewel ze andere dingen aan haar hoofd had. Met haar baan als spionne voor de SOE, die ze nog maar net had geaccepteerd, was dit voor haar niet het moment om een relatie met een man te beginnen. En wat als ze haar opriepen om morgenavond naar de training te komen? Dan zou hij vergeefs op haar zitten te wachten.

‘Ik zal het proberen,’ zei ze. ‘Soms word ik op het laatste moment opgeroepen, of moet ik de hele nacht doorwerken.’ Het was niet helemaal waar, maar als de SOE belde en ze niet zou komen opdagen, moest ze een excuus hebben. Ze moest nu beginnen met liegen en zorgen dat ze er goed in werd. ‘Kan ik ergens een boodschap voor u achterlaten als ik het niet red?’ Hij krabbelde een nummer op een stuk papier en gaf het aan haar. Ze scheurde er een hoekje van af, schreef het nummer van het vrijwilligershuis op en gaf het aan hem terug. ‘Als het nodig is kunt u hier een boodschap voor me achterlaten. Waar zullen we afspreken?’ Hij gaf haar de naam van een visrestaurant waar ze weleens eerder was geweest. Het was er niet chic, maar wel schoon, het eten was goed en het was een rustige plek om te praten. Het was er niet te druk of te lawaaiig, en ondanks de verduistering en de rantsoenering, serveerden ze diners. Sommige restaurants waren nu alleen nog maar open voor de lunch.

‘Zeven uur?’ stelde hij voor.

Ze knikte. ‘Ik ben om zes uur klaar met werken. Ik begin die dag om zes uur in de ochtend.’

‘Maakt u zich geen zorgen, als u wat later bent, wacht ik op u.’ Ze wilde zich tenminste een klein beetje opfrissen voor ze hem zag. Ze vond het jammer dat hij niet had voorgesteld op haar vrije dag te gaan, wanneer ze tijd zou hebben gehad om een leuke jurk en schoenen met hakjes aan te trekken. ‘Dan zie ik u dan,’ zei hij met een glimlach, en ze zag dat hij vriendelijke ogen had. Dat was haar in de trein ook opgevallen. Ondanks de kracht die hij uitstraalde, zijn brede schouders en zijn lengte had hij iets zachts over zich. Hij was knap, maar dat leek nu minder van belang. Ze zwaaide nog even terwijl ze het huis in liep en hoopte dat zijn missie goed zou verlopen. Zo niet, dan zou er weer een verlies aan de talloze andere worden toegevoegd. Ze kende al heel wat mensen die waren overleden, niet alleen haar broer.

Enkele uren later meldde ze zich voor haar werk, en ze dwong zichzelf niet aan Richard te denken. Ze kon zich niet veroorloven te veel emotie in wie dan ook te steken. Hun leven was te vluchtig, vooral voor hem als piloot, maar ook voor haar als ze voor de SOE ging werken.

Wonderbaarlijk genoeg was er de nacht daarop geen luchtaanval, en de volgende dag reed ze een twaalfuursdienst op de ambulance. Ze waste haastig haar gezicht, borstelde haar haar en trok snel een rok, een blouse en een rood jasje aan om naar haar afspraak met Richard in het visrestaurant te gaan. Ondanks de haast waarmee ze zich had aangekleed zag ze er jong en knap uit, en zijn hele gezicht lichtte op toen hij haar zag. Zij was blij te zien dat hij al op haar zat te wachten. Hij was dus niet neergeschoten, en dat was iets om dankbaar voor te zijn. Hij leek net zo opgelucht om haar te zien.

‘Dezer dagen weet je nooit wie er de volgende dag nog in leven is,’ zei hij, maar toen dacht hij met schrik aan haar broer. ‘Neem me niet kwalijk, dat had ik niet moeten zeggen.’

‘Waarom niet? Het is waar,’ zei Alex simpel. ‘Ik denk er liever niet op die manier over na, maar verschillende meisjes met wie ik heb gewerkt zijn omgekomen tijdens luchtaanvallen waarbij gebouwen instortten. En mijn broer… het valt niet te voorspellen wie dit alles gaat overleven. Ik heb mensen uit het puin zien klauteren van wie je nooit zou denken dat ze het zouden kunnen doorstaan, zoals een man laatst, die me vertelde dat hij vijfentachtig was. En dan valt er een bom waarbij honderd mensen omkomen, onder wie vrouwen en kinderen.’

‘Mijn zus Jane is bij een van de eerste luchtaanvallen omgekomen,’ zei hij zacht. ‘Ze zat bij een brandweerploeg die bezig was een brand te bestrijden. Ze was lerares, haar leerlingen waren dol op haar. Ze hielp een oudere buurvrouw naar de schuilkelder te gaan, die vrouw kon nauwelijks lopen. Ze zijn er nooit aangekomen, ze zijn allebei gedood. De oorlog leert ons veel over het lot, en dat je niets kunt voorspellen. Ik voer bijna elke dag bombardementsvluchten boven Duitsland uit, en ik heb het tot nu toe overleefd. Zij niet.’

‘Je ouders zullen wel intens verdrietig zijn,’ zei Alex vol medeleven. Ze dacht aan haar eigen ouders, die nog in shock waren van Williams dood, nog maar een week geleden.

‘Mijn ouders zijn voor de oorlog overleden. Misschien is dat maar goed ook. Ze zijn samen omgekomen bij een ongeluk. Wellicht was dat beter dan dit.’ Hij keek heel ernstig, met een zachte blik in zijn ogen. ‘Vertel me eens wat over jezelf van voor de oorlog,’ zei hij met een glimlach, en zij lachte.

‘Er valt niet veel te vertellen. Een rustig leven in Hampshire, té rustig voor mij. Ik reed elke dag paard. Ik vind het heerlijk om te jagen met mijn broers. We zijn allemaal dol op paardrijden. Zes jaar geleden heb ik mijn debuut gemaakt en heb ik een echt seizoen gehad in Londen, wat ik eigenlijk nogal bespottelijk vond, hoewel sommige dingen wel leuk waren. Veel feesten en bals en mensen om te ontmoeten en mooie jurken. Maar dan, na zes maanden, is het allemaal afgelopen. Ik had geen echtgenoot gevonden, en ik wilde dat ook niet, dus ik ging met mijn ouders terug naar Hampshire. Dat was min of meer een opluchting, maar toen sloeg de verveling toe. Aquarelleren en borduren. En lezen, waar ik dol op ben. Ik weet meer over de gewassen op het land van mijn vader dan hijzelf, maar ik wil geen boerin worden. Zodra de oorlog begon heb ik me aangemeld als vrijwilliger en ben ik naar Londen gevlucht, en ik ben hier nu ongeveer een jaar. Als de oorlog voorbij is zal ik het nog moeilijk vinden om naar Hampshire terug te gaan. Ik hou van de reuring in Londen en ik vind het fijn om me nuttig te maken als vrachtwagenchauffeur. Ik denk niet dat ik een carrière als vrachtwagenchauffeur ambieer, maar ik heb nergens anders een opleiding voor gehad. Ik wilde naar de universiteit om literatuur te studeren, maar dat vond mijn vader niet goed. Ik heb thuis les gehad van gouvernantes en privéleraren, maar ik heb altijd naar een normale school gewild.’

‘Als je zo graag leest, heb je thuis waarschijnlijk meer geleerd dan je op school zou hebben gedaan,’ zei hij met een glimlach. Zijn vader was herenboer geweest, maar na haar verhaal over haar seizoen in Londen en haar onderwijs door gouvernantes wist hij dat zij ver boven hem stond in de hiërarchie van de Britse society, en hij vermoedde dat hij de goedkeuring van haar ouders niet zou kunnen wegdragen. Zij hadden overduidelijk grotere ambities voor hun dochter, die zijzelf niet leek te delen. Ze leek dik tevreden met haar ongetrouwde bestaan en genoot ondanks de gevaren van de oorlog van haar leven in Londen. ‘Denk je dat je na de oorlog misschien in Londen blijft?’ vroeg hij. Hij wilde graag meer van haar weten. Hij had het gevoel dat ze koppig was en er haar eigen ideeën op nahield. Daar hoorde geen kwijnend bestaan in Hampshire bij, vooral niet nu ze in haar eentje van het stadsleven had geproefd. Er waren meer jonge vrouwen zoals zij in Londen, en Richard vermoedde sterk dat de samenleving zoals zij die kenden na de oorlog een aantal drastische veranderingen zou ondergaan.

‘Ik zal zeker proberen te blijven,’ zei ze, ‘hoewel mijn ouders dat niet leuk zullen vinden en alles in het werk zullen stellen om me naar huis te krijgen. Ze waren bereid me hiernaartoe te laten gaan voor koning en vaderland, als onderdeel van de oorlogsinspanningen. Maar daarna zullen ze me terug willen hebben waar ik was, en waar zij vinden dat ik thuishoor.’ Terwijl ze dit zei bedacht ze dat haar ouders beslist niet verwachtten dat ze zich in het kader van haar vrijwilligerswerk zou aansluiten bij een uiterst geheime commando-eenheid en spionne zou worden.

‘Ik denk dat veel vrouwen in dezelfde situatie terecht zullen komen als jij. Ze maken nu een belangrijk onderdeel uit van de beroepsbevolking, en dat zullen ze niet willen opgeven als de mannen thuiskomen. Ze hebben enige onafhankelijkheid verkregen, ook al worden ze niet zo goed betaald als mannen. Dat is niet eerlijk, maar ze zijn tenminste weg uit de keuken en werken nu in kantoren en fabrieken. Het is een grote stap voor vrouwen.’ Het verraste haar hoe ruimdenkend en modern hij was. Hij leek het een goed idee te vinden dat vrouwen werkten als ze dat wilden.

‘Ik zou naar de universiteit moeten gaan als ik een fatsoenlijke baan zou willen hebben,’ zei Alex. ‘Ik denk niet dat het me na de oorlog voldoende uitdaging zal geven om vrachtwagenchauffeur te blijven.’

Hij lachte. ‘Dat kan ik me voorstellen.’ Ze was een buitengewoon schrandere jonge vrouw met een scherp verstand en een aantal ideeën waarin geen plaats was voor borduren bij het haardvuur in Hampshire. Maar ze had nog niet precies bedacht hoe haar toekomst eruit moest gaan zien en hoe ze zover moest komen. Eerst moesten ze allemaal zien te overleven, en daar bestond op dit moment beslist geen zekerheid over. Ze waren elke dag dankbaar als ze het er levend afbrachten.

Ze praatten over de reizen die ze had gemaakt met haar ouders en de bezoeken die ze hadden gebracht aan New York en Boston. Ze waren voor een archeologische studiereis naar Egypte geweest, en ze hadden uitgebreid door Italië en Spanje gereisd. Ze was nog nooit naar Azië geweest, maar het leek haar fascinerend om dat te doen.

Richard had voor de oorlog een veel bescheidener leven geleid, hoewel hij wel acht jaar op een kostschool in Schotland had gezeten, die naar zijn zeggen net een gevangenis was geweest, en was daarna naar Cambridge gegaan. Zijn zus Jane had op een erg goede kostschool voor jonge vrouwen gezeten. Hij had een prima opvoeding en opleiding gehad, maar niet echt op het sociale niveau van Alex’ ouders. Haar maakte dat niets uit, maar Richard wist zeker dat dat voor haar ouders wel belangrijk was. Mensen van hun generatie en met hun achtergrond verwachtten dat hun dochters trouwden met iemand uit de aristocratie, bij voorkeur iemand met een titel. Niet met een goed opgeleide herenboer zonder titel of fortuin, met een zeer bescheiden boerderij. In hun echte wereld, na de oorlog, had hij haar niets te bieden wat haar ouders zouden goedkeuren. Maar die wetenschap weerhield hem er niet van tijd met haar te willen doorbrengen. De oorlog bood hen gelegenheid om elkaar te ontmoeten en te leren kennen, wat anders niet zou zijn gebeurd. Hij was tweeëndertig, acht jaar ouder dan Alex, wat voor geen van hen een probleem leek te zijn.

Ze hadden een heerlijke avond samen, en na afloop bracht hij haar terug naar huis en bedankte ze hem voor het etentje. Hij vroeg of ze zaterdag weer met hem uit eten kon gaan. Het zou zijn eerste hele vrije dag in een maand zijn, en zij had die dag ook vrij. Ze spraken af een wandeling te gaan maken in Hyde Park, en hij stelde een restaurant voor dat zij niet kende. Het leek haar een fantastisch plan, vooropgesteld dat ze dan allebei nog leefden en zijn vrije dag niet zou worden ingetrokken voor een spoedmissie.

Dat gebeurde niet. Hij haalde haar zaterdag tegen de middag op en ze stopten ergens om vis en friet te halen, die ze in het park opaten. Daarna maakten ze een lange wandeling, bewonderden ze de tuinen en de kleine paviljoenen en roeiden ze met een bootje over een meer. Ze vertelde over kunst, met name over de Franse impressionisten en de kunstenaars van de Italiaanse renaissance, en hij was onder de indruk van haar kennis.

‘Je zou les kunnen geven in kunstgeschiedenis,’ zei hij, terwijl hij met haar over het meer roeide.

‘Niet echt. Ik heb niet voldoende kennis om les te geven. Ik weet de dingen die gouvernantes je leren. Maar ik weet niets van natuurwetenschappen, en ik ben verschrikkelijk slecht in rekenen. Ik kan perfect walsen, en ik kan een quadrille dansen zonder een stap verkeerd te zetten. Mijn broer Geoff werkte voor de oorlog bij een bank. Hij heeft op de universiteit gezeten. Ik niet.’

‘Jij weet waarschijnlijk meer van bepaalde onderwerpen af dan de meeste mensen die wel naar de universiteit zijn geweest.’

‘De vader van mijn Franse gouvernante doceerde kunstgeschiedenis aan de Sorbonne. Zij heeft me alles geleerd over Franse kunst. Mijn kennis over Italiaanse kunst heb ik uit boeken.’

‘Ik weet niets van kunst,’ gaf hij grif toe. ‘Ik heb op Cambridge Chaucer en de Britse literatuur bestudeerd. Je hebt er weinig aan, tenzij je het onderwijs in wilt.’

‘Wanneer heb je leren vliegen?’ Zij wilde ook graag meer van hem weten.

‘Mijn vader was een eersteklas piloot in de Eerste Wereldoorlog. Hij nam me van kinds af aan mee in zijn vliegtuig. Mijn obsessie voor vliegen heb ik van hem. Voor de oorlog, toen ik van Cambridge af kwam, gaf ik vlieglessen. Maar daar verdien je niet veel mee. Ik had er geen gezin van kunnen onderhouden. Ik had nog niet bedacht wat ik wilde worden, dus toen de oorlog uitbrak, heb ik dienst genomen bij het leger. Zo ben ik squadronleider geworden. Ik vlieg nu ongeveer vijftien jaar. De meesten van mijn piloten hebben het nog maar net geleerd. Ik heb een paar fantastische piloten, en daar heb ik geluk mee, maar de meesten van hen zijn nog nat achter de oren, ze hebben nog maar erg weinig ervaring. Ik heb in vliegshows gevlogen, voor het prijzengeld. Wat ik heb geleerd heeft me sinds we met onze vliegmissies zijn begonnen al verschillende keren het leven gered.’

‘Mijn broer William was ook dol op vliegen. Hij had waarschijnlijk niet zoveel ervaring als jij, maar vliegtuigen waren zijn passie,’ zei ze weemoedig. ‘Ik kan er nog steeds niet over uit dat hij er niet meer is.’

Richard knikte. Hij zei niets, maar raakte haar hand aan, en zij was ontroerd door het gebaar. Hij was een hartelijke, aardige man. Hij toonde respect voor haar manier van leven en haar beperkte scholing, waar hij meer ontzag voor had dan zijzelf. Zij voelde zich altijd het slachtoffer van een samenleving die niet wilde dat vrouwen onderwijs kregen. Ze was leergierig en zoog kennis op als een spons.

‘Na de oorlog neem ik je een keer mee en gaan we samen vliegen,’ bood hij aan. Ze vond het een prettige gedachte dat dat mogelijk was, hoewel ze er niet op rekende. Hij wilde het echt doen. Hij had nu iets om naar uit te kijken. Het hielp de pijn te verzachten van het verlies van zijn zus, enkele maanden geleden. Dat hadden ze met elkaar gemeen: ze hadden allebei een naaste aan de oorlog verloren.

Het diner was perfect en het eten was verrukkelijk. Er hing een voorname sfeer, en hij leek zich daar helemaal met haar op zijn gemak te voelen. Hij was op en top een heer, zowel qua familieachtergrond als qua opleiding, maar hij had geen fortuin en er stroomde geen blauw bloed door zijn aderen. Hij was ervan overtuigd dat dat vroeg of laat een probleem zou worden, maar zij hield vol dat dat onzin was. Hij wist beter: hij was al eerder afgepoeierd door de aristocratische ouders van vrouwen met wie hij uitging. Hij was een respectabel man, maar voor hun dochters vonden ze hem niet goed genoeg. Alex wilde niet dat hij er te lang bij stilstond en deed zijn zorgen af als belachelijk. Bovendien gingen ze niet trouwen. Ze gingen alleen maar samen uit eten, hield ze hem voor.

De dag die ze samen doorbrachten was precies zoals ze zich hadden gewenst. Het was voor hen allebei een magische ervaring en een heerlijke opluchting na het verdriet van de afgelopen maanden en de voortdurende stress waaraan ze sinds het begin van de oorlog hadden blootgestaan. Hitlers oorlogsmachine werkte perfect, hoewel de overwinningen van de RAF die van de Luftwaffe de laatste tijd overtroffen. Dat betekende dat er meer Duitsers dan geallieerden omkwamen, een grimmige manier om de zaak te bekijken.

Richard kuste haar niet toen hij haar bij het vrijwilligershuis achterliet, hoewel hij dat wel wilde. Hij was respectvol, beleefd en goed gezelschap, en hij was smoorverliefd op haar. Hij zou de komende week elke dag vliegmissies boven Duitsland uitvoeren, en hij zei dat hij haar zou bellen als hij weer wat vrije tijd had. Ze hoopten allebei dat dat snel zou zijn.

Alex zweefde de slaapzaal in en viel die nacht denkend aan hem in slaap. Geoff belde haar zondag, maar ze vertelde hem niet over Richard. Zij vond dat nog te vroeg, en er was nog niets wezenlijks gebeurd. Alleen maar twee afspraakjes.

Die middag maakte ze een wandeling met een paar van de andere vrijwilligsters, en toen ze terugkwam belde kapitein Potter haar om zes uur. Hij gaf haar het adres van een kazerne die was opgezet voor ‘vrijwilligers’, zoals hij het uitdrukte. En hij vertelde haar bij wie ze zich moest melden. Ze zou naar hun trainingscentrum worden gebracht: Experimental Station 6, in Ashton Manor in Hertfordshire.

‘Uw training begint morgen. Meld u om 7.00 uur. U hoeft zich geen zorgen te maken over de FANY. Wij regelen dat met hen. We hebben al een aantal van hun mensen in de SOE opgenomen. Vertel hun vanavond alleen dat u morgen niet kunt komen werken. Wij bellen hen in de ochtend en regelen uw ontslag. Veel succes, juffrouw Wickham,’ zei hij, op zeer officiële toon. Haar hand trilde toen ze ophing. Ze hoopte dat ze er goed aan had gedaan door ermee in te stemmen voor hen te gaan werken. Het was te laat om nu nog van gedachten te veranderen, en dat zou ze trouwens toch niet hebben gedaan. Ze zou het hoe dan ook volbrengen.

Ze ging naar boven om haar koffer te pakken, voordat de andere vrouwen terugkwamen van het avondeten. Toen ze binnenkwamen was ze klaar en had ze haar koffer onder het bed geschoven. Ze kon niet eens afscheid nemen van de vrouwen met wie ze bevriend was geraakt. Ze kon alleen zeggen dat haar een plekje was aangeboden in een ander vrijwilligershuis. Ze had geen idee of ze een van hen ooit nog terug zou zien. In de oorlog raakte je voortdurend mensen kwijt en moest je constant afscheid nemen, ook al deed je alsof je geloofde dat je elkaar snel weer zou zien.

Als Geoff of Richard haar belde, zouden zij ook niet weten waar ze naartoe was. Kapitein Potter had gezegd dat ze een contactnummer zou krijgen bij de SOE, maar tijdens de training werden sociale contacten ontmoedigd, en ze had een training van een maand voor de boeg. Ze zou een excuus moeten verzinnen waarom ze hen niet kon zien. Lange uren, te veel werk, een reeks noodgevallen en misschien een griepaanval. Ze zou wel iets bedenken. Haar geheimzinnige leven stond op het punt te beginnen en ze zou eraan moeten wennen om tegen hen te liegen, want ze zou hen niet kunnen vertellen wanneer ze op missie ging. Geoff en Richard hadden met dezelfde beperkingen te maken, maar zij deden vliegmissies en hadden niets met spionage van doen. Haar leven zou binnenkort uit een web van leugens bestaan, zelfs tegenover haar familie en de mensen van wie ze hield. Als Richard en zij met elkaar om bleven gaan, zou ze ook tegen hem moeten liegen, voor het goede doel. Ze had er geen spijt van. Zelfs als het ingewikkeld was, was het de moeite waard.

Ze zou binnenkort een spionne zijn voor de SOE, met alles wat daarbij kwam kijken. Ze had nog geen idee wat ze zich daarbij moest voorstellen. Maar ze zou er snel genoeg achter komen, en de volgende ochtend om zeven uur ging het allemaal beginnen. Alex trilde nog steeds van opwinding toen ze naar bed ging. Ze was blij dat Richard haar die avond niet belde. Ze was er nog niet aan toe om tegen hem te liegen. Maar ze wist dat ze dat binnenkort wel zou moeten doen, en dat dat nog heel lang zo zou blijven. Twintig jaar, als ze allebei zo lang zouden blijven leven en elkaar dan nog zouden kennen.

4

Alex had geen idee waar ze aan begon toen ze zich bij de SOE aansloot, maar ze leerde snel. Alles ging in volle vaart van start, vanaf het moment dat ze aankwam en haar koffer afgaf bij het trainingscentrum waar ze de komende maand zou doorbrengen. Allereerst ging ze de uniformen ophalen die ze gedurende de training zouden dragen. Het waren oudjes. Er zaten elf andere vrouwen in haar klas. Ze kregen allemaal een codenaam en mochten niet hun echte naam bekendmaken, zelfs niet tegenover elkaar. Alex werd de Cobra. Een uur na aankomst kregen ze judoles om aan hun zelfverdediging te werken. De instructeurs spaarden hen niet en wierpen de vrouwen net zo gemakkelijk op de mat alsof ze pannenkoeken omdraaiden in de pan. Ze lieten hen struikelen, namen hen in een wurggreep, overmeesterden hen en lieten hen vechten tegen elkaar en de instructeurs. Na twee uur had Alex het gevoel dat ze van top tot teen onder de blauwe plekken zat.

Daarna kregen ze onderricht in het maken van precisiekaarten en diagrammen. Nadat ze eerst zorgvuldig de kaarten die hen werden getoond hadden gekopieerd, moesten ze ze vernietigen en heel zorgvuldig uit hun hoofd reproduceren. Ze deden het telkens opnieuw en kregen te horen dat ze hun nieuwe vaardigheden de komende maand tot in de perfectie zouden leren beheersen.

‘Ik kan nauwelijks lopen na de judoles,’ fluisterde het meisje naast Alex toen ze het leslokaal verlieten. Daarna leerden ze hoe ze documenten konden kopiëren en vervalsen. Ze maakten allemaal talloze fouten en moesten telkens opnieuw beginnen. Bij hun laatste les van de dag leerden ze hoe ze het kleine, dodelijke commando-mes moesten gebruiken dat ze van nu af aan altijd op hun lichaam moesten dragen. Het was een klein, vederlicht mes dat eruitzag als kinderspeelgoed, maar ze kregen te horen dat als ze het op de juiste manier leerden gebruiken, ze er een man mee konden doden die twee keer zo groot was als zijzelf. Twee meisjes verwondden zichzelf met hun mes tijdens de oefeningen, en tegen de tijd dat ze teruggingen naar de kazerne, waren ze allemaal geestelijk en lichamelijk uitgeput.

Alex was te moe om te eten en ging net als een stel andere vrouwen meteen naar bed. Om twee uur ’s nachts werden ze gewekt voor een nieuwe judoles, en er werd van hen verwacht dat ze meteen alert reageerden toen ze door de legerinstructeurs werden aangevallen. Twee uur later kregen ze toestemming om naar bed te gaan, maar om zes uur werden ze opnieuw gewekt voor een lichamelijke training. Na een ontbijt met pap werden ze meegenomen naar een schietbaan, waar ze uiteenlopende wapens leerden gebruiken: piepkleine pistolen die ze altijd bij zich moesten dragen, maar ook karabijnen, stenguns en machinepistolen. De scherpschutters die hen lesgaven zeiden dat ze van de stengun het meeste profijt zouden hebben. Het was een automatisch wapen dat uit elkaar kon worden gehaald en het was extreem licht.

Ze hielden lunchpauze en kwamen vervolgens terug op de schietbaan voor extra lessen. Ze sloten de dag af met nog een les in het maken van vervalsingen. SOE had een afdeling, Station XIV genaamd, die uitsluitend vervalsingen maakte, met de nauwgezetheid van de oude meesters. Alle vrouwen in Alex’ groep voelden zich verschrikkelijk onhandig terwijl ze het precisiewerk probeerden te evenaren.

Die avond hadden ze les in Duits en Frans. De instructeurs probeerden hen in de war te brengen, tot versprekingen te verleiden en hen zo af te leiden dat ze in het Engels vervielen. Toen ze moe werden hadden ze daar allemaal last van, behalve Alex, die zowel in het Duits als in het Frans kon denken.

De dagen daarna kregen ze onderricht in spionage en sabotage, leerden ze hoe ze met granaten moesten omgaan, hoe ze met hun commando-mes een man of een vrouw konden doden en hoe ze hun wapens zo nauwkeurig mogelijk konden afschieten. Hun geheugen werd voortdurend op de proef gesteld.

Aan het eind van de eerste week waren er drie vrouwen afgevallen. Ze waren niet bestand tegen de extreme druk, de zware lessen en de geestelijke en lichamelijke belasting, en smeekten om genade. De vrouwen die overbleven, onder wie Alex, waren vastbesloten tot het einde toe vol te houden, maar bij elke les werden ze tot het uiterste gedreven en telkens moesten ze meer verdragen dan ze voor mogelijk hielden. Ze leerden lange afstanden onder water zwemmen en kregen les in hoe ze een kogel moesten verwijderen en zichzelf moesten hechten. Ze leerden berichten uitzenden via de radio en kregen onderricht in hoe ze gebruik konden maken van koeriers. Ze maakten zich verschillende codes eigen en leerden hoe ze berichten moesten decoderen. Ze moesten hele pagina’s tekst uit hun hoofd leren en vervolgens perfect reproduceren, voor het geval ze een belangrijk document moesten vernietigen en bij terugkomst van een missie de inhoud moesten overbrengen. Ze leerden wat ze moesten zeggen als ze werden gearresteerd. De judolessen gingen verder en werden steeds hardvochtiger. Ze leerden alle wapens waarover ze beschikten te gebruiken om een tegenstander te doden, en ze leerden hoe ze een parachutelanding moesten maken.

Het was de angstaanjagendste, zwaarste en meest uitputtende maand van Alex’ leven. De vrouwen sliepen nauwelijks en moesten eindeloos dingen uit hun hoofd leren. Het was niet genoeg uit te blinken in alles wat ze deden, ze moesten perfectie nastreven. Ze mochten geen fouten maken. Levens hingen ervan af, van henzelf en anderen. Ze leerden hoe ze hun cyanidepil moesten verbergen en wanneer en hoe ze hem moesten innemen. Aan het eind van de maand had Alex het gevoel dat haar hersens tot gehakt waren vermalen en haar lichaam dagelijks tot moes was geslagen, maar haar kaarten en vervalsingen waren onberispelijk en ze kon met alle wapens die ze had leren gebruiken de roos raken. Toen haar werd gevraagd de judo-instructeur aan te vallen, brak ze zijn neus, en hij feliciteerde haar. Ze had zich alles eigen gemaakt wat ze haar hadden geleerd, ze had haar geheugen tot het uiterste opgerekt en ze kon drie pagina’s aan documenten reproduceren en alle gecodeerde boodschappen die ze haar gaven ontcijferen. Ze brak pas toen ze de laatste dag te horen kreeg dat ze was geslaagd. Ze kon het niet geloven en barstte in snikken uit. Ze was ervan overtuigd geweest dat ze haar aan het eind van de cursus zouden afwijzen. Ze had haar hele leven nog nooit zo hard gewerkt.

Alex had twee keer naar Geoff gebeld en berichten voor hem achtergelaten. Richard had ze één keer gebeld om te zeggen dat ze dubbele diensten draaide, op de gekste tijden moest werken en hem een paar weken niet kon zien, maar dat alles goed ging. Geoff belde haar maar één keer op het nummer dat ze hem had gegeven om een berichtje achter te laten. Richard had vier keer gebeld om te zeggen dat hij aan haar dacht en hoopte dat ze niet uitgeput zou raken door de lange uren die ze maakte. Hij keek ernaar uit om haar weer te zien wanneer ze weer haar gewone diensten kon draaien.

Aan het eind van de training werd ze overgebracht naar een onderkomen voor vrachtwagenchauffeurs die in werkelijkheid deel uitmaakten van de Militaire Inlichtingendienst en ook werkten als codekraker. Ze moest iedereen die ernaar vroeg vertellen dat ze nu alleen nog maar op de vrachtwagen reed en door heel Engeland en Schotland materiaal moest afleveren. Dit ter verklaring van haar perioden van afwezigheid, die zoals ze haar vertelden vaak zouden voorkomen, maar meestal niet lang zouden duren. Ze kreeg drie dagen vrij en wilde alleen maar slapen, maar ze belde plichtsgetrouw naar Richard en haar broer. Geoff was op vliegmissie toen ze belde, maar Richard belde haar twee uur later terug op haar nieuwe contactnummer. Hij was opgelucht toen hij haar stem hoorde.

‘Je zult wel uitgeput zijn, Alex. Je hebt vier weken en twee dagen lang dubbele diensten gedraaid.’ Hij had het precies bijgehouden en klonk dolblij dat hij haar eindelijk sprak.

‘Ik voel me prima, alleen moe.’ Ze had hem onmogelijk alles kunnen uitleggen, zelfs als ze dat had gemogen. Ze was getransformeerd tot een dodelijke machine om informatie te verzamelen en iedereen uit te schakelen die haar in de weg liep. Ze droeg haar kleine pistool en haar commando-mes in een leren schede nu altijd bij zich, en ze wist ze even efficiënt te gebruiken als iedere soldaat. Ze verborg de wapens tussen haar kleding of bond ze vast op haar dijbeen of om haar middel, zolang ze er maar snel bij kon en niemand ze kon zien. Ze was in afwachting van haar eerste opdracht, maar ze had drie dagen om op verhaal te komen, te ontspannen en alles te verwerken wat ze had geleerd, tot het net als haar ademhaling en haar hartslag bij haar hoorde en ze er geen moeite meer voor hoefde te doen of erbij hoefde na te denken.

‘Heb je tijd om uit eten te gaan?’ vroeg Richard hoopvol.

‘Tijd wel, maar het kan zijn dat ik boven mijn bord in slaap val. Ik betwijfel of ik erg goed gezelschap zal zijn.’

‘Dat geeft niet. Je mag de hele maaltijd door snurken. Ik wil je alleen maar graag zien. Ik heb vanavond vrij. Kom je?’ Ze wilde het liefst slapen, zonder een judo-instructeur van zich af te hoeven slaan of half slapend een document te moeten vervalsen, maar ze wilde hem ook graag zien.

‘Zeker, heel graag.’ Hij stelde een klein Indisch restaurant voor in de buurt van haar oude vrijwilligershuis, en ze vertelde hem dat ze was verhuisd naar een onderkomen voor vrachtwagenchauffeurs. Ze reed niet meer op de ambulance. Ze zou in Engeland, Schotland en Ierland materiaal leveren voor de bouw van bunkers op het platteland en voor geschutemplacementen aan de kust. Ze zei dat ze stenen uit het puin van gebombardeerde huizen in Londen wegbrachten om er elders in Engeland landingsbanen van aan te leggen. Dat gebeurde ook, alleen deed zij dat niet. Het was nu haar dekmantel, en hij reageerde verbaasd.

‘Ik dacht dat je het werk op de ambulance fijn vond.’

‘Dat is ook zo, maar ze hebben me overgeplaatst.’

‘Typisch,’ zei hij, waarna hij haar vertelde dat het Indische restaurant een informele gelegenheid was. Ze had geen energie om een jurk aan te trekken en droeg in plaats daarvan een lange broek en een trui. De SOE wilde dat ze voor haar werk in de buurt van Londen haar oude FANY-uniform gebruikte. Tijdens haar opdrachten voor de SOE zou ze burgerkleding dragen. Haar outfits zouden zorgvuldig worden aangepast aan de rol die ze moest spelen en in een koffer worden gestopt. Maar thuis, in Engeland, was haar vrijwilligerswerk voor de FANY haar dekmantel. Veel van de vrouwen die ze tijdens haar training of in het slaapverblijf had ontmoet, waren net als zij begonnen bij de FANY, of bij een van de andere vrijwilligersdiensten.

Toen ze bij het restaurant aankwam, zat Richard al op haar te wachten. Hij zag er zoals altijd knap uit en was dolblij om haar te zien. Als ze haar badjas aan had gehad, had hij dat niet eens opgemerkt. Hij gaf haar een warme omhelzing toen ze arriveerde, en tussen het eten door hield hij steeds haar hand vast. Het was warm in het restaurant en zonder erbij na te denken stroopte ze de mouwen van haar trui omhoog. Richard staarde ontzet naar haar armen en raakte ze zachtjes aan. Ze had overal blauwe plekken van haar judolessen. Onmiddellijk trok ze haar mouwen naar beneden. De rest van haar lichaam zag er nog erger uit, maar ze was opgelucht dat hij dat niet kon zien.

‘Sorry, ik moest van de week een lading betonblokken vervoeren en er vielen er een paar boven op me. Het lijkt erger dan het is.’

‘Ik ben er een groot voorstander van dat vrouwen oorlogswerk doen,’ zei hij met een frons, terwijl hij haar hand weer pakte, ‘maar ze mogen je niet dwingen onder gevaarlijke omstandigheden werk te doen dat eigenlijk voor mannen bestemd is. Dat is niet goed, Alex.’ Ze glimlachte naar hem, blij dat ze hem weer zag en na de verschrikkingen van de afgelopen vier weken weer op een beschaafde plek was.

‘Hoe veilig is jouw werk?’ vroeg ze zacht aan hem. ‘We doen allemaal wat we moeten doen. En vrachtwagens rijden is nu vrouwenwerk, wat de lading ook is. Het gaat goed met me. Echt waar.’ Hij deed alsof hij haar geloofde, maar hij maakte zich zorgen.

‘Ik heb je gemist, Alex. Het voelde als een jaar.’

‘Voor mij ook,’ zei ze met een glimlach. Het had een eeuwigheid geleken. Ze had het gevoel dat ze was vrijgelaten uit de gevangenis, maar ze wist dat alles wat ze had geleerd haar goed van pas zou komen en dat het haar misschien het leven zou redden als ze voor de SOE missies zou gaan uitvoeren achter de vijandelijke linies.

Toen ze na het eten het restaurant uit liepen, kuste hij haar meteen. Zijn gevoelens en aanrakingen hadden nu iets dringends.

‘Ik heb de afgelopen maand geleerd dat ik geen minuut wil missen die ik samen met jou kan doorbrengen.’ Hij aarzelde voordat hij haar een vraag stelde. ‘Denk je dat je een keer een paar dagen ergens met me mee naartoe wilt, als we tegelijkertijd vrij kunnen krijgen?’

Ze dacht hier even over na en keek hem toen ernstig aan.

‘Misschien wel, maar niet zo snel. Laten we elkaar eerst beter leren kennen, voordat we zoiets riskants doen.’ Ze wilde niet zwanger raken, en ze wist dat Geoffs waarschuwingen toen ze naar Londen ging terecht waren. Veel meisjes die voor de eerste keer van huis waren raakten zwanger en kwamen in een hachelijke situatie terecht. Zij wilde er daar niet een van zijn.

‘Ik ben verliefd op jou,’ fluisterde Richard, terwijl hij haar op straat in zijn armen nam.

‘Ik hou ook van jou,’ zei ze zacht, en ze meende het. ‘Maar ik wil niet iets doms doen waar we spijt van krijgen.

‘Als je zwanger raakt, trouw ik met je,’ beloofde hij, maar ze schudde haar hoofd.

‘Als we ooit gaan trouwen, wil ik dat dat is omdat we dat willen, niet omdat het moet.’

Hij knikte. Hij wist dat ze gelijk had. Hij had haar de afgelopen maand vreselijk gemist, en hij wilde meer dan alleen met haar uit eten gaan. Maar hij stemde ermee in om te wachten.

Hij bracht haar naar haar nieuwe onderkomen, dat er nog afschuwelijker uitzag dan het vorige, en ze bleven lange tijd buiten staan om elkaar te kussen. ‘Kan ik je over twee dagen zien?’ Ze wist dat dat betekende dat hij de volgende dag moest vliegen, maar ze vroeg er niet naar. Ze hadden allebei militaire geheimen die ze moesten respecteren.

‘Dat zou ik fijn vinden. Het is mijn laatste vrije dag,’ zei ze, terwijl hij met haar de stoep op liep, tot de voordeur. Hij mocht niet binnenkomen. Het was een vrouwenhuis en mannen waren er niet toegestaan, hoewel ze had gehoord dat meisjes soms hun vriendjes mee naar binnen smokkelden. Dat wilde zij niet doen. ‘Ik wil graag dat je mijn ouders een keer ontmoet, en mijn broer,’ zei ze. Het voelde nog steeds vreemd dat ze nu nog maar één broer had.

‘Dat gaat gebeuren,’ beloofde hij, en ze kusten elkaar nog een laatste keer.

Een paar minuten later viel ze in slaap zodra haar hoofd het kussen raakte. Ze sliep tot de directrice haar kwam vertellen dat haar broer aan de telefoon was. Ze haastte zich naar beneden om voor het eerst sinds een maand met hem te praten.

‘Waar heb jij in hemelsnaam gezeten?’ Hij klonk half bezorgd, half kwaad. Hij vond het niet prettig om niet te weten waar ze was.

‘Overal en nergens in Engeland. Ik rijd nu op een vrachtwagen.’

‘Wat heb je uitgespookt? Hebben ze je ontslagen bij de ambulance? Je bent een waardeloze chauffeur, Alex.’ Hij zei het lachend en klonk opgelucht. ‘Werk je vandaag?’

‘Nee, ik heb vrij,’ zei ze slaperig. Ze wierp een blik op de blauwe plekken op haar armen en herinnerde zich hoe geschokt Richard was geweest toen hij die zag.

‘Ik kom straks naar je toe. Ik hoef pas om vier uur op de basis terug te zijn.’

Ze lunchten bij Rules, hun favoriete restaurant, dat hen herinnerde aan hun kindertijd. Het was tegenwoordig alleen met lunchtijd open. Na afloop dwaalden ze wat door Londen, tussen de vernielde gebouwen in haar nieuwe buurt door. Het voelde alsof de oorlog eeuwig door zou gaan, terwijl er pas dertien maanden voorbij waren. Zoveel levens waren er verloren gegaan, waaronder dat van hun broer. Maar Geoff zag er beter uit dan een maand eerder en hij vertelde dat hij een nieuw meisje had, dat in de buurt van de vliegbasis woonde. Haar vader was slager en gaf hun heimelijk rundvlees als Geoff bij hen thuis kwam eten. Ze wilde hem vertellen over Richard, maar het voelde nog te vroeg. Ze kenden elkaar nog niet eens twee maanden, en het grootste deel van die tijd was ze weggeweest. Dingen gingen vlug in oorlogstijd. Ze had nooit eerder tegen een man gezegd dat ze van hem hield, maar met Richard voelde het goed. En ze waren zich er allebei scherp van bewust dat het telkens als ze elkaar zagen de laatste keer kon zijn, wat alles nog intenser maakte.

Geoff vertrok op tijd om terug te gaan naar de basis, en toen ze die nacht in bed lag, dacht ze aan Richard en verlangde ze ernaar om bij hem zijn. Ze vroeg zich af wanneer ze haar eerste opdracht voor de SOE zou krijgen. Ze hadden gezegd dat dat dagen of weken kon duren, en om geen wantrouwen te wekken zouden ze haar in de tussentijd af en toe op een vrachtwagen laten rijden, alleen in Londen en omstreken, zodat ze in de buurt was als ze haar op korte termijn nodig hadden. Ze zou Richard niet kunnen waarschuwen wanneer ze wegging, of zeggen waar ze was geweest wanneer ze terugkwam. Maar hij mocht haar ook niets vertellen over de vliegmissies die hij deed. De oorlog maakte leugenaars van hen allemaal.

Hun etentje de volgende avond was net zo fijn als al hun momenten samen tot nog toe waren geweest. Hun kussen werden langer en intenser, en hij kon zijn handen niet van haar af houden. Zij verlangde ook naar hem. Ze kon zich nauwelijks van hem losrukken. Ze wilde met hem naar een hotelkamer gaan, zoals de meeste jonge stellen in Londen deden, maar ze wilde dat het op een goede manier zou gebeuren, en niet in een of ander vervallen hotel, waar ze zouden doen alsof ze getrouwd waren en de hotelbediende aan de balie spottend zou grijnzen, in de wetenschap dat het niet waar was. Ze wilde dat hun eerste keer een kostbare herinnering zou zijn, en niet zou voelen als een goedkope truc. Richard begreep het en drong niet aan, hoewel hij net zo hevig naar haar verlangde als zij naar hem.

Hij had de rest van de week geen vrij meer, en zij kreeg twee dagen nadat ze Richard had gezien een telefoontje van de vrouw die haar was toegewezen als contactpersoon bij de SOE. Zij vertelde Alex dat ze de volgende dag naar het kantoor in Baker Street moest komen. Alex wist wat dat betekende. Ze vertrok de volgende ochtend in een eenvoudige jurk en een jasje, en een halfuur later was ze in het SOE-kantoor. Ze hadden al reispapieren, een paspoort en een koffer voor haar klaarstaan. Ze stuurden haar naar Duitsland om daar formulieren op te halen die de Duitsers als vrijgeleide gebruikten om ongehinderd door het land te reizen. De formulieren waren voorzien van militaire stempels, en als SOE-agenten die tot hun beschikking hadden, zouden ze er gemakkelijk het land mee binnen kunnen komen en overal zonder vragen vrij toegang hebben. Ze wilden er graag honderd hebben, maar ze waren blij met alles wat ze konden krijgen.

‘Is dat alles? Willen jullie dat ik een stapel blanco vrijgeleides mee terugbreng?’ Het leek Alex geen moeilijke opdracht. Ze zou met haar vervalste documenten via Zwitserland Duitsland binnen moeten komen, zogenaamd als jonge Duitse die terugkwam uit Zürich.

‘Je zult met een smoes een politiebureau of een Gestapopost moeten zien binnen te komen en als niemand oplet de formulieren stelen. Het is misschien minder gemakkelijk dan je denkt,’ zei haar contactpersoon, die ze alleen kende als Marlene, wat niet haar echte naam was.

De koffer die ze voor haar hadden ingepakt zat vol met kleren die in Duitsland waren gekocht, tot haar schoenen, hoed en ondergoed aan toe. Haar jas had een bontkraagje. Ze was zogenaamd secretaresse bij een medisch kantoor in Stuttgart, en was onderweg naar Berlijn om haar zus te bezoeken. Ze kwam terug van een medische conventie in Zwitserland, waar ze door haar werkgever naartoe was gestuurd. Ze beschikte over alle benodigde papieren en had genoeg Duitse marken bij zich om haar verhaal aannemelijk te maken. De bedoeling was dat ze naar het politiebureau zou gaan om een verdacht voorval te melden en terwijl ze daar binnen was de formulieren zou stelen. Ze hadden een speciale buidel voor onder haar jurk waar ze de formulieren in kon stoppen. Ze moest zich zedig en zeer charmant gedragen en perfect Duits spreken. Zodra ze de formulieren had die ze wilden hebben, moest ze teruggaan zoals ze was gekomen en via Zwitserland terugreizen naar Engeland.

Het klonk simpel, maar het kon ingewikkeld worden als haar verhaal op de een of andere manier argwaan wekte, of als werd ontdekt dat haar documenten en paspoort vals waren. Dat zou hopelijk niet gebeuren, maar ze had geleerd dat de eenvoudigste opdrachten soms misliepen. In dat geval zou Alex in Duitsland worden gearresteerd en misschien in de gevangenis worden gezet of naar een werkkamp worden gestuurd. Als ze vermoedden dat ze een vijandelijke agente was, zou ze misschien zelfs worden geëxecuteerd. Zodra ze in Duitsland was, was alles mogelijk. Er was haar vanaf het begin duidelijk gemaakt dat als ze in moeilijkheden kwam, ze op zichzelf was aangewezen. Ze zouden haar niet komen bevrijden. Ze kende de voorwaarden en had ermee ingestemd. Ze verliet Londen in de nacht, met een vals paspoort dat ze na aankomst in Zürich in het toilet van het treinstation moest vernietigen. In een lippenstift had ze een klein flesje zuur bij zich waarmee ze de bladzijden kon oplossen, en de restanten van het paspoort moest ze in de vuilnisbak gooien. Zodra ze het zuur aanbracht, zouden de bladzijden uiteenvallen. Een Duits paspoort had ze op haar lichaam getapet.

Alex zat de hele nacht klaarwakker in de trein. Haar hart klopte zo hard dat ze het zelf kon horen. Na een reis van zeventien uur kwam ze ’s morgens precies volgens schema in Zürich aan. Ze dronk een kop koffie op het station, ging naar het toilet, vernietigde het Britse paspoort dat ze had gebruikt en stopte de restanten onder in de vuilnisbak. Daarna kleedde ze zich om, haalde het Duitse paspoort en de reisdocumenten uit de buidel die ze op haar lichaam had getapet en verliet de toiletruimte op tijd om met een tweedeklaskaartje dat ze had gekocht de vroege trein naar Berlijn te nemen. De reis van Zürich naar Berlijn nam veertien uur in beslag. Ze stapte uit, vroeg de weg naar het dichtstbijzijnde politiebureau en liep daar vanuit het treinstation regelrecht naartoe. Ze kwam een beetje nerveus binnen en zag er erg jong en onschuldig uit. Ze vroeg of ze een agent kon spreken, en nadat ze even had gewacht, werd ze naar het kantoor van de brigadier gebracht. Ze glimlachte verlegen naar hem en alleen al bij haar aanblik smolt hij bijna weg. Hij was oud en moe en had net zijn secretaresse staan uitfoeteren toen zij binnenkwam. Hij stond op het punt te gaan eten.

‘Ja, Fraülein?’ Hij leefde helemaal op. Ze deed hem haar verhaal over een man met een donkere huid die had geprobeerd haar Duitse paspoort en reispapieren van haar te kopen, en zei dat ze vond dat de politie daarvan moest weten. Ze wilde de politie zijn signalement geven, zodat hij gepakt kon worden.

‘Ah, zigeuners!’ zei hij, met een zwaar geërgerde blik. Hij vertelde haar dat het zo vaak voorkwam dat het normaal gesproken niet eens de moeite waard was om er een rapport van te schrijven. Maar hij leek erop gebrand haar wat langer in zijn kantoor te houden en zei dat hij voor haar, omdat ze de moeite had genomen naar hem toe te komen, een proces-verbaal op zou maken. Ze was een goede Duitse burger die haar burgerplicht deed door deze weerzinwekkende persoon onder zijn aandacht te brengen. Nadat hij een paar keurige stapeltjes papieren in de vensterbank had doorgekeken, verontschuldigde hij zich een ogenblik om het juiste formulier te halen. Zodra hij de kamer uit was, stond Alex op en zag ze de reisformulieren met het officiële stempel onmiddellijk liggen. Ze nam er een flinke stapel vanaf, stopte ze in haar blouse en liet ze in de buidel glijden. Daarna knoopte ze haar blouse weer dicht en ging ze op haar stoel zitten om op hem te wachten. Vijf minuten later kwam hij terug. Hij had duidelijk net zijn haar gekamd en met pommade bewerkt en hij rook naar goedkope eau de cologne. Hij keek haar stralend aan en vertelde haar hoe fijn het was om zo’n beeldschone jonge vrouw te ontmoeten.

Hij schreef met prachtige krulletters zijn proces-verbaal, waarin hij het voorval uiteenzette en een signalement gaf van de man die Alex hem had beschreven. Terwijl Alex het document ondertekende, keek ze met een dankbare glimlach naar hem op en vertelde hem dat het een hele troost was dat mannen zoals hij onschuldige mensen beschermden. Hij staarde haar verlangend na toen ze zijn kantoor uit liep, waarna hij zijn secretaresse nog even de volle laag gaf en vervolgens vertrok om te gaan eten.

Alex hield een taxi aan en reed terug naar het station. Missie volbracht. Bijna althans. Ze moest eerst nog terug naar Zürich. Een uur later zou er een trein vertrekken. Ze kocht een kaartje en belde voor ze instapte één keer naar een nummer in Zürich om in de code die ze voor de reis had meegekregen door te geven hoe laat de trein zou aankomen. Vervolgens stapte ze in en wachtte een halfuur, waarna de trein op tijd vertrok voor de veertien uur durende terugreis naar Zürich. Hij kwam stipt op tijd in Zürich aan. Ze kocht een tijdschrift en wat snoepgoed en liep naar het toiletgebouw, waar een oudere vrouw en zij vlak voor de ingang tegen elkaar aan botsten. Alex verontschuldigde zich beleefd en ze deden allebei een stapje achteruit. De overdracht was zo soepel verlopen dat niemand er iets van had kunnen zien. De oudere vrouw vertrok met Alex’ Duitse paspoort en reispapieren en Alex was nu in het bezit van een oud Brits paspoort, met haar foto erin. In het paspoort zat een kaartje voor de volgende trein naar Londen, die over een halfuur zou vertrekken. Alex stapte ruim op tijd in, legde haar koffer in het bagagerek, ging zitten en gaf haar kaartje aan de conducteur toen die ernaar vroeg. De trein verliet keurig op tijd het station. Alex’ hart ging als een razende tekeer, maar uiteindelijk kwam ze tot rust.

Toen ze in Londen aankwam, nam ze een taxi naar Baker Street, waar Marlene op haar wachtte. Alex gaf haar de reisformulieren die ze op het politiebureau had meegenomen. Het waren er bijna honderd. Ze trok haar Duitse kleren uit, liet de koffer achter en trok haar eigen kleren weer aan. Precies twee dagen en een paar uur nadat ze Baker Street had verlaten en naar Zürich was vertrokken, was ze terug en had ze haar eerste missie volbracht.

‘Je hebt mazzel gehad,’ zei Marlene, om haar eraan te herinneren dat het niet altijd zo ging.

‘Beginnersgeluk,’ zei Alex bescheiden en ze glimlachte naar haar. Marlene glimlachte niet terug. Ze was daar om op elk willekeurig tijdstip haar werk te doen, niet om vriendschap te sluiten met de agenten.

‘We nemen contact op wanneer we je nodig hebben,’ zei ze alleen nog toen Alex vertrok. Het gaf Alex een licht triomfantelijk gevoel dat ze de opdracht goed had uitgevoerd en dat alles soepel was verlopen, maar ze voelde ook even een rilling van angst door zich heen gaan bij de gedachte wat er had kunnen gebeuren als het mis was gegaan. Ze had inmiddels dood kunnen zijn. Ze huiverde toen ze terugdacht aan de dikke, vettige politieman in Berlijn, met de stank van haarpommade en goedkope eau de cologne om zich heen. Maar het was nu begonnen. Er was geen weg terug, en dat wilde ze ook niet. Ze was een Brits geheim agente, en haar angst, voldoening en verbouwereerdheid werden overtroffen door een overweldigend gevoel van trots dat ze eindelijk iets voor haar land had gedaan, iets wat ertoe deed en wat levens zou redden. En ze was bereid haar eigen leven op te offeren om dat te doen.

5

De eerste twee weken na haar missie naar Duitsland voelde Alex zich half verdoofd. Het werd haar nu pas duidelijk hoe moedig het was geweest wat ze had gedaan en hoeveel geluk ze had gehad. Als er ook maar één onderdeel van haar opdracht mis was gegaan, had ze ernstig in de problemen kunnen komen. Maar gelukkig voor haar was het allemaal soepel verlopen. Het was angstaanjagend om te beseffen hoeveel risico ze nam. Het leek belangrijk om dit te doen, en het was een manier om haar broers dood te wreken door de nazi’s op hun eigen terrein te slim af te zijn, maar ze vroeg zich af of ze het in eerste instantie niet vooral had gedaan vanwege de uitdaging en de opwinding. Ze wist maar al te goed hoe verslagen haar ouders zouden zijn als haar iets overkwam. Geoff voerde bijna elke dag bombardementsvluchten uit. Richard deed dat ook, en ook daar maakte ze zich zorgen over. De effectiefste manier om de Duitsers schade toe te brengen, hetzij over land of vanuit de lucht, was op hun eigen grondgebied. Maar als er iets misging terwijl ze daar was, wist ze dat de Britse geheime dienst haar niet zou komen redden. Functionarissen van de SOE hadden dat keer op keer gezegd. Een reddingspoging zou te veel andere levens in gevaar brengen.

Terwijl ze in afwachting was van haar oproep voor haar volgende opdracht, lieten ze haar meerdere keren per week leveringen doen met de vrachtwagen. Richard en zij zagen elkaar wanneer hij maar een avond vrij had en de stad in kon komen. Geoff kreeg ze niet te zien. Hij had te veel plezier met de slagersdochter in de buurt van de basis. Ze wist dat hij haar zou vermoorden als hij enig idee had waar ze mee bezig was. Alex’ schijnbare onschuld en jeugd zorgden ervoor dat de mensen die haar kenden geen enkele verdenking tegen haar koesterden, en Richard stelde nooit vragen. Hij had zijn eigen zorgen als commandant van een squadron gevechtsvliegtuigen.

Een van de dingen die Alex het leukst vond aan haar nieuwe werk waren de verschillende vrouwen die ze leerde kennen, zowel bij de trainingen als waar ze was ingekwartierd. Er waren een paar vrouwen bij die net als zij waren opgegroeid in een exclusieve wereld van debutantenbals, feesten gegeven door aristocratische families die het hele weekend duurden, en gouvernantes die hen verfijnde aquarellen en borduurwerken hadden leren maken en Frans hadden leren spreken. Tegelijkertijd ontmoette ze jonge vrouwen die onder veel minder bevoorrechte en soms ronduit ellendige omstandigheden waren opgegroeid. Maar ze waren allemaal intelligent, toegewijd en onvoorstelbaar moedig, en ze waren bereid de confrontatie met de vijand aan te gaan en alles te doen om hen op vijandig terrein te verslaan. Ze zetten zonder aarzelen hun leven op het spel. Vrouwen in heel Engeland gingen nieuwe uitdagingen aan. Ze werkten in fabrieken, bestuurden bussen en vrachtwagens en namen het werk van de mannen over, terwijl ze ook hun traditionele rol als verpleegster, onderwijzeres en secretaresse bleven vervullen.

Ze vond het leuk om te praten met de meisjes met wie ze onder een dak woonde, die allemaal officieel vrachtwagenchauffeur waren. Sommigen maakten net als zij nog steeds officieel deel uit van de FANY, hoewel hun hoofdtaak bestond uit opdrachten voor de SOE, die nauw samenwerkte met de Militaire Inlichtingendienst. In feite waren ze een huis vol enthousiaste, jonge, buitengewoon goedgetrainde spionnen, uiterst gevaarlijke vrouwen, uit welke lagen van de bevolking ze oorspronkelijk ook afkomstig waren. Hun ouders zouden ontzet zijn als ze wisten wat ze allemaal konden. Maar de SOE had Alex’ horizon en haar wereld verbreed en ze werd niet langer belemmerd door de regels en tradities waarmee ze was opgegroeid. Als ze erover nadacht, wat ze zo min mogelijk deed, had ze geen idee hoe ze na de oorlog ooit weer terug zou moeten keren naar haar vredige plattelandsleventje in Hampshire. Haar leven was opwindender geworden dan ze zich ooit had kunnen voorstellen, en ze voelde zich een vrije, zelfstandige vrouw. Richard en zij hadden elkaar steeds beter leren kennen, en de vrouw op wie hij verliefd was geworden was niet de vrouw die haar ouders hadden grootgebracht, en was ook heel anders dan ze nog maar iets meer dan een jaar geleden was geweest, toen de oorlog begon. Ze was opgebloeid als een bloem in de zomer, na jaren die ze eerder als kaal en zinloos had ervaren. Haar leven had nu een doel, en niets kon haar ervan weerhouden dat doel uit te voeren. Richard deed daar ook geen pogingen toe, want hij wist niets van haar spionageactiviteiten of haar echte werk af.

Na haar missie naar Duitsland werd Alex opgeroepen voor een diepgaandere training als radiotelegrafist, waarvoor ze een natuurtalent leek te hebben. Ze was ook erg goed in het kraken van codes.

Ze had net een bijzonder geraffineerde code op het kantoor op Baker Street gekraakt, toen haar werd gevraagd samen te werken met een aantal militaire codekrakers, allemaal mannen, en ze eropuit werd gestuurd om een boodschap bij de premier zelf af te geven. Haar autorisatieniveau bij de SOE was hoog genoeg om haar voor deze taak geschikt te maken.

Ze kreeg opdracht naar de New Public Offices te gaan, een overheidsgebouw op de hoek van Horse Guards Road en Great George Street, dicht bij Parliament Square. Ze had verwacht een normaal kantoorgebouw aan te treffen, waar ze de grote envelop die ze van haar meerderen had meegekregen zou afgeven aan een secretaresse van de premier. Het was een eer dat dit aan haar werd toevertrouwd. Ze kon zich gemakkelijk een prachtig kantoor met houten panelen voorstellen, waar meneer Churchill met een sigaar in zijn hand belangrijke beslissingen nam. Maar toen ze arriveerde werd ze door een soldaat die op wacht stond naar de kelderverdieping gestuurd. Nadat ze vele trappen af was gelopen, kwam ze terecht in een wirwar van ondergrondse kantoren en conferentiezalen, waar hoge landmacht-, marine- en luchtmachtofficieren van de ene zaal naar de andere liepen om vergaderingen bij te wonen. Ze ving een glimp op van een enorme kaartenkamer, van communicatiezalen waar talloze radiotelegrafisten voor ingewikkelde panelen zaten, en even zag ze de premier zelf, toen iemand zijn deur opendeed en net zo snel weer dichtdeed. Alex had onmiddellijk het gevoel dat de hele oorlog en de regering werden geleid vanuit deze buitengewoon efficiënte, overbevolkte kelderverdieping, waar de premier in feite Engelands deelname aan de oorlog bestuurde.

Nadat ze een paar keer de weg had gevraagd, kwam Alex uiteindelijk bij een ernstig kijkende vrouw terecht, ouder dan zijzelf, die de envelop van haar aannam en beloofde hem af te geven. Er stond cruciale nieuwe informatie in over codes, hoogst gevoelige materie die verband hield met de nationale veiligheid. Alex had het bericht alleen maar overgebracht, maar het voelde als een heilige missie om naar dit centrale punt te worden gestuurd, waar alle belangrijke regeringsbeslissingen betreffende de oorlog werden genomen. Het complex bevond zich diep onder de grond, zodat het veilig was voor luchtaanvallen en bombardementen, dus iedereen kon er onbezorgd vierentwintig uur per dag doorwerken. Het fascineerde haar en ze wenste dat ze er Richard over kon vertellen als ze vanavond met hem uit eten ging, maar dat mocht ze niet doen, en ze zou nooit de geheimen verbreken die ze nu kende. En hij zou nooit begrijpen waarom een vrijwilligster van de FANY op een dergelijke missie zou worden gestuurd. Ze kon het zelf nauwelijks geloven.

‘En, wat heb jij vandaag gedaan?’ vroeg Richard, terwijl ze plaatsnamen aan een hoektafeltje in het Indische restaurant waar ze allebei graag kwamen. Het viel haar op dat hij er moe uitzag, en ze vermoedde dat hij een zware dag had gehad.

‘We hebben puin van de straat gehaald en afgevoerd naar de landingsbanen die ze aanleggen,’ zei ze onschuldig. Er waren bij de onophoudelijke bombardementen zoveel gebouwen ingestort dat veel straten ontoegankelijk waren geworden en sommige woonwijken een doolhof van geblokkeerde straten vormden. Soms werden er lichamen gevonden als de bulldozers het puin weghaalden. Het was deprimerend werk dat ze vaak had gedaan, maar niet vandaag.

‘Ik zou willen dat ze je een gemakkelijkere baan zouden geven,’ zei hij. ‘Het was de bedoeling dat vrouwen kantoorwerk zouden doen of in fabrieken zouden werken. Het lijkt erop dat ze de meeste vrouwen nu mannenwerk laten doen. Sommige klussen kunnen vrouwen gewoon fysiek niet aan.’ Als hij haar training bij de SOE had gezien, zou hij nog meer onder de indruk zijn, en het ergste voor haar vrezen. ‘Ik hoorde dat over een paar maanden alle vrouwelijke burgers, zelfs grootmoeders, zich moeten aanmelden. Ik denk dat de grens bij zestig komt te liggen. Het is met het oog op dat ze volgend jaar de vrouwelijke dienstplicht willen invoeren, als het dan nog steeds oorlog is.’ Het was hen intussen allemaal duidelijk dat dat zo zou zijn.

Een aantal Amerikanen had zich bij de RAF gemeld als vrijwilliger, en ook veel Amerikaanse vrouwen hadden zich bij de Britse strijdkrachten gevoegd, ondanks het feit dat Amerika zich nog niet bij de geallieerden had aangesloten en president Roosevelt vastbesloten leek om de Verenigde Staten buiten de oorlog te houden. Maar ze kregen steun van individuele Amerikanen, en ook van Canadezen en Australiërs.

Verschillende vrouwen die Alex bij de SOE had ontmoet hadden een andere nationaliteit en kwamen bijvoorbeeld uit Frankrijk, India of Polen. Alex vond het erg leuk om kennis met hen te maken en hen te leren kennen. Sommige vrouwen uit de top van de geheime dienst waren erg op zichzelf en niemand zou van buitenaf hebben vermoed dat ze spionnen waren, net zoals ze dat niet zouden hebben gedacht van Alex, die de indruk wekte een onschuldige jonge vrouw te zijn die nooit iets gevaarlijkers had gezien dan een balzaal. Ze zag eruit als wat ze was: een jonge vrouw van goede komaf, maar Richard had al ontdekt dat ze veel meer was dan dat, dat haar interesses en passies veel dieper gingen en dat ze over een veel beter observatievermogen beschikte dan veel mannen met wie hij werkte. Het idee dat vrouwen niet dezelfde verantwoordelijkheden aan zouden kunnen als mannen vond hij volkomen absurd. Sterker nog, hij vond veel van de vrouwen die hij kende intelligenter dan de meeste mannen. Met zijn ruimdenkendheid op dit gebied nam hij Alex voor zich in. Hij was verrassend rechtvaardig en modern in zijn opvattingen, heel anders dan haar vader en broers, die vonden dat vrouwen thuis hoorden te blijven, en dat zelfs het rijden van een ambulance meer was dan ze aankonden.

Ze zaten die avond tot laat aan tafel en bespraken wat ze vonden van Winston Churchill. Richard was ervan overtuigd dat hij de oorlog voor hen zou winnen en vond hem briljant. Alex had hem dolgraag verteld dat ze die middag een glimp van hem had opgevangen door een open deur, maar dat mocht ze niet doen. Er waren geen uitzonderingen op de regels en uit haar huidige hoge autorisatieniveau bleek wel hoe betrouwbaar ze was. Ze had ook een wapenvergunning, iets wat Richard ook niet wist.

Net toen ze het restaurant verlieten ging het luchtalarm af. Ze renden naar de dichtstbijzijnde schuilkelder en brachten twee uur door tussen huilende kinderen en hun vermoeide ouders terwijl de bommen vielen en de huizen vernietigden. Toen ze de schuilkelder hadden verlaten, kwamen ze langs een klein hotel en Richard keek haar smekend aan.

‘Ik wil niet bij je weg, Alex. Kunnen we niet een paar uurtjes samen daar doorbrengen?’ Ze wilde dat net zo graag als hij, en hoewel ze tot nog toe steeds nee had gezegd, hield iets haar dit keer tegen. Wat als een van hen iets overkwam? In hun leven kwam het er nu op aan elke kans te grijpen. Misschien kwam hij nooit meer terug. Met haar werk en zijn vliegmissies was elke dag die ze kregen een geschenk. Dus in plaats van zijn voorstel af te wijzen, knikte ze. Ze hadden het hotel verschillende keren gezien. Het zag er klein en schoon uit, niet zo’n haveloze plek waar anderen die ze kende stelselmatig naartoe gingen en die zij wilde vermijden.

Ze volgde hem behoedzaam het hotel in en Richard sprak met de receptionist aan de balie. De man was net zelf samen met zijn handjevol gasten teruggekeerd uit de schuilkelder. Zo te zien was hij net zo uitgeput als zij.

Richard sprak rustig met hem. Zijn rang was zichtbaar op zijn uniform. Bijna elke man in Londen was nu in uniform, maar Richard was niet zomaar een soldaat met een hoertje aan zijn arm voor de nacht.

‘Ons appartementengebouw heeft schade geleden tijdens de luchtaanval van vanavond. Mijn vrouw en ik hebben een plek nodig voor de nacht,’ zei Richard op aangeslagen en verontschuldigende toon, en de receptionist was meteen vol medeleven.

‘Hebt u kinderen?’ vroeg hij. Hij zag hoe respectabel Alex eruitzag. Ze droeg een eenvoudige zwarte jas en een grijze jurk, en er zat kalkstof in haar haar, alleen maar van het stukje lopen door de straat.

‘Die zijn in Hampshire,’ bedacht Richard ter plekke. De receptionist knikte en Alex moest zich bedwingen om niet te giechelen. De receptionist gaf hun een sleutel, Richard betaalde en vervolgens liepen ze samen de trap op.

‘Dat had je snel verzonnen, over de kinderen,’ fluisterde Alex, en hij keek haar glimlachend aan.

‘De kinderen zíjn in Hampshire, het zijn alleen niet onze kinderen,’ fluisterde hij terug. Ze hadden de kamer gevonden en hij opende de deur. De kamer was klein en spaarzaam gemeubileerd, maar hij was schoon. Er lag een witte chenille sprei op het bed, er hingen gordijnen van roze satijn voor de ramen en er stonden een stoel, een bureau en een ladekast met een spiegel die tijdens een van de bombardementen was gebarsten. Maar het gebouw stond nog overeind, en het was hun onderkomen voor wat er van hun eerste nacht samen over was. Er was een wastafel in de kamer en een badkamer verderop in de gang. Zonder nog een ogenblik langer te wachten, draaide Richard zich naar haar om, nam haar in zijn armen en kuste haar, terwijl hij behoedzaam haar kleren uittrok. Hij wist dat het haar eerste keer was en hij deed voorzichtig.

Even later stond ze in haar ondergoed en kousen en maakte ze met trillende vingers de knoopjes van zijn overhemd los. Hij trok het uit, en daarna volgde zijn broek. Met de grootst mogelijke tederheid tilde hij haar op en legde haar op het bed, en zij kreunde toen zijn handen haar verkenden en hij zijn lichaam tegen het hare drukte. Alex aarzelde nu niet meer. Ze had haar besluit genomen, en zoals ze met alles deed ging ze nu verder, zonder zich nog te bedenken.

‘Ik hou zoveel van je, Alex,’ zei hij, terwijl zij de spelden uit haar haar trok en op het nachtkastje legde. Haar blonde haar viel over haar schouders en haar rug naar beneden, en hij kuste en liefkoosde elk stukje van haar lichaam. Hij ging zo voorzichtig mogelijk bij haar naar binnen, maar nadat Alex eerst even wat verstrakte van angst, ontspande ze zich in zijn armen en werden ze allebei door hartstocht gegrepen. Enkele ogenblikken later was het allemaal voorbij en lagen ze hijgend op het bed. Richard trok haar dicht tegen zich aan. ‘Ik zal altijd van je houden,’ beloofde hij, met een stem die schor was van emotie, en ze wist dat hij het meende. Ze hoopte alleen maar dat dat altijd niet te snel voorbij zou zijn, voor een van hen of voor hen allebei. Niets was meer zeker.

‘Ik hou ook van jou,’ fluisterde ze, met tranen in haar ogen, en hij hoopte vurig dat ze geen spijt had en dat ze nog even niet zwanger zou raken. Ze hadden niet verwacht dat ze vanavond aan hun passie zouden toegeven. Hij had niets bij zich, en ze hadden besloten voor deze ene keer het risico te nemen. Ooit wilde hij kinderen met haar, maar niet nu, in een wereld die werd verscheurd door oorlog. Hij wilde dat hun kinderen na hun geboorte veilig zouden zijn. Hij twijfelde er geen moment aan dat hij met haar zou trouwen, als zij hem wilde hebben. Hij maakte zich nog steeds zorgen dat haar ouders hem geen geschikte echtgenoot voor haar zouden vinden. Gezien het verschil in achtergrond had hij zelf het gevoel dat hij haar niet waard was, maar hij wist zeker dat niemand ooit meer van haar zou houden dan hij. Zij geloofde dat ook en hield net zoveel van hem.

Ze wilde de hele nacht wakker blijven om van elke seconde samen met hem te genieten, maar uiteindelijk viel ze in zijn armen in slaap. Ze werd wakker van het vroege winterlicht dat de kamer binnenviel toen hij de verduisteringsgordijnen opentrok. Ze glimlachte toen hij zachtjes haar wang aanraakte.

‘Heb ik vannacht gedroomd?’ fluisterde ze tegen hem.

‘Als dat zo is, hebben we allebei dezelfde droom gehad,’ fluisterde hij terug.

Ze vrijden nog een keer voordat ze helemaal wakker was, en net als de vorige nacht trok hij zich terug om te voorkomen dat er iets mis zou gaan. Hij had niet verwacht dat ze aan hem toe zou geven. Om de beurt liepen ze op hun tenen naar de badkamer. Ze waren bang andere gasten tegen te komen, maar er was niemand in de gang. Toen Alex terugkwam keek hij bewonderend toe terwijl zij haar kleren aantrok. Het was net een omgekeerde striptease toen ze haar jarretels vastmaakte, en hij werd er weer net zo opgewonden van als toen ze ze losmaakte. Hij hoefde die middag pas terug te zijn op de basis, en zij had die dag geen opdrachten, dus ze hadden geen haast. Maar uiteindelijk verlieten ze na een laatste kus toch met tegenzin de kamer en brachten ze de sleutel terug naar de balie.

Ze ontbeten bij een restaurant in de buurt, waarna hij haar terugbracht naar haar onderkomen. Alex voelde dat alles was veranderd nu ze de liefde met elkaar hadden bedreven. Ze had het gevoel dat ze nu echt bij hem hoorde, en hij keek verdrietig toen het tijd was om haar te verlaten. De meeste vrouwen bij haar in het gebouw waren intussen naar hun werk vertrokken en zij bleven nog even treuzelen op de trap om elkaar te kussen. Ze stonden dicht tegen elkaar aan en dachten aan de afgelopen nacht.

‘Vanavond heb ik het druk, maar morgen bel ik je,’ zei hij.

Ze knikte en keek hem in de ogen.

‘Wees voorzichtig, Alex. Als jou iets overkomt…’ Hij kon zijn zin niet afmaken, maar het was de vrees die iedereen voelde voor zijn of haar geliefden. Er kon elk moment een bom vallen, een gebouw kon instorten, Richards vliegtuig kon worden neergeschoten, of Alex kon op een missie naar Duitsland worden gestuurd waar ze nooit meer van terugkeerde. Zij wist dat beter dan hij. Ogenschijnlijk deed hij het gevaarlijkste werk, maar sinds zij voor de SOE was gaan werken, was dat anders geworden.

‘Ik hou van je,’ fluisterde ze zacht. Toen rende ze de trap op, terwijl ze nog even naar hem zwaaide, en hij draaide zich om en liep weg. Elke keer dat hij bij haar wegging had hij het gevoel dat zijn hart zijn borst uit vloog. Hij had nog nooit zoveel van iemand gehouden als van haar. Maar het was onmogelijk om zich nu een beeld van de toekomst te vormen. Er waren te veel gevaren en te veel onbekende factoren.

Toen ze langs de balie liep, zag Alex dat er een briefje voor haar op het mededelingenbord hing. Ze maakte het open en zag dat Bertram Potter gebeld had. Ze belde hem onmiddellijk terug.

‘Ik moet je vanmiddag om drie uur spreken,’ zei hij. Hij gaf geen verdere informatie, dus dit kon van alles betekenen. Een missie, een bespreking, nog een cursus die ze haar wilden laten volgen. Het was niet de bedoeling dat ze vragen stelde, ze moest alleen doen wat haar gezegd werd.

Ze kleedde zich zorgvuldig en dacht aan Richard en wat de toekomst voor hen in petto zou hebben. Ze wilde hem uitnodigen om Kerstmis in Hampshire door te brengen, bij haar ouders. Geoff had al gezegd dat hij dit jaar met Kerstmis geen vrij zou hebben, dus ze zou alleen zijn met haar ouders. Ze wilde graag dat Richard hen zou ontmoeten en Wickham Manor zou zien, waar ze was opgegroeid.

Ze arriveerde iets voor drieën bij het kantoor van de SOE op Baker Street, en ze bereidde zich voor op de opdracht die ze haar zouden geven, wat die ook maar zou zijn. Het gaf haar een gevoel van opwinding als ze belden. Al haar zintuigen stonden op scherp toen ze voor kapitein Potters kantoor stond, en hij riep haar onmiddellijk binnen.

‘We hebben je nodig als chaperonne op een verkenningsmissie in Duitsland. We hebben een verkenningsexpert die we op missie sturen. Hij spreekt geen Duits en jij gaat mee als zijn vrouw. Jullie vliegen vanavond naar Zürich. Daar wacht een auto op jullie. Jullie rijden naar een kleine plaats waar een munitiefabriek staat. Hij maakt de kaarten. Jij reist alleen maar met hem mee, als dekmantel.’

‘Hoe moet dat als hij geen Duits spreekt?’ Ze had nog niet eerder met een mannelijke partner gewerkt.

‘Oorlogsveteraan. Een akelige keelwond. Hij heeft het litteken dat daarbij past. Jij bent zijn vrouw en doet het woord voor hem. Jullie zijn daar om familie in het Ruhrgebied te bezoeken, toevallig het belangrijkste industriecentrum van Duitsland. We willen dat jullie daar zo snel mogelijk weer weg zijn. Hij maakt de kaarten, jij rijdt en doet het woord als jullie worden aangehouden. Jullie steken met de auto de Zwitserse grens over. De hele operatie zal niet meer dan een dag of twee in beslag nemen. Zo nodig kunnen jullie in een hotel overnachten, uiteraard in één kamer.’ Het deed haar denken aan de nacht die ze zojuist met Richard had doorgebracht. Nu zou ze voor haar werk een nacht in een hotelkamer doorbrengen met een man die ze niet kende. ‘We hebben kleren voor jullie beiden. De andere agent zal hier over een paar minuten zijn. Jullie vertrekken over een uur. Geen namen alsjeblieft, behalve die op de paspoorten die in Zürich op jullie wachten. Je kunt al je Britse papieren inleveren bij de agent die je de auto geeft. En vanaf het moment dat jullie dit kantoor uit lopen, spreekt hij geen woord meer. Is dat duidelijk? Wij zullen jullie een kaart geven van het gebied waar jullie naartoe reizen. Eenmaal in de auto kunnen jullie die bestuderen. Het zal ongeveer acht uur in beslag nemen om van Zürich naar Essen te rijden. Jullie wonen in Berlijn, jij bent onderwijzeres, hij was voor de oorlog advocaat. Hij krijgt nu een veteranenuitkering. Hij loopt ook mank.’ Ze wist niet of dat echt zo was of niet en vroeg daar ook niet naar. ‘Je koffer heeft een dubbele bodem, daar zit een wapen met geluiddemper in. Misschien zul je dat nodig hebben. In zijn koffer zit een machinepistool.’

Wat hij haar vertelde maakte duidelijk dat het een gevaarlijke opdracht was. Ze bewaarde haar pistool in een geheim vakje in haar tas, en als ze het kantoor verlieten, zou ze ervoor zorgen dat haar commando-mes vastgebonden zat om haar dijbeen. Toen Richard haar de vorige avond uitkleedde, had dat mes in haar tas gezeten, samen met haar pistool, dat ze nu altijd bij zich droeg.

Toen ze het kantoor van de kapitein verliet om zich om te kleden, kwam ze in de gang een lange, magere man tegen. Hij glimlachte niet naar haar, en toen hij het kantoor van de kapitein binnenging en de deur achter zich dichttrok, viel het haar op dat hij mank liep.

Marlene vertelde haar dat ze in Zürich paspoorten, reispapieren en Duitse marken zouden krijgen. Alex trok weer Duitse kleren aan. Ze droeg een vaalbruine jas met een bijpassende hoed, versleten schoenen met dikke hakken en een grijze blouse en trui. De mouwen van de jas waren gerafeld. Het was duidelijk dat ze geen mensen met geld waren. Marlene gaf haar een trouwring in de juiste maat, en toen Alex hem om haar vinger schoof, wenste ze even dat het Richards ring was en dat ze hem om had gehad toen ze de vorige avond incheckten in het hotel. De SOE had al haar maten opgenomen en genoteerd. Toen Alex klaar was met aankleden, zag ze eruit als een schooljuffrouw. Haar blonde haar zat in een strenge knot, ze had geen make-up op en ze droeg een bril. Ze was nog steeds mooi, maar het viel veel minder op. Ze zag er gewoontjes uit.

Haar partner voor de opdracht voegde zich tien minuten later bij haar. Ze waren Heinrich en Ursula Schmitt. Haar koosnaampje was Ushi. Ze had de details van haar biografie al uit haar hoofd geleerd. Hij zag er net zo saai uit als zij, met een slobberbroek, een zware, grijswollen jas en een gehavende hoed. Zijn schoenen waren net als die van haar versleten. Hij liep met een stok waar een radiozender in was verstopt. In een geheime zak had hij papier zitten voor de kaart.

Ze liepen met hun koffers het kantoor uit. Heinrich, of wat zijn echte naam ook maar was, knikte naar haar, waarna ze op de bus naar het vliegveld stapten om hun vlucht naar Zürich te nemen. Ze waren een onopvallend, slecht gekleed en niet bepaald aantrekkelijk stel. De weinig flatterende hoed, het strenge kapsel, het ontbreken van make-up en de bril hadden zelfs Alex’ normaal zo opzienbarende schoonheid onzichtbaar gemaakt.

De vlucht verliep zonder bijzonderheden en ze landden maar een paar minuten later dan gepland. Alex had gezien dat Heinrich tijdens de vlucht tekeningetjes had gemaakt in een klein notitieboekje en ze vroeg zich af of hij in het echte leven een kunstenaar was. De tekeningen, van gedetailleerd uitgewerkte bloemen tot een landschap, allemaal in miniatuurformaat, waren erg goed.

Op het vliegveld van Zürich namen ze een bus. Bij de eerste halte stapten ze uit, waarna ze een halve kilometer liepen naar een restaurant waar de agent met hun papieren en de auto op hen zat te wachten. De hele uitwisseling van Britse en Duitse documenten nam in totaal nog geen minuut in beslag. Ze kregen de sleutels van de oude, aftandse Duitse auto en even later reden ze weg, met Alex achter het stuur. Heinrich en zij hadden nog geen woord met elkaar gewisseld, en ze wist dat dat ook niet de bedoeling was.

Toen ze wegreden keek ze hem aan en vroeg hem in het Duits of alles in orde was. Hij begreep de essentie van haar vraag en knikte. Ze reden de nacht in en stopten kort na middernacht bij een klein hotel. Ze legde de hotelhouder uit dat haar man en zij een kamer nodig hadden. Hij toonde geen enkele interesse in hen. Alex betaalde voor de kamer en hij gaf haar een sleutel, waarna Heinrich de trap op hinkte en zich bij haar voegde in een muf ruikende kamer met een smal bed. De lakens waren schoon, maar de rest van de kamer was smerig. Zij ging met kleren en al op bed liggen, maar Heinrich stak zijn vinger naar haar uit en schudde zijn hoofd. Als de autoriteiten de kamer binnenkwamen om hen te controleren, zouden ze het verdacht vinden als zij nog volledig gekleed was, hoe vies de kamer ook was. Ze knikte en trok met tegenzin haar nachtpon aan, en Heinrich kleedde zich om in zijn pyjama. Hij was geen uitnodigend reisgezelschap en had een norse uitstraling. Ze zag het litteken in zijn hals dat een oorlogswond moest voorstellen. Ze wist niet of het echt was, maar het was wel overtuigend.

Ze ging voorzichtig naast hem in bed liggen, zo dicht mogelijk bij de rand zonder eruit te vallen. Hij deed hetzelfde en gedroeg zich alsof ze er niet was. Hij negeerde haar volledig.

De rest van de nacht lag ze wakker, en om zes uur ’s morgens stond ze op om zich aan te kleden. Om zeven uur gingen ze naar beneden en hadden ersatz-worstjes als ontbijt, met waterige surrogaatkoffie erbij. De Duitsers leefden onder zware rantsoenering. Kort daarna vertrokken ze voor hun rit naar het Ruhrgebied. Het begon licht te sneeuwen en het was ijskoud. Ze reden de hele dag. De reis duurde langer door het weer en ze bereikten hun bestemming toen de avond al begon te vallen. Het was voor Heinrich inmiddels te donker om de omgeving te bestuderen of kaarten te maken. Ze checkten weer in bij een hotel dat net zo onaantrekkelijk was als dat van de afgelopen nacht, maar dit keer hadden ze het geluk dat ze een tweepersoonsbed kregen.

De volgende ochtend hielden twee soldaten hen onderweg aan om hun papieren te controleren. Heinrich had alle documenten die hij nodig had om te bewijzen dat hij een veteraan was die tijdens de oorlog gewond was geraakt en niet langer in actieve dienst was. De soldaat die zijn papieren doornam knikte. Hij gebaarde dat ze door konden rijden, en Alex liet stilletjes haar adem ontsnappen, die een wit wolkje vormde in de koude ochtendlucht. Daarna reden ze naar een plek waar Heinrich vanuit de juiste hoek zijn kaarten kon maken. Er was niemand in de buurt. Ze bevonden zich op enige afstand van de fabrieken en niemand hield hen tegen om te informeren wat ze daar deden. Heinrich was bijna klaar toen er vanuit het niets een soldaat tevoorschijn kwam en op hen af kwam lopen. Alex bleef uiterlijk rustig, maar ze hield haar adem in. Hij wilde zien wat Heinrich aan het doen was en Heinrich gaf hem een schetsboek met een tekening van zacht glooiende heuvels en een kerktorentje: alles wat ze voor zich zagen, behalve de fabrieken. De kaart waaraan hij had gewerkt zat al in zijn jaszak. Hij overhandigde de soldaat ook zijn veteranencertificaat.

De soldaat bestudeerde het schetsboek even, waarna hij knikte en het aan Heinrich teruggaf. Vervolgens richtte hij zijn aandacht op Alex. Hij bedacht dat ze bijna aantrekkelijk zou kunnen zijn, als ze niet zo arm waren en haar kleren er niet zo sjofel uitzagen. Hij zag dat ze jong was, maar in haar ogen had ze de vermoeide blik van een oude vrouw. Hij vermoedde dat ze als vrouw van een zwijgende invalide waarschijnlijk geen prettig leven zou hebben, maar hij zei niets en gebaarde hun door te rijden. Alex bedankte hem, zette de auto in de versnelling en reed weg. Ze keek Heinrich aan en vroeg hem in zo eenvoudig mogelijk Duits of hij klaar was, en hij knikte. Hij had alles vastgelegd wat ze nodig hadden. De rest had hij in zijn geheugen geprent. Ze zag dat hij de minutieus uitgewerkte kaart in zijn holle stok stopte, waarna ze zwijgend dezelfde weg terugreden die ze waren gekomen en laat in de nacht de Zwitserse grens bereikten. Twee soldaten stapten naar voren om hun papieren te controleren, en Alex legde uit dat ze naar Zürich gingen, waar een arts Heinrichs keel zou bekijken. Ze hadden daar vergunning voor van het Reich, omdat de legerartsen niet in staat waren geweest hem te helpen of zijn stembanden te repareren. Ze liet hun de vergunningspapieren zien. De twee soldaten stapten bij de auto vandaan om even te overleggen, waarna ze knikten en hen doorlieten.

Onderweg naar Zürich reden ze een achterafweggetje op naar een huis, waar ze hun Duitse documenten voor Britse omwisselden. De agent volgde hen op de fiets naar het vliegveld, en toen ze daar een uur later aankwamen, nam hij de auto van hen over. Ze liepen weg zonder om te kijken. Bij hun papieren zaten twee tickets van Zürich naar Londen. Ze stapten zonder de aandacht op zich te vestigen in het vliegtuig en legden hun koffers, met hun wapens erin, in het bagagerek boven hun hoofd. Gelukkig hadden ze geen wapens hoeven gebruiken, hoewel ze voorbereid waren om zo nodig elke soldaat die hen tegenhield te doden. Heinrichs stok schoof in elkaar en verdween in een binnenzak van zijn jas, en toen hij in Londen van het vliegtuig stapte, liep hij niet meer mank. Na een bezoekje aan het toilet was er geen spoor meer van het litteken in zijn hals te bekennen. Alex zette rustig haar bril af en stopte hem in haar zak. Zonder het zware montuur zag ze er meteen knapper uit.

In Londen namen ze een bus naar het centrum, en ze zorgden ervoor dat ze hun koffers dicht bij zich hielden. Ze stapten uit bij de halte het dichtst bij Baker Street en liepen het laatste stukje, nog steeds zonder een woord met elkaar te wisselen. Heinrich liep normaal, in lange stappen, en Alex moest zich haasten om hem bij te houden. Ondanks het late tijdstip zat kapitein Potter dit keer op hen te wachten, en hij keek Heinrich vol verwachting aan.

‘En?’

De man die Alex alleen als Heinrich kende gaf hem de stok. ‘Voor elkaar. Ik heb wat je wilde.’ Kapitein Potters gespannen gezicht versmolt tot een brede glimlach. Alex bedacht dat het intense werk hem oud had gemaakt. Hij was pas veertig jaar, maar hij had niets jongs meer over zich. Hij had de ziel van een oude man die het gewicht van de hele wereld op zijn schouders droeg.

‘Ze wachten hierop bij het ministerie van Oorlog. Dank jullie wel, allebei,’ zei Potter, en de beide agenten ontspanden zichtbaar. ‘Geen problemen?’

‘Niet echt. We werden een paar keer gecontroleerd door soldaten, en de grenspatrouille nam veel notitie van me, maar Ursula hier stelde ze gerust en zei dat we naar een dokter gingen voor mijn keel. En we hadden de vergunningspapieren bij ons.’ Hij wendde zich tot Alex. ‘Goed gedaan.’ Toen richtte hij zich weer tot Potter. ‘De auto was trouwens waardeloos. Ik snap niet hoe ze er nog zover mee heeft weten te komen.’ Hij glimlachte en het viel Alex op dat hij een diepe stem had, met een zwaar Schots accent. ‘Ze was een prima partner. Ze heeft geen enkele misser gemaakt, ze heeft zich keurig aan de regels gehouden en haar Duits is perfect. Ik kan het verstaan, maar mijn accent is puur Glasgows, niet Berlijns.’ Hij lachte en Alex bedankte hem met een glimlach voor het compliment. Kapitein Potter salueerde, en ze besefte dat haar partner hoger in rang was dan de kapitein. Haar mede-agent was een hoge officier van de Militaire Inlichtingendienst en kapitein Potter was zichtbaar onder de indruk van zijn lovende woorden over haar. Hij schonk haar een warme blik, wat voor hem een zeldzaamheid was.

Ze ging weg om haar eigen kleren aan te trekken en toen ze terugkwam, was ‘Heinrich’ weg. Hun missie was volbracht. Kapitein Potter vertrok ondanks het late tijdstip naar het ministerie van Oorlog en Alex liep in haar eentje Baker Street uit. Ze dacht na over de afgelopen twee dagen en besefte opnieuw hoe anders het had kunnen lopen. Er was altijd dat gevoel dat ze ternauwernood aan de kaken van de leeuw waren ontsnapt. Maar ze hadden het gered.

Ze nam de bus naar haar onderkomen, en toen ze daar aankwam was er geen boodschap van Richard. Ze was weer zonder waarschuwing of uitleg verdwenen, maar als ze hem de volgende dag sprak, zou ze geen aannemelijke verklaring hoeven verzinnen, want hij had niet gebeld. Ze wist zeker dat hij het ook druk had.

De volgende dag belde hij ook niet, en aan het eind van de middag belde ze een nummer dat hij haar had gegeven en waar ze informatie kon krijgen als hem ooit iets zou overkomen. Ze voelde zich een beetje dwaas dat ze belde, terwijl er geen echte reden was voor ongerustheid, maar hij had drie dagen geen contact met haar gezocht, en dat was niets voor hem. Zijn missies waren korter dan die van haar, ze duurden maar enkele uren.

Ze vroeg aarzelend of ze haar informatie over hem konden geven en ze vroegen haar te wachten. Dit deed ze, lange tijd. Het was dik vijf minuten later toen de stem van de basis weer aan de lijn kwam en haar vertelde dat het toestel van kapitein Montgomery tijdens een missie was neergeschoten. Hij was niet met de anderen teruggekomen, en tot nog toe was er geen bericht van hem. Ze wist dat hij een zendertje bij zich had om berichten door te geven als hij zich op vijandelijke grond bevond.

‘Heeft iemand gezien… Is hij…’ Ze wilde weten of een van de andere piloten had gezien dat hij was neergehaald en wist of hij dood was, maar ze kon de woorden niet uit haar keel krijgen.

‘Dit is alles wat we weten, mevrouw,’ zei de stem formeel. ‘Hij is vermist. Misschien komt hij over een paar dagen of weken weer boven water, afhankelijk van of hij gewond is, of gevangen is genomen.’ Hij zei het op droge, afgemeten toon.

‘Dank u wel,’ fluisterde ze. Doodsangst welde op in haar keel. Richards toestel was neergehaald en hij was vermist, maar in elk geval had niemand gezien dat hij was omgekomen. Waar hij ook maar was, ze hoopte vurig dat hij uit het vijandelijke gebied zou weten weg te komen. Hij was boven Duitsland neergeschoten, en daar was hij nu ergens, dood of stervende, misschien zwaargewond, of alleen. Haar hand trilde hevig toen ze de telefoon neerlegde. Zij had haar missie overleefd, en nu was Richard vermist. Opnieuw trof het haar hoe hun levens in een oogwenk konden veranderen, en in haar geval was dat nu gebeurd.

Ze ging naar haar kamer, die ze met tien andere vrouwen deelde, ging op haar bed liggen en huilde zo zachtjes als ze kon. Haar leven zou zonder hem niet meer de moeite waard zijn. Ze was al een broer kwijtgeraakt, en nu kon ze alleen maar hopen en bidden dat ze niet de enige man zou verliezen van wie ze ooit had gehouden. En dat hij niet al dood zou zijn.

6

De zes weken tussen de dag dat Richard was neergeschoten en Kerstmis waren de langste van haar leven. Ze probeerde de basis niet te vaak te bellen, en uiteindelijk vroeg ze kapitein Potter om naar het ministerie van Oorlog te bellen, om te zien of hij daar iets te weten kon komen. Hij meldde haar dat ze niets meer wisten dan ze haar al hadden verteld. Op dit moment was Richard vermist en werd ervan uitgegaan dat hij dood was. Maar Alex wist dat er anderen waren die boven Duitsland waren neergehaald en het hadden overleefd. Misschien was hij gevangengenomen en naar een krijgsgevangenkamp gestuurd, of misschien was hij aan zijn verwondingen bezweken. Anderen waren heel Duitsland doorgelopen en hadden te voet de Zwitserse grens overgestoken.

Ze had in november nog twee missies in Duitsland en begin december moest ze naar Frankrijk om informatie en documenten te bemachtigen. Ze was wanhopig en wilde Richard zelf proberen terug te vinden, maar zelfs als dat haar zou lukken, wist ze dat ze hem zonder papieren niet in haar eentje in veiligheid kon brengen, vooral niet als hij gewond was. Bovendien wist ze dat als ze dit zou proberen, ze een van de strengste regels van de SOE zou overtreden. Er waren geen persoonlijke missies. Elke keer wanneer ze Duitsland verliet brak haar hart in de wetenschap dat ze hem daar, dood of levend, achterliet. Ze wilde dolgraag weten of hij nog leefde, maar er was taal noch teken van hem.

Haar hart voelde loodzwaar toen ze met Kerstmis de trein naar Hampshire nam. En toen ze daar aankwam, stond haar een nieuwe schok te wachten. Ze wist dat haar broer Geoff niet voor Kerstmis naar huis zou komen, omdat hij geen verlof had kunnen krijgen, maar ze was er niet op voorbereid dat haar ouders sinds Willies dood in augustus zo enorm verouderd zouden zijn. Haar moeder zag er plotseling uit als een oude vrouw en haar vader was er nog erger aan toe. Ze huilden elke keer dat ze over Willie spraken en stonden erop om Alex meteen na haar aankomst de nieuwe marmeren grafsteen op hun begraafplaats te laten zien. Ze leken nog meer in de put te zitten dan toen het net was gebeurd. Het was eindelijk echt tot hen doorgedrongen dat William nooit meer terug zou komen. Haar vader bestierde het landgoed, maar dat was een last geworden in plaats van iets waar hij plezier aan beleefde. Zijn geest was gebroken.

Zij had nu hetzelfde gevoel over Richard. Ze kon zichzelf niet meer wijsmaken dat hij elk moment iets van zich kon laten horen, of dat hij vanuit Duitsland rennend, kruipend of lopend de grens met Zwitserland over zou steken. Het leek erop dat er inderdaad van moest worden uitgegaan dat hij dood was. Het brak haar hart om dit te denken, en ze kon er met niemand over praten, omdat niemand iets afwist van hun relatie. Ze treurde in stilte en rouwde elke dag om hem. Het was nu Kerstmis en Alex had de hoop opgegeven. Ze deed haar best om zijn dood zo moedig mogelijk onder ogen te zien. Ze was zelfs teleurgesteld toen ze besefte dat ze niet zwanger was. Om zijn baby te krijgen had ze graag de schande van een onwettig kind ondergaan, maar ook dat mocht niet zo zijn.

Ze zei geen woord over hem tegen haar ouders. Als hij dood was, had dat toch geen zin.

Het enige waar ze plezier uit putte waren de kinderen uit Londen. Het was hun tweede Kerstmis bij hen en het was na het verlies van William een moeilijk jaar geweest voor de Wickhams. Maar de kinderen die ze onderdak gaven brachten altijd een glimlach op haar moeders gezicht, en haar vader had geprobeerd een paar van de iets oudere jongens cricket te leren. Haar moeder had voor hen allemaal kerstcadeautjes gemaakt. De regering had opnieuw sterk afgeraden de kinderen voor Kerstmis naar huis te laten gaan, uit angst dat hun ouders na de feestdagen niet meer van hen zouden willen scheiden. Het was veiliger voor hen op het platteland. Er was bij de ouders op aangedrongen hun kinderen niet of zo min mogelijk te bezoeken, om de kinderen niet het verdriet aan te doen dat ze daarna niet mee naar huis mochten. De meeste ouders konden zich toch al niet veroorloven om te komen. Veel kinderen wisten dat ze nu wees waren, omdat hun ouders de bombardementen op Londen niet hadden overleefd, of omdat hun vader in de oorlog was omgekomen.

Het was een stille kerst voor Alex en haar ouders, zonder haar broers. Alex zelf had moeite om de moed erin te houden nu ze nog steeds geen nieuws van Richard had gekregen en het na anderhalve maand achter de vijandelijke linies bijna zeker was dat hij dood was. Het was onwaarschijnlijk dat hij het had overleefd.

Ze probeerde terwijl ze daar was haar ouders op te vrolijken, maar het was een vermoeiende vakantie. Haar ouders waren somber, en wie kon hen dat kwalijk nemen. Ze waren teleurgesteld dat ze Geoffrey niet te zien kregen en maakten zich voortdurend zorgen over hem. Alex had tijdens de feestdagen haar best gedaan om hen gerust te stellen en interessante gespreksonderwerpen te bedenken om hen af te leiden, maar was daar niet in geslaagd.

Toen ze op nieuwjaarsdag afscheid nam om terug te gaan naar Londen, voelde ze zich verslagen. Haar ouders zagen er nog net zo treurig uit als toen ze aankwam. Er waren dingen die ze niet goed kon maken, en het verlies van hun geliefde oudste zoon was er daar een van. Ze hielden ook van Alex, maar dat was anders. Al hun hoop voor de toekomst van de familie was op William gevestigd geweest. Alex kon zich niet voorstellen dat ze ooit weer gelukkig zouden worden. Net zomin als zij, als Richard inderdaad dood was. Ze probeerde het te accepteren, maar alles waar ze ooit zo blij mee was geweest, maakte haar nu verdrietig. Ze zag er als een berg tegen op om na de feestdagen weer aan het werk te gaan en weer een missie te moeten volbrengen in Duitsland. Ze haatte de Duitsers nu met heel haar hart. Ze wist dat haar werk geen persoonlijke wraakoefening hoorde te zijn, maar nadat William was omgekomen en nu ook Richard was neergeschoten, begon het dat wel te worden.

Ze kon alleen een stoptrein naar Londen krijgen en ze herinnerde zich dat ze Richard in precies zo’n trein voor het eerst had ontmoet.

De slaapzaal was doodstil toen ze aankwam. De vrouwen sliepen, nadat ze de vorige avond te veel hadden gefeest, of ze waren met vriendinnen uit. Ze hoefden die dag geen van allen te werken, en Alex was blij dat zij ook vrij had.

Ze legde de kleren weg die ze uit Hampshire had meegenomen. Ze had niet de moeite genomen om een mooie jurk in te pakken die haar moeder haar voor Kerstmis had gegeven. Het was een van haar eigen jurken. Alex had nu niemand meer voor wie ze hem aan kon trekken, of met wie ze uit kon gaan. Het laatste wat ze wilde was iets vieren nu Richard vrijwel zeker dood was.

Ze lag op haar bed naar het plafond te staren. Geoff had gezegd dat hij misschien langs zou komen, maar hij had niet gebeld, en ze wilde trouwens toch liever met rust gelaten worden. Een week lang had ze alleen maar haar best gedaan om haar ouders op te vrolijken. Nu wilde ze een poosje alleen maar vegeteren en met niemand praten.

Het was bijna etenstijd toen een van de meisjes thuiskwam. Ze stak haar hoofd om de hoek van de deur en sprak Alex aan.

‘Een heer beneden om je te spreken,’ zei ze. Dus Geoff was haar toch komen opzoeken, dacht Alex. Ze hoopte dat hij haar niet kwam vertellen dat de slagersdochter zwanger was en dat hij ging trouwen of misschien al getrouwd was. Haar ouders zouden het niet overleven als hij dat zou doen. Ze liep doodmoe de trap af en opende de deur naar de bezoekerskamer. Er was maar één persoon binnen. Een man met een verband om zijn hoofd en zijn arm in het gips, leunend op een stok. Het duurde even voor tot haar doordrong wie het was, en toen vloog ze in zijn armen, waarbij ze hem bijna omverliep. Het was Richard!

‘O, mijn god! O, mijn god… je leeft nog! Ik dacht dat je dood was…’ zei ze ademloos. Ze snikte het uit en kuste hem, en hij klemde haar tegen zich aan. Hij was zeven weken vermist geweest, en ze had het gevoel dat ze droomde.

‘Voorzichtig, voorzichtig,’ zei hij, terwijl hij zich behoedzaam in een stoel liet zakken. ‘Ik ben er nog steeds niet al te best aan toe.’ Hij trok haar op zijn schoot en zij sloeg haar armen om hem heen en kuste hem.

‘Waar was je?’

‘Skiën in de Alpen,’ zei hij plagend. Hij keek haar aan alsof hij zelf ook niet kon geloven dat hij daar was. Het was net een droom. ‘Ik stortte neer nadat we een aantal fabrieken hadden gebombardeerd.’ Ze besefte dat ze tijdens een van haar laatste opdrachten niet ver bij hem vandaan was geweest. ‘Ik zat aardig in de kreukels en kreeg een klap tegen mijn hoofd toen ik neerkwam. Een boer haalde me ’s nachts naar binnen en verstopte me in zijn schuur. Als hij dat niet had gedaan, was ik de volgende ochtend bevroren geweest. Ze lieten zelfs een dokter uit een ander dorp komen. Ik had een lelijke bult op mijn hoofd en een paar dagen wist ik niet waar ik was, maar uiteindelijk ging het beter. Ik had mijn arm en mijn enkel gebroken, en de dokter heeft ze allebei gezet, maar ze zijn nog niet helemaal genezen. De boer heeft me naar de grens gebracht, waar ik bij vrienden van hem kon blijven tot ik was aangesterkt. De dokter had zijn werk goed gedaan, en zodra mijn enkel sterk genoeg was, begon ik door de heuvels en de bossen naar Zwitserland te lopen. Ze hadden me genoeg mondvoorraad meegegeven om me in leven te houden en ik dronk gesmolten sneeuw. Ik dacht niet dat ik het zou redden, maar ik moest het proberen.’ Ze kon zien dat het veel van hem had gevergd. Hij zag er tien jaar ouder uit. ‘Ik heb er ongeveer een maand over gedaan. Twee dagen geleden heb ik vanuit Zwitserland gebeld en gisteren zijn ze me komen halen. Ik zal nog een paar dagen naar het ziekenhuis moeten om alles te laten nakijken. Mijn arm is nog niet genezen, maar ik wilde jou zien. Ik wilde je niet bellen. Ik wilde je verrassen.’ Ze lachte en huilde tegelijk, net als hij. Het was een wonder dat hij het had overleefd en in zijn conditie zo ver had gelopen. Niemand had hem aangehouden en niemand had hem geholpen. Hij had een maand lang geen ander menselijk wezen gezien. Hij had geslapen in grotten en had het overleefd op geestkracht en uithoudingsvermogen. Hij vertelde haar dat hij had geweigerd te sterven. Het enige wat hij wilde was bij haar terugkomen. Dat had hem op de been gehouden wanneer hij wilde opgeven. Het eten dat de boer hem had meegegeven was genoeg om hem in leven te houden, hoewel hij verschrikkelijk was afgevallen. En zijn gezicht was donker en leerachtig van de elementen. ‘Ik wil na de oorlog teruggaan om ze te bedanken,’ zei hij, diep ontroerd. Toen dempte hij zijn stem om haar een vraag te stellen. ‘Ben je zwanger?’

Ze schudde verdrietig haar hoofd. ‘Toen je was neergeschoten hoopte ik dat ik zwanger zou zijn. Daarvóór was ik als de dood dat het zo zou zijn. Maar het was niet zo.’

‘Dat maken we in orde als het er het juiste moment voor is. Maar nu nog niet. We hebben eerst een oorlog te winnen.’ Hij keek haar glimlachend aan.

‘Wanneer ga je weer in actieve dienst?’ Ze was bezorgd. Ze zag de vermoeide blik in zijn ogen en hij kon nauwelijks rechtop zitten. Hij leunde zwaar op de stok. Hij zei dat de laatste dagen het moeilijkst waren geweest.

‘Zodra ik weer in staat ben om te vliegen. Ik verwacht niet dat dat lang zal duren.’ Zijn voeten waren gevoelloos geweest van de kou. Ze gingen allemaal tot het uiterste en namen grote risico’s. Dat hoorde bij de tijd waarin ze leefden. ‘Ik heb nu eerst een poosje vrij. Ik hoop dat ze je niet met de vrachtwagen heel Engeland door sturen. Misschien kun je me opzoeken in het ziekenhuis.’ Ze knikte. De vraag was meer of ze haar meteen weer op een missie naar Duitsland zouden sturen. Dat kon elk moment gebeuren.

‘Als ik niet hoef te werken zal ik dat doen,’ beloofde ze. Ze brachten daarna nog een uur samen door. Ze praatten en kusten en ze genoot er met volle teugen van dat hij nog leefde. Toen moest hij terug naar de basis. Ze hadden een auto en een jonge piloot voor hem beschikbaar gesteld om naar haar toe te gaan, aangezien hij geen andere familie had.

Ze hielp hem in de auto en beloofde dat ze hem de volgende dag zou komen bezoeken. Ze hoopte vurig dat ze haar niet op een missie zouden sturen. De dag na nieuwjaarsdag belde inderdaad niemand van de SOE haar op. Ze nam een bus naar de luchtmachtbasis en bracht uren met Richard door. Zijn arm hadden ze opnieuw gezet. Zijn enkel was naar zijn zeggen goed genezen. Ze hadden hem verteld dat hij een maand niet mocht vliegen, tot hij was aangesterkt en genezen. Een aantal piloten onder zijn commando waren hem komen bezoeken en waren dolblij dat hij nog leefde. Hij was nu de held van het squadron.

Toen Alex die avond thuiskwam, nog helemaal blij omdat ze Richard terug had, was er een boodschap voor haar. Ze moest zich de volgende dag om twaalf uur ’s middags melden op Baker Street. Ze wist niet wat ze Richard zou vertellen, maar ze zou iets moeten bedenken. Ze overwoog even om te vragen of ze van de opdracht ontheven kon worden, maar dat wilde ze toch niet doen. Ze had sinds ze bij de SOE zat geen enkele opdracht geweigerd, en ze vond dat ze dat ook eigenlijk niet kon doen. Ze zat bij de SOE om te helpen haar land te redden en de oorlog te winnen. Ze moest weer aan het werk.

Toen ze de volgende dag naar het SOE-kantoor ging, kreeg ze opdracht om naar Parijs te gaan om informatie te verzamelen. Het Duitse opperbevel daar had plannen om Engeland op twee plekken aan te vallen, en de Militaire Inlichtingendienst wilde daar meer over weten. Zij was de perfecte kandidaat om te achterhalen hoe het zat. Eenmaal in Parijs moest ze verschillende feestjes bezoeken, babbelen met de vrouwen en maîtresses van de Duitse officieren en de officieren zelf ontmoeten. Ze wisten dat ze die rol perfect kon spelen. Het lag voor de hand om voor haar te kiezen. Ze stelden een garderobe voor haar samen en ze zouden haar in een chic hotel onderbrengen. Parijs zat vol met mooie vrouwen, van wie er heel wat graag bereid waren met de Duitsers te collaboreren, en Alex zou er een van zijn.

‘Wanneer vertrek ik?’ vroeg ze. Ze vond het niet prettig om Richard zo kort na zijn terugkomst alweer te moeten verlaten. Maar ze waren niet getrouwd, ze had geen officiële rol in zijn leven.

‘Je vertrekt morgen. We droppen je bij een agent net buiten Parijs. Hij brengt je naar je uiteindelijke bestemming.’ Ze had nooit eerder een parachutedropping gedaan en was er nerveus over. Wat als ze gewond raakte? Of aan een boom bleef hangen en neergeschoten werd door de Duitsers? Na Richards wonderbaarlijke terugkeer wilde ze niet hetzelfde meemaken als hij. ‘Is er een probleem?’ Kapitein Potter voelde haar aarzeling en keek haar aan.

‘Nee, niets aan de hand,’ zei ze met vaste stem.

In elk geval kon ze Richard die avond zien en hem uitleggen dat ze een paar dagen weg moest. Ze zou hem vertellen dat ze naar Schotland moest en dat het een poosje zou duren voordat ze terug was. Ze hadden haar in Parijs drie dagen nodig en wilden niet dat ze te lang bleef. Als er iets misging, kon ze eerder vertrekken. Ze wilden zo veel mogelijk informatie verzamelen zonder te veel risico te lopen en daarmee misschien een goede agent kwijt te raken. Ze was voor hen een waardevolle medewerker geworden, eerst in Duitsland en nu in Frankrijk. Haar taalvaardigheden waren net zo nuttig gebleken als ze hadden gehoopt.

Die avond nam ze de bus naar de basis om Richard in het ziekenhuis te bezoeken, en hij was blij haar te zien. Zijn gezicht lichtte op toen ze de kamer in kwam. Bijna zijn hele squadron was de afgelopen twee dagen bij hem langs geweest, waaronder een paar nieuwelingen die hun opwachting waren komen maken bij de legendarische squadronleider. Na zijn recente ontsnapping en de lange voettocht terug was hij meer nog dan voorheen een held geworden.

Alex vertelde hem achteloos dat ze de komende paar dagen een lange rit naar Schotland moest maken.

‘Wat? Hebben ze in Schotland niet genoeg stenen dat ze die van ons ook nog nodig hebben?’ zei hij plagend. Hij vond het jammer dat ze weg moest, maar ze zou snel terugkomen en hij maakte zich geen zorgen over haar. Als hij had geweten wat ze echt ging doen, zou dat wel anders zijn geweest.

De volgende dag vertrok ze met een klein militair toestel van een piepklein vliegveld, om geen aandacht te trekken wanneer ze aankwamen. Ze droeg al haar kleren in een zware rugzak op haar rug, maar ze had tijdens haar training zwaardere lasten gedragen. Ze droeg een vliegpak en combatlaarzen om de sprong te maken. Ze had alle wapens die ze nodig had: een arsenaal aan kleine wapens op haar lichaam, haar commando-mes, een stengun in haar rugzak, haar cyanidepil in haar zak en een garderobe die elke vrouw of maîtresse van een hoge SS-officier waardig was, waaronder een wit nertsjasje om in de avond te dragen. Hun kledingspecialisten hadden alles in het werk gesteld om iets dergelijks te vinden en hadden het geleend van de vrouw van een Britse kolonel, die toevallig van Franse afkomst was en het voor de oorlog in Parijs had gekocht. Ze hadden de vrouw gewaarschuwd dat het misschien niet terug zou komen, maar het was voor een goed doel, dus ze had ermee ingestemd om het uit te lenen. Alex had het jasje aangepast. Het paste perfect en ze vond het prachtig.

‘Kan ik dit keer in nerts worden uitbetaald?’ vroeg ze toen ze het zag, en kapitein Potter lachte. Wat zij maandelijks verdiende zou niet genoeg zijn om een van de kledingstukken die ze meekreeg te betalen. Ze hielden het salaris van de SOE-medewerkers bescheiden, om te voorkomen dat het geld dat binnenstroomde opviel en wantrouwen wekte.

‘Degene die het ons heeft geleend wil het terug hebben. Dus je kunt er maar beter voor zorgen dat je heelhuids terugkomt, mét de nerts,’ zei de kapitein plagend. Hij had steeds meer sympathie en respect voor haar gekregen. Ze was moedig en er was niets wat ze niet voor hen zou doen.

‘Ik zal er enorm van genieten om een collaborateur te zijn. Ze zijn zo goedgekleed,’ grapte ze, terwijl ze liefkozend over het bont streelde. Haar moeder had voor de oorlog precies zo’n jasje gehad, in het zwart. Maar het witte was eleganter.

‘Blijkbaar,’ zei hij, waarna hij de serieuzere aspecten van de opdracht met haar doornam en haar een lijst gaf van alle informatie die ze wilden hebben. Ze verwachtten dat ze enkele dagen nodig zou hebben. Als ze klaar was, zouden ze haar ophalen, met behulp van dezelfde agent even buiten Parijs, die haar ontsnapping zou regelen. Ze zouden haar met een vliegtuig oppikken. Het landen was riskant, maar ze vertrouwden op hun agenten, en als ze buiten het bereik van het luchtafweergeschut wisten te blijven, was het vliegtuig de snelste manier om haar het gebied in en uit te krijgen. Alex was zich terdege bewust van de risico’s. In sommige opzichten was het gevaarlijker dan wat ze tot nog toe in Duitsland had gedaan, maar het was ook veel opwindender. Ze genoot van de rol die ze moest spelen en voelde zich net Mata Hari, of een uiterst charmante, moderne spionne.

Toen het vliegtuig opsteeg om Alex naar Frankrijk te brengen, dacht ze gespannen na over haar missie en hoe ze die zou uitvoeren. Het was slecht weer en het zicht was beperkt, wat hun enige dekking gaf. Het duurde niet lang voordat ze het platteland in de buurt van Parijs hadden bereikt. Ze wisten precies waar hun agent verwachtte dat ze haar zouden droppen, en exact op het juiste moment verloor het vliegtuig zoveel hoogte als ze durfden, schoof de copiloot de deur open en zei haar dat ze moest springen.

‘Shit!’ was het laatste wat ze in het Engels zei. Ze had sinds haar training geen parachutesprong meer gemaakt, en ze had dat toen net zo angstaanjagend gevonden als nu. Ze zweefde naar beneden en kwam tussen een groepje bomen terecht, waar haar parachute binnen een paar minuten aan een tak bleef haken. Ze hing als een papieren poppetje te bungelen in de wind. Veel agenten waren op deze manier neergeschoten, en Alex wist hoe belangrijk het was om snel naar beneden te komen.

‘Allo?’ De fluisterende stem kwam van vlak onder haar. ‘Pompadour?’ Het was haar codenaam voor de missie, naar Madame de Pompadour, de courtisane.

‘Oui,’ bevestigde ze. ‘Ik zit vast.’ Ze spraken Frans, en net als tijdens haar opdrachten in Duitsland zou er geen Engels worden gesproken. Volgens haar Franse documenten was ze in Lyon geboren en had ze vroeger in Parijs gewoond, in het zestiende arrondissement, een van de chicste wijken van de stad. Ze was zogenaamd een jonge weduwe die nu in Zuid-Frankrijk verbleef.

‘Ik kom je halen,’ zei hij, maar Alex was sneller. Ze liet haar commando-mes uit haar mouw glijden, trok het uit de schede, werkte zich omhoog in de boom, terwijl ze zich als een aap met één arm vasthield, en begon met het vlijmscherpe mes de parachutekoorden door te snijden. Binnen enkele seconden waren op één na alle koorden door en keek ze naar beneden. Ze zag alleen een donkere schim in de duisternis.

‘Vang me op!’ zei ze, terwijl ze het laatste koord doorsneed. De agent deed het en ze vielen allebei ongedeerd in het gras. ‘We moeten de parachute weghalen,’ zei ze snel. Ze klommen in de boom, trokken de parachute naar beneden, rolden hem op tot een stijve bal en namen hem mee. Hij leidde haar snel door wat struikgewas, waarna ze te voet een flinke afstand aflegden, tot ze een boerderij zag. Alle lichten waren uit, maar ze wist dat een cel van het verzet daar zijn basis had en dat ze elkaar daar vannacht zouden treffen. De plaatselijke agenten verwachtten haar en wisten dat ze in de ochtend naar Parijs zou vertrekken. In de schuur stond een auto op haar te wachten die voor de gelegenheid was gestolen en andere kentekenplaten had gekregen. Alex zou in stijl in Parijs arriveren.

Ze volgde de agent naar de boerderij en hij bracht haar via een luik in de keukenvloer in een kelder, waar ze de nacht zou doorbrengen. Hij ging daarna weer naar boven en schoof een vloerkleed en een tafel over het luik. Hij hoopte dat er die nacht niet te veel ratten in de kelder zouden zitten. Hij had wat eten en een fles wijn bij haar achtergelaten en hoorde tot hij naar bed ging geen enkel geluid van beneden komen. Bij het eerste ochtendlicht liet hij Alex weer naar boven komen.

‘Dank je wel voor de wijn, ik heb geslapen als een roos.’ Ze glimlachte naar hem.

‘Geen ratten?’

‘O, god, dat vertel je me nu.’ Hij was ongeveer net zo oud als zij, een tengere jongen met een dikke zwarte trui en een slobberige donkerblauwe broek. Hij stak een sigaret op en bood haar een kop koffie aan, het smerige goedje dat inmiddels ook het enige was wat ze in Engeland konden krijgen. Ze sloeg het af. Ze had de vorige nacht het vliegpak uitgetrokken en dit samen met de parachute in de kelder achtergelaten. Ze had haar rugzak op haar rug en droeg nog steeds de combatlaarzen met een legerbroek en een dikke trui. Het was ijskoud en er was geen verwarming in de boerderij.

Kort daarna kwam er een oude vrouw de keuken in. De jongeman vertelde dat ze zijn grootmoeder was en dat ze het huis deelden met zijn broer, die naar Bretagne was vertrokken. Zijn ouders waren voor de oorlog overleden en alleen zijn broer, zijn grootmoeder en hij waren nog over. Zijn grootmoeder schonk voor zichzelf een kop van de bijna ondrinkbare koffie in en ging kort daarna terug naar haar kamer. Ze toonde geen interesse voor wat ze deden, en had waarschijnlijk wel ergere dingen meegemaakt. Dit was een van de belangrijkste verzetscellen buiten Parijs.

‘Mag ik de auto zien?’ vroeg Alex. De codenaam van haar metgezel was Brouillard, Mist, omdat hij zo snel kon verdwijnen. Hij bracht haar naar de schuur en trok met een grijns de deur open. Daar stond een smetteloze, verbluffend mooie, glimmende zwarte Duesenberg, in uitmuntende conditie. ‘O, mijn god, waar heb je die vandaan?’ Alex stond perplex.

‘We hebben hem gestolen,’ zei hij trots. ‘Vorige week, in Nice. Hij is van een Amerikaan. Hij heeft hem hier voor de oorlog achtergelaten. Ik neem aan dat hij hem ooit wel weer komt ophalen. Intussen lenen wij hem. Mijn broer wist ervan. Hij heeft een zomer voor die man gewerkt. Een van de jongens hier uit de buurt wordt je chauffeur. Hij heeft een blanco strafblad. Onze mensen kun je daar niet voor gebruiken.’

‘Weet hij hoe hij ermee moet rijden?’ Het was een spectaculaire auto om haar triomfantelijke entree in Parijs mee te maken.

‘We hebben het hem geleerd. Het gaat hem nog niet zo soepel af, maar hij is het aan het leren.’ Ze lachte. Het plan van de Militaire Inlichtingendienst was dat ze een verpletterende entree zou maken, diepe indruk zou maken op alle mannen die haar zagen, zo veel mogelijk te weten zou komen van de hoge officieren en vervolgens snel zou verdwijnen, voordat iemand haar ontmaskerde. Het was een gewaagd plan, en het beviel Alex. Het zou heel anders zijn dan haar Duitse missies, en hopelijk succesvol. In zekere zin was het een kwestie van hoe brutaler hoe beter. Wie zou haar ervan verdenken dat ze in zo’n auto iets te verbergen zou hebben?

Brouillard vertelde haar dat er een suite voor haar was gereserveerd bij een uitstekend, discreet, klein hotel. Verschillende maîtresses van Duitse officieren verbleven daar. Le Meurice was door de Duitsers als hoofdkwartier in beslag genomen. Het Ritz was alleen voor hoge officieren, en de enige burger die daar verbleef was Gabrielle Chanel, de ontwerpster, een bekende collaboratrice. Het kleine hotel zou voor hen het meest geschikt zijn. Alex moest zich hierna omkleden en Brouillard vertelde haar dat ze zijn slaapkamer op de bovenverdieping kon gebruiken. Ze nam haar zware rugzak mee naar boven en kwam twintig minuten later als een tweede Assepoester tevoorschijn. Ze had een gedaanteverwisseling ondergaan. Ze droeg een schitterend marineblauw mantelpak van Dior, waarin haar figuur prachtig uitkwam, met een elegante donkerblauwe fluwelen hoed, zwarte schoenen met hoge hakken, zijden kousen en een tas van krokodillenleer. Ze droeg lange marineblauw suède handschoenen en diamanten oorbellen die niet echt waren, maar er wel zo uitzagen. De rest van haar spullen zat in de rugzak. Brouillard had twee witte krokodillenleren koffers op de kop weten te tikken, waar ze haar garderobe in stopte, waarna hij ze in de kofferbak van de auto legde.

Alex had zich perfect opgemaakt, met felrode lippenstift, en ze zag er betoverend uit. De jonge jongen die Brouillard had ingeschakeld verscheen in een zwart pak met een chauffeurspet, die ze in de auto hadden gevonden. Ze reden de auto de schuur uit en Alex stapte in als een filmster, klaar voor haar triomfantelijke aankomst in Parijs. Het was een gewaagd plan, maar niemand zou haar ervan verdenken dat ze iets te verbergen had. Af en toe bokte de auto en knarste de versnelling terwijl zij haar nieuwbakken chauffeur vertelde hoe hij moest schakelen. Ze had anders graag zelf gereden, maar dat zou wantrouwen hebben gewekt.

Ze gleden via de Porte Dauphine Parijs binnen, reden de Place de la Concorde over, met uitzicht op de Arc de Triomphe, en vervolgens via de Place Vendôme naar haar hotel aan de Rue Cambon, pal achter het Ritz en naast Chanel. Er stonden verschillende mooie, elegante jonge vrouwen met elkaar te babbelen in de lobby. Ze keken vol belangstelling naar Alex terwijl zij incheckte. Ze zag eruit als een van hen, maar ze kenden haar niet, wat hen intrigeerde.

Alex ging die middag naar Chanel, Dior en Cartier om wat rond te kijken. Verkopers haastten zich om haar van dienst te zijn, maar ze kocht niets. De naam op haar papieren was Mme. Florence de Lafayette. De papieren waren door een van hun beste vervalsers in orde gemaakt en waren onberispelijk. Later ging ze terug naar het hotel om wat uit te rusten en zich om te kleden. Ze hadden een vervalsing gemaakt van een uitnodiging voor een zeer chic feest die avond, en ze was van plan een grootse entree te maken. Ze nam een bad van een halfuur en daarna trok ze een witte avondjurk aan, die als een tweede huid om haar heen sloot, met daarboven het witte nertsjasje. Om haar vinger droeg ze een grote diamanten ring, die ook nep was, maar iedereen die hem zag, zou denken dat hij echt was. Als Florence de Lafayette was ze met gemak een van de mooiste vrouwen die bij het feest aanwezig waren. Het werd gehouden ter ere van Hermann Göring, die een bezoek bracht aan Parijs en zichzelf als een kenner beschouwde van alles wat mooi was, met name vrouwen en kunst. Alle belangrijke generaals waren aanwezig, de meesten samen met hun maîtresses, of anders op jacht naar een nieuwe. ‘Florence’ overzag het tafereel vanaf de bovenste tree van een statige trap die naar de balzaal leidde, en ze werd meteen benaderd door twee mannen. Een van de twee was een generaal die onlangs uit Berlijn was aangekomen en de ander was een kolonel die in het Parijse hoofdkwartier gevestigd was en wiens naam ze kende. Het waren allebei belangrijke mannen.

De kolonel bood haar als eerste zijn arm aan om de trap af te dalen. Hij was een lange, erg knappe man van begin veertig. Hij was net zo blond en had even blauwe ogen als zij. Hij week niet van haar zij, bood haar een glas champagne aan en vroeg haar zodra de muziek begon ten dans. Ze wervelde sierlijk met hem over de dansvloer, terwijl hij haar als betoverd aanstaarde. Ze bedankte in stilte haar gouvernantes voor de eindeloze danslessen, die ze had gehaat, maar die haar nu eindelijk goed van pas kwamen. De generaal tikte snel af. Hij was gezet en veel ouder dan de kolonel. Beide mannen maakten haar de hele avond het hof en wedijverden om haar aandacht, terwijl zij hen plaagde en schaamteloos met hen flirtte.

De generaal nodigde haar de volgende dag uit voor een lunch bij Le Meurice en vertelde haar dat hij daar een fantastische chef had, die hij had afgepikt van het Ritz. En de kolonel nodigde haar de volgende avond uit voor een diner bij La Tour d’Argent, met een feest na afloop. Het grootste deel van de avond waren alle ogen op Alex gevestigd. Ze zag er verbluffend mooi uit en speelde met adembenemende souplesse de rol van een vrouw die onder de hoge officieren op zoek was naar een nieuwe minnaar. Haar bedoelingen waren duidelijk, maar wie ze uiteindelijk zou kiezen stond nog niet vast. Om één uur glimlachte ze verleidelijk naar de kolonel en fluisterde ze hem toe dat ze hem de volgende dag weer zou zien. Vervolgens reed ze in de gestolen Duesenberg met de boerenjongen achter het stuur terug naar haar hotel. Het plan ontvouwde zich precies zoals zij en haar opdrachtgevers wilden. Die avond al had ze wat interessante informatie verzameld. Ze had in code notities gemaakt en in de binnenbekleding van haar koffer verstopt, waar ze voor noodgevallen ook haar stengun bewaarde. Haar kleine pistool had ze aan de binnenkant van haar ene dijbeen bevestigd, haar commando-mes aan het andere. De mannen met wie ze speelde waren gevaarlijk, dat wist ze. Ze konden zich van het ene op het andere moment tegen haar keren, misschien nog voordat de maskerade was afgelopen.

De lunch met de generaal, de volgende dag bij Le Meurice, was chic en informatief. Ze plaagde en prikkelde hem met grappige verhaaltjes en deed alsof ze zich niet voor ernstige zaken interesseerde. Hij schepte op over een paar plannen die ze hadden met Parijs, en over hoe snel ze in Londen zouden zijn, nadat ze de Engelsen hadden vermorzeld. Hij probeerde haar te kussen, maar dat liet ze niet toe. Toen ze terugkwam in haar hotel stond haar kamer vol met bloemen van haar beide aanbidders, en van nog een derde, die ze niet had opgemerkt. Toen de kolonel haar kwam ophalen voor het diner, droeg ze een zeer gewaagde zilverkleurige jurk met bijna geen rug, en hij zag er ongelofelijk knap uit in zijn uniform. Hij boog en klakte met zijn hakken terwijl hij Alex’ hand kuste en haar een doos van Van Cleef & Arpels aanbood met een diamanten armband erin. Dit was serieus werk. Hij speelde hoog spel, en zij ook. Hij was veel discreter dan de generaal en niet zo royaal met het delen van informatie. Aan het eind van de avond maakte hij haar duidelijk dat hij vereerd zou zijn als ze ervoor zou kiezen hem op regelmatige basis gezelschap te houden. Uiteraard zou de SS dan een appartement voor haar regelen. Hij zei dat ze al op een aantal zeer fraaie appartementen beslag hadden gelegd en dat zij daaruit mocht kiezen. Hij complimenteerde haar met de Duesenberg en zei dat ze overduidelijk een vrouw was met een uitstekende smaak, die alleen het allerbeste verdiende. Ze vertelde hem dat ze zich na het overlijden van haar man vreselijk had verveeld in Parijs en dat ze de laatste tijd in Cap d’Antibes had verbleven. Nu had ze echter het gevoel dat de tijd rijp was om naar Parijs terug te keren. Ze gaf hem geen uitsluitsel over het appartement, maar ze gedroeg zich uitermate verleidelijk, en hoewel hij volledig in haar ban was, was hij verstandig genoeg om niet aan te dringen. Hij probeerde haar niet tot een antwoord te dwingen of druk uit te oefenen om snel een beslissing te nemen, wat de generaal wel zou hebben gedaan.

Aan het eind van de avond spraken ze ernstiger over de oorlog, en ze vertrouwde hem toe dat ze al Adolf Hitlers teksten had gelezen. Dat was waar, want ze beschouwde hem als een krankzinnige, maar dat zei ze er niet bij. Ze prees Gabrielle Chanels onberispelijke talent, haar goede smaak en haar moed, om hem duidelijk te maken dat collaborateurs haar goedkeuring hadden. Het was duidelijk dat hij de boodschap begreep, en hij kuste haar licht op de lippen toen hij haar bij haar hotel afzette. Meer dan dat zou haar in paniek hebben gebracht, maar tot zover was het allemaal nog hanteerbaar. Zij had er plezier in om de mannen uit hun tent te lokken en te prikkelen, en ze verzamelde meer informatie dan de twee beseften. Terwijl zij hun grootste geheimen bewaakten, die de Britse Geheime Dienst al te weten was gekomen door hun codes te kraken, ontlokte zij hun talloze kleinere geheimen, als een clown die een eindeloze reeks zijden zakdoeken uit zijn mouw tevoorschijn haalt, of munten uit iemands oor tovert. Ze wist dat ze gevaarlijk spel speelde, maar het was verslavend.

De volgende dag kreeg ze nog meer bloemen, en ze wist niet goed wat ze aan moest met de diamanten armband. De kolonel zou diep beledigd zijn als ze hem niet zou aannemen, vooral als ze de indruk wilde wekken dat ze ervoor openstond om zijn maîtresse te worden. Maar ze kon het sieraad moeilijk in haar bezit houden en met zo’n kostbare oorlogsbuit naar Engeland terugkeren. Zij was zelf de trofee waar de kolonel zijn zinnen op had gezet, en dat gold ook voor de generaal, maar die was een minder vurige en overtuigende aanbidder. Alex genoot van het gezelschap van de kolonel en van de intelligente gesprekken die ze voerden. Ze voelde zich net een courtisane uit de tijd van Lodewijk XIV, die vrolijk deelnam aan de hofintriges.

De hoofdprijs waarvoor ze was gekomen viel die avond in haar schoot, toen de kolonel besloot haar als zijn vaste maîtresse te behandelen, in de hoop dat hij haar daarmee zou kunnen overhalen op zijn aanbod in te gaan. Hij vertrouwde haar enkele intiemere details van zijn werk toe, onder andere over de bombardementen die de komende maanden voor Europa gepland waren. Ook waren ze van plan voordat ze weggingen Frankrijk leeg te plunderen, wat de reden was van Hermann Görings aanwezigheid. Hij had al diverse treinladingen met de grootste Franse kunstschatten naar Berlijn overgebracht, en hij was hier om nog meer in de wacht te slepen. Uiteindelijk zouden ze het hele Louvre leeghalen en de inhoud aan Hitler geven, hoewel dat niet zo’n kunstminnaar was als Göring. De Führer wilde macht en controle over heel Europa. Göring wilde de kunst. Het was een dodelijke combinatie en Alex bloed kookte toen ze dit hoorde. Ze hadden Frankrijk al in hun greep, en ze wilden het land compleet leegroven. Het kostte haar al haar zelfbeheersing om niet te reageren en alleen maar te luisteren, en hij vertrouwde haar voldoende om tegen haar op te scheppen over toekomstige bombardementen. Hij respecteerde haar discretie en intelligentie en in het echte leven had hij daar ook alle reden toe. Maar dit was voor haar niet echt, het was spel.

Alex droeg die avond een zwarte satijnen jurk die alleen werd vastgehouden door een ragdun snoertje strassteentjes om haar hals, en hij waarschuwde haar dat als hij een kleine ruk aan het snoertje zou geven, hij haar naakt zou kunnen laten staan in de nachtclub waar ze aan het dansen waren. Ze hadden urenlang gepraat en champagne gedronken. Zij dronk veel minder dan hij.

‘Waarom zou je me hier naakt willen laten staan?’ vroeg ze onschuldig. Hij keek haar aan alsof hij zich elk moment aan haar kon vergrijpen. Hij kon haar verleidelijke charmes en plagerijtjes niet langer weerstaan.

‘Omdat ik je graag naakt wil zien, liefje. En ik wil niet veel langer meer wachten.’ Hij was normaal gesproken geen geduldig man en was gewend te nemen wat hij hebben wilde. Zij liet hem ervoor werken.

‘Dat hoeft ook niet,’ zei ze zacht.

‘Vanavond?’ Zijn ogen lichtten op en hij keek alsof hij haar levend wilde verslinden. Ze voelde hoe gevaarlijk hij kon zijn. Ze wist dat ze met vuur speelde. Ze had intussen alle informatie die de SOE wilde hebben, en meer. Ze daagde de leeuw nu alleen nog uit om te zien hoever ze kon gaan. En hij was een gevaarlijk roofdier.

‘Het is niet het juiste moment,’ zei ze verlegen, en hij knikte.

‘Ik begrijp het. Er is in Cannes, in Zuid-Frankrijk, een erg mooie boot in mijn bezit gekomen. Heb je zin om daar met me naartoe te gaan? Als we terugkomen kunnen we een appartement voor je uitkiezen. Ik heb precies het juiste in gedachten. Het is net Versailles in het klein, met een eigen balzaal. Het zou echt iets voor jou zijn. Zullen we over een paar dagen naar mijn boot gaan?’ Hij liet langzaam zijn vinger langs haar arm omhoogglijden en streek rakelings langs haar borst terwijl hij haar strak in de ogen keek.

‘Dat zou ik heel fijn vinden,’ fluisterde ze.

‘Vrijdag vliegen we naar Nice en dan brengen we een paar dagen op de boot door.’

‘Hoe heb je hem in je bezit gekregen?’ Ze kon de verleiding niet weerstaan om het hem te vragen, en ze zag er erg jong en onschuldig uit.

‘Ah… daar hebben we zo onze manieren voor, weet je… De eigenaars moesten weg en hebben de boot achtergelaten. Ik ben erg dol op de zee. Ik heb hem cadeau gekregen. Het is een fantastisch schip, met een drieëntwintigkoppige bemanning.’ Ze kon zich heel goed voorstellen hoe hij het schip had bemachtigd, en haar maag draaide zich om. Ze twijfelde nu geen seconde meer. Het was tijd om te gaan. Ze had alles wat ze nodig had, en het spel was te gevaarlijk. Het was tijd dat Assepoester het bal ging verlaten.

Ze bleven nog een poosje praten, maar toen glimlachte ze naar hem en zei ze dat ze moe was. Ze vertelde dat ze de volgende ochtend kleding ging passen bij Dior. Veel hoge officiersvrouwen kochten hun jurken daar.

‘Volgende keer ga ik met je mee, en dan kies ik uit wat ik je graag zie dragen.’

Ze knikte alsof ze ontroerd en blij was. Hij kuste haar zachtjes op de lippen ten afscheid. Ze was die avond ook van hem te weten gekomen dat hij in München een vrouw en vijf kinderen had, wat hem in Parijs niet leek te hinderen. Dit was een speciaal slag mannen, veroveraars in hart en nieren, van vrouwen, kostbare voorwerpen en kunst. Ze moesten het allemaal hebben. ‘Ik kan niet wachten tot we vrijdag naar de boot gaan,’ zei hij. Hij kon zich nauwelijks bedwingen toen ze nog even naar hem glimlachte, zwaaide en vervolgens in het hotel verdween.

Zodra ze in haar kamer was, begon ze haar jurken en haar witte nertsjasje in te pakken. Ze had alles bij zich gehad wat ze nodig had. Haar garderobe was perfect en stond haar prachtig. Eén chic zwart mantelpakje liet ze uit de koffer om aan te trekken als ze de volgende dag het hotel verliet, zogenaamd om te gaan passen bij Dior. Toen ze klaar was met pakken, schreef ze alle informatie nog eens in code op en verstopte deze in de binnenbekleding van de koffer die ze van Brouillard had gekregen en die precies aan haar doel voldeed.

De volgende ochtend om negen uur betaalde ze haar hotelrekening. Er was nog niemand op, en de lobby was leeg. Ze liet een flinke fooi achter voor het kamermeisje en tien minuten later stapte ze met al haar spullen in de auto, met de boerenjongen achter het stuur. Ze vroeg de conciërge vóór de avond niemand te laten weten dat ze was vertrokken en schoof hem een enorme fooi toe. Hij zei dat hij het begreep, maar zij wist zeker dat dat niet zo was. Hij had geen idee met wie hij te maken had.

Vóór tien uur ’s morgens arriveerde ze in haar chique mantelpakje bij het huis van Brouillard, die de jongen opdracht gaf de auto in de schuur te zetten. Brouillard gaf ze een gecodeerde boodschap die hij voor haar moest versturen, met het verzoek haar die avond om negen uur op te pikken, en ze keek hem glimlachend aan.

‘Tijd om te gaan.’

‘Alles goed gegaan?’ Ze was drie dagen in Parijs geweest.

‘Ja, maar ik wil niet meer risico nemen dan nodig is.’ De list had gewerkt, maar je moest weten wanneer je moest stoppen.

Ze stopte haar eigendommen in de rugzak en de gecodeerde informatie in een tasje dat ze op haar lichaam bewaarde. Vervolgens liet ze de jongen de lege krokodillenleren koffers in de Duesenberg leggen. Ze trok haar vliegpak en combatlaarzen aan en wachtte de hele dag in de kelder. Brouillard was naar een andere boerderij gegaan om de gecodeerde boodschap te versturen en kwam terug met het antwoord. Ze decodeerde het en knikte hem toe.

‘Negen uur word ik opgepikt.’

‘Dan staan wij klaar,’ verzekerde hij haar. Vier of vijf van zijn mede-agenten zouden het vliegtuig met zaklampen de weg moeten wijzen waar het moest landen, en zij zou in de bomenrij klaarstaan om ernaartoe te rennen. De missie was pas ten einde als ze terug was in Londen, en zover was het nog lang niet. Ze liet hem het doosje van Van Cleef zien, met een stuk postpapier erbij van het hotel.

‘Heb je een koerier die dit morgen als ik weg ben terug kan brengen naar Le Meurice, zonder dat hij zelf in de problemen komt? Ik moet iets teruggeven aan een kolonel daar.’

‘Komt goed, hoor,’ zei hij zorgeloos. Ze wist niet zeker of het bravoure was of echt, maar ze gaf het doosje aan hem. Het briefje had een simpele boodschap: Het blijkt dat ik toch maar een eenvoudig dorpsmeisje ben. Ik ga terug naar het platteland, waar ik thuishoor. Dank je wel voor de geweldige tijd! Florence. Het was iets wat een dame hoorde te doen, ook al was hij een Duitser en een SS-officier en waren ze vijanden. Ze was niet van plan een diamanten armband te stelen, alleen maar om te bewijzen dat ze dat kon. Bovendien, god mocht weten van wie het sieraad was en hoe hij eraan was gekomen. Ze adresseerde het pakketje aan kolonel Klaus von Meissen, en ze wist dat ze hem niet zou vergeten. Als ze had gewild, had ze een goedbetaalde maîtresse kunnen zijn. De gedachte deed haar glimlachen. Het was een mooi verhaal om ooit aan haar kleinkinderen te vertellen.

Het wachten in de kelder duurde lang, maar die avond om halfnegen liepen ze eindelijk naar de open plek tussen de bomen waar het vliegtuig zou landen. Ze hielden hun zaklampen klaar voor als ze het vliegtuig hoorden aankomen. Vier van Brouillards vrienden waren gekomen, en Alex had haar zware rugzak op haar rug. Het was koud die nacht en ze stonden allemaal te rillen. Plotseling vroeg ze zich af of Klaus al zou weten dat ze weg was. Ze zouden die avond samen dineren, en ze had haar lunch met de generaal afgezegd. Vergeleken met haar normale leven waren het een paar buitengewoon vreemde dagen geweest, die in scherp contrast stonden met de oorlogsverschrikkingen die ze elke dag meemaakte.

Ze hoorden het vliegtuig aankomen, en net toen Brouillards vrienden hun zaklampen aandeden, grepen een paar sterke armen Alex vast. Iemand drukte een hand tegen haar mond en ze werd naar achteren getrokken. Brouillard zag het gebeuren. Een Duitse soldaat had hen beslopen en vanuit het struikgewas gadegeslagen. Alex worstelde even, maar haar rugzak zat in de weg en ze kon haar belager niet vastgrijpen. De jonge soldaat haalde zijn wapen uit zijn holster terwijl het vliegtuig dichterbij kwam. Toen, zonder de minste waarschuwing vooraf, liet Alex met een snelle polsbeweging haar commando-mes uit haar mouw glijden, trok het uit de schede en stak het zonder aarzelen naar achteren, in de buik van de Duitser. Hij hapte naar adem, liet zijn wapen vallen en keek met een verwilderde blik om zich heen. Het drong pas tot Brouillard door wat ze had gedaan toen de soldaat dood op de grond viel.

‘Het spijt me heel erg,’ zei ze tegen Brouillard, terwijl ze het mes aan het gras afveegde, terugstak in de schede en weer in haar mouw liet glijden. ‘Wat moet je hier nu mee?’ Ze vond het afschuwelijk om hem als aandenken aan haar bezoek op te schepen met een Duits lijk waar hij zich van zou moeten ontdoen.

‘Maak je geen zorgen, een mof meer of minder. We regelen het wel. Ze zullen hem niet vinden. Hij verdwijnt gewoon.’ Terwijl hij dit zei, landde het vliegtuig en ze moest rennen. ‘Je bent me er wel een, zeg.’ Hij glimlachte naar haar. ‘Kun je dat ook in een avondjurk en op hoge hakken?’

‘Ik heb het nooit geprobeerd, maar ik weet zeker van wel. Dank je wel. Zorg goed voor jezelf. Ga je de auto houden?’

‘Een poosje.’ Ze lachte, zwaaide en rende naar het vliegtuig, voordat nog meer soldaten hen met hun zaklampen zouden ontdekken. Ze deden ze meteen uit toen ze door een vlieger naar binnen werd getrokken. Zij viel op de bodem van het vliegtuig terwijl hij de deur dichttrok. Ze raasden al over de open plek en een minuut later kwamen ze los van de grond. Er klonk geen geweervuur. De jonge soldaat was alleen geweest. Het vliegtuig won hoogte en zette in de koude Franse nacht onder een hemel vol sterren koers naar Londen. Het was een heftige ervaring geweest, en een paar vreemde dagen. Voor het eerst had een man haar een diamanten armband gegeven, en voor het eerst had ze iemand gedood. En in haar huidige werk zou het waarschijnlijk niet voor het laatst zijn. De soldaat was jong geweest, maar hij was haar vijand, en ze had geen enkel schuldgevoel.

7

Twee dagen nadat Alex was teruggekomen uit Parijs, kreeg Richard een verlofpasje van het ziekenhuis. Ze gingen samen uit eten en hij vroeg haar wat ze had gedaan sinds hij haar voor het laatst had gezien.

‘Hetzelfde als altijd,’ zei ze met een glimlach. Kapitein Potter was erg tevreden geweest met de resultaten van de trip naar Parijs. ‘Stenen rijden.’

‘Waarom krijg ik soms het gevoel dat je veel meer doet dan dat, en het me niet vertelt?’ Maar dat deed hij ook. Ze moesten allemaal geheimen bewaren.

‘O, zeker,’ zei ze met een grijns, ‘bijvoorbeeld dat ik een paar dagen naar Parijs ben geweest, kleren heb gepast en besteld bij Dior, feesten heb bezocht, baljurken heb gedragen, met knappe officieren heb gedanst en diamanten armbanden heb gekregen van mijn bewonderaars.’ Ze had de Parijse missie perfect samengevat en hij schoot in de lach.

‘Goed, goed. Zoiets extreems wilde ik niet suggereren. Ik vind alleen dat ze je talenten beter zouden moeten benutten. We hebben vrachtwagenchauffeurs nodig, maar jij kunt nog zoveel meer dan dat.’

‘Ik ben blij dat jij er zo over denkt. Ik zit tenminste niet opgesloten in Hampshire om te breien. Ik breng honderd keer liever stenen rond dan dat.’

‘Er moet iets tussenin te vinden zijn.’

‘Misschien wel,’ zei ze, waarna ze op andere onderwerpen overgingen. Hij zou eerder uit het ziekenhuis worden ontslagen dan ze oorspronkelijk hadden gedacht. Hij had een zware voettocht achter de rug, maar hij was jong en gezond. Hij had geregeld dat hij een appartementje van een vriend mocht lenen, zodat ze nog een nacht samen konden doorbrengen. De gelegenheden om dat te doen waren zeldzaam en er zaten lange perioden tussen. Altijd moest er wel een van hen werken, en hij had meestal nachtelijke vliegmissies. Zij had haar perioden van afwezigheid waar ze een aannemelijke verklaring voor moest verzinnen. Soms vroeg ze zich af of hij wantrouwen koesterde, maar dat leek niet zo te zijn.

Het bleek dat de luchtaanvallen waar kolonel Klaus von Meissen over had opgeschept toen ze in Parijs was, werkelijk werden uitgevoerd. Dankzij haar waren ze gewaarschuwd, en ze waren er dus veel beter op voorbereid. Haar meerderen bij de SOE stonden versteld van de hoeveelheid informatie waarmee ze was teruggekomen. De luchtaanvallen gingen door en Londen kreeg het zwaar te verduren, maar de RAF sloeg terug. Er werden voortdurend bombardementsvluchten uitgevoerd en Alex wist dat Geoff aan vele daarvan deelnam. Als ze hem zag, zag hij er steevast gestrest en moe uit. De oorlog putte iedereen uit. De strijd was achttien maanden gaande toen ze werd gebeld door haar moeder. Gelukkig was ze niet op een missie. Haar moeder was zo hysterisch dat ze bijna niet uit haar woorden kon komen. Het duurde vijf minuten voordat Alex begreep dat het ministerie van Oorlog iemand langs had gestuurd om hun te vertellen dat Geoff was omgekomen bij een van hun bombardementsvluchten boven Duitsland.

Het nieuws sloeg ook bij Alex in als een bom. Allebei haar broers waren nu dood. En Geoff en zij hadden altijd zo’n hechte band gehad. William was altijd wat afstandelijker en verantwoordelijker geweest, de perfecte grote broer. Geoff was toen ze jonger waren haar beste vriend geweest, met wie ze samen kattenkwaad uithaalde. Ze kon zich geen leven zonder hem voorstellen. Ze vroeg onmiddellijk verlof aan bij de SOE en vertelde kapitein Potter over haar broer. Hij leefde intens met haar mee en was erg vriendelijk terwijl ze in zijn kantoor zat te huilen. Hij was erg op haar gesteld geraakt. Ze had bewezen een uitzonderlijk goede agent te zijn en ze had zijn respect verdiend.

‘Luister, je hebt nu de gelegenheid om eervol ontslag te nemen,’ zei hij rustig. ‘Als het laatste overlevende kind in jullie gezin hoef je geen gevaarlijke opdrachten voor de SOE meer op je te nemen. Het zou voor je ouders een verschrikkelijke slag zijn als jou ook iets zou overkomen. Misschien moet je daarover nadenken en daarna beslissen wat je doet. Ik weet dat je ouders niet weten dat je voor de geheime dienst werkt. Maar jij weet dat wel. Misschien moet je in een fabriek gaan werken, of iets anders gaan doen dat geschikter is dan sabotageopdrachten uitvoeren in vijandelijk gebied, waar je leven op het spel staat. Denk er maar eens over na, Alex.’

Ze had kapitein Potter bekend dat ze in januari, toen ze uit Frankrijk vertrok, een Duitse soldaat had gedood, en hij had daar kalm en begrijpend op gereageerd. Hij had gezegd dat het de eerste keer dat je iemand doodde een schok was. Maar hij wees erop dat als ze dat niet had gedaan, de soldaat vijf mensen van de verzetsgroep die haar had geholpen zou hebben neergeschoten, en haar ook. Ze had geen andere keus gehad dan haar commando-mes te gebruiken en hem dood te steken. ‘Zelfs als je hem bewusteloos had achtergelaten, had hij de verzetsmensen na je vertrek onmiddellijk bij de autoriteiten aangegeven.’

‘Dat weet ik. Ik wist dat het het enige was wat ik kon doen. Ik wilde u alleen laten weten dat ik het heb gedaan. Het was een vreemd gevoel. Ik had gedacht dat ik me schuldig zou voelen, maar dat was niet zo.’

‘Daarom ben je een goede agent. Je weet wat je moet doen, en dat doe je, wat het ook maar vergt. We hebben allemaal op zeker moment wel zoiets gedaan. Het hoort bij het soort werk dat we doen. Soms moeten we mensen doden om onszelf of anderen te redden. Zo is de oorlog nu eenmaal. En daarna moeten we ermee in het reine komen en het achter ons laten.’ Hij was niet ongevoelig, maar bekeek het op een zakelijke, nuchtere manier, wat voor haar toonaangevend was. Hij was haar rolmodel en ze wist dat ze het werk voor de SOE nu niet wilde opgeven omdat Geoff was omgekomen. Maar de Duitsers hadden haar beide broers gedood en ze wist dat wat kapitein Potter over haar ouders had gezegd waar was. Als haar ook iets overkwam, zouden ze dat niet te boven komen. En ze kon hen niet alles vertellen en hun advies vragen. Zelfs niet dat van Richard. Ze mocht niemand iets over haar spionagewerk vertellen. Het was een van de voorwaarden van haar werk. Ze had gezworen twintig jaar te zwijgen over haar oorlogservaringen en de SOE.

Ze nam twee weken verlof om naar haar ouders in Hampshire te gaan, liet een boodschap voor Richard achter en vertrok die middag nog. Ze voelde zich als verdoofd. Eenmaal thuis voelde ze zich geen geheim agent meer. In de omgeving waarin zij was opgegroeid was zij een meisje dat haar broers was kwijtgeraakt.

Haar ouders waren er nog slechter aan toe dan met Kerstmis, toen ze alleen nog rouwden om William. Ze hadden twee zoons verloren en waren totaal verslagen. Er werd weer een rouwdienst gehouden, zonder lichaam of kist om ter aarde te bestellen. De hele graafschap kwam naar de eenvoudige dienst die Alex’ ouders voor hun tweede zoon hadden geregeld, en Alex deed alles wat ze kon om haar moeder te helpen. Ze vroeg zich af of de twintig kinderen uit Londen nu niet te veel voor haar zouden zijn, maar ze had ook het idee dat ze haar opvrolijkten. Ze probeerde erover te praten met haar vader, toen ze een paar dagen na de rouwdienst samen een wandeling maakten.

‘Wilt u dat ik naar huis kom, papa?’ bood ze dapper aan.

‘En wat zou je hier dan moeten doen?’ Hij glimlachte verdrietig naar zijn dochter, zijn laatst overgebleven kind. Hij had niet verwacht dat het zo zou lopen met zijn gezin: hun zoons allebei dood en Alex in Londen. De oorlog eiste een zware tol van hen allemaal. ‘Je wereld is groter geworden. Zou je echt hier terug willen komen en avond aan avond met je moeder zitten breien? Jongemannen die gezond zijn van lijf en leden zijn op het platteland niet meer te vinden. Ze nemen allemaal deel aan de oorlog. Je zou hier alleen zijn met ons, en je zou ongelukkig zijn, Alex. We missen je verschrikkelijk, maar het zou egoïstisch van ons zijn om te verwachten dat je naar huis zou komen.’ Haar ogen vulden zich met tranen om zijn onzelfzuchtige reactie. Maar hij had gelijk. Ze zou het verschrikkelijk vinden om nu naar huis te komen. Misschien na de oorlog, maar zelfs dan zou het moeilijk zijn. Voorlopig zou er behalve haar ouders niets zijn om voor naar huis te komen. Het was geen leven voor een meisje van haar leeftijd, dat wist haar vader ook. Ze was vierentwintig en ze zou in Hampshire levend begraven worden. In het huis van haar jeugd draaide alles nu om verlies, niet om actie, terwijl ze wist dat ze met haar werk echt een belangrijke bijdrage leverde aan de oorlogsinspanningen.

Ze besloot een ander onderwerp ter sprake te brengen. Ze wist niet zeker of het het juiste moment was, maar ze had het maanden uitgesteld.

‘Er is iemand die ik graag een keer aan jullie zou willen voorstellen, papa. Een vriend in Londen. Misschien kan hij een keer meekomen.’ Het was de eerste keer dat ze Richard noemde.

‘Een jongeman?’ Hij keek haar onderzoekend aan en ze knikte. ‘Is hij belangrijk voor je?’

‘Ja.’

‘Dan moeten we hem ontmoeten. Wat weet je over hem?’ Het was een goede vraag, en haar vader wilde dit weten. Hij dacht dat Alex niet wist hoe het er in de wereld aan toeging en een groentje was wat mannen betrof. Geoff had dat ook gedacht.

‘Hij houdt van vliegen en heeft al sinds hij een kleine jongen was in vliegtuigen gezeten.’ Ze glimlachte naar haar vader. ‘Hij is vriendelijk en aardig en intelligent. Hij heeft in Schotland op kostschool gezeten, en daarna is hij naar Cambridge gegaan. Hij is bang dat jullie hem niet zullen goedkeuren, omdat hij niet…’ Ze zocht naar de juiste woorden. ‘Omdat hij niet dezelfde sociale achtergrond heeft als wij. Omdat ik mijn debuut heb gemaakt op het Koningin Charlotte-bal en ben gepresenteerd aan het hof, denkt hij dat jullie hem niet goed genoeg voor me zullen vinden. Zijn vader was een herenboer, maar ik geloof dat de boerderij maar klein was.’

‘Maakt het jóú iets uit dat hij minder aristocratisch is dan wij?’

‘Nee,’ zei ze. ‘Ik hou van hem. Hij is goed voor me, en hij zou goed voor me zorgen.’

‘Wil je met hem trouwen?’ Haar vader keek verbaasd. Hij had niet gedacht dat ze zulke serieuze plannen had. Ze hadden niets over deze man gehoord.

‘Niet nu het nog oorlog is. We willen daar allebei pas aan denken als de oorlog voorbij is. Alles is nu zo onzeker. De oorlog kleurt alles.’

‘Inderdaad,’ beaamde hij, denkend aan zijn zoons. Hun gezin zou zonder hen nooit meer hetzelfde zijn. ‘Dat is verstandig van jullie. Na deze oorlog zal alles anders zijn. Dat was bij de vorige ook zo. De Eerste Wereldoorlog heeft de hele sociale orde van de Britse aristocratie overhoopgehaald en de economie verwoest. Maar deze oorlog heeft mensen samengebracht die elkaar anders nooit zouden hebben ontmoet. Er is erg weinig over van hoe het vroeger was, en als de oorlog voorbij is, is alles misschien voorgoed verdwenen. Vroeger trouwden mensen binnen hun kennissenkring, met mensen met wie ze samen waren opgegroeid. Ze bleven in hun eigen graafschap en trouwden met de zoons en dochters van de vrienden van hun ouders. Nu zullen er na de oorlog ontzettend veel jongemannen weg zijn, en je ontmoet nu veel meer verschillende soorten mensen dan als de oorlog nooit zou hebben plaatsgevonden. De zoon van een herenboer klinkt me nu helemaal niet zo slecht in de oren. Twintig jaar geleden zou het me helemaal niet hebben aangestaan. Maar nu? Wat is er nog over? De oude orde en de oude regels zijn allemaal verdwenen. Ik wil je jongeman graag ontmoeten. Zeg hem maar dat hij hier welkom is wanneer je naar huis komt en hij verlof kan krijgen.’ Edward was een intelligent man. Hij wist dat verandering niet kon worden tegengehouden en hij wilde dat ze gelukkig was.

‘Dank u wel, papa,’ zei ze, dankbaar voor zijn ruimdenkendheid. ‘Denkt u dat mama er ook zo over zal denken? Ik weet dat ze graag wilde dat ik na mijn debuut zou trouwen en een titel zou krijgen. Maar ik heb nooit iemand ontmoet op wie ik verliefd werd. En een titel interesseert me niet.’

‘Ben je echt verliefd op deze jongeman?’ Hij stond nog steeds versteld, omdat het de eerste keer was dat hij ervan hoorde.

‘Ja,’ zei ze rustig.

‘Dan moeten we hem snel ontmoeten. Hij zal nog denken dat we een stel barbaren zijn als ik niet kennismaak met de man op wie mijn dochter verliefd is. Bij welk legeronderdeel zit hij? Ik neem aan bij de RAF, als hij graag vliegt.’

‘Hij is bevelhebber van een jagersquadron van de RAF.’

Haar vader schudde zijn hoofd. ‘Zeg maar tegen hem dat hij in leven moet zien te blijven tot het eind van de oorlog. We hebben in dit gezin genoeg verdriet gehad, meer hebben we niet nodig. En ik denk dat je moeder het ook wel zal begrijpen. Ze had je graag zien trouwen met een graaf of een hertog. Maar het enige wat je nodig hebt is een goede man. Een titel is niet belangrijk.’ Hij keek naar het land om zich heen. ‘En op een dag zal dit allemaal van jou zijn. Jij erft alles,’ zei hij verdrietig, want het betekende dat allebei zijn zoons er niet meer waren. Maar hij hield ook van haar. ‘Houdt hij van het land?’

‘Ik denk het wel, papa. Ik weet het niet zeker. Hij houdt van de lucht en alles wat zich daarin bevindt.’

‘Misschien gaat hij ook van het land houden,’ zei hij hoopvol. Ze liepen zwijgend en in gedachten verzonken terug naar het huis. Hij dacht aan William en Geoff en hoe anders alles misschien zou zijn als zij nog zouden leven.

Het was een verdrietig, maar ook vreedzaam bezoek en het speet Alex’ ouders toen ze na twee weken terug moest naar Londen. Ze had haar dilemma over de SOE nog niet opgelost. Ze had nog geen antwoord gevonden op de vraag of het te wreed was tegenover haar ouders om voor de SOE te blijven werken en haar leven te riskeren. Aan de andere kant kon ze ook omkomen tijdens een bombardement op Londen. Niemand, op welke plek dan ook, was meer helemaal veilig.

Ze worstelde nog steeds met haar geweten over wat ze met de SOE aan moest toen ze een telefoontje kreeg van kapitein Potter zelf. Ze was op dat moment in haar kamer en ging naar beneden om zijn telefoontje in de hal te beantwoorden.

‘Heb je je besluit al genomen?’

‘Nog niet,’ zei ze. ‘Ik wil graag doorgaan. Maar u hebt gelijk. Als mij iets overkomt, zullen mijn ouders dat waarschijnlijk niet te boven komen. Het verlies van mijn tweede broer heeft hen erg aangegrepen. Ons allemaal,’ gaf ze toe.

‘Ik vrees dat ik het nog moeilijker voor je ga maken,’ zei hij. Hij had met haar te doen, maar hij had haar nodig. Alex was een van hun beste agenten geworden en ze hadden een riskante situatie af te handelen. ‘Wat je uiteindelijk ook besluit, ik heb je over een paar dagen nodig voor een grote opdracht. Kun je morgen bij me langskomen om erover te praten?’ Hij wilde het niet bespreken door de telefoon, en dat verwachtte ze ook niet.

Ze kwamen de volgende dag bijeen in zijn kantoor en hij vertelde haar waar het over ging. Ze wilden informatie over een munitiefabriek in Duitsland. Hij wist hoe nauwkeurig en toegewijd ze was. Ze had geen partner nodig, maar als er iets misging, kon ze in Duitsland zomaar worden opgepakt en vermoord of in een gevangenkamp worden gestopt. Waarschijnlijk vermoord. Het was wreed om dit van haar te vragen, zo kort na de dood van haar broer. Bertram Potter was bereid elke beslissing die ze nam te respecteren. Maar de oorlog kon niet wachten. Ze had nog nooit een opdracht geweigerd, en hij had haar nu meer dan ooit nodig. Voor deze onderneming moest tot op de seconde precies worden gehandeld, anders zou ze niet op tijd wegkomen. Ze wilden dat ze enige kritische informatie aan hen doorgaf, en meteen daarna zouden ze de munitiefabriek opblazen. Net als in Frankrijk zouden ze haar per luchtbrug vervoeren. En dit was geen chique missie. Dit was een bikkelharde opdracht, dat werd haar meteen duidelijk toen hij beschreef wat er moest gebeuren. Maar hij had niemand anders die geschikt was voor deze klus. Hij vertrouwde haar volledig.

‘Mag ik er vanavond over nadenken?’ vroeg ze aan hem.

‘Ja, en ik zal elke beslissing die je neemt respecteren. Als je het niet wilt doen, zal ik niet aandringen. Dan nemen we iemand anders, ook al is die misschien minder goed.’ Zij faalde nooit. Hij glimlachte naar haar. Ze was iemand geworden op wie hij kon vertrouwen. Hij hoopte dat ze de opdracht zou aannemen. ‘Misschien kun je je na deze missie terugtrekken.’

‘Dat zal ik waarschijnlijk niet willen,’ zei ze ernstig. ‘Dit soort werk wordt verslavend. Ik denk dat ik misschien al niet meer zonder kan.’ Maar dit zou niet zo zijn als in Parijs, waar ze had gedold met de vijand, van elke minuut had genoten en feesten had bezocht in chique jurken. Hier zou ze vanaf het moment dat haar voeten de grond raakten haar hersens moeten gebruiken. Ze vertelde kapitein Potter dat ze hem de volgende ochtend zou bellen. Ze wilde er een nachtje over slapen.

Die avond zou ze uit eten gaan met Richard, en ze was opgelucht toen hij moest afzeggen. Twee van zijn piloten waren ziek geworden en hij moest onverwacht zelf vliegen. Ze wilde tijd hebben om na te denken.

Ze lag het grootste deel van de nacht wakker en belde kapitein Potter de volgende ochtend op.

‘Ik doe het,’ zei ze eenvoudig. ‘Wanneer vertrek ik?’

‘Over twee dagen, op vrijdag. Ik wil dat je morgen hiernaartoe komt. De briefing zal de hele dag duren. We krijgen onze instructies rechtstreeks van de premier en het ministerie van Oorlog.’ Het was een zeer belangrijke operatie en ze moest Richard vertellen dat ze hem de komende dagen niet kon zien. Ze zei dat ze weer naar Schotland ging.

Ze wist alleen dat ze in Duitsland zou worden gedropt en ze schatten dat ze daar vijf dagen bezig zou zijn. Daarna moest ze maken dat ze wegkwam. Het was het soort missie waar mensen vaak niet van terugkeerden. Ze wist dat zij dat wél moest doen, al was het alleen maar voor haar ouders. En ze had het gevoel dat ze kapitein Potter, en haar land, niet mocht teleurstellen. Ze moest dit doen, zelfs als ze zich daarna terugtrok.

De hele volgende dag volgde ze briefings en ze besteedde speciale aandacht aan de lijst met verzoeken van het ministerie van Oorlog. Ze zag een memo van de premier zelf. Dit was geen kleine missie. Dit was enorm. En het was een eer dat ze wilden dat zij het deed.

De avond voor haar vertrek ging ze uit eten met Richard. Ze zou de volgende ochtend vroeg vertrekken en ze vertelde hem dat ze niet met hem mee kon naar een hotel. Maar als ze terugkwam, zouden ze dat doen, en ze wilde ook met hem naar Hampshire als ze allebei verlof hadden. Hij was ontroerd dat ze met haar ouders over hem had gesproken en hij vond dat een goed teken. Ze had verteld dat haar vader besefte dat de wereld veranderde en dat hij het Richard niet aanrekende dat hij geen titel had, wat hem enigszins opluchtte.

‘Voel je je er goed bij om morgen naar Schotland te gaan?’ vroeg hij aan haar. ‘Je lijkt gespannen.’ Hij merkte de kleinste stemmingswisseling bij haar op en nam er veel notitie van.

‘Ik denk dat ik inderdaad wat gespannen ben,’ zei ze luchtig. ‘Je weet hoe de wegen zijn. Het is een puinhoop, de hele weg, heen en terug.’

‘Ik zou graag geloven dat je je alleen zorgen maakt over de wegen. Maar wat het ook is, zorg goed voor jezelf. Je ouders en ik hebben je nodig.’ Ze knikte en de rest van die avond zei ze niet veel. Ze kon het niet. Ze had te veel aan haar hoofd. Ze had vervalste papieren, ze zou drie verschillende paspoorten moeten gebruiken, ze had reisdocumenten die ook vervalst waren, ze moest landkaarten uit haar hoofd leren, ze moest signalen verzenden en decoderen en zo mogelijk saboteren. Het was een gigantische opdracht, die erg nauw luisterde.

De volgende dag werd ze gedropt, en zodra ze de grond raakte begon ze te rennen. Alles verliep soepel. Ze trof haar eerste contactpersoon op de afgesproken plek en kreeg de documenten die ze nodig had. Ze zou de komende vijf dagen in de nabijheid van de munitiefabriek doorbrengen en ze wilde niet worden herkend of een bekend gezicht worden. Dat zou op dat moment en in de toekomst gevaarlijk voor haar zijn.

Ze sliep in het hotel met haar stengun onder haar kussen en droeg altijd haar pistool bij zich. Haar commando-mes droeg ze op haar lichaam en ze was dag en nacht alert. Ze sliep weinig en gaf gecodeerde berichten door via koeriers die een plaatselijke agent naar haar toe stuurde. Dit was een uitstekend gecoördineerde, gezamenlijke actie en de vierde dag had ze alle informatie die ze bij het ministerie van Oorlog nodig hadden verzameld. De volgende dag zou ze per luchtbrug worden afgevoerd.

Die nacht explodeerde er een bom in de munitiefabriek. Hij was daar geplaatst door een willekeurige groepering die de fabriek probeerde te saboteren, en de hel brak los. Ze nam via een plaatselijke agent contact op met Londen en vroeg wat ze wilden dat ze deed. Ze gaven haar opdracht alsnog te vertrekken. Ze hadden hun eigen sabotagemechanismes ter plaatse en vonden dat hun operatie gewoon door kon gaan. Het maakte hun niet uit dat iemand anders ook een bom had geplaatst. Maar het had talloze Duitse troepen naar het gebied getrokken en de waakzaamheid was verhoogd.

Ze ging naar de plek waar het vliegtuig haar zou oppikken. Ze was precies op tijd en hoorde de motoren in de verte brommen. Toen het toestel dicht genoeg was genaderd om te landen, ging achter haar een luchtdoelkanon af. Het vliegtuig werd doorboord en stortte neer en de piloot en de boordschutter kwamen om. Ze verdween in het struikgewas en zette koers naar wat heuvels in de verte in plaats van terug te gaan naar haar contactpersoon. De Duitsers vonden haar niet, maar ze had geen idee hoe ze nu weer in Engeland terug moest komen. Ze had vervalste maar geldige Duitse reisdocumenten bij zich, waarmee ze zich door Duitsland kon verplaatsen, maar die moest ze omruilen voor een Brits paspoort om naar Engeland terug te keren. Ze kon niet naar huis lopen. Na de explosie was het te gevaarlijk om naar de plaatselijke agenten terug te gaan. De Duitsers zouden elke centimeter van het gebied uitpluizen om de saboteurs te vinden die dit hadden gedaan.

Ze verstopte zich in de heuvels en wachtte tot de munitiefabriek de volgende dag volgens schema werd opgeblazen. Er bleef niets van over en Alex’ werk was voltooid, maar ontsnappen leek op dit moment niet mogelijk. Er zat niets anders op dan zich schuil te blijven houden in de heuvels. Na de explosie bleef ze hier vier dagen zitten. Ze zocht haar toevlucht in een grot met wat eten dat ze bij zich had en waarmee ze zichzelf in leven hield. Ze zat al die tijd rechtop te luisteren en deed haar best om wakker en waakzaam te blijven. Toen zocht ze de weg terug naar het stadje en nam via een gecodeerde boodschap contact op met een van hun agenten. Hij was stomverbaasd dat ze er nog was. Ze regelden dat ze die nacht door een vliegtuig zou worden opgepikt, en dit keer ging dat zonder problemen. De Duitsers doorzochten nog steeds het gebied, en ze moest zich schuilhouden tot ze die avond om tien uur kon vertrekken. Alex was in plaats van vijf dagen negen dagen weggeweest, en het was een spannende tijd geweest. Maar ze had slim weten te voorkomen dat de Duitsers haar in handen kregen.

Toen ze terug was in Londen meldde ze zich bij het SOE-kantoor, en kapitein Potter stond al klaar om haar te feliciteren met een buitengewoon succesvolle operatie. Terwijl ze zich schuilhield in de heuvels had ze veel tijd gehad om na te denken over wat ze wilde doen.

‘Ga je je nu terugtrekken?’ vroeg hij rustig. Hij hoopte dat het niet zo was. Haar kalme koelbloedigheid onder druk was van grote waarde voor de SOE.

‘Nee,’ zei ze met een zucht. ‘Ik denk dat ik altijd zal blijven. Wat doen spionnen als ze oud worden?’ Ze begon zich dat af te vragen.

‘Ze blijven spioneren tot ze niet meer kunnen onthouden wie er in welk team zit. Sommige agenten blijven altijd. Ik waarschijnlijk ook,’ zei hij met een glimlach. Hij was dankbaar dat ze bleef. Ze had haar missie met oneindig veel precisie volbracht.

‘Ik misschien ook. Hoe dan ook, ik ga nu naar bed. In ieder geval heb ik deze keer niemand vermoord.’ Maar ze wisten allebei dat zoiets ooit weer zou gebeuren. Het hoorde bij hun werk, net als vindingrijkheid en moed. En die had ze in overvloed.

‘En, hoe was het in Schotland?’ vroeg Richard, toen ze de volgende dag met hem dineerde. Ze zag er na een nacht goed slapen iets uitgeruster uit. Uiterlijk was er niets te zien van wat ze negen dagen lang had doorstaan.

‘O, zoals altijd. Nogal vermoeiend.’

‘Ik zal verder geen vragen stellen,’ zei hij met een glimlach, ‘en je besparen dat je moet liegen tegen de man die je liefhebt.’

Ze probeerde hem niet van het tegendeel te overtuigen. Ze ging er gewoon niet verder op in. Ze was te moe om wie dan ook van wat dan ook te overtuigen. Ze wilde alleen maar slapen. Ze had de middag bij het ministerie van Oorlog doorgebracht en hun tot in de kleinste details verteld wat er was gebeurd. Iedereen was blij met het eindresultaat en hoe ze dat hadden bereikt. Nadat de operatie die zij had geleid bijna was verprutst, was de munitiefabriek bij de tweede explosie volledig vernietigd. De secretaresse van de premier had goede notitie genomen van de agent die in Duitsland was gedropt en daar was gebleven tot ze al haar doelen had bereikt.

‘Kan ik je overhalen om vannacht het bed met me te delen?’ vroeg Richard na het eten, maar ze was uitgeput.

‘Kunnen we het heel even uitstellen? Ik ben te moe om te bewegen,’ zei ze met een glimlach.

‘Volgens mij ben je me zat,’ zei hij plagend.

‘Echt niet. Ik ben gewoon moe.’

‘Dat krijg je ervan als je met stenen heel Groot-Brittannië doorreist.’

‘Dat denk ik ook,’ zei ze, en ze smolt weg in zijn armen toen hij haar kuste.

8

Richard en Alex slaagden er eindelijk in die zomer in augustus naar Hampshire af te reizen. Het was precies een jaar na Williams dood, dus de familie bracht in stilte wat tijd op de begraafplaats door en Richard voegde zich daar later bij hen. Er was daar nu ook een grafsteen voor Geoff. De rest van het weekend verliep prettig en ontspannen. Alex liet Richard al haar favoriete plekjes zien waar ze met haar broers had gespeeld, elke boom waar ze in was geklommen en de boomhut die ze samen hadden gebouwd toen William vijftien, Geoff dertien en zij elf was.

Hij bracht tijd met haar ouders door en maakte een lange wandeling met haar vader. Edward vroeg niet wat zijn bedoelingen waren, dat wist hij al van Alex, maar hij wilde een indruk opdoen van de man met wie ze op een dag wilde trouwen, en hij mocht hem. Richard was beleefd, goed opgevoed en onderlegd. Hij kwam niet van een belangrijke familie en hij had niet al te veel geld, maar hij was een keurige jongeman en een vriendelijk mens en hij hield van Alex. Haar ouders zagen dat. Haar moeder was nog steeds een beetje teleurgesteld dat Alex niet geïnteresseerd was in een huwelijk binnen de aristocratie, maar Alex zei dat dat voor haar geen betekenis had. En de meeste mannen die ze had gekend toen ze opgroeide waren nu dood.

Ze was gelukkig met Richard, maar ze bleven erbij dat ze zich pas na de oorlog zouden verloven. Ze wilden niet het noodlot tarten door plannen te maken voordat het allemaal voorbij was. De oorlog was in Europa nu bijna twee jaar gaande.

In december van dat jaar, 1941, mengden de Amerikanen zich in de oorlog, nadat de Japanners Pearl Harbor in Hawaii hadden aangevallen. Dat Amerika zich bij hen aansloot gaf de geallieerden nieuwe energie, en die hadden ze ook nodig.

Alex en Richard brachten Kerstmis bij haar ouders in Hampshire door. Het was anders nu haar broers er niet bij waren, maar Richard voegde een nieuw mannelijk element toe, en hij ging fantastisch om met de kinderen uit Londen.

Alex stond er versteld van hoe hard ze in de afgelopen twee jaar waren gegroeid. Sommige van de oudere kinderen waren nu tieners. Richard bedankte haar ouders overvloedig dat ze hem hadden uitgenodigd, en op nieuwjaarsdag gingen ze terug naar Londen, zoals Alex altijd deed.

In het voorjaar kreeg Alex Richard nauwelijks te zien.

In mei werden duizend bommenwerpers uitgezonden om Keulen te bombarderen, in juni vertrokken er nog eens duizend voor een bombardement op Essen en iets later die maand bombardeerden duizend bommenwerpers Bremen en de Focke-Wulf-vliegtuigfabriek. De bombardementen gingen heel 1942 door en in 1943 concentreerden de Britten zich op het vernietigen van de basis van de Duitse industrie. Terwijl Richard Duitsland vanuit de lucht bestookte, ging Alex het land regelmatig in en uit voor de SOE. In november 1943 begonnen de geallieerden een vier maanden durende campagne om Berlijn kapot te bombarderen.

In maart van het jaar daarop, 1944, werd Alex in Duitsland gedropt om een handvol RAF-officieren te helpen ontsnappen uit het Duitse krijgsgevangenkamp Stalag Luft III, ruim honderdzestig kilometer ten zuidoosten van Berlijn. Het lukte haar met drie van hen de grens over te steken. Met hulp van meerdere agenten wist ze Engeland met hen te bereiken. Zesenzeventig gevangenen waren uit het kamp ontsnapt, maar van hen werden er vijftig vermoord en drieëntwintig werden er opgepakt en weer in de gevangenis gestopt. Drie wisten de vrijheid te bereiken. De verwachting was altijd geweest dat geen enkele gevangene uit het kamp zou kunnen ontsnappen. Alleen Alex was erin geslaagd drie van hen te redden.

Twee maanden later bezocht ze regelmatig het commandocentrum en ze was daar inmiddels een bekend gezicht toen de plannen voor D-day, de invasie van Normandië, gestalte kregen. Ze leverde alle informatie die ze kon, werd twee keer in Frankrijk gedropt en wist beide keren met succes naar Engeland terug te keren. Toen op 6 juni de werkelijke strijd begon, leverde Richards squadron zijn bijdrage vanuit de lucht, terwijl de Amerikaanse mariniers en het Britse leger op de stranden landden.

Alex bedacht intussen geen uitvluchten meer om haar veelvuldige verdwijningen aan Richard uit te leggen. Hij was er intussen aan gewend. Zelfs de koning en de koningin kwamen niet zo vaak in Schotland als Alex daar beweerde te zijn. Het enige wat Richard interesseerde was dat ze veilig was en na elke verdwijning weer snel naar huis kwam. Ze konden allebei sommige onderdelen van hun werk niet met elkaar bespreken, maar hun doel was hetzelfde: de oorlog winnen en beëindigen.

Toen op D-day de invasie in Normandië begon, was Alex achtentwintig en Richard zesendertig en waren ze al bijna vier jaar verliefd. Haar ouders waren inmiddels aan Richard gewend en genoten van zijn gezelschap. Zelfs Victoria had zich neergelegd bij het feit dat Alex niet met iemand van adel zou trouwen en een titel zou dragen. Ze was er heel tevreden mee dat Alex en Richard, als ze allebei de oorlog zouden overleven, op een dag man en vrouw zouden worden.

Het jaar na de inval in Normandië kreeg Alex vooral opdrachten in Frankrijk en niet langer in Duitsland. Ze ontmoette verzetsgroepen op het platteland en raakte bedreven in het omgaan met explosieven. Ze had zich in hachelijke situaties inmiddels vaak moeten verdedigen en haar commando-mes was nuttiger gebleken dan haar pistool, hoewel dat soms ook van pas kwam. Ze besprak de wapens die ze gebruikte nooit met Richard, hoewel hij op een amoureus moment wel een keer zijn hand onder haar rok had laten glijden om haar jarretels los te maken en haar pistool eronderuit had gehaald. De risico’s waaraan ze vermoedelijk werd blootgesteld baarden hem voortdurend zorgen. Toen hij het pistool vond, gaf hij het met een verbijsterd gezicht aan haar terug.

‘Ik neem aan dat je dit gebruikt als je met de vrachtwagen op pad bent. Schiet je andere vrachtwagenchauffeurs neer als ze je in de weg rijden?’ vroeg hij, met een opgetrokken wenkbrauw.

‘Zoiets.’ Ze glimlachte naar hem zonder verdere uitleg te geven.

‘Mooi dingetje, trouwens. Erg klein. Werkt het echt?’

‘Moet ik het je laten zien?’ vroeg ze ironisch.

‘Nee, eigenlijk niet.’ Hij was een keer op haar commando-mes gestuit en had daar niets over gezegd. Hij had nooit het machinepistool gezien dat ze tussen haar spullen bewaarde. Dat zou hem pas werkelijk hebben geschokt. Ze had onlangs een nieuw exemplaar gekregen met een geluiddemper, het laatste model stengun, dat buitengewoon nuttig was. Toen ze tijdens een bezoek aan haar ouders in Hampshire een keer samen stoeiden op het gazon, had ze hem met een judoworp zo hard op zijn rug gegooid dat de lucht uit zijn longen werd geperst. Hij lag minutenlang naar adem happend in het gras en keek stomverbaasd naar haar op. ‘Jij bent een gevaarlijke vrouw, Alex Wickham.’

‘Ik doe mijn best om dat niet te zijn,’ zei ze bescheiden.

‘Hebben ze je dat geleerd toen je op de ambulance reed, of toen je je vrachtwagenrijbewijs haalde?’ Hij was nieuwsgierig naar wat ze deed, maar hij drong niet aan. Hij wist dat hij niet te veel vragen moest stellen.

‘Allebei een beetje.’ Hij had al jarenlang het gevoel dat er dingen waren die hij niet van haar wilde weten, en die hij ook niet mocht weten. Net zoals er dingen waren aan zijn missies die hij niet met haar kon delen. Het maakte niet uit. Ze wisten genoeg van elkaar en hun liefde werd elk jaar dieper. Ze vertrouwden elkaar volledig.

In de laatste dagen van de oorlog renden ze voortdurend van de ene opdracht naar de andere. Alex werkte nauw samen met de Militaire Inlichtingendienst en kreeg nog steeds opdrachten van de SOE, en Richards squadron bevond zich vaker in de lucht dan op de grond.

Op 8 mei 1945, elf maanden na de invasie in Normandië, was het eindelijk afgelopen. Alex en Richard hadden in de laatste dagen van de oorlog allebei een belangrijke rol gespeeld, en een week nadat Duitsland zich had overgegeven kreeg Richard van zijn bevelhebber het bericht dat hij het Distinguished Flying Cross zou krijgen, een hoge onderscheiding voor getoonde moed tijdens het uitvoeren van gevechtsvluchten. Alex was enorm trots op hem. Ze verwachtte iets dergelijks niet voor zichzelf. Wat zij de afgelopen vijf jaar had gedaan, had ze gedaan uit liefde voor haar land en om het einde van de oorlog te bespoedigen. De oorlog in Europa had bijna zes jaar geduurd en ze hadden er lang op moeten wachten. Zij zou geen openlijke waardering krijgen voor haar clandestiene activiteiten als spionne, in tegenstelling tot Richard, die een oorlogsheld was.

Haar moeder had het in die tijd druk met het lokaliseren van de Londense ouders, die hun kinderen jarenlang niet hadden opgezocht. Sommigen hadden dat wel gedaan, maar de meesten hadden ervan afgezien, ofwel om het advies van de regering te volgen, ofwel omdat het te moeilijk was, of ze het zich niet konden veroorloven. En ze wisten dat veel ouders waren omgekomen. Victoria had zo veel mogelijk contact met hen gehouden, maar aan het eind van de oorlog waren elf van de twintig kinderen wees, en slechts negen kinderen hadden familie of een thuis om naar terug te keren.

Victoria sprak er uitvoerig met Edward over en ze raadpleegden ook Alex. Ze wilden onderdak blijven bieden aan de elf kinderen die daar vrijwel waren opgegroeid en geen familie meer hadden. Alex was het ermee eens. Het leek juist om dit te doen, en de kinderen waren dolblij. De jongste zou over zeven jaar achttien worden, en Victoria had het gevoel dat de zorg voor de kinderen haar iets te doen zou geven nu allebei haar zoons er niet meer waren. Ze betwijfelde of Alex uit Londen weg zou gaan, zelfs nu de oorlog voorbij was, en ze was blij dat Richard en zij zo vaak ze maar konden op bezoek kwamen.

De negen kinderen van wie de ouders nog leefden keerden binnen twee weken nadat de vrede was getekend terug naar Londen, en iedereen huilde toen ze vertrokken. Ze beloofden dat ze vaak zouden schrijven en op bezoek zouden komen. De Wickhams hadden hen fantastisch opgevangen. De kinderen noemden hun weldoeners tante Victoria en oom Ed.

Een paar dagen na het einde van de oorlog bracht Alex een bezoek aan Bertram Potter en ze aten samen een sandwich in zijn kantoor. Er lag een stapel papieren op zijn bureau die bijna tot het plafond reikte.

‘Wat gaat er nu gebeuren?’ vroeg ze aan hem. Na vijf jaar samenwerking was hij nog steeds haar baas, maar ze waren ook vrienden geworden.

‘Ik denk dat ze ons uiteindelijk gaan opheffen,’ zei hij. ‘Ons werk zit erop. De oorlog is afgelopen.’

‘Zijn er geen spionnen in vredestijd?’ vroeg ze met een glimlach.

‘Dat wel, maar dat valt allemaal onder het leger. Wij waren onafhankelijk en stonden daar los van, hoewel we wel met hen samenwerkten. We hebben een mooie tijd gehad, hè?’ zei hij met een weemoedige blik.

‘Soms wel,’ beaamde ze, ‘maar op andere momenten was ik doodsbang.’ Alex had dingen gedaan waartoe ze zichzelf nooit in staat had geacht, maar ze had het altijd een juiste keus gevonden om voor de SOE te werken. Na Geoffs dood had ze daar vanwege haar ouders kort aan getwijfeld, maar ze was toch gebleven. Ze was bereid te sterven voor haar vaderland.

‘Wat ga je nu doen? Terug naar Hampshire?’ vroeg Bertram aan haar.

‘Ik denk erover er in de zomer naartoe te gaan, om mijn moeder te helpen. Ze heeft besloten elf van de kinderen te houden. Het zijn allemaal wezen. De andere negen zijn pas weer naar huis vertrokken. Na zes jaar zal het voor hen niet voelen als thuis. Hoe dan ook, na de zomer ga ik waarschijnlijk een baan zoeken, hopelijk in Londen. Hampshire is te stil voor mij. Altijd al geweest. En u?’ Ze wist dat hij geen vrouw of kinderen had. Zijn hele leven draaide om zijn werk en de mensen die hij daar kende.

‘Ik zal ongeveer een jaar nodig hebben om me door het papierwerk heen te worstelen en alles in orde te maken voordat we officieel onze deuren kunnen sluiten.’ Hij keek zijn kantoor rond, en Alex kon zich goed voorstellen dat het hem een jaar, of misschien twee jaar, zou kosten om daardoorheen te komen. ‘Je mag me altijd helpen met het kantoorwerk, als je wilt. Er is genoeg om tien mensen bezig te houden.’

‘Misschien doe ik dat wel.’ Het leek haar wel wat. Ze vond het prettig om voor hem te werken, en het idee sprak Bertram ook duidelijk aan. ‘Ik bel u in september, als ik klaar ben om terug te komen. Ik wil graag dat Richard ook een poosje naar Hampshire komt.’

‘Wat gaat hij doen nu hij geen squadron gevechtspiloten meer onder zich heeft? Het vliegen zit hem in het bloed. Hij zal dat niet gemakkelijk opgeven.’

‘Dat is een goede vraag. Hij heeft zelf het antwoord daarop nog niet gevonden. Vlieglessen zijn niet genoeg om hem bezig te houden. En bijna iedereen kan nu vliegen, tenminste degenen die dat willen. De anderen hopen nooit meer het geluid van vliegtuigen te horen. Dat zal hen alleen maar aan de oorlog herinneren.’

Twee weken later stond ze in het appartement dat ze soms van een vriend leenden lamskoteletjes te braden. Toen ze zich omdraaide, zag ze plotseling Richard op één knie voor haar op de grond zitten.

‘Is er iets?’ Ze had geen idee waar hij mee bezig was, maar toen begon het haar te dagen. Hij had een vastberaden uitdrukking op zijn gezicht. ‘Nu? Terwijl ik sta te koken?’

‘Ja, nu. Het heeft lang genoeg geduurd. Ik heb bijna vijf jaar op dit moment gewacht.’ Ze stopte met haar bezigheden, deed haar schort af en zette het gas uit. ‘Alexandra Victoria Edwina Wickham, wil je me de eer doen met me te trouwen en mijn vrouw te worden?’ Ze had niet verwacht dat het zoveel indruk op haar zou maken, maar haar ogen vulden zich onmiddellijk met tranen en ze knikte.

‘Ja, dat wil ik,’ zei ze plechtig, en toen verraste hij haar nog meer. Hij pakte haar hand en schoof een kleine diamanten verlovingsring om haar vinger. Hij was prachtig en ze staarde er ongelovig naar. ‘O, mijn god, wanneer heb je dit gedaan?’

‘Gisteren,’ zei hij trots. ‘Ik ben naar Asprey geweest. Het is een antieke ring.’ Hij paste perfect. Hij stond op en kuste haar.

Toen bedacht ze iets. ‘Heb je mijn vader gevraagd?’

‘Drie of vier jaar geleden. Ik heb hem verteld dat we ons pas na de oorlog zouden verloven.’ Richard was duidelijk erg tevreden met zichzelf en de lamskoteletjes waren vergeten.

Hij woonde nog steeds op de basis en zij in het huis voor vrijwilligers en ze wist dat ze binnenkort zou moeten verhuizen. Ze gebruikten het appartement van hun vriend als ze een nacht samen wilden doorbrengen en niet naar een hotel wilden gaan. Het appartement voelde meer als een thuis. Het stel dat er had gewoond ging uit elkaar en gebruikte het voorlopig niet. Zij had een andere man leren kennen terwijl hij elders was gestationeerd.

Alex warmde de lamskoteletjes weer op en ze gingen aan de keukentafel zitten om te eten. Het appartement was eigenlijk te klein voor hen, maar ze vonden het heerlijk om af en toe de nacht met elkaar door te brengen. Dat zou voor de oorlog nooit mogelijk zijn geweest voor Alex. Maar na zes jaar van vrijheid, luchtaanvallen en sabotagemissies lette niemand meer op wat anderen deden, en de mensen trokken zich van de meeste oude regels weinig meer aan. Ze konden niet ongetrouwd samenwonen, maar zolang ze discreet waren en niemand ervan afwist, konden ze wel de nacht met elkaar doorbrengen.

‘Wanneer wil je trouwen?’ vroeg ze aan hem, onder het eten.

‘Binnenkort. Gisteren. Vier jaar geleden.’ Hij glimlachte naar haar. ‘Wil je hier trouwen?’

‘Laten we het in Hampshire doen, bij mijn ouders. In juli?’

‘Perfect. Tegen die tijd ben ik vermoedelijk weg bij de RAF. En dan moet ik een baan zoeken. Ik heb wel wat ideeën.’

‘Ik moet een jurk hebben,’ zei ze dromerig en hij glimlachte naar haar. Hij was blij dat ze hadden gewacht. Nu konden ze samen plannen maken voor de toekomst, zonder zich zorgen te hoeven maken over wie er de volgende dag dood zou zijn, of bang te hoeven zijn dat ze in de eerste maand van hun huwelijk weduwe zou worden.

Die avond belden ze haar ouders om hen het nieuws te vertellen. Ze waren opgetogen. Ze zouden trouwen in de kerk en in het huis van haar ouders een receptie houden voor vrienden uit de buurt. Richard dacht dat er ook wel een paar vrienden van de RAF zouden komen. Hij wilde dat een van hen zijn getuige zou zijn. Alex wilde haar ouders als getuigen, en haar vader zou met haar het gangpad af lopen naar het altaar.

Ze wilde voordat ze naar Hampshire vertrok graag een jurk hebben, en haar moeder bood haar haar trouwjurk van vierendertig jaar geleden aan, wat extra betekenis voor haar had. Victoria was er in 1911 de majestueuze trap van haar ouderlijk huis mee af komen lopen. Daarna waren ze in het huis van Edwards familie getrokken, waar zijn moeder toen nog in een weduwewoning op het landgoed woonde. Nu was dat huis onbewoond. Ze hadden het bewaard voor Alex, maar nu haar broers er niet meer waren, zou uiteindelijk het hele landgoed van haar zijn.

Richard had nog steeds de boerderij van zijn vader in zijn bezit, maar hij had hem verpacht en was er in geen jaren geweest. De pachtboer was zeer verantwoordelijk en Richard vond het prettig dat de boerderij hem een bescheiden inkomen opleverde, zonder dat hij er hoefde te wonen. Net als Alex was hij de enige overlevende in het gezin en daarmee de eigenaar. De oorlog had hun families gedecimeerd en ze hadden geen broers of zussen meer. Velen was hetzelfde overkomen.

Alex vertrok twee weken later naar Hampshire. Ze had haar bezittingen in twee koffers gepakt en was ermee op de trein naar Hampshire gestapt. Richard zou zich over een week bij haar voegen. Ze zouden eind juli trouwen en Richard zei dat hij in Londen nog wat mensen wilde ontmoeten om hun toekomst te bespreken. Hij deed er een beetje geheimzinnig over en Alex liet dat zo. Ze wist dat hij het haar zou vertellen als de tijd er rijp voor was.

Voor hun huwelijksreis zouden ze naar Zuid-Frankrijk gaan. Ze hadden het gehad over Venetië, maar Italië verkeerde nog in chaos, hoewel Venetië de oorlog vrijwel ongeschonden was doorgekomen. Het was maar één keer aangevallen, toen honderd vliegtuigen de haven hadden gebombardeerd en alle Duitse schepen daar hadden vernietigd, maar de stad was onbeschadigd gebleven. In andere gebieden waren veel wegen gebombardeerd en overal lag puin. Delen van Italië waren verwoest. In plaats van naar Italië gingen ze naar Cannes, aan de Franse Rivièra, om een week aan het strand te liggen en samen van de zon te genieten. Daarna zouden ze teruggaan naar Hampshire om daar de rest van de zomer door te brengen. Alex had Richard ervan verzekerd dat hij dit had verdiend, na zes jaar gevechtsvliegtuigen te hebben bemand en het bevel te hebben gevoerd over een squadron.

Toen ze thuiskwam, voelde ze zich net een prinses. Haar moeder overlaadde haar met aandacht en had de beste logeerkamer voor Richard en haar klaargemaakt. De kamer uit haar jeugd was te klein voor hen beiden. En de logeerkamer bevond zich in een andere vleugel dan de kamer van haar ouders.

Haar moeder en zij waren de volgende twee weken druk bezig met de voorbereidingen voor de bruiloft. Ze kozen de bloemen uit in de plantenkas, stelden het menu samen en bestelden een cateraar voor de lunch. Ze nodigden vijftig gasten uit de buurt en een paar goede vrienden uit Londen uit. Met de nog steeds geldende rantsoenering konden ze geen grote bruiloft geven of meer gasten ontvangen. Maar ze waren blij met hun beste vrienden. Ze waren allebei heel veel mensen kwijtgeraakt. Haar moeder vermaakte de bruidsjurk voor Alex. Hij paste perfect.

Victoria huurde een plaatselijk bandje, zodat er gedanst kon worden. Eindelijk zou er iets te vieren zijn en konden ze in plaats van een tragedie een vrolijke gebeurtenis delen met hun vrienden. Ze wenste alleen dat haar broers erbij hadden kunnen zijn.

9

Het bruiloftsfeest dat haar ouders voor hen gaven was precies wat Richard en Alex wilden. Klein, elegant, intiem, maar informeler dan de meeste bruiloften vroeger altijd waren. Het was een heerlijke, zonnige dag voor een receptie buiten, in de tuin van haar ouders. De muziek in de kerk hadden ze zelf uitgekozen. Victoria had zelf de bloemen geschikt en Alex droeg een prachtig, fijn boeketje van kleine witte orchideeën en lelietjes-van-dalen, die in de kas op het landgoed van haar ouders waren gekweekt.

Het eten was overheerlijk. Sommige dingen waren nog moeilijk te krijgen, maar er was genoeg en het was verrukkelijk bereid en prachtig opgediend. De dansmuziek was heerlijk romantisch. Richard danste met Victoria en Alex danste met haar vader, en hij kon zien hoe gelukkig ze was. De elf pleegkinderen waren Alex’ bruidsmeisjes geweest, allemaal in het wit gekleed. Victoria had hun kleren gemaakt en ze waren trots dat ze deel uitmaakten van de plechtigheid. Ze waren haar voorgegaan in de kerk en zagen er schattig uit. Aan het eind van de dag, toen de laatste gast was vertrokken en ze volop hadden genoten van de champagne, de whisky en het uitstekende eten en tot bijna middernacht hadden gedanst, gingen de bruid en bruidegom naar hun kamer, die Victoria met witte orchideeën had versierd.

De volgende dag, na het ontbijt, stapte het paar op de trein, die hen uiteindelijk naar Nice in Zuid-Frankrijk zou brengen, waar ze hun wittebroodsweken zouden vieren. Richard had een suite voor hen gereserveerd bij het Carlton Hotel, met een balkon en uitzicht over de Middellandse Zee. Het elegante hotel aan de Croisette was tijdens de oorlog als militair hospitaal gebruikt en werd nu in zijn oorspronkelijke functie hersteld. Het was alweer open als hotel. De week daarop aten ze in intieme restaurants, wandelden ze langs de Croisette, zwommen ze in zee, lagen ze op het strand en genoten ze ervan dat ze eindelijk in vredestijd bij elkaar konden zijn. Alex had voor de trouwerij al haar wapens zorgvuldig in een hutkoffer opgeborgen, die ze in Hampshire op zolder had gezet. Dat behoorde nu tot het verleden.

Hun huwelijksreis was precies waar Alex van had gedroomd en wat ze altijd had gewild, en ze kwamen zongebruind en ontspannen terug in Hampshire. Alex droeg een eenvoudige gouden ring bij haar verlovingsring, en Victoria en Edward waren blij hen te zien.

Een paar dagen na hun terugkomst, toen ze met Alex’ ouders aan tafel zaten, deelde Richard zijn toekomstplannen met hen. Voordat hij naar Hampshire kwam voor de bruiloft, was hij naar het ministerie van Buitenlandse Zaken geweest. Hij had geprobeerd te bedenken waar hij goed in was en waarin hij een interessante levensvervulling zou kunnen vinden. Alex en hij wilden geen van beiden in Hampshire gaan wonen, althans nog niet, en hij zag zichzelf niet aan de slag gaan als bankier, of zelfs als leraar. Hij had alleen een pilotenopleiding gedaan en hij kon zich niet voorstellen dat hij een gezin zou kunnen onderhouden van het geld dat hij voor de oorlog had verdiend als vlieginstructeur. Hij wilde geen verkeersvlieger worden en steeds veel bij Alex vandaan zijn. Bovendien had hij het gevoel dat hij dan net een buschauffeur zou worden.

‘Misschien klinkt dit jullie belachelijk in de oren,’ zei hij voorzichtig, ‘maar ik dacht dat het corps diplomatique misschien interessant zou kunnen zijn. We zouden voor vier jaar uitgezonden worden naar een land in het buitenland, en daarna zouden we weer ergens anders naartoe verhuizen. En uiteindelijk zou ik een respectabele functie kunnen gaan bekleden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.’ Hij keek naar Alex toen hij hen het idee uiteen had gezet en hij zag haar glimlachen. Hij had het voorstel met angst en beven gedaan. Wat ze hem hadden beschreven klonk erg exotisch, en Alex zou met haar talent voor talen de perfecte diplomatenvrouw zijn. En na wat hij had gezien van hoe ze was opgegroeid, had hij het gevoel dat ze uitstekend gasten zou kunnen ontvangen. Ze had de juiste achtergrond en scholing. ‘Wat denk jij ervan?’ vroeg hij haar. ‘Zou je het erg vinden om een jaar of wat op verschillende plekken op de wereld te wonen, voordat we ons in Engeland vestigen?’

‘Wij hadden gehoopt dat jullie weer in Hampshire zouden komen wonen,’ zei Edward teleurgesteld. ‘Het is een fantastische plek om kinderen groot te brengen.’

‘Ik weet zeker dat we hier uiteindelijk weer terechtkomen,’ zei Richard beleefd. ‘Maar het zou voor kinderen ook een fantastische ervaring zijn om voor die tijd verschillende landen en culturen mee te maken. En voor ons ook.’

‘Ik vind het een geweldig idee,’ viel Alex hem bij. ‘We zouden ons nooit vervelen en we zouden zoveel interessante mensen ontmoeten.’ Het was het perfecte vervolg op haar vijf jaar als spionne, die ze met enige tegenzin opgaf. Zonder haar angstaanjagende missies zou het leven erg rustig en zelfs saai lijken. Richard was dolblij dat zijn idee haar aanstond en dat ze niet gillend de kamer uit was gerend. Zij was de ideale partner voor een avontuur zoals dit. Ze was altijd in voor nieuwe ervaringen, nieuwe mensen, nieuwe plekken en nieuwe talen.

‘Ze zeiden dat ik zes tot negen maanden op het ministerie van Buitenlandse Zaken zou doorbrengen om opgeleid te worden en dat we dan onze eerste aanstelling zouden krijgen. Dat kan best op een bijzonder ongewone plek zijn.’ Alex’ ouders waren geschrokken. Het was nooit in hen opgekomen dat Alex en Richard de hele wereld over zouden willen reizen en elke vier jaar naar een ander huis in een ander land zouden willen verhuizen. Maar Victoria moest toegeven dat het bij hen paste, en ze vond het erg moedig van Richard dat hij hieraan had gedacht. Alex was ook vol bewondering en kon niets beters bedenken, of iets wat ze liever zou doen.

‘Je bent briljant!’ zei ze tegen hem, toen ze wat later alleen in hun slaapkamer waren.

‘Zou het niet te moeilijk zijn om kinderen in verschillende landen groot te brengen en elke vier jaar te verhuizen?’ Het was zijn enige aarzeling geweest, en ze wilden allebei kinderen.

‘Ik denk het niet,’ zei Alex, nadat ze erover had nagedacht. ‘Het zou hun blik enorm verruimen. En we krijgen vast heel veel hulp van de ambassades. We worden enorm verwend.’ Ze glimlachte naar hem. Het was het perfecte plan.

‘Als je het ermee eens bent, begin ik in september bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, dan krijgen we volgend voorjaar onze eerste post. Als je wilt kunnen we nu met een baby beginnen, dan wordt hij of zij geboren voordat we weggaan,’ zei hij, met een twinkeling in zijn ogen. Hij wilde dolgraag kinderen.

‘Dat lijkt me wel moeilijk, om met zo’n erg jonge baby naar een of andere exotische plek te gaan. Laten we daar eerst zelf gaan wonen en het land leren kennen en daarna kinderen krijgen.’ Dat leek haar een veel beter plan dan een pasgeboren kind mee te nemen naar een ver land dat misschien primitief en zelfs vijandig zou zijn. ‘Maar het idee om bij het corps diplomatique te gaan vind ik geweldig. Mijn schat, je bent een genie!’ Ze sloeg haar armen om zijn nek en kuste hem, en even later vonden ze hun weg naar het bed en vrijden ze. Ze hadden nu volop tijd en gelegenheid. Ze hoefden deze zomer geen van tweeën te werken en ze waren getrouwd. Alex was nog nooit zo gelukkig geweest, en Richard was dolblij dat zijn toekomstplan haar aanstond. Het probleem was opgelost.

Het was half augustus toen Alex de post opende die vanuit het vrijwilligershuis in Londen naar haar was doorgestuurd. Er zat een officieel uitziende brief bij en ze zette grote ogen op toen ze hem las. Haar ouders waren net teruggekomen van een wandeling, Richard stond op het punt te gaan vissen en Alex had beloofd met de kinderen te gaan spelen.

‘Ik krijg twee medailles,’ zei ze stomverbaasd, terwijl ze opkeek met de brief nog in haar hand. De George Medal en de Orde van het Britse Rijk. Het waren geen militaire- maar burgeronderscheidingen, omdat de SOE officieel geen onderdeel uitmaakte van de Militaire Inlichtingendienst.

‘Waarvoor?’ vroeg haar moeder.

‘Voor mijn oorlogswerk,’ zei ze, met een glimlach naar Richard.

‘Voor het rijden met een vrachtwagen?’ vroeg haar vader sceptisch.

‘Nou, niet precies. Ik heb iets meer gedaan dan dat.’

Richard stond glimlachend naar haar te kijken, terugdenkend aan het pistool en het commando-mes dat hij had ontdekt. Hij had jarenlang vermoed dat ze meer, en waarschijnlijk veel meer voor de oorlogsinspanningen deed dan ze toegaf, hoewel hij geen idee had van de reikwijdte van haar acties of van de training die ze had gehad om te kunnen doen wat ze had gedaan.

‘Hoeveel meer dan dat?’ wilde haar moeder weten. Ze gaven haar niet twee medailles voor een geringe bijdrage.

‘O, niet zo heel veel,’ zei Alex vaag. Zelfs nu kon ze er niet meer over zeggen. ‘Richard is de oorlogsheld, ik niet.’ Ze was zich goed bewust van haar belofte haar spionageactiviteiten twintig jaar lang geheim te houden. Ze had dat plechtig gezworen.

‘Je moet íéts hebben gedaan dat ze je een medaille geven.’ Haar vader stond perplex, maar ze mocht niets vertellen over de verkennings- en sabotageacties die ze had uitgevoerd, of over de vele operaties achter de vijandige linies om verzetsgroepen in bezet Europa of Duitsland te steunen. Bertram had haar pas nog aan haar belofte herinnerd. Ze was dat niet vergeten.

‘Ik heb veel documenten vertaald voor de FANY,’ zei Alex.

Richard sloeg haar aandachtig gade. Hij voelde aan dat er veel meer aan de hand was geweest dan ze hun ooit zou kunnen of willen vertellen. Hij herinnerde zich de vele keren dat ze weg moest, zogenaamd om stenen in andere delen van Groot-Brittannië af te leveren. Hij vermoedde dat de waarheid hen versteld zou doen staan, maar hij drong niet aan. Haar ouders waren verbijsterd en later keek ze Richard dankbaar aan.

‘Dank je wel dat je er niet op doorging,’ zei ze tegen hem.

‘Ik begrijp het, en ik ben trots op je,’ zei hij teder. Zonder de details te weten vermoedde hij dat zijn vrouw heel wat meer had gedaan dan ze ooit zouden weten. Hij kon er alleen maar naar raden en hij vroeg zich af of ze de hele oorlog voor de Militaire Inlichtingendienst had gewerkt. Als dat zo was, zou ze het hun nooit kunnen vertellen. ‘Al die keren dat je verdween, Alex, dat had er zeker mee te maken, of niet?’ Ze knikte, maar ze kon er niet meer over zeggen. ‘Dat dacht ik al,’ zei hij rustig.

Haar wapens lagen nog steeds achter slot en grendel op zolder. Ze hadden haar niet gevraagd ze in te leveren. Als ze dat goedvonden, wilde ze ze houden. Kapitein Potter had haar niet verteld dat ze ze terug moest geven, dus had ze dat ook niet gedaan.

‘Ik ben dankbaar dat je niet bent omgekomen,’ zei Richard bewogen. Dat was zij ook, voor hen allebei. Het speet Richard alleen dat ze niet meer kon vertellen. ‘Ik dacht wel dat je iets in je schild voerde, ik hoopte alleen maar dat het niet te ernstig was,’ zei hij. ‘Ik weet niet wat het voor medailles zijn die ze je geven,’ vervolgde hij plechtig, ‘maar ik weet zeker dat je ze hebt verdiend, Alex. Het is terecht dat je ze krijgt.’ Ze knikte en was dankbaar dat hij haar zwijgzaamheid respecteerde en niet aandrong.

‘Dat hoop ik,’ zei ze, met een ernstig gezicht.

‘Ik ga vissen,’ zei hij. Hij liet het onderwerp verder rusten. Hij kuste haar en ze liepen samen het huis uit, zodat zij met de kinderen kon gaan spelen, zoals ze had beloofd.

‘Wat denk jij dat ze heeft gedaan dat ze die medailles krijgt?’ vroeg Victoria aan Edward, toen de twee jonge mensen naar buiten waren gegaan en ze samen in de bibliotheek zaten.

‘Misschien willen we dat wel niet weten,’ zei hij wijs. ‘Er waren veel geheime activiteiten tijdens de oorlog.’

‘Ik hoop dat ze niets gevaarlijks heeft gedaan,’ zei Victoria. Maar ze had het in ieder geval overleefd en de oorlog was voorbij.

Onderweg naar zijn visstek dacht Richard erover na hoe slecht ze Alex eigenlijk kenden. Ze was een moedige vrouw, dat had hij altijd wel aangevoeld.

En terwijl Victoria uit het raam keek, zag ze Alex met de kinderen tikkertje spelen in de tuin, zoals elke jonge vrouw dat zou kunnen doen. Ze vroeg zich af wat voor geheimen ze bij zich droeg en besloot dat het beter was dat ze dat niet wisten.

10

De kleine plechtigheid in september waarbij Alex haar twee medailles kreeg uitgereikt was een bescheiden aangelegenheid in het kantoor van de SOE, die door Bertram Potter werd geleid en waarbij verder alleen een lagere beambte van het ministerie van Oorlog aanwezig was. Bertram hield een korte toespraak, waarin zijn respect en waardering voor Alex duidelijk naar voren kwamen. De vertegenwoordiger van het ministerie van Oorlog speldde haar de onderscheidingen op en schudde haar de hand. Er was verder niemand aanwezig en het speet haar dat Richard en haar ouders er niet bij konden zijn. Marlene serveerde na afloop port en koekjes, die Bertram zelf had gekocht, om de bijeenkomst een feestelijker tintje te geven.

Hij sprak over Alex’ moed, haar passie voor haar vaderland en haar vastberadenheid om elke missie te volbrengen, hoe gevaarlijk en uitdagend ook. Hij zei dat ze geen enkele opdracht had geweigerd en zich keer op keer zonder een moment te aarzelen onder angstaanjagende omstandigheden achter de vijandelijke linies had begeven. Hij zei dat ze een van hun beste agenten was geweest en de medailles en de waardering van haar land royaal had verdiend. Hij sprak over haar loyaliteit, haar heldenmoed en haar bereidheid alles te doen wat in haar vermogen lag om de oorlog te helpen winnen. Alex was diep ontroerd door wat hij zei.

Bertram erkende dat er te veel verborgen, miskende helden waren zoals zij, die in het geheim hadden geopereerd, elk bevel hadden opgevolgd, hun leven op het spel hadden gezet en in te veel gevallen niet levend waren teruggekeerd. De oorlog had in het hele land een zware tol geëist.

Alex had er al mee ingestemd twee keer per week naar het kantoor te komen om Bertram te helpen zijn berg papieren op orde te brengen, dus ze hoefde geen afscheid van hem te nemen. Het speet haar te horen dat er al over werd gesproken het kantoor te sluiten. Nu de oorlog voorbij was, was er geen reden meer om de SOE in stand te houden, en er werden ook verder geen opdrachten meer verwacht. Hun agenten waren al naar huis gestuurd. Vanaf nu zou MI5 toezicht houden op geheime operaties in het binnenland en MI6 zou dat doen op internationaal gebied. De SOE was in vredestijd overbodig geworden, en iedereen die voor hen had gewerkt, vond het verdrietig te moeten vaststellen dat het binnenkort in de annalen van de geschiedenis zou verdwijnen. Het was daarom des te belangrijker dat Bertram de dossiers goed archiveerde en Alex was blij dat ze hem daarbij kon helpen.

Na de plechtigheid, die Richard had moeten missen, nam hij haar mee uit eten bij Rules, waar ze sinds de oorlog niet meer waren geweest. Het was hun favoriete restaurant. Ze hadden onlangs een klein gemeubileerd appartement in Kensington gevonden, dat ze voor zes maanden hadden gehuurd, omdat ze wisten dat ze in het voorjaar zouden vertrekken voor Richards eerste aanstelling. Ze wisten nog steeds niet waar dat zou zijn. Het land deed grote moeite om op te krabbelen en stond voor enorme herbouw- en restauratieprojecten. Londen was op veel plekken zwaar beschadigd, net als andere steden in Europa. Duitsland lag in puin en Italië was er niet veel beter aan toe. Frankrijk had minder schade geleden, omdat het zich zo snel aan de vijand had overgegeven. Hun kunstschatten waren in groten getale door het bezettingsleger geplunderd en geroofd, en ook leden van het opperbevel van de SS waren uitsluitend voor dit doel naar Parijs gekomen. Het was inmiddels bekend dat de Fransen veel van hun schatten slim ondergronds hadden opgeborgen, en het verzet had hen geholpen door tunnels en grotten te graven, waar ze hun kostbaarste kunst hadden opgeslagen. Maar veel was verloren geraakt en naar vijandelijk gebied overgebracht, en het zou moeilijk zijn om deze stukken op te sporen en nog moeilijker om ze terug te krijgen. Franse museumfunctionarissen waren vastbesloten om dit te doen, en veel kunstvoorwerpen werden al uit de tunnels opgehaald en naar het Louvre teruggebracht.

Alex herinnerde zich kolonel Von Meissen, die had gesproken over Görings vele reisjes naar Frankrijk, met als doel treinladingen vol Franse kunstschatten naar Duitsland over te hevelen. Nu de oorlog voorbij was werd pas onthuld welke enorme verliezen er waren geleden. Alex vroeg zich af of de kolonel de oorlog had overleefd. Ze vroeg zich ook af of hij haar alleen maar had beschouwd als een verlegen, onwillig jong vrouwtje, of had beseft dat hij bij de neus was genomen. Ze wist dat ze net op tijd was ontkomen, maar het was een van de missies waaraan ze het meeste plezier had beleefd, de enige in zijn soort en succesvol bovendien. Ze had alle informatie binnengehaald die het ministerie van Oorlog wilde hebben.

In oktober was Richard begonnen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar hij zou worden voorbereid op zijn rol in de naoorlogse diplomatie. Hij hield zorgvuldig het wereldnieuws bij en probeerde intussen te raden naar welk land hij als eerste zou worden uitgezonden. Hij hield voor zichzelf alle mogelijkheden open. Alex en hij praatten tot diep in de nacht over de wereldpolitiek. Europa verkeerde nog steeds in chaos en alle landen waren ernstig gehavend door de oorlog. Voedsel was nog steeds schaars in Engeland, de oogst was beperkt en de economie leed, nu er zoveel opnieuw moest worden opgebouwd. Azië had zijn eigen problemen. Richard dacht niet dat hij daarnaartoe zou worden gezonden. Rusland had het oosten van Duitsland overgenomen, waarbij Berlijn dwars doormidden was gesneden. Een post in de Oostbloklanden zou een uitdaging zijn. Ook die landen waren zwaar getroffen door de oorlog, er heerste armoede en mensen leden honger. En in het Britse Rijk waren er ook overal problemen.

Er waren moeilijkheden in India sinds de toenmalige onderkoning, de onsympathieke en impopulaire lord Linlithgow, zich bij het uitbreken van de oorlog namens India in de oorlog had gemengd, zonder India’s nationalistische politici te raadplegen. Als gevolg hiervan hadden de linkse congresleden zich tegen de oorlogsverklaring verzet en de mondigste onder hen, Jawaharlal Nehru, werd drie jaar in de gevangenis gezet. Hij was pas onlangs vrijgelaten. Het keizerrijk India werd verscheurd door niet-aflatende strijd tussen de hindoes en de moslims, met eisen om het land op te splitsen, veelvuldig bloedvergieten en gevaar voor een burgeroorlog tot gevolg. Twee miljoen Indiërs hadden gediend in het Britse leger, van wie de meesten nu naar India terug zouden keren, met meer botsingen en verwarring tot gevolg. Het leek een onoplosbaar probleem. De Britten die zich hadden geconcentreerd op de oorlog in Europa, waren intussen macht en controle kwijtgeraakt in andere delen van het Britse Rijk. De dagen van Brits-Indië leken geteld, en Richard bestudeerde de situatie met volle aandacht.

Het was februari 1946 toen het ministerie van Buitenlandse Zaken Richard eindelijk informeerde over zijn aanstelling als vice-adviseur van de onderkoning, een aanzienlijke positie waarin hij een belangrijke rol zou spelen in de veranderingen die de komende maanden onvermijdelijk zouden plaatsvinden en waar hij waardevolle ervaring kon opdoen. Een maand geleden was er muiterij uitgebroken bij de Koninklijke Indische Luchtmacht. En een paar weken daarvoor waren er demonstraties geweest in Calcutta, waarbij veel demonstranten waren omgekomen. Binnen een dag waren er stakingen begonnen, als protest tegen hun dood. Het ministerie van Buitenlande Zaken was zojuist geïnformeerd over muiterij bij de Koninklijke Indische Marine, en nog een staking in Bombay, waarbij tweehonderd mensen waren omgekomen.

‘Het zijn roerige tijden in het keizerrijk India, Montgomery. Je zult het er niet makkelijk hebben. We denken dat Indische onafhankelijkheid onvermijdelijk zal zijn en we willen dat dat met zo min mogelijk bloedvergieten gepaard zal gaan. Maar het is de vraag of dat haalbaar is. Deling van het land is misschien eveneens onvermijdelijk. Nehru zal in de toekomst een belangrijke speler zijn. Krishna Menon is een onruststoker van de ergste soort, en Mahatma Gandhi is hun geestelijk leider. Er zijn daar ongekende economische kansen, Karachi en Bangalore zijn volop in ontwikkeling, terwijl mensen in andere gebieden hongerlijden. Je wordt hierover natuurlijk uitgebreid geïnformeerd nu we weten waar je naartoe gaat,’ zei de functionaris van Buitenlandse Zaken met een glimlach.

‘De woonomstandigheden zijn zoals altijd buitengewoon goed, met veel bedienden. We hebben daar een erg fijn huis voor je, en er worden in de Britse en internationale gemeenschap talloze feesten georganiseerd. Het is altijd een post geweest die onze mensen erg prettig vonden. Ik weet zeker dat dat ook voor jou zal gelden. Er zijn ook veel andere vrouwen, dus je vrouw zal zich er niet hoeven vervelen. Je vertrekt over vier weken, per schip. Het is een lange reis, maar de marine geeft passagiersschepen terug om ze aan te passen voor gebruik in vredestijd. Het wordt een avontuur, Montgomery. Ik wens je er heel veel succes mee. Je briefingsessies beginnen over drie dagen. Burggraaf Wavell is de onderkoning, hij is een prima vent. Ik heb zelf met hem gewerkt. Hij is de juiste man om je carrière mee te beginnen. Vier jaar in India, vooral in deze tijd, zal je veel leren. Ik weet zeker dat je bij de volgende ronde ambassadeur kunt worden. Vier jaar zijn sneller om dan je denkt. Het is lang genoeg om te wennen en het land echt te leren kennen, maar niet zolang dat je niet meer door wilt naar je volgende post.’

Richard knikte en probeerde alles wat hij te horen had gekregen te verwerken.

Het was hem in ieder geval duidelijk dat ze over vier weken zouden vertrekken, en hij wilde dat aan Alex vertellen, zodat zij kon beginnen met voorbereiden. Hij wist dat ze voor hun vertrek tijd bij haar ouders in Hampshire wilde doorbrengen. Hij had veel te doen en wilde de pachter van zijn boerderij ervan op de hoogte stellen dat hij de komende vier jaar in India zou zijn. Op dit moment leek vier jaar een mensenleven. Maar zijn pachter was eerlijk en betrouwbaar, dus daar hoefde hij zich geen zorgen over te maken. Richard vroeg zich glimlachend af hoeveel kinderen ze zouden hebben als ze door zouden reizen naar hun volgende post. Afgezien van de politieke problemen waar hij zich mee bezig zou moeten houden, zouden ze een comfortabel leven leiden, heel anders dan in hun piepkleine appartement in Londen, of zelfs op het landgoed van haar ouders. Na de oorlog was het bijna onmogelijk om hulp te krijgen. Niemand wilde meer als bediende werken. Mensen gingen liever aan de slag in fabrieken en op kantoren, en veel jongemannen waren niet teruggekomen uit de oorlog.

Toen Alex die avond thuiskwam van haar werk met Bertram, zat Richard al op haar te wachten. Ze was langer gebleven dan gewoonlijk, om een archiveringssysteem voor Bertram op te zetten. Hij was een briljant leider, maar hij was niet handig in het bedenken van documentatiemethoden of het bijhouden van dossiers, en ze hadden heel wat werk te verzetten, omdat ze de spelers en de opdrachten zo goed kenden.

Zodra Alex de opwinding in Richards ogen zag, wist ze dat er nieuws was. Hij vertelde het haar zodra ze haar hoed had afgezet en haar jas had uitgetrokken, nog voordat ze de tijd had om te gaan zitten.

‘We vertrekken over vier weken,’ flapte hij eruit, als een schooljongen die iets belangrijks moet vertellen. ‘We gaan naar India. Ik word vice-adviseur van de onderkoning, wat geen belangrijke functie is. Maar ik moet nog veel leren.’ Hij sloeg zijn armen om haar heen en tilde haar van de grond, en ze zag hoe blij hij was.

‘Dat is fantastisch!’ Zij was ook blij. India klonk fascinerend en ze had er veel over gelezen. ‘Ik vraag me af of ze onafhankelijkheid krijgen terwijl we daar zijn.’

‘Het klinkt wel zo, hoewel dat geen gemakkelijke verandering zal zijn, met de hindoes en de moslims. De moslims willen zich afscheiden in een eigen staat. Dat zal vrijwel zeker met bloedvergieten gepaard gaan. Maar in New Delhi zitten wij veilig. Ze zeggen dat we een erg fijn huis krijgen. Dus we gáán. Je man de piloot heeft een echte baan en er komen voor ons opwindende jaren aan. Dank je wel voor al je steun.’ Hij kuste haar. ‘Laten we uit eten gaan om het te vieren.’ Ze gingen naar een pub in de buurt waar ze vaker kwamen en namen worstjes met aardappelpuree. De worstjes waren nog een beetje dun, maar ze smaakten lekker.

Alex was al aan het denken aan alles wat ze de komende weken moest doen en wat ze wilde meenemen. Wat ze niet nodig had, zou ze bij haar ouders achterlaten. Ze wist dat ze in India avondkleding nodig zou hebben, voor het sociale leven dat ze daar zouden leiden. Ze wilde zich passend kleden en ervoor zorgen dat Richard trots op haar kon zijn. Haar avondjurken van haar seizoen in Londen, elf jaar geleden, zagen er nu afgeleefd en ouderwets uit. Ze had sindsdien geen nieuwe gekocht. Haar moeder had gezegd dat ze Alex een paar van haar eigen avondjurken zou geven. Ze moest Bertram vertellen dat ze wegging, zodat hij iemand anders kon aannemen om hem met het archief te helpen. Marlene was totaal verbluft. Ze noemden haar nog steeds bij haar codenaam, hoewel ze eigenlijk Vivian Spence heette.

Toen Alex Bertram de volgende dag het nieuws vertelde, was hij diep terneergeslagen. Hij wist dat ze in afwachting waren van Richards aanstelling in het buitenland, maar hij had gehoopt dat dat nog een poosje zou duren.

‘Over vier weken?’ Hij was zichtbaar verbijsterd.

‘Ik vind het heel vervelend, maar ik moet echt over twee weken al weg. Ik moet inpakken en alles regelen, en ik wil tijd bij mijn ouders doorbrengen. Het is voor hen een lange reis om naar ons toe te komen, en ik weet niet hoe vaak ze dat zullen doen. Het zal zwaar voor ze zijn als we weggaan.’ Ze vond het erg voor hen, vooral omdat zij nu nog hun enige kind was. Maar ze was Richards vrouw en moest hem volgen. Ze hadden niet geklaagd, maar het zou pijnlijk voor hen zijn. Ze was nu nog dankbaarder dat ze de pleegkinderen hadden om hun afleiding te geven.

‘Dan zullen we nog sneller moeten werken en de komende twee weken alles moeten doen wat we kunnen,’ zei Bertram vastberaden, maar er klonk paniek door in zijn stem. Er was nog zoveel te doen. En hij had net bericht gekregen dat het kantoor van de SOE in juni zou worden gesloten. Dat was al over vier maanden. Hij zag niet in hoe ze voor die tijd klaar moesten zijn, maar het zou wel moeten. De SOE was geschiedenis, het was afgelopen.

Alex werkte ijverig aan haar bureau in het piepkleine kantoortje dat haar was toegewezen. Ze sloot de dossiers een voor een af en als ze klaar was, stopte ze ze in chronologische volgorde in dozen. Als de SOE werd opgedoekt, zou alles bij het ministerie van Oorlog worden afgeleverd.

Bertram liep met een ernstig gezicht haar kantoor binnen, terwijl ze weer een nieuw dossier in een doos stopte die al halfvol zat. Als ze de dossiers ooit uit de archieven wilden opdiepen, zou iedereen gemakkelijk haar systeem kunnen begrijpen. Ze maakte een keurige overzichtslijst met de namen van alle agenten, en elke opdracht had een dossiernummer, voorzien van een verwijzing.

‘Ik vind het vervelend om je te storen, maar zou je even mee kunnen lopen naar mijn kantoor?’ vroeg Bertram haar.

‘Natuurlijk.’ Ze stopte met waar ze mee bezig was. ‘Is er iets mis? Ben ik iets vergeten?’

‘Helemaal niet. Er is hier iemand voor je.’ Ze volgde hem naar zijn kantoor, en daar stond een lange, slanke man met grijs haar door het raam naar buiten te kijken. Toen ze binnenkwamen, draaide hij zich glimlachend naar hen om. Bertram stelde hen aan elkaar voor. Zijn naam was Lyle Bridges. Hij zag er zeer voornaam uit en had een opmerkzame blik in zijn ogen. Alex voelde dat hij haar kritisch gadesloeg terwijl ze tegenover Bertram aan zijn bureau ging zitten. Lyle Bridges nam de stoel naast haar. Hij kwam meteen ter zake en vertelde wat het doel was van zijn bezoek.

‘Ik heb veel over u gehoord, mevrouw Montgomery, en kapitein Potter heeft me uw dossier laten lezen. Het is zeer indrukwekkend. Ik zou willen dat u al die jaren voor ons had gewerkt, bij de Militaire Inlichtingendienst, maar indirect hebt u dat ook gedaan. Dankzij agenten zoals u hebben we de oorlog gewonnen.’ Ze glimlachte om wat hij zei. ‘Het land heeft meer mensen zoals u nodig. Soms denk ik dat vrouwen onze beste agenten zijn. Ze zijn praktischer dan mannen, en soms onbevreesder. Ze praten er niet over, ze gaan gewoon aan de slag en doen wat er gebeuren moet. Ik begrijp dat u binnenkort naar India vertrekt.’

‘Mijn man is lid geworden van het corps diplomatique,’ zei ze voorzichtig. ‘India wordt onze eerste post. We kijken er enorm naar uit.’

‘Het is een interessante tijd daar, met onafhankelijkheid en misschien een deling in het verschiet. U zult zich daar geen moment vervelen.’ Hij glimlachte naar haar. Ze had nog steeds geen idee waarom Bertram hen aan elkaar had voorgesteld, of wat Lyle Bridges van haar wilde. De oorlog was voorbij, net als haar baan bij de SOE, en over vier weken gingen ze vertrekken. Ze had begrepen dat hij in de oorlog bij de Militaire Inlichtingendienst had gezeten, maar dat was nu allemaal voorbij. Het was geschiedenis, voor haar tenminste. ‘U zult zich wel afvragen waarom ik u wilde spreken. De oorlog is voor de meeste mensen afgelopen. Maar wij zijn de waakhonden die nooit slapen. MI5 waakt over de binnenlandse veiligheid, en MI6 is de buitenlandse tak. Wij hebben agenten over de hele wereld, zelfs in vredestijd. Dat u nu naar India gaat is zeer interessant, zowel voor u als voor ons. Het biedt u de mogelijkheid om uw koning en vaderland te blijven dienen en onze landgenoten te beschermen tegen bedreigingen van welke aard dan ook, soms zelfs voordat die zich voordoen. Ik heb gezien en gelezen met hoeveel toewijding u voor de SOE hebt gewerkt, en u hebt de aandacht getrokken van enkele van mijn collega’s tijdens sessies die u hebt bijgewoond in het commandocentrum, met name vóór D-day. Niets blijft daar onopgemerkt.’

Hij glimlachte naar haar en sloeg met een vlijmscherpe blik haar reactie gade op wat hij zei. ‘Als u zich bij ons zou aansluiten, zouden we niet van u verwachten dat u een actieve rol op u neemt, zoals u in de oorlog hebt gedaan. Maar door de mensen die u ontmoet en de dingen die u hoort of observeert hebt u gelegenheid informatie te verzamelen. India is ver van Londen, soms zijn mensen in de koloniën geneigd tot grotere openhartigheid, ook al zal India binnenkort geen kolonie meer zijn en een onafhankelijke natie worden. Dat maakt het nog belangrijker een vinger aan de pols te houden. Als gevolg van de functie van uw man bij de onderkoning, zult u veel Indische functionarissen ontmoeten in wie wij interesse hebben. Wij willen u vragen onze ogen en oren in India te zijn en simpelweg aan ons te rapporteren wat u ziet en wie u ontmoet, wat u hoort, wie de diners bezoekt waar u naartoe gaat en wie u bij u thuis uitnodigt. Misschien krijgt u van ons zelfs enkele aanwijzingen op dat punt. Een lunch met de vrouw van een belangrijke functionaris zou u een schat aan informatie kunnen opleveren. Wij zijn in alles geïnteresseerd, wat dat aangaat,’ gaf hij toe.

‘En hoe zou ik die informatie met u delen?’

‘We geven u een kleine radiozender, gemaskeerd als EHBO-doos, en u kunt ons berichten in code sturen. Dit levert voor u geen risico op, er is hier niet het gevaar dat iemand uw berichten onderschept en u fusilleert, zoals in de oorlog achter de vijandelijke linies het geval was. Het is slechts een informatiestroom tussen u en MI6, en als u ermee instemt het te doen, is het voor u een manier om uw land te blijven dienen. Er is geen risico aan verbonden. Maar als u gevoelige informatie tegenkomt, blijft uw autorisatieniveau hetzelfde als nu. U bent nog niet gedeactiveerd in onze dossiers, dus er hoeft verder niets te gebeuren. Als er niets aan de hand is, kunt u een keer per week of na elk sociaal evenement contact met ons opnemen en ons een lijst geven van wie u hebt ontmoet. Het is erg simpel werk vergeleken bij wat u de afgelopen vijf jaar hebt gedaan. En het zou u erg weinig tijd kosten. Ik neem aan dat uw man u bezig zal houden met alle sociale bijeenkomsten die u als onderdeel van zijn werk moet bijwonen. Dat is de reden waarom uw huidige situatie voor ons zo interessant is.’

Ze knikte en dacht hier even zwijgend over na.

‘Zou ik het mijn man mogen vertellen?’ vroeg ze. Ze wilde niet weer geheimen voor hem hebben, zoals destijds met de SOE, waar ze hem zelfs nu nog niet over mocht vertellen. Een open informatiestroom en eerlijke communicatie tussen hen beiden leek belangrijk.

‘Ik ben bang van niet,’ antwoordde Bridges. ‘Voor de zekerheid. Als u iets belangrijks te weten komt met betrekking tot de nationale veiligheid, beschouwen we die informatie als strikt geheim. Het is het beste als hij het niet weet. Sterker nog, hij mág het niet weten.’

Alex knikte weer.

‘Wilt u erover nadenken?’

‘Dat ga ik doen,’ zei ze rustig. Wat hij van haar wilde was duidelijk. Ook al stond er minder op het spel en waren de mogelijke consequenties minder ernstig, hij wilde dat ze doorging met haar werk als spionne, en ze wist niet zeker of ze dat wilde. De afgelopen acht maanden was ze ervan uitgegaan dat dat deel van haar leven was afgesloten. En nu wilden ze dat ze het weer opende, en dat ze het voor Richard zou verzwijgen. Wat ze wilden klonk niet moeilijk, maar het bracht haar in een ongemakkelijke positie. Toch trok het idee dat ze iets belangrijkers te doen zou hebben dan lunchen met andere vrouwen en ’s avonds met Richard feestjes bezoeken haar wel degelijk aan. Zolang ze nog geen kinderen hadden, had ze tijd genoeg.

‘U zou dit keer betaald worden door MI6. Geen fortuin. We storten elke maand een zeer gemiddeld bedrag op een bankrekening. Te veel geld zou de aandacht trekken, dus we houden het op een bedrag waar u geen uitleg voor hoeft te geven, net zoals we eerder hebben gedaan.’

Haar hoofd tolde toen de man van MI6 hen een hand gaf en vertrok. Toen hij weg was, keek ze Bertram over zijn bureau heen aan.

‘Heb jij contact met hen gezocht, of kwam het initiatief van hun kant?’ Ze was daar benieuwd naar.

‘Ik kreeg gisteren een telefoontje van MI6. Dit was helemaal hun idee. Waarschijnlijk hebben ze bij het ministerie van Buitenlandse Zaken Richards dossier gezien. Ze zien alles.’

‘Wat vind jij dat ik moet doen?’ Ze wist het niet goed.

‘Ik denk dat je het moet doen,’ zei hij zonder te aarzelen. ‘Jij bent er de vrouw niet naar om de rest van je leven in mooie kleren rond te lopen, je mooi op te maken en met andere vrouwen te kletsen. Jij moet belangrijkere dingen doen. En dit gaat niet alleen om jou, Alex. Je houdt van je land, net als ik. Mensen zoals wij moeten een manier vinden om zich nuttig te maken. Wat zouden we anders moeten doen? Waar zou Engeland zijn zonder ons?’ Hij glimlachte naar haar.

‘Het kan niet zo erg belangrijk zijn om hun te vertellen wie ik op feestjes ontmoet.’

‘Dat weet je nooit. Als het niet belangrijk was, zouden ze het je niet vragen, en India is op dit moment een broeinest van intriges en politieke conflicten. Als ze het niet goed aanpakken, kan het een grote bende worden, vooral wat de deling betreft. De moslims willen een deel van India om daar hun eigen land te stichten, Pakistan. India wordt voornamelijk bevolkt door hindoestanen, en zij willen de moslims er ook uit hebben.’ Alex had hier al maandenlang over gelezen. ‘Er kan zich daar een levensgrote religieuze oorlog ontwikkelen, een die we nog niet eerder hebben meegemaakt.’

‘Wat ga jij doen?’ Ze had het zich afgevraagd, maar ze had er de laatste tijd niet naar geïnformeerd.

‘Ik ga terug naar MI5, om het land thuis veilig te houden,’ zei hij glimlachend. ‘Terwijl jij lekker de hele wereld over zwerft en tien bedienden tot je beschikking hebt om je te kleden en je ontbijt op bed te brengen. Het zal geen slecht leven zijn.’ Het leven in de koloniën was altijd luxueus en aangenaam geweest.

‘Er is in India heel wat meer te beleven,’ zei ze. ‘Ik wil de heiligdommen bezoeken en ik wil de religieuze geschilpunten tussen de hindoes, de moslims en de sikhs beter begrijpen.’ Wat ze zei klonk hem naïef in de oren, maar ze bedoelde het goed.

‘Dat alleen is al een levenstaak. Het is een magische plek. Ik heb daar jaren geleden in het leger gediend. Maar het heeft ook een wrede kant. Pas daarvoor op.’

‘Denk je dat ik in gevaar zal komen als ik de baan aanneem?’ Ze vroeg het hem ronduit en verwachtte een eerlijk antwoord.

‘Nee, dat denk ik niet. Wat ze je voorstellen te doen is de tamme kant van het spionagewerk. Je zou een informatiebron zijn voor MI6, niets meer. Ze hebben duizenden van dat soort bronnen over de hele wereld. Ze verwachten niet van je dat je hun problemen daar oplost. Daar zijn de kwesties die er spelen te groot voor. Ze willen alleen namen en plaatsen en wat mensen zeggen. Het kan best aardig zijn.’ Dat dacht zij ook. Ze wist alleen niet zeker of ze weer spionne wilde zijn. Ze had het na de vredesverklaring heerlijk gevonden om niet te hoeven werken, maar ze wilde wel graag iets te doen hebben in India, anders wist ze dat ze zich zou gaan vervelen. ‘Denk er vanavond maar over na,’ stelde hij voor, en ze zuchtte.

‘Ik vind het afschuwelijk om tegen Richard te liegen.’

Daar moest Bertram om lachen. ‘Dat geldt voor de meeste vrouwen, ook als het om veel minder achtenswaardige zaken gaat dan de nationale veiligheid. Maar je zou niet tegen hem liegen. Hij zal je niet vragen of je nog steeds een spionne bent. Het zou niet eens in hem opkomen.’ Dat was waar. Hij had misschien iets vermoed van haar activiteiten in oorlogstijd, maar hij had er nooit naar gevraagd, en dat zou hij ook nooit doen. Als hij al iets vermoedde, wist hij dat ze het hem niet kon vertellen. ‘Slaap er een nachtje over. MI6 wil je erg graag hebben. Dat lieten ze doorschemeren toen ze me belden. Ze wachten wel.’

Daarna ging Alex naar huis. Ze moest voortdurend denken aan het gesprek met de vertegenwoordiger van MI6 die middag, en Richard merkte dat ze verstrooid was. Ze zei dat ze hoofdpijn had, omdat ze de hele dag met haar neus in stoffige dossiers had gezeten.

‘Nou, dat is bijna voorbij.’ Hij glimlachte naar haar. ‘Binnenkort hoef je niet meer te werken en heb je een leger bedienden tot je beschikking.’ Hij was trots dat hij haar dat met zijn werk kon bieden.

‘Dat klinkt schandelijk lui,’ zei ze een beetje gegeneerd. ‘Ik zal iets moeten hebben om me mee bezig te houden.’

‘Krijg kinderen,’ zei hij met een tedere glimlach. ‘Het zal daar gemakkelijker voor je zijn, met zoveel hulp om je heen.’ Ze knikte. Het idee trok haar aan, en als ze daar gewend waren, waren ze ook van plan om dat te doen. Ze vroeg zich af of spionnen kinderen hadden. Ze veronderstelde van wel. Ze voelde zich minder schuldig nu ze hierover nadacht. Haar liefde voor haar vaderland was niet minder geworden sinds de oorlog voorbij was. En werken voor MI6 zou een manier zijn om zich nuttig te maken, zonder zelf grote risico’s te lopen, zoals Bertram had gezegd. Het was geen gevaarlijk werk. En wat kon het voor kwaad hun te vertellen wie ze zag tijdens diners en wat ze zeiden? Het was zoiets kleins om te doen voor haar land. Toen ze die avond in slaap viel, had ze haar besluit al bijna genomen.

Toen ze de volgende ochtend wakker werd, was het een prachtige dag. Richard praatte tijdens het ontbijt over de politieke situatie in India en ze vond dat nu allemaal buitengewoon fascinerend.

Toen ze bij het SOE-kantoor aankwam, stond haar besluit vast en voelde ze zich er niet schuldig meer over. Richard diende hun land op zijn eigen manier. Zij had haar manier, al was die wat heimelijker. Haar geweten was zuiver.

Meteen na aankomst liep ze Bertrams kantoor binnen.

‘Ik ga het doen,’ zei ze in één adem, en hij keek met een glimlach naar haar op.

‘Goed zo. Ik wist het wel. Het vraagt heel weinig inspanning, en je kunt er mogelijkerwijs de nationale veiligheid mee dienen zonder dat het risico voor jezelf oplevert.’ Dat was ook haar conclusie.

Ze belde Lyle Bridges enkele minuten later vanuit haar kantoor, en hij klonk verheugd. ‘Welkom bij MI6, mevrouw Montgomery. U had altijd al een van ons moeten zijn. Ik snap niet hoe we u hebben kunnen mislopen. We hadden u meteen aan het begin van de oorlog al bij SOE weg moeten kapen. We zullen een dag nodig hebben om u te briefen. U hoeft door ons niet getraind te worden. Ik heb uw trainingsoverzicht gelezen. U zult daar nu niets van nodig hebben, maar het is goed om te weten. Ik neem aan dat u nog steeds beschikt over uw “accessoires”.’

Ze begreep dat hij doelde op haar wapens. ‘Jazeker.’

‘Houdt u die. Het kan geen kwaad om ze te hebben. We geven u de radiozender wanneer u naar ons kantoor komt voor de briefing.’ Ze prikten een datum voordat ze naar Hampshire zou vertrekken voor haar laatste twee weken in Engeland. Ze liep terug naar Bertrams kantoor om het hem te vertellen.

‘Bravo. Eens een spion, altijd een spion,’ zei hij lachend. ‘Er is geen enkele reden waarom je dit niet zou doen,’ vervolgde hij, ernstiger. ‘En MI6 is goed. De beste die er is.’

‘Dank je wel voor je advies,’ zei ze. Ze wilde zijn kantoor uit lopen toen hij nog iets zei.

‘Zeg maar Bertie,’ zei hij zacht, en ze keek hem glimlachend aan. Hij was niet meer haar baas. Ze waren collega’s, en dat gaf haar een fijn gevoel. Alsof ze was afgestudeerd, of volwassen was geworden.

‘Dank je wel, Bertie,’ zei ze, en ze liep terug naar haar kantoor. Ze ging glimlachend achter haar bureau zitten. Ze was weer een spionne. Het voelde veel beter dan ze had gedacht. Het gaf speciale betekenis aan haar leven. En Bertie had gelijk. Richard hoefde het niet te weten.

11

Alex’ twee weken bij haar ouders in Hampshire vlogen om, en de laatste paar dagen kwam Richard er ook bij. Hij had toen al zijn briefings achter de rug. Ze had die van haar bij MI6 in één dag afgerond, voordat ze naar Hampshire vertrok, maar daar wist behalve Bertie niemand iets van. Ze had voor haar vertrek nog een laatste keer met hem geluncht en hij had beloofd contact te houden. Ze zou hem en zijn wijze raad missen.

Toen ze uit Southampton vertrokken, kwamen Edward en Victoria naar de haven om hen uit te zwaaien. Het ministerie van Buitenlandse Zaken had passage voor hen geboekt in de eerste klas van de SS Aronda, een schip van de British India Steam Navigation Company. Het schip was vijf jaar oud en had vijfenveertig eersteklas- en honderdtien tweedeklasreizigers aan boord, en 2278 ‘dekpassagiers zonder slaapplaats’. Het was een erg comfortabel schip, zij het niet zo luxueus als sommige Europese of zelfs Britse schepen. Het eten stond als uitstekend te boek en eersteklaspassagiers kleedden zich ’s avonds formeel en volgens de laatste mode. Het schip vervoerde ook vracht en de reis zou vier weken duren. Dat leek lang, maar Alex en Richard hadden zowel voor hun plezier als voor hun werk een stapel boeken en artikelen meegenomen, voornamelijk over India. Er was zoveel te leren, en Alex wilde zo veel mogelijk weten als ze daar aankwam. Er zouden ’s avonds op de boot ook feestjes worden gegeven. Alex had een aantal hutkoffers meegenomen, voornamelijk met zomerkleren die ze in de verzengende hitte kon dragen. Ze waren niet van plan de eerstkomende paar jaar naar Engeland terug te gaan. Haar ouders hadden gezegd dat ze hen over ongeveer een jaar zouden proberen te bezoeken en Alex hoopte dat ze dat zouden doen. Misschien zouden ze dan zelfs al een kleinkind hebben, en in dat geval wist ze zeker dat ze zouden komen.

Het uiteindelijke afscheid was net zo pijnlijk als Alex had gevreesd. Victoria huilde en Edward had tranen in zijn ogen toen hij zijn armen om Alex heen sloeg, die nauwelijks iets kon zeggen. Richard voelde zich vreselijk schuldig dat hij haar bij haar ouders weghaalde, maar de mogelijkheden in het corps diplomatique waren onbegrensd en te verleidelijk, en het was ook wat Alex had gewild. Ze vond het alleen afschuwelijk om haar ouders te verlaten nu haar broers er niet meer waren. Zij was hun laatste nog levende kind, iets wat ze zich allemaal nog steeds niet konden voorstellen. En de pijn van het verlies leek nog zo vers.

De scheepshoorn ging en haar ouders gingen van boord en zwaaiden hen vanaf de kade uit zolang Alex hen kon zien. Toen draaide ze zich om naar Richard, die in de frisse maartse wind naast haar aan de reling stond.

‘Gaat het?’ vroeg hij bezorgd, terwijl hij zijn armen om haar heen sloeg. ‘Het spijt me, Alex.’ Hij had het gevoel dat hij haar bij haar ouders had weggestolen.

‘Dat hoeft niet. We gaan een fantastisch leven krijgen in India,’ zei ze moedig, terwijl ze de laatste tranen van haar wangen veegde met het zakdoekje dat haar moeder haar had gegeven. Het rook naar haar parfum.

Daarna gingen ze het schip verkennen en ze bespraken een tafel in de eetzaal. De zee was ruw toen ze Southampton verlieten en de lucht was grijs. De omstandigheden pasten goed bij hun vertrek uit Engeland, maar later werd het weer rustiger. Die avond droeg Alex een eenvoudige zwarte avondjurk van haar moeder, en Richard ging na afloop biljarten. Het voelde voor hen als een huwelijksreis.

De meeste dagen lagen ze in dekstoelen te lezen, met dekens over zich heen en stewards die klaarstonden om hen op hun wenken te bedienen. Passagiers die zeeziek waren kregen bouillon en droge beschuit, maar voor de meesten was dat niet nodig. De reis verliep tot nog toe rustig. Ze dineerden elke avond in de eetzaal en sjoelden overdag. Ze kletsten met andere stellen op het schip, en hadden het gevoel dat ze al jarenlang bevriend waren toen ze vier weken later in India aankwamen.

Alex kon de nacht voor aankomst nauwelijks slapen, vol verwachting van de mysteriën van India die zich zouden ontvouwen, en Richard popelde om aan het werk te gaan en de onderkoning en zijn eerste adviseur te ontmoeten. De eerste adviseur was zijn directe leidinggevende en de man voor wie hij zou gaan werken.

In de haven van Calcutta werden ze door twee Anglo-Indische assistenten opgehaald met een auto van het gouverneurshuis en een extra voertuig voor hun bagage. Terwijl Richard toekeek hoe hun koffers van boord werden gehaald, sloeg Alex de mensen om hen heen gade. De vrouwen liepen in kleurige sari’s met hoofdbedekking en hadden bindi’s op hun voorhoofd. In de straten dicht bij de haven waren bedelaars en kinderen met verminkte ledematen, die haar hart deden samenknijpen. Tussen alles en iedereen door reden kleurige karretjes en riksja’s, in de verte tekende zich een paleis af en de geur van bloemen en kruiden hing zwaar in de lucht. Het was precies zoals ze had verwacht. De straten wemelden van de mensen toen ze bij de haven wegreden. Ze staarde uit het raam naar het uitzicht dat aan hen voorbijtrok. Ze sprak nauwelijks tegen Richard, zo gefascineerd was ze door alles om hen heen, en hij keek ook vol aandacht naar buiten.

Van de haven werden ze naar de trein gebracht, voor de 1500 kilometer lange reis naar New Delhi, waar ze zouden gaan wonen. De eersteklascoupé was comfortabel en luxueus. Ze hadden een reis van dertig uur voor de boeg.

De tocht naar New Delhi was lang en slaapverwekkend, en toen ze daar eindelijk aankwamen, werden ze naar het Lodhi Estate gebracht, dicht bij de Lodhi Gardens. Het was de meest recente woonwijk die was gebouwd tijdens het Britse bestuur, en er woonden allemaal regeringsfunctionarissen. Ze kwamen een poort binnen en reden over een smalle oprit langs een kleurige bloemenzee en een keurig onderhouden tuin en gazon. Hoge bomen wierpen hun schaduw over het huis, dat eruitzag als een klein victoriaans paleis en een ‘bungalow’ werd genoemd. Een stuk of zes bedienden stonden buiten, allemaal in het wit gekleed, klaar om hen bij aankomst te begroeten. Het was nog mooier dan Alex zich had voorgesteld. Jonge jongens kwamen van achter het huis aanrennen om de chauffeurs te helpen met de bagage, en een Indische man in westers tenue kwam naar voren en boog diep.

‘Ik ben Sanjay, uw butler, meneer. Mijn vrouw Isha en ik staan tot uw dienst.’ Hij boog nog eens voor Alex en een sierlijke vrouw kwam naast hem staan. Hij stelde haar voor aan hun nieuwe werkgevers, en zij boog ook.

Een stoet jonge mannen en vrouwen verscheen en Alex’ koffers werden in hoog tempo het huis in gedragen. Ze waren zeker met z’n tienen, en er waren vier mannen om de onberispelijke tuin te onderhouden. Richard en Alex liepen het huis in, en de schoonheid ervan benam hen de adem. Er waren twee grote ontvangstruimten en een eetzaal, waarvan de plafonds zeker vijf meter hoog waren, ieder met een groot balkon. Overal in het huis hing de geur van exotische bloemen en aan de plafonds draaiden enorme ventilatoren traag rond, waarbij de lucht nauwelijks in beweging werd gebracht, maar de kamers waren betrekkelijk koel. Aan de zijkant van het huis leidde een indrukwekkende trap naar de slaapvertrekken. Er waren twee enorme slaapkamers op de tweede verdieping, met een kleedkamer voor hen beiden, en op de bovenste verdieping waren zes gastenkamers. Isha legde uit dat de bedienden in een apart gebouw waren gehuisvest. Ze bood aan Alex de keuken te laten zien, en Alex volgde haar via de trap achter in het huis naar de hoofdverdieping. Via een smalle gang kwamen ze in een enorme ruimte, waar zes mensen aan het werk waren en een kok bevelen gaf in het Hindi, een taal die Alex nog niet had geprobeerd onder de knie te krijgen. De meest voorkomende talen hier waren Hindi, Urdu en Punjabi. En door het hele land heen waren er nog talloze andere dialecten.

De chef was gekleed in een wit Indisch tenue. Hij boog diep voor Alex en betuigde haar in rap Hindi zijn diepste respect en toewijding.

‘Bedank hem voor me, alsjeblieft,’ zei Alex, toen Isha het voor haar had vertaald. Ze was niet gewend om via een tolk te spreken, maar hier had ze geen andere keus, en Richard was ook van plan van tolken gebruik te maken.

‘Hoeveel mensen werken er hier in het huis?’ vroeg Alex aan Isha.

‘Slechts veertien in het huis, mevrouw, maar velen van hen hebben kinderen of familieleden die overdag komen helpen.’ Alex had tot nog toe zeker twintig mensen geteld die in het huis rondrenden. Ze vermoedde dat ze allemaal slecht werden betaald, maar ze zagen er blij en opgewekt uit en leken dankbaar om daar te zijn. Er was nergens een zuur, ontevreden gezicht te bekennen, de bedienden waren allemaal schoon en netjes en het huis was onberispelijk.

Hun slaapkamer was uitgevoerd in lichtblauw satijn, met gordijnen die pasten bij het beddensprei en de meubels. Enorme ramen keken uit over de balkons en er waren luiken voor als de dagen te heet werden. Het was nu al warm, en het was pas april. Ze kon zich voorstellen hoe heet het in augustus misschien zou worden. Alex had gelezen dat mannen altijd klaagden over hun smokings en jacquets en de zware winteruniformen die ze moesten dragen bij staatsgelegenheden en formele feesten, vooral als er koninklijk bezoek was. Tot nog toe waren deze bezoeken vaak voorgekomen, maar dat zou misschien minder worden als het land onafhankelijk werd, wat steeds waarschijnlijker werd. Als India niet langer een kolonie van het Britse Rijk was, zou dat onvermijdelijk invloed hebben op hoe de mensen in India leefden. Ze zouden dan de Indiase tradities gaan volgen en niet meer de Britse, zoals de afgelopen tweehonderd jaar het geval was geweest.

Toen Alex weer naar boven ging, trof ze Richard aan op het balkon van hun slaapkamer, waar hij de omgeving stond te bewonderen. Alles om hen heen voelde exotisch, en het was in één oogopslag te zien waarom mensen het heerlijk vonden om hier te wonen. Bijna twintig bedienden en een prachtig huis voor de vice-adviseur van de onderkoning leek buitengewoon. Maar ze hadden hier al eerder over gehoord.

‘Ik ga maar eens naar kantoor om me voor te stellen,’ zei Richard tegen haar.

‘Het huis is zo mooi,’ fluisterde ze, en hij sloeg zijn arm om haar heen. ‘We hebben zoveel bedienden dat ik niet zal weten wat ik met ze aan moet.’ Isha had uitgelegd dat er twee wasvrouwen waren, een voor haar en een voor Richard, iemand die afstofte, drie schoonmakers, de kok en zijn twee assistenten, waar er soms veel meer bij kwamen wanneer ze gasten ontvingen, twee lakeien die alleen voor haar en Richard aan tafel bedienden, een vrouw wier grootmoeder in Londen was opgeleid tot kamenierster en die Alex als ze dat wilde kon helpen met kleden, en Isha en Sanjay. Daarbij waren de vier tuinmannen, een chauffeur en de extra mensen die bij speciale gelegenheden werden ingeschakeld niet meegerekend. Alles bij elkaar waren er negentien mensen om hen te bedienen, en Alex kon goed begrijpen waarom mensen die het grootste deel van hun leven of gedurende lange tijd in India hadden gewoond, moeite hadden om zich aan te passen wanneer ze terugkwamen in Engeland. Een dergelijke overvloed en dienstbaarheid bestond in Engeland al een halve eeuw niet meer.

De kok had intussen een lichte maaltijd voor hen bereid, en Isha bracht hen naar de eetzaal, waar Sanjay op hen wachtte en hen voorstelde aan de twee lakeien, Avi en Ram.

De tafel was voor twee personen gedekt met een geborduurd linnen tafellaken en zilveren en kristallen serviesgoed, en even later brachten Avi en Ram hun een lichte Indiase maaltijd. Sanjay hield hierbij streng toezicht, op een wijze die een Engelse butler niet zou hebben misstaan. Hij had Richard al uitgelegd dat hij als jonge jongen in het paleis van de onderkoning had gewerkt. Richard kon alleen maar raden hoe het er daar uit zou zien, als de vice-adviseur een huis had zoals dit, met negentien bedienden.

Richard vertrok kort na de lunch om de onderkoning en de eerste adviseur te ontmoeten, en Alex ging naar boven, waar ze drie vrouwen en haar kamenierster aantrof, die bezig waren om samen met Isha haar hutkoffers uit te pakken. Alex wilde dat liever zelf doen, maar ze was bang hen voor het hoofd te stoten. Dus nadat ze de kasten had bestudeerd, vertelde ze hun waar ze haar spullen wilde hebben en gaf ze hun opdracht de laatste afgesloten hutkoffer aan haar over te laten. Richard wist niet dat ze haar wapens bij zich had, maar die had ze in deze koffer zitten. Ze had ze bijna een jaar niet bij zich gedragen, maar gezien haar nieuwe aanstelling bij MI6 had ze ze meegenomen. De kleine radiozender die ze haar hadden gegeven zat er ook bij. In haar kledingkast vond ze een afsluitbare kast met de sleutel in het slot. Nadat ze de deur van de kledingkast achter zich had dichtgetrokken, zodat niemand haar kon zien, legde ze daar haar wapens in, deed de kast op slot en stopte de sleutel in haar zak. Ze wilde niet dat iemand, vooral Richard, toevallig haar stengun zou vinden.

Richard kwam die avond thuis en was net zo blij met zijn twee superieuren als Alex was met het prachtige huis dat aan hen was toegewezen. Richard had hun verteld hoe comfortabel en luxueus hun verblijf was, en adviseur Aubrey Watson-Smith zei dat dat van hen nog groter was en dat zijn vrouw enorm verwend was geraakt. Hij vertelde dat ze sinds ze daar waren het ene kind na het andere had gekregen en dat het een hard gelag voor haar zou zijn als ze teruggingen naar Engeland en zelf voor haar vier kinderen zou moeten zorgen. En, zei hij, toen Richard glimlachte, ze was in verwachting van een vijfde.

‘Wij hopen hetzelfde te doen,’ vertrouwde Richard hem toe. Alex had gezegd dat ze wilde wachten tot ze geacclimatiseerd waren, maar Richard kon zich niet voorstellen dat dat lang zou duren, nu hij zag hoe hun leven hier zou zijn.

Hij had een serieus gesprek gehad met de onderkoning, die op Richard diepe indruk maakte, en hij mocht Aubrey, zijn directe leidinggevende, die hem uitnodigde om bij het plaatselijke cricketteam te komen, dat was samengesteld uit de Britse mannen die daar werkten. Er zou volgende week een formeel diner zijn in het paleis van de onderkoning. Alex en hij werden daar verwacht en zouden dan iedereen ontmoeten. Hun leven in India was begonnen.

De eerste drie maanden was hun sociale leven een lange aaneenschakeling van feestjes en officiële diners. Voor zover Richard dat kon beoordelen waren de sociale bijeenkomsten zo mogelijk nog formeler dan in Londen. In Engeland waren de mensen na de oorlog de meesten van hun bedienden kwijtgeraakt en konden die niet vervangen. Zelfs in de hoogste sociale kringen was daar het extreem formele leven een heel klein beetje losser geworden, terwijl er in India niets was veranderd. De Britten in India wilden laten zien dat ze nog Britser waren dan de Britten, dus alles was buitengewoon formeel en elegant en werd met veel pracht en praal omgeven. Ze hadden een leger van bedienden om hen te helpen een levensstijl in stand te houden die in de rest van de wereld wankelde of al was verdwenen. Alex voelde zich net haar moeder in vroeger tijden terwijl ze zich in haar avondjapon hulde, en Sanjay, die een dubbele aanstelling had als butler en lijfknecht, legde elke avond keurig Richards jacquet en avondkleding klaar.

‘Ik heb nog nooit van mijn leven een lijfknecht gehad,’ zei Richard, die Alex’ kleedkamer in kwam lopen terwijl zij haar lippenstift opdeed. Ze droeg een prachtige lichtroze avondjurk en zag eruit als een jonge koningin.

‘En je zult er ook waarschijnlijk nooit meer een hebben,’ zei zij plagend, ‘en ik geen kamenierster. Ik voel me net een personage uit een negentiende-eeuwse roman. Maar het is grappig, vind je niet?’ Hij glimlachte, blij dat ze zo van hun exotische nieuwe leven genoot. Ook de vrouwen die ze tot nog toe had leren kennen vond ze aardig. Ze had Samantha Watson-Smith, de vrouw van de eerste adviseur, ontmoet, maar zij was acht maanden zwanger en zei dat ze zich binnenkort niet meer zou laten zien. Ze kon nauwelijks nog bewegen en was als de dood dat ze een tweeling zou krijgen. Ze zei dat ze twee keer zo dik was als bij de laatste. Ze had vier jongens en hoopte op een meisje.

Het formele diner en de receptie in het paleis van de onderkoning waren spectaculair en zeer Brits. De volgende dag stuurde Alex plichtsgetrouw een lijst van alle gasten die ze had ontmoet en een korte samenvatting van hun gesprekken. Ze deed dat elke ochtend na de sociale evenementen van de avond ervoor. Ze gebruikte haar radiozender zodra Richard naar zijn werk ging.

In mei werd Jawaharlal Nehru gekozen als leider van de Congrespartij, wat ze onmiddellijk rapporteerde aan haar meerderen bij MI6, hoewel ze dat ongetwijfeld al uit andere bronnen zouden hebben vernomen. Alex deed verslag toen ze hem in juni ontmoette bij het volgende staatsbanket in het paleis van de onderkoning en ze een kans had om even met hem te praten. Nehru sprak met haar over het einde van de Britse heerschappij en over het belang van onafhankelijkheid voor India. Hij noemde ook de deling van het land. Hij was er een groot voorstander van dat de moslims in India zouden worden verhuisd naar wat het grondgebied van Pakistan zou worden, en dat de vier miljoen hindoes in Pakistan zouden terugkeren naar India, een omvangrijke en gecompliceerde operatie. Ze gaf wat hij had gezegd woordelijk door aan haar contactpersoon bij MI6, die ze alleen bij zijn codenaam kende. De ontmoeting met Nehru was de belangrijkste gebeurtenis die ze tot nog toe had meegemaakt. Ze wachtte totdat ze bevestiging kreeg dat ze haar bericht, dat ze in code had verstuurd, hadden ontvangen, waarna ze de zender terugstopte in haar kast en deze afsloot. Het ritueel duurde nooit lang en haar berichten waren allemaal vriendelijk van aard. Wat ze doorgaf had niet dezelfde urgentie als haar berichten tijdens de oorlog. Het was net zo eenvoudig als Lyle Bridges had gezegd en het kostte haar bijna geen tijd. Haar berichten aan MI6 waren simpel.

Alles aan hun leven in India was gemakkelijk en buitengewoon aangenaam, tot er in augustus tijdens een uitbraak van geweld tussen hindoes en moslims in Calcutta een bloedbad werd aangericht, waarbij zeker vierduizend doden vielen. Alex meldde dit onmiddellijk bij MI6, met alles wat ze hierover hoorde. Ze waren in New Delhi ruim 1400 kilometer van het geweld in Calcutta verwijderd.

Toen Alex het nieuws hoorde, was ze op bezoek bij Samantha Watson-Smith en haar jongste baby’s, een tweeling, zoals Samantha al had gevreesd. Volgens Samantha was Aubrey bang dat er in de nabije toekomst meer geweld zou uitbreken. De hindoebevolking vreesde extreem geweld als de Britten zouden instemmen met een onafhankelijk India en zich daarna te snel zouden terugtrekken. De tweeling was inmiddels drie maanden oud, en terwijl Samantha de baby’s aan twee Indische kindermeisjes gaf, zei ze tegen Alex dat ze echt moesten stoppen met kinderen krijgen. Ze hadden nu zes jongens en ze zou ze nooit aankunnen als Aubrey ooit weer naar Engeland zou worden overgeplaatst. Alex lachte. De meeste vrouwen die ze in India had ontmoet en die genoten van de levensstijl die nergens anders mogelijk zou zijn geweest, leken er hetzelfde over te denken. Zelfs in India stond dat leven op het punt te verdwijnen, of zou uiteindelijk ophouden te bestaan wanneer de Britse heerschappij ten einde liep.

‘Ik begrijp wel dat je hier ongelofelijk verwend kunt raken,’ gaf Alex toe. Ze had het gedetailleerd beschreven aan haar moeder, die zei dat ze wenste dat ze iets van dit alles bij haar thuis zou hebben. Ze verzorgde nu alle elf pleegkinderen met de hulp van slechts één meisje, nadat het andere meisje naar Londen was vertrokken om beter betaald werk te vinden.

Twee weken na het geweld in Calcutta werd er een interim-regering gevormd. Nehru werd vicepresident, wat twee dagen later in Bombay tot nog meer geweld tussen hindoes en moslims leidde.

In de herfst heerste er in het hele land een sfeer van onrust en er vonden voortdurend schermutselingen plaats tussen hindoes en moslims. Alex en Richard spraken er ’s avonds over, en alle informatie en inzichten die ze verzamelde gaf ze snel door aan MI6. Ze zorgde voor een constante stroom van dagelijks commentaar op de problemen in India, die allemaal betrekking hadden op de uiteindelijke onafhankelijkheid van India en de mogelijke afscheiding van Pakistan.

Verschillende keren sprak Richard er zijn zorg over uit dat er in New Delhi geweld zou uitbreken, en zonder iets tegen hem te zeggen begon Alex haar commando-mes weer te dragen, en ook haar kleine pistool droeg ze weer bij zich in haar handtas. Ze was zelf niet bang voor het geweld, maar de verslagen van de rellen waren zorgwekkend. Hindoes en sikhs zwaaiden met sabels en zwaarden, en in de straten werd veel bloed vergoten. De sikhs waren niet islamitisch of hindoeïstisch, maar hadden een heel eigen geloof. Ze waren monotheïstisch, kwamen oorspronkelijk uit de regio Punjab en hadden met het hindoeïsme gebroken omdat ze het kastensysteem verwierpen.

Maar in hun Britse kringen was alles pais en vree. Het kerstfeest bij burggraaf Wavell was de opmerkelijkste gebeurtenis die Alex ooit had meegemaakt. Olifanten vormden een haag langs de oprit naar het paleis van de onderkoning en het gazon voor het paleis werd opgesierd met Bengaalse tijgers in kooien. Ze beschreef alles in de brieven naar haar moeder en verstuurde lijsten en verslagen van iedereen die ze had ontmoet en met wie ze had gesproken via haar radiozender naar MI6. Iedereen met enige kennis van zaken die ze sprak was ervan overtuigd dat er tussen de hindoes en de moslims meer bloed zou worden vergoten en dat er meer stakingen en rellen zouden zijn voordat India onafhankelijk zou worden, en Richard was er zeker van dat ze gelijk hadden.

Aan het eind van het jaar was hun enige teleurstelling dat Alex sinds ze acht maanden geleden naar India waren gekomen, nog niet zwanger was geraakt. Ze hadden het vrijwel vanaf hun aankomst geprobeerd, maar tot nog toe zonder succes. Richard maakte zich er minder zorgen over dan zij. Alex was bang dat er misschien iets mis was. Ze bezocht een dokter die Samantha Watson-Smith haar had aanbevolen, een vriendelijke oude Engelsman die al Samantha’s baby’s ter wereld had geholpen. Hij zei tegen Alex dat ze zich geen zorgen moest maken. Hun komst naar India was een grote verandering geweest, en toen hij iets hoorde over haar oorlogservaringen, vertelde hij haar dat haar lichaam tijd nodig had om zich aan te passen aan vredestijd en aan haar nieuwe omgeving. Ze had tijdens de oorlog zes jaar onder spanning geleefd, trauma’s doorgemaakt en het verlies van twee broers te verwerken gekregen. Nu leefde ze in een vreemde cultuur, met de dreiging van geweld op de achtergrond. Het waren niet echt de ideale omstandigheden om zwanger te raken. Dit verklaarde niet waarom Samantha sinds haar komst wél bijna ononderbroken zwanger was geweest, maar zij had ook niets anders aan haar hoofd. Ze was een lieve vrouw, maar de enige dingen waar zij zich mee bezighield waren feestjes, mooie kleren, haar man verleiden en baby’s krijgen. Alex was veel meer geïnteresseerd in en betrokken bij de plaatselijke politiek, ook al liet ze dat niet blijken, en het was voor haar van groot belang om nauwlettend het nieuws te volgen. Ze vond het leuk om te praten met de mannen op de feestjes die ze bezochten, niet om met hen te flirten, zoals de meeste vrouwen deden, maar om te horen wat ze te zeggen hadden en dit vervolgens door te geven aan de Militaire Inlichtingendienst als ze weer thuis was.

Maar wat de reden ook was, aan het eind van het jaar was Alex nog steeds niet zwanger. Ze deelde haar zorgen met haar moeder, die hetzelfde zei als de dokter en haar aanraadde te ontspannen. Richard had dezelfde theorie.

De schermutselingen tussen hindoes en moslims gingen door en kwamen in maart tot een hevige uitbarsting in Punjab. Vlak daarvoor, in februari, trad burggraaf Wavell af als onderkoning. Hij werd vervangen door burggraaf Mountbatten van Birma, de achterkleinzoon van koningin Victoria, oom van prins Philip en protegé van Winston Churchill. Hij was enorm geliefd en werd alom bewonderd en de hoop was dat hij de overgang naar India’s onafhankelijkheid soepeler zou laten verlopen en een eind zou kunnen maken aan het geweld dat zich over het hele land verspreidde. Hij had een warme relatie met veel van de prinsen van India. Hij had ook een oogverblindend mooie vrouw, Edwina, die iedereen betoverde. Ze raakte nauw bevriend met vicepresident Nehru en werd vaak samen met hem gezien. Burggraaf Mountbatten leek direct na zijn aankomst goed van start te gaan. Mensen waren dol op hen allebei en hadden ontzag voor hen.

Voor Richard was het een grote verandering. Hij had met plezier gewerkt voor burggraaf Wavell, en burggraaf Mountbatten stelde hogere sociale eisen aan hen allemaal. Hij en de buitengewoon mooie en charmante Edwina gaven voortdurend feesten, en van Richard en Alex werd verwacht dat ze daarbij aanwezig waren. Hoewel het Richard na een poosje begon te vervelen, vond Alex het zeer nuttig. Ze ontmoette talloze nieuwe mensen, waaronder veel invloedrijke politici, en deed daar ijverig verslag van bij MI6. Ze vroegen haar zelden om extra gegevens. Ze voorzag hen van zoveel informatie over politici en sleutelfiguren dat ze een zeer helder beeld kregen van de situatie daar.

Toen Alex net in India aankwam, had ze graag de tijd genomen om er de heiligdommen te bezoeken, maar met de toenemende onrust had Richard haar gevraagd dat niet te doen. Ze bracht het grootste deel van haar tijd door met sociale activiteiten, mensen ontmoeten, ’s avonds uitgaan met Richard en gecodeerde verslagen uitbrengen aan MI6. Haar kamenierster had op een ochtend toen ze zich aankleedde haar commando-mes en haar pistool op haar toilettafel zien liggen. Ze had ernaar gewezen en gezegd dat het erg verstandig van haar was. Alex legde haar vinger tegen haar lippen om haar op het hart te drukken er niet over te praten, en de vrouw had onmiddellijk geknikt. Ze begreep het, de Indiërs maakten zich in deze tijd zorgen over wat de onafhankelijkheid hun zou kosten en hoeveel levens er in het proces verloren zouden gaan.

Na jaren van onderhandelingen en maanden van geweld en rellen kwam eindelijk het grote moment. India verkreeg haar onafhankelijkheid en werd de Unie van India, vrij van Britse heerschappij. Dit gebeurde op 14 augustus 1947, vijftien maanden nadat Richard en Alex naar India waren gekomen. Op 15 augustus werd Pakistan onafhankelijk van India en het Dominion Pakistan ontstond. India werd grotendeels bevolkt door hindoes en Pakistan door moslims. De uitwisseling van vele miljoenen mensen tussen de beide landen had niet plaatsgevonden en zou nagenoeg onmogelijk zijn uit te voeren.

Jawaharlal Nehru werd de eerste premier van de Unie van India. Hij stond op de dag van de onafhankelijkheid op de borstwering van het Rode Fort, waar hij de Indiase driekleur hees om het einde van de Britse heerschappij te markeren, en lord Mountbatten verliet het paleis van de onderkoning. Alex rapporteerde dit alles aan MI6. Het was het einde van tweehonderd jaar Britse geschiedenis en het begin van India’s vrijheid als onafhankelijk land. Burggraaf Mountbatten, niet langer onderkoning, werd op verzoek van de nieuwe Indiase leiders gouverneur-generaal van de Unie van India.

Mohammed Ali Jinnah werd de gouverneur-generaal van Pakistan en Liaquat Ali Khan werd premier.

De drie maanden daarna waren er bloedige gevechten en vonden er tussen India en Pakistan volksverhuizingen van hindoes en moslims plaats. Het geweld was onbeschrijfelijk wreed, met brandstichtingen, moordpartijen en massale ontvoeringen en verkrachtingen. Vijfenzeventigduizend vrouwen werden verkracht, waarbij de meesten zwaar werden verminkt. Dorpen werden tot de grond toe afgebrand. Oude vrouwen, baby’s en kinderen werden bruut vermoord en in stukken gehakt. Zwangere vrouwen werden op gruwelijke wijze vermoord en baby’s werden verbrand en vermoord. Het geweld was ongekend en onvoorstelbaar en de gruweldaden waren extreem. Het was in feite een godsdienstoorlog die niemand kon stoppen.

In de loop van enkele maanden werden vijftien miljoen mensen, voornamelijk moslims, uit hun huizen verdreven en bijna twee miljoen mensen werden gedood.

Als onderkoning had burggraaf Mountbatten tien maanden voor de voorlopig vastgestelde officiële datum met India’s onafhankelijkheid ingestemd, en mensen vroegen zich af of het geweld minder extreem zou zijn geweest als de Britten langer aan de macht waren gebleven en voor een geleidelijker overgang zouden hebben gezorgd. Ook dit meldde Alex aan MI6.

In september, een maand nadat de onafhankelijkheidsverklaring was getekend en de afscheiding van Pakistan had plaatsgevonden, verklaarde premier Nehru dat vier miljoen hindoes uit Pakistan verwijderd en naar India gestuurd moesten worden en dat vier miljoen moslims die op dat moment in India woonden zich in Pakistan moesten vestigen. Beide landen waren in oproer en eind oktober brak er tussen India en Pakistan oorlog uit. Alex droeg nu telkens wanneer ze uitging haar pistool en haar commando-mes bij zich. Hoewel het meeste geweld in Punjab was, begon India een gevaarlijke plek te worden. Ze bewaarde haar stengun op een plek waar ze er snel bij kon, voor het geval ze ooit zichzelf of hun huis zou moeten verdedigen. Tot nog toe waren ze in New Delhi niet in gevaar en het meeste geweld was ver weg, maar dat kon zomaar veranderen. Haar ouders maakten zich zorgen om haar, maar ze verzekerde hun altijd dat ze veilig waren.

Een maand na de onafhankelijkheidsverklaring werden de Watson-Smiths overgeplaatst en Richard werd nu eerste adviseur, een belangrijke promotie voor hem.

De onrust in India zette zich voort in 1948. In januari werd het land geschokt door de moord op hun spirituele leider Mahatma Gandhi. De rest van het jaar scheidden verschillende vorstenlanden zich van India af om zich bij Pakistan te voegen en andersom. De Indo-Pakistaanse Oorlog woedde voort, zonder dat die een oplossing bracht. In juni gaf burggraaf Mountbatten zijn functie als gouverneur-generaal van de Unie van India op, nadat hij deze minder dan een jaar had bekleed. De positie van onderkoning was met de onafhankelijkheid verdwenen en de functie van gouverneur-generaal werd overgenomen door een Indiër. Jawaharlal Nehru behield onwankelbaar zijn positie als premier en hield het land stevig in zijn greep.

Richards positie in India was na het vertrek van burggraaf Mountbatten onzekerder geworden. Hij bleef zo veel mogelijk onder de radar, stelde zich beschikbaar voor Britse onderdanen die nog in India woonden en deed zijn best om de gemoederen zo veel mogelijk te bedaren. Maar het leven in India was veel minder aangenaam dan toen ze er aankwamen. Ze beschikten nog over dezelfde luxe en woonden nog in hetzelfde huis, maar Alex droeg altijd haar wapens op haar lichaam, en Richard ving er een keer een glimp van op toen ze zich aankleedde.

‘Hoelang heb je die al bij je?’ vroeg hij haar, verbaasd om ze weer te zien. Hij dacht dat ze ze na de oorlog had opgeruimd.

‘Al een poosje,’ zei ze rustig. ‘Oude gewoontes slijten langzaam. Ik heb ze vijf jaar dag en nacht bij me gedragen.’ Maar hij wist dat ze daar voordat ze naar India vertrokken mee was gestopt.

‘Ben je bang hier?’ Hij was bezorgd en vertrouwde op haar oordeel over de situatie.

‘Niet echt,’ zei ze peinzend. ‘Maar ik ben graag voorzichtig. In godsdienstoorlogen kunnen de gemoederen snel verhit raken.’ De gevechten waren geografisch gezien ver bij hen vandaan, maar nu de koloniale heerschappij voorbij was, beschikten ze in India niet meer over de status die ze ooit hadden.

Een jaar later bracht Nehru daar enige verandering in door te verklaren dat India als republiek toch onderdeel kon blijven van het gemenebest. De Indiërs en Pakistanen hadden in januari ingestemd met een staakt-het-vuren en tekenden in juli een vredesverdrag. In november werd de man die Mahatma Gandhi had vermoord terechtgesteld. Twee jaar na de onafhankelijkheid leek er eindelijk weer enige orde in India terug te keren. Richard en Alex genoten van een vredige kerst, en het mooiste kerstcadeau was dat de dokter drie dagen voor Kerstmis Alex’ vermoeden bevestigde. Ze was eindelijk zwanger.

12

Alex verbaasde zich erover hoe ziek ze zich in de eerste maanden van haar zwangerschap voelde. Het was erger dan ze had verwacht en ze ging minder uit dan ze had gedaan in de ruim drie jaar dat ze daar woonden. Ze waren in een historische periode naar India gekomen, en het was een enerverende ervaring geweest om daar te zijn. Maar dat alles viel nu in het niet bij haar blijdschap over de baby en Richards vreugde daarover. Haar eigen blijdschap werd wat getemperd doordat ze zich vanaf het moment dat ze wakker werd totdat ze ’s nachts in slaap viel misselijk voelde. Wanneer dat enigszins kon ging ze ’s avonds met Richard uit, maar de rest van de tijd bleef ze in bed. Isha probeerde elke Indische remedie tegen zwangerschapsmisselijkheid die ze kende, maar tot nog toe zonder succes. Alex voelde zich de hele dag misselijk.

De baby werd in juli 1950 verwacht en ze zouden voor die tijd worden overgeplaatst. Hun vier jaar in India zaten er bijna op en Alex maakte zich zorgen dat ze zo kort voor de komst van de baby naar een ander land zouden moeten verhuizen. Ze hadden nog geen idee waar ze naartoe zouden gaan. Richard had van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Londen gehoord dat zijn leidinggevenden tevreden waren en dat hij bij de volgende ronde een mooie post toegewezen zou krijgen. Alex en hij waren allebei dol op India en de mensen daar, en ze waren diepbedroefd geweest over het geweld dat zoveel levens had gekost.

Alex begon zich in januari beter te voelen, maar slechts enkele dagen nadat de misselijkheid begon af te nemen, kreeg ze een brief van haar moeder die haar diep schokte. Haar vader was de dag na Kerstmis overleden en Victoria was volkomen ontredderd. Hij was pas drieënzestig jaar en was van het ene op het andere moment aan een hartaanval overleden. Alex was ervan overtuigd dat de dood van zijn zoons zijn leven had bekort. Ze was kapot van het verlies. Ze zat in de huiskamer op Richard te wachten toen hij thuiskwam.

‘Gaat alles goed met jou?’ Ze zag zo wit dat hij zich zorgen maakte, hoewel hij intussen aan haar bleekheid gewend was. Ze was sinds november doodziek geweest, hoewel ze dat in het begin voor hem verborgen had gehouden, tot ze zeker wist dat ze zwanger was. En nu was ze weer zo wit als een doek.

‘Mijn vader…’ zei ze, maar ze kon de zin niet afmaken. Hij was al bijna een maand dood, en zij had er niets van geweten. Terwijl zij kerstfeest vierden en zich verheugden over de baby die ze zouden krijgen, had haar moeder haar vader helemaal alleen begraven op de familiebegraafplaats, met geen van haar kinderen bij zich om haar te steunen. ‘Ik moet naar huis. Ik moet bij haar zijn,’ zei Alex. Ze was diep geschokt door de dood van haar vader en maakte zich zorgen om haar moeder.

‘Dat kan niet,’ zei Richard fel. ‘Daar ben je niet fit genoeg voor.’

‘Ik heb geen malaria.’ Ze schonk hem een zwak glimlachje. ‘Ik ben zwanger.’

‘Straks raak je de baby kwijt.’ Ze hadden zo lang op haar zwangerschap moeten wachten. Ze hadden het drie jaar geprobeerd.

‘Nee, dat gebeurt niet. Vrouwen varen al eeuwen terwijl ze zwanger zijn.’ Maar het zou een lange reis zijn. Het zou weken duren om in Engeland te komen. ‘Misschien kan ik vliegen.’

‘Vraag het aan de dokter. Misschien is dat nog slechter, zo hoog in de lucht.’ Hij had liever dat ze helemaal niet zou gaan.

‘Vliegen gaat sneller. Ik wil een paar weken bij mijn moeder doorbrengen. Ik moet gaan, Richard. Ze is helemaal alleen. Ik krijg de indruk dat ze totaal overdonderd is door alles wat ze moet doen.’ Het was de eerste keer dat het Alex echt speet dat ze Engeland hadden verlaten. Daarvoor hadden haar ouders elkaar gehad. Nu was haar moeder op haar eenenzestigste alleen. Ze had niet verwacht nu al weduwe te worden. Het minste wat Alex voor haar kon doen was naar huis gaan om haar een poosje gezelschap te houden. Ze was het enige kind dat Victoria nog overhad.

De volgende dag ging ze naar de dokter om de situatie aan hem uit te leggen. Hij was niet verrukt van het idee dat ze zo’n lange reis zou maken, maar de eerste drie maanden waren voorbij, en hij dacht dat vliegen misschien minder traumatisch voor haar zou zijn dan een lange zeereis.

Richard regelde met tegenzin haar reis. Ze zou vliegen met BOAC en verschillende keren moeten overstappen. De hele reis zou bijna veertig uur duren. Het zou verschrikkelijk vermoeiend zijn, maar ze zou op die manier meer tijd bij haar moeder kunnen zijn, in plaats van weken te verspillen op een boot. En ze was vastbesloten om te gaan. Richard had voor de volgende dag een plaats in het vliegtuig voor haar geboekt. Die nacht lagen ze bij elkaar. Hij hield haar vast terwijl zij huilde om haar vader, en hij was bang dat ze door de lange reis de baby zou verliezen.

‘Zorg alsjeblieft goed voor jezelf. Ik maak me verschrikkelijke zorgen om je.’

‘Dat hoeft niet. Het komt goed.’ Ze stapte uit bed, pakte haar laatste spullen in en verscheen in de slaapkamer met haar stengun in haar hand. Richard schrok toen hij het wapen zag.

‘Wat doe je daarmee?’ Hij ging rechtop in bed zitten.

‘Het is mijn oude vriend.’ Ze grijnsde naar hem. ‘Ik vind dat jij hem moet hebben nu ik er niet ben. Je weet nooit wanneer je zoiets nodig hebt.’

‘Ik ben getrouwd met een huurmoordenaar. Jij bent de enige vrouw die ik ken die wapens meeneemt als ze op reis gaat en een eigen machinepistool heeft.’

Ze grijnsde weer. ‘Waar zal ik het neerleggen?’ Het herinnerde Richard er weer aan dat Alex, ongeacht wat ze daarover zei, in de oorlog meer had gedaan dan stenen van Engeland naar Schotland rijden om landingsstroken aan te leggen. Daar had ze geen wapen bij nodig gehad.

‘Waar heeft dat ding de afgelopen jaren gelegen?’

‘Achter slot en grendel in mijn kast.’ Ze had ook een doos kogels bij zich en hij schudde zijn hoofd.

‘Laat maar liggen waar het lag, geef me alleen de sleutel.’ Ze liep weg om het wapen op te bergen en gaf hem de sleutel toen ze terugkwam naar bed. Hij keek haar weer hoofdschuddend aan. ‘Soms heb ik het idee dat ik je niet ken. Je bent altijd sterker dan ik denk. Ik heb in dezelfde oorlog gezeten als jij, maar ik loop niet rond met een machinepistool, of met dat akelige kleine mes van jou.’

‘Ik heb er vijf jaar op vertrouwd. Jij zat in een vliegtuig,’ zei ze eenvoudig, en hij boog zich naar haar toe om haar te kussen.

‘Ik zou het je niet graag zien gebruiken, je bent waarschijnlijk een betere schutter dan ik.’

‘Dat betwijfel ik.’ Ze vroeg zich af wat hij zou zeggen als hij wist dat ze werkte voor MI6. Hij zou het niet prettig vinden. Ze had die dag radiocontact met hen gehad om de situatie uit te leggen en te zeggen dat ze na de dood van haar vader een paar weken terugging naar Engeland. Als ze daar was, zou ze contact met hen opnemen. In de tussentijd zou ze niets kunnen melden. Het was de laatste tijd toch al vrij rustig en omdat ze zo ziek was geweest, was ze erg weinig uitgegaan.

Richard bracht haar de volgende dag naar het vliegveld voor de eerste etappe van haar reis. Hij kuste haar en hield haar lang vast voordat hij haar liet gaan. Ze zwaaide terwijl ze naar het vliegtuig liep. Ze was verdrietig maar sterk, en ze verlangde ernaar om haar moeder te zien. Hij bleef haar nakijken tot ze was ingestapt en keek hoe het vliegtuig opsteeg. Hij bad dat zij en de baby veilig bij hem zouden terugkeren. Hij wilde niet dat een van hen iets zou overkomen. En terwijl de chauffeur hem naar zijn kantoor reed, glimlachte hij terwijl hij terugdacht aan hoe jong ze er had uitgezien toen ze de vorige avond met haar oude wapen in haar handen in hun slaapkamer stond. Ze was een opmerkelijke vrouw en het speet hem dat ze alleen naar huis moest gaan. Maar hij kon op dat moment niet uit India weg, hij had het te druk.

De vlucht naar Londen leek eindeloos te duren, hoewel ze veel sliep. Toen Alex in Londen aankwam, was ze veertig uur onderweg geweest.

Ze nam een bus van het vliegveld naar het station en nam de trein naar Hampshire. Haar moeder had er geen idee van dat ze kwam. Alex nam een taxi vanaf het station en liep met haar koffer het huis in, net toen haar moeder met een mand aan haar arm naar de markt wilde gaan. Ze gaf een gil toen ze Alex zag en zag eruit alsof ze ging flauwvallen.

‘Wat doe jij hier? Jij bent in New Delhi, en je bent zwanger.’

‘Ik ben zwanger,’ zei ze met een glimlach, terwijl ze haar moeder omhelsde, ‘maar nu ben ik hier. Ik ben naar je toegekomen.’ Bij die woorden barstte haar moeder in tranen uit, en ze liepen samen naar de bibliotheek om te praten. Haar moeder vertelde Alex alle details van hoe het was gebeurd. Haar vader had plotseling vreselijke pijn in zijn borst gekregen, en toen was hij zomaar in elkaar gezakt en overleden. Alex hield haar moeders hand vast en sloeg haar arm om haar heen. Haar moeder was overweldigd en dankbaar dat ze was gekomen.

‘Ik denk niet dat papa het verlies van Willie en Geoff te boven is gekomen. Het was te veel voor hem. Hij had zulke hoge verwachtingen van ze,’ zei Alex verdrietig. Hij had veel minder hoge verwachtingen gehad van zijn dochter, behalve wat betreft met wie ze zou trouwen. Maar uiteindelijk mocht hij Richard graag en toen ze gingen trouwen was hij erg op hem gesteld.

‘Ik denk dat je gelijk hebt. Hoe is het in India?’ vroeg haar moeder.

‘Beter. Het land komt langzaam tot rust. Het was een poos een chaos. Ik denk dat ze het allemaal te snel hebben gedaan. We zijn daar bijna klaar. Richard wacht op zijn volgende aanstelling.’

‘Ik zou willen dat ze jullie een poosje naar huis zouden sturen,’ zei Victoria treurig.

‘Dat gaan ze niet doen.’ Ze wilde haar moeder geen valse hoop geven. ‘Ze sturen ons tussen aanstellingen door niet naar huis. Maar ik ben nu tenminste hier.’

‘Ben je moe? Dat kan niet anders, je hebt dagen gevlogen!’

‘Veertig uur. Ik ben een beetje moe, maar ik heb onderweg geslapen. Wilt u dat ik met u meega naar de markt?’

‘Ik ga wel. Ik blijf niet lang weg. Neem jij een bad en een kopje thee, dan kom ik zo snel mogelijk terug.’ Ze leek er beter uit te zien, alleen maar nu ze Alex zag.

‘Hoe is het met de kinderen?’ vroeg Alex, en haar moeder keek treurig.

‘Er zijn er nog maar drie over. De anderen werken in Londen. Een van hen woont in Liverpool, en een in Manchester. Een zit op de universiteit in Edinburgh. Het zijn lieve kinderen. Ze kwamen allemaal met kerst naar huis.’

Alex glimlachte. Het was fantastisch dat ze dit hadden gedaan. Haar ouders hadden er nooit spijt van gehad.

‘Ik ben zo terug,’ zei Victoria. Ze pakte haar mand en ging door de voordeur naar buiten. Alex wilde met haar moeder het graf van haar vader bezoeken, maar ze was daar nog niet aan toe.

Zodra haar moeder weg was, liep Alex naar de telefoon. Ze stuurde een telegram naar Richard dat ze veilig was aangekomen en nu in Hampshire was. Daarna belde ze haar contactpersoon bij MI6 bij wie ze moest rapporteren wanneer ze in het land was. Ze meldde waar ze was en hoe ze haar konden bereiken en zei dat ze weer zou bellen voordat ze terugging naar New Delhi. Daarna belde ze Bertie bij MI5. Hij was blij van haar te horen en condoleerde haar met haar vader. Hij vertelde dat het goed met hem ging en dat hij plezier had in zijn werk. Ze vertelde hem kort hoe het er in India voor stond, en niets daarvan verbaasde hem.

Toen ze had opgehangen, dacht ze erover om Samantha Watson-Smith te bellen. Ze waren sinds een jaar terug in Engeland en woonden in een piepklein appartement buiten Londen, zonder hulp. Ze vond het afschuwelijk. Ze hoopten op een aanstelling op een gerieflijke plek, waar ze van alle gemakken voorzien zouden zijn. Alex had sinds hun vertrek een paar brieven met haar gewisseld, maar ze had het zo druk met de jongens dat ze zelden tijd had om te schrijven.

Daarna ging Alex naar boven, naar haar oude kamer, en ze besloot daar te gaan slapen, omdat ze dit keer alleen was. Toen haar moeder terugkwam had ze gebaad en een zwarte rok en trui en zwarte kousen aangetrokken. Ze droeg zwart, uit respect voor haar vader.

Toen ze haar moeder thuis hoorde komen, ging ze haar helpen de boodschappen uitpakken. Het voelde goed om daar te zijn en een handje te helpen.

‘Hoe voel je je trouwens?’ vroeg haar moeder aan haar.

‘Nu beter. De eerste maanden was ik zo ziek als een hond.’

‘Met jou was ik ook ziek. Met de jongens heb ik nooit last gehad.’ Ze schonk Alex een glimlach.

‘Het komt in juli. Tegen die tijd zijn we overgeplaatst.’

‘Ik hoop naar een behoorlijk plek met een goed ziekenhuis,’ zei haar moeder. Daarna maakte ze een lunch voor hen beiden.

Alex was uitgeput van de reis en ging die avond vroeg naar bed, maar ze was blij om thuis te zijn, en ze wist dat het voor haar moeder een groot verschil maakte. Ze kon nog steeds niet geloven dat haar vader was overleden. Ze zou willen dat hij lang genoeg had geleefd om te weten van de baby. Hij was te jong gestorven, net als haar broers. En nu droeg zij een nieuw leven in zich. Ze dacht erover na hoe vreemd het leven was, met zijn verliezen en zijn geschenken, en toen viel ze in slaap.

Toen ze wakker werd sneeuwde het, en na het ontbijt gingen haar moeder en zij naar buiten en liepen ze naar de plek waar haar vader was begraven. Er was nog geen grafsteen. Ze stonden daar lange tijd, hand in hand, terwijl de sneeuw op hun hoofd en hun schouders viel, en daarna liepen ze terug naar het huis voor een kop warme thee. Alex maakte een vuur voor hen in de bibliotheek. Het voelde vreemd om thuis te zijn, maar ook warm en behaaglijk. Ze hadden zo lang in India gewoond, en hun leven was daar zo anders.

Die avond kaartten ze samen en in het weekend namen ze de kinderen mee naar de bioscoop. Verschillende buren kwamen langs om te zien hoe het met Victoria ging, en ze waren verrast en blij voor haar toen ze zagen dat Alex thuis was.

Alex bleef drie weken bij haar moeder, waarin ze voldoende tijd hadden om te bespreken wie het landgoed nu moest gaan beheren. Victoria voelde zich niet in staat die taak op zich te nemen en Alex woonde te ver weg. De man die Edward had geholpen was bereid het te doen, en voor grotere beslissingen zou hij contact houden met Alex. En toen moest ze terug. Het was nog moeilijker om weg te gaan dan de eerste keer. Ze was vier jaar niet thuis geweest. Haar ouders hadden beloofd naar India te komen, maar ze hadden dat nooit gedaan. Ze wist dat haar moeder nooit alleen zou komen, dus ze had geen idee wanneer ze haar weer zou zien. Ze wilde geen jaren voorbij laten gaan zonder haar te zien, vooral niet nu haar vader was overleden en haar moeder alleen was.

‘Ik wil graag dat u komt om uw kleinkind te zien,’ zei ze schor, toen ze wegging.

‘Dat zal ik doen. Ik beloof het. En je brieven zijn fantastisch.’ De tranen liepen Victoria over de wangen. Alex wilde niet dat ze meeging naar het vliegveld. Dat zou voor hen allebei te moeilijk zijn, en haar moeder zou dit keer niet haar man hebben om mee terug naar huis te gaan. Het zou een lange, eenzame treinreis naar Hampshire zijn.

‘Ik zal u foto’s sturen van de baby. Als het een jongen is, noemen we hem naar papa.’ Toen Victoria dit hoorde, moest ze weer huilen. Uiteindelijk maakte Alex zich met moeite van haar los en stapte ze in de auto die klaarstond om haar naar de trein naar Londen te brengen, vanwaar ze per bus naar het vliegveld zou gaan. Haar lange terugreis was begonnen.

Haar moeder stond haar vanuit de deuropening na te zwaaien, tot de auto uit het zicht was verdwenen, en toen ging ze in de keuken zitten en huilde. Ze vroeg zich af of ze haar dochter ooit terug zou zien, of de baby die ze in haar buik droeg. Waar Richard ook een nieuwe aanstelling zou krijgen, het zou altijd heel ver weg zijn.

De hele weg naar Londen dacht Alex aan haar moeder, en haar overpeinzingen kwamen steeds op hetzelfde neer. Ze voelde zich verschrikkelijk schuldig dat ze haar achterliet, maar ze moest terug naar Richard. Ze hoorde nu bij hem, en ze zouden binnenkort moeten verhuizen. Ze was blij dat ze haar moeder had bezocht. De reis leek nog langer dan op de heenweg.

Ze had Richard een telegram gestuurd met haar aankomsttijd in Delhi. Ze wist niet of hij naar het vliegveld zou komen, maar ze hoopte dat hij dat zou doen. Je zag nu de lichte bolling van de baby. Ze was vier maanden zwanger. Ze was naar haar oude dokter in Hampshire gegaan en hij had gezegd dat alles in orde leek en dat de baby goed groeide.

Alex sliep tijdens haar laatste vlucht tot het vliegtuig in Delhi landde en ze liep met haar handbagage de trap af. Haar moeder had voor de baby een truitje en een mutsje gebreid, die ze in haar reistas had gestopt.

Duizelig van de lange reis liep ze naar de terminal. Zodra ze daar naar binnen stapte, zag ze Richard, en hij kwam meteen naar haar toe en klemde haar met zijn machtige armen dicht tegen zich aan.

‘O, mijn god, ik heb je zo gemist,’ zei hij. Hij hield haar lange tijd vast, en toen liepen ze samen de luchthaven uit. Zijn auto met chauffeur stond al te wachten. Richard gaf Alex’ koffer aan Raghav en stapte naast haar in de auto.

‘Heb je iemand doodgeschoten met mijn wapen?’ fluisterde ze, en hij lachte.

‘Ik heb het niet aangeraakt. Je bent een gevaarlijke vrouw. Hoe is het met je moeder?’ vroeg hij.

‘Verdrietig.’ Hij knikte. Wat kon je anders verwachten? ‘Ik vond het verschrikkelijk om haar achter te laten. Ze zal nu zo eenzaam zijn. Ik hoop dat ze komt om de baby te zien, waar we dan ook zijn.’ Hij keek een beetje ongemakkelijk toen ze dit zei, en Alex had het vermoeden dat er iets mis was. Hij was duidelijk blij om haar te zien, maar het leek alsof iets hem dwarszat. Ze vroeg er pas naar toen ze thuis waren aangekomen en alleen in hun slaapkamer waren. Isha had haar een dienblad met wat soep en lichte kost gebracht om haar te verleiden iets te eten, en Alex had haar hartelijk bedankt. ‘Wat is er mis?’ vroeg ze onmiddellijk aan hem.

‘Niets, eigenlijk. Ik heb mijn nieuwe aanstelling. Ik hoopte op iets anders dan wat we hier hadden. Europa misschien, nu het er weer wat beter voorstaat.’ Zij zou dat ook fijn hebben gevonden, vooral nu haar moeder alleen was.

‘Wat hebben we gekregen?’ Ze vroeg zich af of ze naar de binnenlanden van Afrika zouden worden gestuurd, of naar een of andere primitieve plek.

‘Pakistan.’ De teleurstelling was aan zijn ogen en zijn gezicht af te lezen. ‘We zijn hier al een hele tijd, en er zal niet veel veranderen. Ze vinden dat ik de situatie hier nu zo goed ken, omdat ik er al was toen de transitie plaatsvond, dat ze me naar de andere kant willen overplaatsen. Het is eigenlijk de andere kant van de medaille, maar het leven zal voor jou in Pakistan niet zo comfortabel zijn als hier. Ze zeggen dat ze ons een mooi huis geven in Karachi. Het spijt me, Alex. Ze hebben me voor volgende keer een toppositie beloofd. Ze hebben me deze keer tot hoge commissaris benoemd. Dat is een stap vooruit.’

‘Een erg mooie stap vooruit.’ Ze keek hem glimlachend aan. In een ander land zou hij nu ambassadeur zijn. Binnen het gemenebest hadden ze geen ambassadeurs, maar hoge commissarissen. ‘Wanneer gaan we?’

‘In mei.’ Dat was over drie maanden. Ze zou dan zeven maanden zwanger zijn. ‘Vind je het vervelend om de baby daar te krijgen?’

‘Het is daar net zo goed als overal.’ Ze maakte zich er geen zorgen over.

‘De ambassade heeft haar eigen arts, en hij is tenminste Brits. Dus de baby wordt niet gehaald door een of andere vent die Urdu of Bengali spreekt.’

Ze moest lachen bij de gedachte. ‘Ik denk niet dat het de baby iets kan schelen,’ zei ze, en hij lachte.

‘Je bent een heldin. Het spijt me dat ik geen post met meer glamour heb gekregen.’

‘Ik heb geen glamour nodig,’ zei ze, en ze kuste hem. ‘Alleen jou.’

‘Ik ben een gelukkig man,’ zei hij, en hij meende het. ‘Ook al sleep je een boel wapens mee.’ Daar moesten ze allebei om lachen.

Ze vonden het verdrietig om de vrienden die ze in New Delhi hadden gemaakt achter te laten, maar een aantal van hen was al vertrokken. In de diplomatengemeenschap zag je voortdurend andere gezichten, wat het leven ook interessant maakte. Alex was het erg gaan waarderen, en Richard ook.

Alex vond het vooral verdrietig om Isha en Sanjay achter te laten, toen ze New Delhi verlieten. Het waren erg vriendelijke, zachtaardige en loyale mensen. Ze beloofde contact met hen te houden en hun foto’s te sturen van de baby.

Ze hadden het grootste deel van hun spullen al naar Karachi gestuurd en Alex was aangenaam verrast toen ze het huis daar zag. Het was niet zo mooi en luxueus als het huis in New Delhi, en de staf was er niet zo uitgebreid, maar het was groot, aangenaam en rustig, en er werkten genoeg mensen om hen van alle gemakken te voorzien. Alex koos bijna direct na aankomst een kamer uit voor de baby. De week daarop ging ze met haar chauffeur naar het marktplein om een wieg te kopen. Ze vond een mooie, die met de hand was uitgesneden.

De hoge commissaris voor wie Richard werkte, Sir Laurence Grafftey-Smith, was daar al sinds Pakistan onafhankelijk was geworden en zou over een jaar vertrekken. Richard mocht hem graag.

Het sociale leven in Karachi was veel rustiger dan dat in New Delhi, wat Alex op dit moment goed uitkwam. Toen ze hun nieuwe huis op orde had gebracht, was ze te moe om uit te gaan. Ze bezocht met Richard een paar cocktailparty’s en ging met hem naar één officieel diner. Ze was inmiddels acht maanden zwanger en voelde zich in de hitte net een aangespoelde walvis. De baby was groot en zij was uitgeput.

Ze ontmoette de plaatselijke Britse dokter en hij vond de baby groot, maar zij had na de misselijkheid in het begin geen problemen meer gehad. Er was een kraamkliniek waar de vrouwen van de Europese diplomaten naartoe gingen en ze was van plan daar te bevallen. Alle verpleegsters waren Engels of Frans.

Hun huis in Karachi had een brede veranda, waar ’s avonds een heerlijk briesje stond. Ze lag daar een week voor de uitgerekende datum samen met Richard toen de vliezen braken. Ze belden de dokter, die hen naar de kliniek stuurde. Zelf zou hij later komen. De weeën waren nog niet begonnen en bij een eerste kind duurde de bevalling meestal lang. Richard bracht haar zelf naar de kliniek. Hij had al eerder gekeken waar het was. Toen ze aankwamen zag alles binnen er smetteloos uit. Ze onderzochten Alex en lieten Richard een poosje bij haar blijven. Ze zeiden dat de bevalling nog niet was begonnen. Voor het eerst wenste Alex dat ze thuis was, in Engeland, bij haar moeder. Ze voelde zich opeens ver van huis en ze was angstig. Ze had honderden keren de vijand getrotseerd en was in situaties geweest waar de meeste mannen zich niet in zouden hebben gewaagd, maar nu ze op het punt stond een baby te krijgen, voelde ze zich niet tegen de situatie opgewassen. Hij zag de angst in haar ogen.

‘Heb je je wapen meegenomen?’ fluisterde hij in haar oor, en ze lachte. Hij had er slag van om de spanning uit de situatie te halen en haar het gevoel te geven dat alles prima ging, zelfs als dat niet zo was.

‘Mijn pistool zit in mijn tas,’ fluisterde ze terug.

‘Je kunt altijd de dokter doodschieten als je hem niet aardig vindt.’

‘Ik wou dat ik thuis was, bij mijn moeder,’ zei ze verdrietig, en een traan gleed langs haar wang naar beneden. Plotseling zag ze er jong en angstig uit.

‘Ik zou willen dat ik bij je mocht blijven,’ zei hij bezorgd, maar ze hadden dat al gevraagd en het was afgewezen. Er was een wachtkamer voor vaders, of anders kon hij naar huis gaan en terugkomen als de baby geboren was, wat de meeste mannen deden. De verpleegsters zeiden dat ze hem zouden bellen als de baby er was, maar hij had Alex beloofd dat hij niet weg zou gaan.

Ze dommelde een poosje, maar rond middernacht werd ze wakker van de eerste weeën. Ze waren pijnlijk en kwamen kort op elkaar, en Richard zag dat het erg snel ging. Toen kwam de dokter en Richard moest weg. De dokter verzekerde hem dat het niet lang zou duren.

‘Volgens de zusters heeft de baby haast.’ Hij glimlachte en sloot de deur, en Richard dacht dat hij Alex daarna hoorde schreeuwen van pijn. Hij ijsbeerde een uur lang door de gangen, in afwachting van nieuws. Een paar minuten nadat de dokter was gearriveerd hadden ze Alex naar de verloskamer gebracht. Ten slotte ging Richard ten einde raad in de wachtkamer zitten. Alle zusters zeiden dat ze hem meteen zouden waarschuwen als de baby was geboren.

Ze was twee uur in de verloskamer geweest toen de dokter met een brede glimlach in de wachtkamer verscheen.

‘U hebt een prachtige zoon, meneer Montgomery. Uw vrouw heeft het erg goed gedaan. Het is een grote knul van negen pond.’

Richard kromp bijna ineen. Het klonk hem pijnlijk in de oren. ‘Wanneer kan ik naar Alex toe?’

‘Ze zal snel terug zijn in haar kamer.’ Hij vertelde Richard niet dat hij net klaar was met hechten. De baby was zo groot dat ze diep was ingescheurd en de bevalling was snel maar zwaar geweest. Een verpleegster kwam naar hem toe om hem de baby te laten zien. Hij had een rond gezichtje en Alex’ blonde haar. Hij zag eruit als een mollig eendje, met lichte donshaartjes op zijn hoofd. Richards hart smolt meteen toen hij hem zag. Hij was in een blauwe deken gewikkeld, en zodra zijn vader hem had gezien, brachten ze hem naar de babykamer. De dokter was inmiddels weer vertrokken.

Het duurde nog twee uur voordat Alex werd teruggebracht naar haar kamer. Ze was suf van de ether die ze haar hadden gegeven tijdens het hechten en tegen de pijn na afloop. Toen Richard haar kamer binnenliep, zag ze er geradbraakt uit, met donkere kringen onder haar ogen.

‘Gaat het?’ vroeg hij, terwijl hij zich over haar heen boog om haar te kussen.

‘Ik denk het wel.’ Ze wilde hem niet vertellen hoe erg het was geweest, maar hij kon het zien. Totdat ze werd gehecht hadden ze haar niets gegeven tegen de pijn, en het was veel erger geweest dan ze haar hadden verteld. Samantha zei altijd dat het net zo makkelijk was als boontjes doppen, maar ze wist nu dat dat een schaamteloze leugen was. Haar moeder had laten doorschemeren dat het de eerste keer misschien zwaar zou zijn, maar ze had haar niet bang willen maken.

‘Hij is zo mooi, en jij ook.’ Richard kuste haar, waarna hij naast haar op het bed ging zitten en haar hand vasthield tot ze weer in slaap viel. Terwijl ze daar lag, kwam de zon op en het zonlicht stroomde de kamer binnen. Het voelde als een zegening. Richard keek naar zijn slapende vrouw. Ze hadden een zoon. En terwijl hij daar zat, wist hij dat dit het kostbaarste moment van zijn leven was.

13

Ze noemden de baby Edward William Geoffrey Montgomery, zoals ze haar moeder had beloofd. Richard maakte een foto van haar met de baby in haar armen om naar haar moeder toe te sturen. Na een week mocht Alex de kliniek verlaten. Ze gaf borstvoeding, en hij was een hongerige baby. Hij was pas een week oud, maar hij leek wel drie maanden.

Richard raakte wegwijs in zijn nieuwe functie en leerde langzaam de stad kennen. Er speelden nog steeds religieuze problemen, de deling had nog zijn gevolgen en er was het probleem van de uitruil van vier miljoen moslims voor vier miljoen hindoes, een gigantische onderneming die bijna onuitvoerbaar was en die nog steeds niet was voltooid. De mensen die werden verplaatst hadden geen plek om naartoe te gaan.

Alex was blij om Richard te zien als hij ’s avonds thuiskwam. Ze was binnen een paar weken weer op de been. Ze genoot van de baby en had sinds New Delhi haar sociale leven drastisch ingeperkt. Maar ze besefte dat ze de draad binnenkort weer zou moeten oppakken om verslag te kunnen uitbrengen aan MI6. Het sociale leven in Karachi was niet zo intens. Ze vond het heerlijk om thuis te zijn met de baby en had weinig zin om uit te gaan.

In oktober begon ze Richard weer te vergezellen naar diplomatenfeestjes. Ze was diep onder de indruk toen ze de premier, Liaquat Ali Khan, ontmoette. Hij was een van de grote leiders van Pakistan, een kampioen van onafhankelijk bestuur. Hij was een staatsman, advocaat en een politiek theoreticus. Hij was van India’s interim-regering minister van Financiën geweest, waarna hij de eerste premier van Pakistan was geworden. Ook deed hij dienst als minister van zaken met betrekking tot het gemenebest en Kashmir. Alex bewonderde hem en vond hem toen ze hem sprak een fascinerend persoon. Ze stuurde een verslag van hun ontmoeting naar MI6, met veel lof voor de premier, die in Pakistan zeer geliefd was.

De rest van het jaar ging zonder noemenswaardige gebeurtenissen voorbij.

De nieuwe hoge commissaris, sir Gilbert Laithwaite, Richards nieuwe baas, arriveerde aan het begin van het nieuwe jaar. Hij was Brits-Iers, geboren in Dublin, en een oorlogsheld uit de Eerste Wereldoorlog. Hij had meer dan dertig jaar in India gewoond en had onder verschillende samenstellingen van het Indiaas bestuur gewerkt als hoogste privésecretaris van de onderkoning. Hij was ook plaatsvervangend staatssecretaris van India geweest en was net teruggekeerd na gedetacheerd te zijn geweest als ambassadeur van Ierland. Nu was hij hoge commissaris van Pakistan. Richard mocht hem vanaf het eerste moment dat hij hem ontmoette en wist dat hij veel van hem kon leren. Het zou zijn aanstelling in Pakistan veel meer de moeite waard maken. Tot nog toe was er weinig gebeurd, wat na India in zekere zin een opluchting was.

In februari werd iedereen opgeschrikt door een mislukte staatsgreep. Na een betrekkelijk vreedzaam jaar werd het land op 16 oktober 1951 hevig geschokt door de moord op premier Liaquat Ali Khan, die Alex had ontmoet en die zoveel indruk op haar had gemaakt. Het werd beschouwd als een drama en hij werd de Martelaar van de Natie genoemd. Khan was twee keer in de borst geschoten. Zijn moordenaar werd ter plekke gedood en er werd gezegd dat hij een professionele huurmoordenaar was. Het land was in diepe rouw na de dood van de premier. Richard en de hoge commissaris hadden verschillende ontmoetingen met Pakistaanse leiders.

Het betrekkelijk vreedzame jaar daarvoor had Alex en Richard de tijd gegeven om van hun zoon te genieten, die in juli één jaar was geworden en een paar weken later begon te lopen. Hij was een blije, levendige peuter en Richard bracht elk moment dat hij niet hoefde te werken met hem en Alex door. Alex probeerde haar moeder over te halen om hem te komen opzoeken, tot nog toe zonder succes. Ze wilde niet alleen reizen, hoewel ze Alex vreselijk miste en haar kleinzoon wilde zien. Maar het was niet genoeg om haar huis te verlaten. Ze voelde zich niet goed. Ze had zich sinds de dood van haar echtgenoot steeds meer teruggetrokken en durfde het niet eens aan om naar Londen te gaan, laat staan naar Pakistan.

Kleine Edward was een week na de dood van de premier vijftien maanden oud toen hij een soort griep kreeg, met hoge koorts. Alex wist niet goed wat het was, maar ze gingen nog dezelfde avond met hem naar het ziekenhuis. Toen ze daar aankwamen ijlde hij, en Richard en Alex wisten zich geen raad. De dokter die hem onderzocht vertelde hun dat hij cholera had, wat in die tijd zowel in Pakistan als in India veel voorkwam. Een halfuur nadat ze hem naar het ziekenhuis hadden gebracht was hij buiten bewustzijn. Ze bleven de hele nacht bij hem en Alex en de verpleegsters probeerden hem voortdurend met natte doeken af te koelen, maar de koorts zakte niet. In de ochtend was hij in diepe coma. Alex en Richard zaten naast zijn bed en hielden hem vast. Kleine Edward stierf vroeg in de middag.

Nadat hij was gestorven hield Alex hem in haar armen. De dokter verzekerde hun dat ze niets voor hem hadden kunnen doen. Ze waren ontroostbaar en hielden twee dagen later een rouwdienst voor hem. Daarna werd hij gecremeerd, en Alex bewaarde de kleine urn met zijn as naast haar bed. Ze lag daar dag en nacht met haar ogen dicht aan hem te denken en speelde de film van zijn korte leventje in haar hoofd af. Ze zag steeds die laatste verschrikkelijke nacht voor zich, toen ze niets konden doen om hem te redden. Ze had het gevoel dat ze zelf was doodgegaan.

Alex belde een vriendin van haar moeder in Hampshire en vroeg haar naar Victoria te gaan om haar persoonlijk te vertellen wat er was gebeurd. Ze wilde niet dat haar moeder het zou lezen in een telegram, als ze alleen was.

Zodra Victoria het nieuws had gehoord belde ze Alex in Karachi op en probeerde haar alle troost te geven die ze kon. Zelf had ze ook twee zoons verloren. Ze voelde zich verschrikkelijk schuldig dat ze hem niet was komen bezoeken, maar ze voelde zich niet goed. Ze had na de dood van Alex’ vader hartproblemen gekregen en was bang voor de lange reis. En nu had ze een kleinzoon verloren die ze nooit had ontmoet.

Alex praatte lange tijd met haar moeder aan de telefoon en huilde al die tijd. Een week later trof Richard haar toen hij thuiskwam aan in de kamer van hun zoon. Ze was babyspulletjes aan het inpakken. Tot dat moment had ze er niets van aangeraakt. Maar Edward kwam niet meer terug. Richard kwam bij haar staan en ze huilden allebei terwijl ze al zijn kleertjes opvouwden en ze samen met zijn speelgoed in een grote doos stopten. Ze wilde ze bewaren, maar ze kon het niet aan om ze elke dag te zien. Toen alles was ingepakt, deed ze zachtjes de deur van zijn kamer achter zich dicht. Ze ging er maandenlang niet meer naar binnen. Het was te pijnlijk. Steeds als Richard uit zijn werk kwam, zag ze eruit alsof ze had gehuild. Ze ging met hem mee naar belangrijke sociale gelegenheden, maar waar ze niet per se naartoe hoefde, meed ze. Ze kon zich niet voorstellen dat ze ooit weer gelukkig zou zijn. De dood van koning George VI bood enige afleiding, hoewel alles nu onbelangrijk leek en ver van haar af leek te staan.

Een maand later, vijf maanden na Edwards dood, ontdekte Alex tot haar schrik dat ze zwanger was. Ze wilde ooit in de toekomst wel weer een kind, maar niet zo snel. Ze rouwde nog om Edward en wist dat ze dat altijd zou blijven doen. Ze voelde zich nog niet klaar om haar hart te openen voor een andere baby. Maar het lot had voor haar beslist.

Ze was dit keer niet ziek, maar haar geest was er niet bij. Ze gedroeg zich alsof er niets aan de hand was, en sprak nooit over de baby of de zwangerschap. Ze wilde niet verliefd worden op een nieuw kind dat het noodlot weer van haar af zou pakken.

‘Wil je dit keer naar huis om de baby te krijgen?’ vroeg Richard zacht aan haar, maar ze schudde haar hoofd. Ze stuurde nog steeds gecodeerde boodschappen naar MI6 en af en toe ging ze uit met Richard, maar sinds de dood van Edward was ze depressief en Richard wist zich geen raad. Hij had erover gepraat met de dokter en die had gezegd dat ze zich beter zou voelen als de nieuwe baby er was, maar Richard was daar niet zo zeker van. In alle jaren dat hij Alex kende, had hij haar nog nooit zo gezien. Hij vroeg zich af of hij haar naar huis moest brengen, zodat ze een poosje bij haar moeder kon zijn. Alex sprak haast geen woord tegen hem. Ze was in oktober 1952 uitgerekend, bijna precies een jaar na Edwards dood. Ze was nog steeds depressief.

Ze deden plichtmatig alles om samen een normaal leven te leiden, maar Richard wist dat Alex er niet bij was. Dat was al een jaar zo.

Hij nam haar mee naar New Delhi voor een feest van de hoge commissaris. Hij dacht dat het haar goed zou doen om haar oude vrienden te zien, en New Delhi was levendiger dan Karachi. Het was een prachtig feest en Alex zag er beeldschoon uit, maar hij zag aan haar dat het haar allemaal niets deed. Er was met de dood van de kleine Edward iets in haar gestorven, en Richard wist niet hoe hij haar terug moest krijgen. ’s Nachts, als ze dicht tegen elkaar aan lagen, voelde hij de baby schoppen, maar Alex sprak er met geen woord over. Ze legde nooit zijn hand op haar buik en glimlachte niet wanneer de baby schopte, zoals ze de eerste keer had gedaan. Ze leek zich af te sluiten van alles in haar leven, zelfs van Richard.

Alex had het hele jaar in een mist geleefd. Hij vroeg zich af of ze ooit weer de oude zou worden. Hij vroeg haar hem te helpen met het ontvangen van gasten, wat ze met tegenzin deed, en hij moest haar bijna uit bed sleuren om het te doen. Twee weken voor de uitgerekende datum had ze nog steeds niets voor de nieuwe baby in huis. Ze waren volkomen onvoorbereid. Ze hadden Edwards wieg samen met zijn andere spulletjes weggedaan, en ze hadden niet eens een mand of een bedje voor de baby om in te slapen. Ze had Edwards wieg weggegeven aan iemand die hem nodig had.

Ze had net iets naar de kinderkamer gebracht toen haar vliezen braken. Plotseling lag er een plas water om haar voeten en ze raakte in paniek.

Ze keek Richard met doodsangst in haar ogen aan, en het leek alsof ze op het punt stond hard weg te rennen.

‘Ik ben er niet klaar voor… Ik kan niet… Ik kan dit niet nog eens doen,’ fluisterde ze tegen hem.

‘Het komt goed.’ De bevalling was de vorige keer prima verlopen. Edwards dood had daar niets mee te maken gehad.

Toen Richard de dokter thuis opbelde, zei zijn vrouw dat hij weg was, maar snel terug zou komen. Richard ging dit aan Alex vertellen, die op bed in de ruimte lag te staren.

‘We kunnen beter naar de kliniek gaan,’ zei hij rustig. ‘De dokter is niet thuis, maar zijn vrouw zegt dat hij snel terugkomt.’ Hij maakte zich zorgen over haar.

‘Het kan me niet schelen. Ik ga daar niet meer naartoe.’ Richard schrok daarvan, en van de felheid waarmee ze het zei. Hij kon zien hoe diep haar paniek zat.

‘Nou ja, je kunt de baby niet thuis krijgen,’ zei hij op redelijke toon, maar Alex was niet voor rede vatbaar. Ze was een dier in het nauw en ze zag eruit alsof ze op het punt stond hem aan te vallen of op de vlucht te slaan.

‘Jawel, ik kan de baby wél thuis krijgen. Iedereen doet dat hier.’

‘Iedereen die wij kennen gaat naar dezelfde kliniek waar we eerder zijn geweest.’

‘Ik vond het afschuwelijk daar. Ik doe het niet. Pakistaanse vrouwen gaan daar ook niet naartoe. Zij krijgen hun kinderen thuis.’

Hij wilde haar er niet aan herinneren dat Pakistan en India tot de landen met de hoogste moeder- en babysterftecijfers ter wereld behoorden.

‘Dat laat ik je niet doen. Het is niet veilig voor jou en voor de baby om hier te bevallen.’ Hij zag aan de uitdrukking op haar gezicht dat de weeën waren begonnen. Hij wilde geen tijd verspillen door met haar in discussie te gaan, maar hij wist niet goed hoe hij haar het huis uit moest krijgen als ze weigerde te gaan. ‘Ik heb hier ook iets over te zeggen.’

‘Nee, dat heb je niet. Het is mijn lichaam, en ik doe wat ik wil.’

‘Het is ónze baby, Alex. Neem hier alsjeblieft geen risico mee. Ik zou niet weten wat ik zou moeten beginnen als er iets misgaat, met jou of met de baby.’

‘Ik wil niet terug naar waar hij is geboren,’ zei ze snikkend. ‘Het is te snel, ik zal verwachten hém daar te zien. Ik ben niet klaar voor deze baby, ik kan het niet nog eens doen.’ Tussen het snikken door kronkelde ze van pijn. ‘Wat als deze baby ook doodgaat?’

‘Dat gebeurt niet,’ zei hij, en hij smeekte haar nog meer met zijn ogen dan met zijn woorden.

‘Dat weet je niet. De baby kan ziek worden, net als Edward.’ Hij was in enkele uren tijd overleden, en ze hadden niets kunnen doen. ‘Alsjeblieft, Richard… Ik wil dat het anders is… Ik wil niet dat deze baby ook doodgaat.’ Alle pijn en ellende en angst van het afgelopen jaar kwamen als een vloedgolf naar buiten. Eindelijk vroeg ze hem om hulp, maar hij kon haar het kind niet thuis laten krijgen. Wat als alles misging? Dan zou deze baby ook doodgaan.

Ze was niet klaar voor deze baby, dat wist hij nu, maar de baby kwam er toch aan. Ze hadden dit keer niet eens geprobeerd om zwanger te raken. Het was gebeurd zonder dat ze er moeite voor hadden hoeven doen.

‘Wat als ik dit keer bij je blijf?’ vroeg hij wanhopig. Ze verloren tijd en de kliniek was twintig minuten bij hen vandaan.

‘Dat vinden ze niet goed,’ zei ze, met opeengeklemde tanden. ‘Vorige keer weigerden ze dat ook.’

‘Ik zal je niet alleen laten. Dat zweer ik je.’ Terwijl hij dit zei, tilde hij haar in zijn armen, en ze verzette zich niet. Ze had te veel pijn. Het ging nog sneller dan de vorige keer. Hij rende met haar in zijn armen de trap af, en een van de bedienden kwam aanrennen om hem te helpen. ‘Haal Amil,’ zei hij, en de chauffeur kwam onmiddellijk. Hij had in de keuken staan praten met de anderen. ‘We gaan naar de kliniek,’ zei Richard tegen hem, en hij haastte zich met Alex naar de auto. Een van de dienstmeisjes kwam aanrennen en gaf hem een stapel handdoeken mee. Alex protesteerde intussen niet meer, en Richard vroeg zich af of ze het ziekenhuis zouden halen voordat de baby geboren werd. Het was nog geen uur geleden dat haar vliezen waren gebroken. ‘Rijd snel,’ zei hij tegen de chauffeur, die zich dat geen twee keer liet zeggen. Alex lag tegen Richard aan op de achterbank en keek glimlachend naar hem op.

‘Het spijt me dat ik zo moeilijk ben geweest. Ik was helemaal kapot.’

‘Dat weet ik,’ zei hij zacht. Er raasde weer een wee door haar heen en ze omklemde zijn arm.

‘Ik denk dat de baby komt,’ zei ze.

Hij staarde haar in paniek aan. ‘Nu?’

‘Snel.’ Maar aan de blik in haar ogen zag hij dat ze terug was. Kapot van verdriet om Edward, maar weer gezond van geest. Dat was maanden niet zo geweest. En hij had niet geweten wat hij met haar aan moest.

De rest van de rit naar de kliniek gaf ze geen kik, maar ze klemde haar handen als een bankschroef om zijn arm. Zodra ze bij de kliniek waren, opende Amil het portier. Richard pakte haar op en haastte zich met haar naar binnen.

‘Mijn vrouw kan elk moment bevallen,’ zei hij tegen de verpleegster achter de balie. Ze rende naar hen toe, drukte op een zoemer en bracht hen naar een onderzoekskamer aan het eind van een gang. Vier verpleegsters kwamen de kamer uit rennen om hen te helpen. Hij legde Alex voorzichtig op de onderzoekstafel en twee verpleegsters trokken zo snel als ze konden haar kleren uit. ‘U kunt nu wel gaan,’ zei de oudste verpleegster op gebiedende toon.

‘Dat doe ik niet. Dat dat maar duidelijk is. Mijn vrouw heeft een traumatische ervaring achter de rug. Ik ga geen minuut bij haar vandaan.’ Hij keek de hoofdzuster fel aan.

‘Haar baby was erg groot. Ik was bij de bevalling.’

‘Hij is een jaar geleden overleden. Ik laat haar niet alleen.’ De verpleegster was geschokt en zei geen woord meer. Het was duidelijk dat Richard bleef waar hij was. Alex lag intussen naakt op de onderzoekstafel en slaakte een ijselijke kreet. Twee zusters kwamen aanrennen om te zien wat er aan de hand was en de derde legde een dunne deken over haar heen en zette haar voeten in de stijgbeugels. Maar zodra de wee was weggetrokken, keek Alex hem aan en glimlachte.

‘Dank je wel. Als jij erbij bent, kan ik dit,’ zei ze zacht.

‘Ik blijf bij je.’ Er kwam weer een nieuwe wee opzetten en ze begon met een pijnlijk gezicht te persen.

‘Stop,’ commandeerde een van de verpleegsters. ‘De dokter is er nog niet.’ Alex besteedde geen aandacht aan haar en ging door met persen terwijl ze Richards hand vasthield. Ze gaf nog een gil en er klonk gejammer tussen haar benen. Een van de verpleegsters keek onder de deken en tilde de baby op. De navelstreng zat tussen de beentjes, zodat ze niet konden zien wat het was, maar het kon Richard niets schelen, zolang het kind maar gezond was. Het was het mooiste wat hij ooit had gezien. Alex liet zich glimlachend achterover zakken, uitgeput van de inspanning, maar met een triomfantelijk gezicht om wat ze had gepresteerd.

‘Het is een meisje!’ zei een van de verpleegsters, net toen de dokter binnen kwam lopen.

‘Wat is hier aan de hand? En wat doet ú hier?’ vroeg hij met een frons aan Richard.

‘Ik ben hier om mijn dochter geboren te zien worden,’ zei Richard met een brede grijns. De schok van de komst van de baby had eindelijk een eind gemaakt aan Alex’ depressieve en bijna catatonische toestand. Ze begon te huilen toen ze de baby zag. Ze leek helemaal niet op Edward. Ze had donker haar en donkere ogen, net als Richard, en dat was een opluchting. Als ze er net zo had uitgezien als Edward, was het te moeilijk geweest, te veel een déjà vu. Alles was dit keer anders, en het was een meisje.

‘Mag ik nu uw vrouw onderzoeken?’ vroeg de dokter aan Richard, om hem duidelijk te maken dat hij moest vertrekken.

‘Dat mag u doen, maar ik blijf hier.’ De dokter draaide zich om naar Alex. Ze was uitgeput, maar gelukkig. Richard was diep ontroerd door wat hij had gezien. ‘Hoe zullen we haar noemen?’ vroeg hij aan Alex, toen ze alleen waren, en ze keek peinzend voor zich uit.

‘Wat vind je van Sophie?’

‘Ik vind het mooi,’ zei hij, en hij boog zich voorover om zijn vrouw te kussen. ‘Je was trouwens fantastisch. Je verdient hier ook een medaille voor.’ Daar moest ze om lachen, en even was er een verdrietige blik in haar ogen. Hij begreep het en kuste haar nog eens en zei zacht: ‘Hij was ook prachtig. Maar dit is het engeltje dat voor ons bestemd was.’ Ze knikte en kneep in zijn hand, terwijl een traan langs haar wang naar beneden gleed. Een van de verpleegsters liep de kamer in en gaf haar de baby. Ze was gewassen en in een roze dekentje gewikkeld. Ze was het mooiste wat ze ooit hadden gezien. De dokter had de kamer verlaten en de verpleegsters lieten hen alleen met Sophie, die naar hen tuurde alsof ze hen al eerder had gezien. En terwijl Alex in de ogen van haar dochter keek, had ze zich voor het eerst sinds een jaar het gevoel dat ze leefde en rust had gevonden.

14

Toen ze in april 1954 Pakistan verlieten voor hun nieuwe aanstelling, was Sophie achttien maanden. Ze rende overal rond en bruiste van leven. Al het personeel en iedereen die haar zag was dol op haar. Hun tijd in Pakistan was moeilijk geweest voor Alex, met het verlies van haar vader en de kleine Edward en de depressie die daarop volgde. Hun tijd in Pakistan was niet zo turbulent geweest als hun jaren in India, maar daardoor ook minder interessant. Hun leven in New Delhi was opwindender geweest, en ze hadden er meer plezier gehad. Een van de hoogtepunten van hun tijd in Pakistan was het spectaculaire feest dat ze tien maanden terug hadden gegeven ter gelegenheid van de kroning van koningin Elizabeth. Het was een fantastische gebeurtenis geweest, waar mensen het bijna een jaar later nog over hadden. Ze hadden alles uit de kast gehaald om de jonge koningin te eren en niemand zou ooit het feest bij de ambassade vergeten, met een bal met de heren in rokkostuum en de vrouwen in de prachtigste avondjurken en getooid met schitterende sieraden.

Dit keer waren ze blij om naar Marokko te gaan, waar alles zo totaal anders was dan de plekken die ze kenden. Na acht jaar in India en Pakistan, landen die zo nauw met elkaar verbonden waren, waren ze toe aan iets nieuws. Alex had haar moeder beloofd zo snel mogelijk met Sophie naar haar toe te komen. Tijdens hun verblijf in Pakistan waren de laatste pleegkinderen naar de universiteit vertrokken, dus Victoria was helemaal alleen. Marokko was zo dicht bij Engeland dat Alex hoopte dat haar moeder hen eindelijk zou komen bezoeken. In alle jaren dat ze in India en Pakistan hadden gewoond, was Victoria daar nooit geweest, en Alex was alleen naar huis gekomen om haar moeder te bezoeken toen haar vader was overleden. Ze schreven elkaar veel, maar dat was niet hetzelfde als een bezoek.

Dit keer, na acht jaar in het corps diplomatique, ging Richard naar Marokko als ambassadeur. Dat was voor hem een enorme stap vooruit, en Alex was erg trots.

Ze had MI6 op de hoogte gesteld van hun overplaatsing naar Marokko, en ze hadden veel belangstelling getoond voor wat er daar gaande was.

Weer werden ze aangesteld in een land dat onafhankelijkheid wilde, in dit geval van Frankrijk en Spanje. Marokko was sinds 1912 verdeeld geweest in een Frans en een Spaans protectoraat. In de twee jaar voordat Richard en Alex er aankwamen was er veel verdeeldheid en onrust geweest in Marokko. In december 1952 was een Tunesische vakbondsleider vermoord, en in Casablanca waren rellen uitgebroken. De Franse regering had gereageerd door de nieuwe Marokkaanse Communistische Partij en de conservatieve, koningsgezinde Istiqlal (Onafhankelijkheidspartij) in de ban te doen. Een jaar na het verbod op de beide politieke partijen hadden de Fransen de situatie nog verergerd door de in Marokko zeer geliefde en gerespecteerde sultan Mohammed V te verbannen. Ze hadden hem naar Madagascar gestuurd en hem vervangen door de zeer impopulaire Mohammed Ben Arafa. De sultan werd als een religieuze leider beschouwd, en de Marokkanen protesteerden heftig tegen zijn verbanning. Tegen de tijd dat Richard als ambassadeur in de hoofdstad Rabat aankwam, eisten Marokkaanse burgers de terugkeer van de sultan en reageerden ze met geweld op de Franse onwil om zijn ballingschap op te heffen. Nu wilden ze ook onafhankelijkheid.

Alles aan de aankomst van Alex en Richard in Marokko was opwindend. De ambassade was een prachtig gebouw, met de Moorse architectuur die Alex erg exotisch en aantrekkelijk vond. De residentie van de Britse ambassadeur was een fascinerend, doolhofachtig paleis, en ze popelde om er gasten te ontvangen. De diplomatieke gemeenschap verwelkomde hen hartelijk en Richard was erg blij met zijn zeer efficiënte staf. Bovendien woonden ze in een warme stad aan de kust, waar een feestelijke sfeer heerste en regelmatig grote aantallen Fransen naartoe kwamen om vakantie te vieren.

Het paleis van de ambassadeur was net als bijna elk huis en elke villa in de stad omgeven door prachtige tuinen met uitbundig bloeiende, kleurrijke bloemen. Sommige gebouwen dateerden nog uit de zevende eeuw en waren oorspronkelijk gebouwd door Spaanse moslims die uit Spanje waren verbannen, wat de Moorse invloed verklaarde. De Fransen waren pas veel later gekomen, in 1912.

Alex vond alles aan de stad geweldig. De medina in het oudere, centrale deel van de stad was één bonte verzameling winkeltjes, kleine, uitnodigende restaurantjes en cafés die Alex dolgraag wilde gaan verkennen, net als de nabijgelegen stad Salé, die oorspronkelijk door de Romeinen was gebouwd. Op veel plekken waren Romeinse ruïnes en er waren twee grote Romeinse wegen. De stad had een rijke geschiedenis. Iedereen sprak Frans, wat een voordeel was voor Alex. Ze had al besloten Arabisch te leren, om ook die taal aan haar repertoire toe te voegen. Ze was blij dat Sophie hier als ze ging praten Frans zou leren.

Alex had voordat ze uit India vertrok vele meters sari-stof gekocht en wilde een plaatselijke kleermaker vinden om er harembroeken van te maken, en soepel vallende jurken die ze kon dragen als ze feestelijke diners gaven. Ze had het gevoel dat ze hier gewaagdere kleding kon dragen dan ze in Pakistan gewend was geweest. Marokko en Pakistan waren allebei islamitische landen, maar Pakistan was conservatiever en traditioneler. Alles in Marokko sprak haar aan, van de muziek tot de geschiedenis van de architectuur. Richard zou het druk krijgen met het in de gaten houden van de ontwikkeling van Marokko’s eisen tot onafhankelijkheid van Frankrijk, en de inspanningen van het land weer controle te krijgen over de gebieden die nog door de Spanjaarden werden bestuurd.

Wat de Marokkanen betrof moest allereerst sultan Mohammed V uit Madagaskar worden teruggehaald. Toen de Montgomery’s arriveerden en hun intrek namen in het paleis van de Britse ambassadeur had hij daar een jaar vastgezeten.

Marokko bood precies het soort exotische ervaring waar Alex op had gehoopt toen Richard zich bij het corps diplomatique aansloot. Ze vond het er nog fijner dan in India, waar de situatie af en toe zo grimmig was geweest en waar aan het eind van de Britse heerschappij zoveel bloed was vergoten. Ook in Marokko beschikten ze weer over een leger bedienden en een zwerm lieve jonge vrouwen die hielpen bij de verzorging van Sophie.

In de eerste maanden van hun verblijf ging Alex alle historische bezienswaardigheden af. Ze vertelde er later over aan Richard, die geen tijd had om ze samen met haar te bezoeken. Ze had de Romeinse ruïnes bezocht, de stad Salé en de gebieden waar de Feniciërs en de Karthagen op de oevers van de rivier Bou Regreg hadden geleefd, pal naast de plek waar de Romeinen Salé hadden gebouwd. Al na een maand kende ze de medina op haar duimpje en had ze in de winkels de mooiste schatten ontdekt. Ze had haar moeder een prachtige antieke handgeborduurde kaftan gestuurd die ze in huis kon dragen, en voor zichzelf had ze leuke blousejes gevonden met kleine belletjes eraan, en beeldschone, ook met belletjes versierde Marokkaanse muiltjes.

Alex had het druk met het herschikken van de meubelen en het opfrissen van het paleis van de ambassadeur. Ze vulde het huis elke dag met verse bloemen. Richard merkte op dat hij haar nog nooit zo gelukkig had gezien. Als ze ’s nachts samen waren, bespraken ze de politieke situatie. Richard was ervan overtuigd dat Marokko uiteindelijk zijn onafhankelijkheid zou verkrijgen, zonder het bloedbad dat daar in India en Pakistan aan te pas was gekomen. De situatie was hier veel beter hanteerbaar. Het was een fantastische plek om Sophie groot te brengen, en het weer was het grootste deel van het jaar heerlijk zacht. Sophie vond het heerlijk om in de tuin te spelen en begon die zomer haar eerste Franse woordjes te zeggen. Alex’ lessen in het Arabisch verliepen goed. Zoals altijd was Richard diep onder de indruk van Alex’ talent zich vrijwel onmiddellijk aan een nieuwe cultuur en omgeving aan te passen. Ze was verliefd geworden op het land en wist uitstekend aan de eisen van het diplomatieke leven te voldoen.

Kort na hun aankomst in Marokko bracht Richard het onderwerp van een nieuwe baby ter sprake. Rabat leek een ideale plek om nog een kind te krijgen, en Sophie was zo’n gemakkelijke, vrolijke kleine meid dat het idee van een kind erbij Richard meer aantrok dan ooit. Alex was intussen achtendertig en liep minder warm voor het idee. Ze genoot van Sophie, maar ze voelde zich te oud om weer opnieuw te beginnen. Richard zei dat dat bespottelijk was en dat ze er tien jaar jonger uitzag dan ze was. Maar zij voelde dat niet zo. Ze had hevig geleden onder Edwards dood en wilde niet het risico lopen weer een kind te krijgen waarmee iets mis kon gaan. Sophie was een cadeautje en voor haar gevoel was dat genoeg. Ze was dol op haar dochter en Richard ook.

Ze bezochten talloze feesten, ontvingen vaak gasten in hun huis en werden al snel de populairste gastheer en gastvrouw van Rabat. Alex kon het goed vinden met de vrouw van de Franse ambassadeur, die tijdens de oorlog bij het verzet had gezeten. Ze hadden veel met elkaar gemeen.

Zes maanden na hun aankomst wist Alex zich in het Arabisch goed te redden. Ze sprak de taal nog niet vloeiend, maar daar werkte ze aan, en ze nam elke dag les. Sophie babbelde er inmiddels vrolijk op los in het Frans en in het Engels.

Ze woonden er een jaar toen de Franse regering eindelijk sultan Mohammed V uit zijn ballingschap bevrijdde en hem opnieuw installeerde. Richard had discreet aan de onderhandelingen meegewerkt om de Fransen ervan te overtuigen dit te doen. Vlak voor de triomfantelijke terugkeer van de sultan ontving Alex een gecodeerde boodschap van MI6, waarin haar werd gevraagd in een café in de medina een hooggeplaatst lid van de communistische partij te ontmoeten. Ze wilden zijn toezegging dat er geen rellen zouden uitbreken als de sultan terugkwam. Ze hadden de bijeenkomst geregeld via hun agenten ter plaatse en wilden dat ze hem persoonlijk zou ontmoeten. Sinds ze negen jaar geleden voor MI6 was gaan werken, was dit de eerste keer dat ze haar vroegen met iemand af te spreken. Ze had het gevoel dat ze het niet kon weigeren. Ze hoopte alleen maar dat niemand haar met een vreemde man in een café in de medina zou zien zitten. Volgens de gecodeerde boodschap moest zij een blauw boek bij zich hebben, een rode trui dragen en in een specifiek café gaan zitten, waar hij haar zou opzoeken.

De ontmoeting stond gepland voor de volgende dag en ze moest een paar afspraken, haar Arabische les en een bezoek aan de kapper verzetten om het te doen. De volgende dag was ze op tijd op de afgesproken plaats. Terwijl ze door de medina naar het café liep, moest ze plotseling denken aan haar heimelijke ontmoetingen in Duitsland, waarbij ze voor haar werk bij de SOE gestolen papieren of vervalste paspoorten in ontvangst moest nemen.

Twee minuten later ging er een onopvallende man tegenover haar zitten. Ze vermoedde dat hij haar had zien aankomen. Ze wisselden hun afgesproken codebegroeting uit, zodat ze wist dat hij het was, en ze vroeg hem naar hetgeen MI6 wilde weten. Hij verzekerde haar dat er geen onrust zou komen. De rellen van twee jaar geleden waren ontstaan door de moord op een Tunesische vakbondsleider. Ze hadden geen bezwaar tegen de sultan en dachten dat het goed was als hij weer aan de macht zou komen, en dat dit het land zou helpen onafhankelijk te worden van de Fransen.

Ze bedankte hem en enkele minuten later vertrok hij. Ze bestelde een muntthee en slenterde na afloop onbekommerd door een paar winkels, waar ze zonder iets te kopen weer vertrok. Het was een gemakkelijke opdracht geweest en zodra ze thuiskwam stuurde ze haar gecodeerde verslag van de ontmoeting naar MI6. Ze bevestigden dat ze haar bericht hadden ontvangen.

Later die middag kwam ze bij de kapper de vrouw van de Franse ambassadeur tegen. Ze keek Alex vreemd aan en vroeg haar zachtjes of ze die ochtend in een café in de medina een man had ontmoet. Ze had haar gezien, en Alex lachte.

‘Niet echt, ik ging daar even zitten om een kop thee te drinken, en hij probeerde me een horloge of zoiets aan te smeren, waarschijnlijk gestolen waar. Ik zei tegen hem dat ik niet geïnteresseerd was, en toen ging hij weg.’ Ze wuifde het voorval weg en haar Franse vriendin keek opgelucht.

‘Je kunt daar beter niet in je eentje naar een café gaan. Er lopen heel vreemde mensen rond, en in Marokko worden soms vrouwen ontvoerd en verkocht om in de seksindustrie te gaan werken. Wees voorzichtig, schat. We willen je niet kwijt.’ Daarna lachten ze allebei, maar het was goed te weten dat ze was gezien. Als Richard ernaar had gevraagd, had ze niet geweten wat ze moest zeggen. Ze had in geen jaren reden gehad om tegen hem te liegen.

De sultan keerde drie dagen later terug in Rabat en meteen daarna voerde hij succesvolle onderhandelingen voor Marokko’s onafhankelijkheid, met Frans-Marokkaanse samenwerking en onderlinge afhankelijkheid. Hij voerde hervormingen in die Marokko veranderden in een constitutionele monarchie met een democratische bestuursvorm.

In februari 1956 kreeg Marokko een zekere mate van zelfbestuur. En 2 maart werd met het Frans-Marokkaanse verdrag volledige onafhankelijkheid bereikt. Mohammed V vervulde een actieve rol in het moderniseren van de regering van het land en hij hield afstand van zowel de Onafhankelijkheidspartij als de communisten. In hun eerste twee jaar daar had Alex veel te rapporteren aan MI6. En zoals altijd wist ze fantastische informatie te verzamelen tijdens feestelijke diners en gesprekken met gasten die ze thuis ontving.

Een maand na de ondertekening van het Frans-Marokkaanse verdrag erkende ook Spanje Marokko’s onafhankelijkheid en in de loop van de twee jaar daarna kreeg Marokko uiteindelijk weer controle over een aantal gebieden die onder Spaans bestuur hadden gestaan. Tanger werd later in 1956 gere-integreerd, en het jaar daarop werd de sultan koning. Dit werd uitbundig gevierd, en Richard en Alex waren bij de feestelijkheden aanwezig.

Weer kwamen er tijdens hun verblijf grote veranderingen tot stand, die in het geval van Marokko allemaal als positief werden beoordeeld en vreedzaam tot stand kwamen.

Richard had het gevoel dat hij veel had bereikt, en hij had een succesvolle bijdrage geleverd aan de gevoelige onafhankelijkheidsonderhandelingen. Hij had het goed gedaan en ze hadden vier fantastische jaren achter de rug toen ze in 1958 Rabat verlieten. Ze hadden vrienden gemaakt die ze nooit zouden vergeten, zowel onder de andere diplomaten als onder de Marokkanen.

Alex kon aan het eind van Richards ambassadeurschap samen met Sophie een maand bij haar moeder in Hampshire doorbrengen, voordat ze vertrokken naar hun nieuwe post in Hongkong. Haar moeder leek nog breekbaarder dan hiervoor, wat Alex verdrietig stemde.

Alex was vast van plan om Mandarijn of Kantonees te leren terwijl ze in Hongkong was. Mandarijn was het meest voorkomende dialect in China, maar in Hongkong werd Kantonees gesproken. Sophie was vijfenhalf toen ze uit Rabat vertrokken en beheerste het Frans even goed als het Engels. Alex sprak intussen vloeiend Arabisch. Ze hadden in Marokko veel kostbaarheden gekocht, en interessante voorwerpen die ze in de medina had gevonden. Er was haar nooit meer gevraagd een ontmoeting te hebben voor MI6, maar ze vroeg zich af of dat op een dag misschien toch weer zou gebeuren, afhankelijk van waar Richard gestationeerd zou worden. Hij verheugde zich op Hongkong, en zij ook, maar niets had haar voorbereid op de levendige, bruisende, overvolle stad die ze aantroffen op het moment dat ze landden op Kai Tak, het internationale vliegveld van Hongkong.

De oorlogsjaren waren tijdens de Japanse bezetting gruwelijk geweest voor de inwoners van Hongkong. Degenen die konden waren gevlucht en degenen die waren gebleven waren door de Japanners hardvochtig behandeld en nagenoeg uitgehongerd. Toen de communisten de burgeroorlog hadden gewonnen en vier jaar later het vasteland van China in hun macht kregen, bracht dit een immigratiestroom naar Hongkong op gang van ontheemde mensen die aan het communistische regime wilden ontsnappen. Hierdoor kwam een enorme massa goedkope arbeidskracht beschikbaar. In de dertien jaar sinds het eind van de oorlog was de bevolking van Hongkong verviervoudigd tot meer dan twee miljoen mensen. Het bedrijfsleven maakte een bliksemsnelle ontwikkeling door en de Britse kolonie floreerde. Bedrijven en grote investeerders hadden zich van Shanghai naar Hongkong verplaatst. De mensen die voor de Japanse bezetting waren gevlucht, keerden na de oorlog terug. Overal verrezen wolkenkrabbers. Er was geld in overvloed. De textielindustrie en verschillende andere industrieën hadden voet aan de grond gekregen. Hongkong was een zakencentrum onder Britse heerschappij, al lag het op slechts een steenworp afstand van het communistische vasteland van China. Het was een extreem waardevol handelscentrum en deed zaken met de nieuwe regering in Beijing. De regering legde zich erop toe van Hongkong een handels- en productiecentrum te maken. Het vormde een handelsbrug tussen communistisch China en de rest van de wereld.

Twee jaar voordat Richard en Alex arriveerden waren er rellen geweest vanwege de lage lonen, de lange werktijden en de slechte woonomstandigheden van de armere bevolking, maar in 1958, toen Richard werd aangesteld als hoge commissaris van Hongkong, was alles vredig en het zakenleven bloeide. Hongkong was tegen communistisch beleid en stond voor het kapitalisme in de meest positieve zin.

De machtsposities waren overwegend in Britse of Europese handen, met een sterke Schotse invloed onder de oude, gevestigde bedrijven. Volgens aloud Brits gebruik was het clubleven buitengewoon belangrijk voor de mannen die in Hongkong zakendeden. De Hong Kong Club was de meest eerbiedwaardige en prestigieuze van het stel, en de Royal Hong Kong Yacht Club was bijna even belangrijk. Richard was automatisch lid van beide clubs. Als hoge commissaris van Hongkong zou hij tijdens zijn verblijf nauw samenwerken met sir Robert Brown Black, de Britse gouverneur van Hongkong.

In sommige opzichten was Hongkong Britser dan Groot-Brittannië zelf, zoals dat wel vaker het geval was in de koloniën. Er waren ook nauwe handelsbetrekkingen met China. In tegenstelling tot de oude garde van de Engelse aristocratie, die ondanks haar snel verslechterende financiële situatie neerkeek op alles wat met ‘handel’ en ‘commercie’ te maken had, stonden geld en zaken in Hongkong op de eerste plaats. Enorme geldbedragen wisselden bij belangrijke handelsovereenkomsten van eigenaar. Sociale evenementen waren een gelegenheid om nieuwe contacten te leggen. De Britten in Hongkong waren niet bang om belangrijke financiële transacties na te streven of grote fortuinen te vergaren, en toen Richard en Alex in de stad arriveerden, heerste er een enorme welvaart.

Het sociale leven was buitengewoon belangrijk, waarbij zakelijke belangen onder de oppervlakte altijd meespeelden. Mensen bezochten op één avond soms twee of drie feesten, en zo nu en dan gaf een cocktailparty precies het zetje dat nodig was om een overeenkomst rond te krijgen. De stad gonsde van activiteit op economisch, industrieel en sociaal gebied. Sommigen zagen in dat de toekomst van de industrie lag in het gebruik van goedkope Chinese arbeidskrachten om producten te fabriceren tegen een fractie van de kosten waarvoor men ze elders zou moeten maken. Het huwelijk tussen het zakelijke en het sociale leven werkte buitengewoon goed, wat in Engeland misschien zou worden afgekeurd, maar in Hongkong vurig werd nagestreefd. Er waren sportclubs, traditionele clubs, dinerclubs en nachtclubs, er werden voortdurend feesten gegeven, en alle hoofdrolspelers waren Brits. In het Hongkongse clubwereldje was geen Chinees te bekennen. Er waren ook fantastische restaurants en talloze winkels om antiek, sieraden en kleding te kopen.

Er waren appartementen in de hoge gebouwen die overal in de stad uit de grond waren gestampt, er waren de prachtige oude huizen, en er stonden enkele belangrijke nieuwe gebouwen op de Peak, waar Richard en Alex de residentie van de hoge commissaris zouden betrekken. Het herenhuis van de gouverneur stond daar ook.

Bij alle feestelijke bijeenkomsten, behalve cocktailparty’s, werd avondkleding gedragen, en bij bijna alle feestjes werd gedanst. De vrouw van de Franse ambassadeur in Marokko had Alex het adres gegeven van een fantastische coupeuse, die voor een schijntje elke Parijse avondjurk perfect kon namaken, en Alex popelde om een afspraak met haar te maken voor de uitgebreide garderobe die ze voor haar drukke sociale leven in Hongkong nodig zou hebben. Het was algemeen gebruik om in Hongkong Parijse modeontwerpen te laten namaken, en elke vrouw kon wel een ervaren naaister aanbevelen. Hun leven in Rabat was iets ontspannener en minder formeel geweest dan het koloniale leven in Hongkong.

De enige problemen die de nodige oplettendheid vereisten werden veroorzaakt door de triaden, groepen communistische gangsters, oorspronkelijk afkomstig van het vasteland van China, die in het geheim opereerden en elke kans aangrepen om in Hongkong te infiltreren. Ze gebruikten bedreigingen en geweld om hun doelen te bereiken en vormden een criminele organisatie in Hongkong.

Het Britse Rode Kruis was zeer actief in Hongkong, en er was al subtiel geopperd dat Alex zich misschien als vrijwilliger zou kunnen aanmelden, zoals sommige sociaal bewogen vrouwen deden. Het werd beschouwd als een gepaste activiteit, aangezien vrouwen niet welkom waren in de clubs, behalve bij speciale gelegenheden.

In Hongkong werden veel verschillende dialecten gesproken. Het Kantonees was het meest gangbaar onder het gewone volk en de plaatselijke arbeiders. Mandarijn werd het meest gesproken door Chinezen elders. Alex wilde, ambitieus als ze was, proberen beide talen te leren. Ze had het Arabisch onder de knie gekregen en beheerste dat na haar vier jaar in Rabat vloeiend. Chinees zou een grotere uitdaging zijn, maar zoals altijd was ze onverschrokken. Ze dacht dat het voor Richard in sociaal opzicht handig zou zijn als ze Chinees leerde, en dat het zelfs voor haarzelf nuttig zou zijn bij het bestieren van het huishouden. Haar kennende zou ze de taal binnen de kortste keren beheersen.

Ze waren verrukt toen ze hun huis zagen op de Peak, met uitzicht over de haven. Ze hadden een uitgebreide staf. Veel personeelsleden waren na de burgeroorlog van het vasteland van China overgekomen en waren door Alex’ en Richards voorgangers allemaal onberispelijk getraind in goede Britse dienstverlening. Ze spraken allemaal Engels. Er waren dienstmeisjes, huisknechten, een butler, een uitstekende chef die in een Frans restaurant had gewerkt, en een kindermeisje voor Sophie, een erg lief jong meisje dat zelf nog een kind leek. De service was tot in de puntjes verzorgd, beter dan Alex en Richard eerder hadden meegemaakt, maar Alex miste nog steeds de vriendelijkheid en warmte van Sanjay en Isha in New Delhi. Hun personeel in Rabat had een minder formele opleiding gehad, maar de mensen waren erg aardig en ze waren dol op Sophie. Sophie sprak haar nieuwe kindermeisje Yu Li eerst in het Frans aan. Yu Li giechelde en sprak in het Engels terug. Alex hoopte dat Sophie ook Chinees zou leren. Ze dacht dat een verscheidenheid aan talen haar altijd van pas zou komen, wat ze later in haar leven ook besloot te doen. Alex had er tot nog toe veel profijt van gehad.

Zoals altijd bracht Alex vanaf de dag van hun aankomst ijverig verslag uit aan MI6. Ze schrok toen ze vrijwel meteen het verzoek kreeg een actievere rol te gaan vervullen. Afgezien van haar eenmalige ontmoeting met de communistische leider in de medina in Rabat was haar nooit gevraagd contacten te leggen met de plaatselijke bevolking. Ze hoefde alleen verslag te doen van wie ze ontmoette en wat ze zag en hoorde. Dit keer stuurde haar contact bij MI6 haar een lijst met mensen naar wie ze moest uitkijken, drie mensen met wie ze moest proberen een afspraak te maken en enkele die ze moest uitnodigen wanneer ze een diner gaven. Er was maar één Chinese naam bij, de andere waren Brits. Het waren allemaal mannen, wat enige tact en vindingrijkheid van haar kant vereiste, om niet als een behaagzieke of losbandige vrouw te boek te komen staan. Ze had geen toegang tot de mannen in hun clubs. Het zou allemaal moeten gebeuren tijdens de cocktailparty’s die ze bezochten of de diners waarvoor ze werden uitgenodigd of die ze zelf gaven.

Alex had het druk met het inrichten van het huis zoals zij het wilde hebben en ze zette twee van de namen op de gastenlijst voor het eerste diner dat ze drie weken na hun aankomst gepland hadden. De plaatselijke societyfiguren, zakenlieden en diplomaten popelden om de nieuwe hoge commissaris en zijn vrouw te ontmoeten, en ze hadden binnen enkele dagen na hun aankomst al minstens tien uitnodigingen ontvangen. Richard wilde graag dat ze zo veel mogelijk uitnodigingen aannam, wat soms betekende dat ze eerst een of twee cocktailparty’s bezochten en daarna nog ergens anders een formeel diner bijwoonden. Binnen een maand was hun leven één sociale maalstroom en Alex had nauwelijks tijd voor iets anders. Ze had de namen van de mensen naar wie ze moest uitkijken en van degenen die ze op verzoek van MI6 moest uitnodigen uit haar hoofd geleerd.

Bij de eerste cocktailparty die ze bezochten kwam ze twee mensen van de lijst tegen. Een van de twee was een Schot die werkte bij de Hongkong and Shanghai Banking Corporation, door iedereen in Hongkong doorgaans ‘de Bank’ genoemd, en de ander was een Ierse fabrikant die sinds de oorlog een fortuin had vergaard in de textiel. De Schot, Ronald MacDuffy, was van haar vaders leeftijd. Hij dronk pure Schotse whisky en nam haar vol belangstelling op. Hij was niet bijzonder spraakzaam, behalve als het over bankzaken ging. De andere man, Patrick Kelly, was een uitbundige Ier van ongeveer haar eigen leeftijd. Toen ze elkaar ontmoetten, nodigde hij haar uit om samen te lunchen, wat ze afsloeg. Later stond ze achter hem en hoorde ze hem met een vriend praten over een deal waar hij in Beijing aan werkte. Ze prentte beide gesprekken in haar geheugen en stuurde ze die avond gecodeerd naar MI6. Daarna ging ze naar bed, waar Richard verslagen zat te lezen. Hij probeerde zich snel op de hoogte te stellen van de belangrijkste spelers in Hongkong en van de politieke kwesties met communistisch China, dat zo dichtbij lag.

De twee mannen die ze in opdracht van MI6 had uitgenodigd kwamen naar het eerste officiële diner dat Alex en Richard gaven. Ze waren samen met hun vrouwen, die geen van beiden een erg interessante indruk maakten, maar mooi waren en modieus gekleed. De beide mannen waren zeer invloedrijk in Hongkong. Ze hadden er voor de oorlog gewoond, waren tijdens de bezetting naar Engeland teruggegaan en waren teruggekeerd naar Hongkong zodra de Japanners zich hadden overgegeven. Ze hadden zwaar geïnvesteerd in Hongkong, en een van hen nodigde Alex zachtjes uit om de volgende avond iets te gaan drinken. Ze nam de uitnodiging aan, met de gedachte dat MI6 dat zou willen, en ze had gelijk. Toen ze hun de uitnodiging meldde, vroegen ze haar te gaan en te zien wat hij te zeggen had. Ze moest een excuus verzinnen waarom ze de cocktailparty waar ze die avond waren uitgenodigd zou moeten overslaan en Richard pas later op de avond zou treffen bij het diner op het Franse consulaat, waarvoor ze de uitnodiging hadden aangenomen. De Fransen waren ook actief in Hongkong, maar niet zo actief als de Britten.

Richard had het zo druk op kantoor dat hij niet doorvroeg toen ze het slappe excuus aanvoerde dat ze een late vergadering had bij het Rode Kruis om een bloeddonatie-actie te bespreken die zij zou organiseren en daarom niet naar de cocktailparty kon komen.

Ze droeg een chique zwarte avondjurk toen ze Arthur Beringer in de bar van het Peninsula Hotel ontmoette, en ze moest even denken aan haar kortstondige contact met de SS-kolonel in Parijs. Beringer leek zelfs een beetje op hem, hij was een erg aantrekkelijke man. Er was een subtiele verleidelijke ondertoon toen hij haar begroette en haar complimenteerde met haar sexy zwarte jurk. Deze had ze te danken aan Marie-Laures Chinese kleermaakster, die hem binnen twee dagen had nagemaakt van een foto in een tijdschrift. Kleermakers in Hongkong waren niet alleen belachelijk goedkoop, ze waren ook snel, en de kopieën die ze maakten waren onberispelijk.

Beringer bestelde een glas champagne voor haar, zonder haar te vragen wat ze wilde. Zelf dronk hij gin on the rocks.

‘Ik weet dat u nieuw bent in Hongkong, maar ik wilde u attent maken op de mogelijkheden die we hier hebben. Er vallen vermogens te verdienen. Als we het spel slim spelen, zijn we allemaal rijk als we naar Engeland teruggaan.’ Hij kwam meteen ter zake, en de vergelijking was toepasselijk, want ze had gehoord dat hij een serieuze gokker was en enorme risico’s had genomen om zijn fortuin te maken. Hij was een onverschrokken investeerder en er werd beweerd dat hij er een aantal dubieuze connecties op nahield. ‘Er zijn hier interessante zaken te doen, als je niet bang bent voor onorthodoxe allianties. Onze vrienden in Beijing begrijpen de verdiensten van het kapitalisme, mits discreet uitgevoerd.’ Hij schrok er niet voor terug haar te laten weten dat hij zakendeed met communistische Chinezen, wat nogal gewaagd was. Hij had geen idee of hij haar wel of niet kon vertrouwen, maar ze zag eruit als een onschuldige vrouw, en hij zag haar als een toegangsweg tot de contacten die zij als vrouw van de hoge commissaris zou leggen. Hij nam een gok door haar te benaderen, maar het kon een goede gok zijn, waar ze allebei voordeel bij konden hebben.

‘Ik vrees dat mijn man en ik niet in een positie zijn om te investeren,’ zei ze met een zedige glimlach. Ze moest denken aan de diamanten armband die ze tijdens de oorlog in Parijs had teruggegeven. In zekere zin was dit niet anders. Arthur Beringer was een opportunist en het gerucht ging dat hij nergens voor terugdeinsde om te krijgen wat hij hebben wilde.

‘Zoiets vermoedde ik al,’ zei Beringer gladjes. De meeste diplomaten waren niet rijk, maar hadden buitengewoon goede connecties met mensen in hoge posities. ‘Maar u zult veel mensen ontmoeten. Als u de juiste personen mijn kant op stuurt, zou daar voor u een provisie in kunnen zitten, misschien zelfs een zeer aanzienlijk bedrag, afhankelijk van de uiteindelijke resultaten.’ Hij had zijn kaarten op tafel gelegd en ze beantwoordde geïntrigeerd zijn blik.

‘En hoe zou ik dat aan mijn man moeten uitleggen?’

‘Er zijn hier banken waar geheime bankrekeningen kunnen worden afgesloten, op nummer of op een andere naam. Laat u dat maar aan mij over. Geloof mij, u kunt een rijke vrouw zijn tegen de tijd dat u uit Hongkong vertrekt.’

‘Ik zal hierover moeten nadenken, meneer Beringer, maar uw voorstel is beslist interessant. Zolang niemand het maar ooit te weten komt.’ Ze zag eruit als een onschuldige, mooie, goedgelovige vrouw.

‘Ik heb laaggeplaatste vrienden,’ zei hij, glimlachend om zijn eigen grapje. ‘U hebt geen idee hoe nuttig dat soms kan zijn.’

‘De triaden?’ vroeg ze, doelend op de Chinese bendes, waarvan ze had gehoord dat ze zich bezighielden met prostitutie, huurmoordenaarspraktijken en drugshandel.

‘Misschien.’ Hij wenkte dat hij nog iets wilde drinken. ‘Over de details hoeft u zich geen zorgen te maken. Als u de schapen naar mij toe leidt, verschijnt het geld als bij toverslag op uw geheime bankrekening. Niemand zal vragen stellen, en uw man zal er nooit iets van weten.’ Ze vroeg zich af hoeveel mensen in hun kringen zaken met hem deden. Waarschijnlijk meer dan ze ooit zou vermoeden. Hongkong wemelde van eerlijke en oneerlijke mensen op jacht naar fortuin, en sommigen hanteerden daarbij de methoden die Beringer had genoemd. Hij suggereerde alleen dat er voor haar een provisie in zat, wat een eerlijke zaak zou kunnen zijn, behalve dat het geld op een geheime rekening zou komen en ze haar man er niets over mocht vertellen. En dan waren er nog zijn verwijzingen naar ‘vrienden in Beijing’ en naar de gevreesde triaden van Hongkong. Ze wierp een blik op haar horloge, pakte langzaam haar avondtasje, glimlachte naar hem en zei dat ze moest gaan.

‘Denkt u maar over mijn voorstel na en laat me weten wat u ervan vindt. Misschien kunnen we een keer samen lunchen.’ Hij was te geraffineerd om openlijk te laten blijken dat hij ook seksueel in haar geïnteresseerd was, maar hij liet het doorschemeren in de manier waarop hij haar aankeek en haar blote schouder aanraakte voordat ze vertrok. Hij straalde iets gevaarlijks en angstaanjagends uit, vooral als hij betrokken was bij de onderwereld van Hongkong, wat het geval leek te zijn.

Haar chauffeur bracht haar vervolgens in de Rolls die haar ter beschikking stond naar het Franse consulaat, en zodra ze Richard had gevonden, zag ze Beringer met zijn vrouw binnenkomen. Ze was een redelijk aantrekkelijke vrouw, iets ouder dan Alex, die overladen was met diamanten en de hele avond flirtte met de Franse consul. Arthur Beringer begroette Alex en Richard met een beleefd knikje, maar sprak hen niet aan, en aan niets was te merken dat Alex en hij een halfuur geleden nog champagne hadden gedronken in het Peninsula Hotel, of dat hij zakelijk of sociaal in haar geïnteresseerd was. Hij was een magistrale pokeraar en dat was te merken.

Het diner op het Franse consulaat duurde tot een uur ’s nachts en op de terugweg was Richard moe na de lange dag. Ze praatten over de mensen die ze hadden ontmoet, en Alex vroeg hem wat hij vond van Arthur Beringer en zijn vrouw.

‘Hij lijkt me een louche type,’ zei hij zonder al te veel interesse, ‘en zij lijkt me op jacht naar iets te veel plezier.’ Alex glimlachte om zijn oordeel en stemde met hem in. Richard ging toen ze thuiskwamen meteen naar bed, en zij nam haar tijd in haar kleedkamer, zoals ze vaak deed wanneer ze het gevoel had dat haar berichten voor MI6 dringend waren. Nadat ze zich had uitgekleed, haalde ze de radiozender tevoorschijn die ze in een afgesloten la bewaarde en stuurde ze MI6 het volledige verslag van haar ontmoeting met Beringer in het Peninsula Hotel voor het diner. Ze bevestigden de ontvangst van de informatie zonder verder commentaar. Ze had haar werk gedaan, en het enige wat ze nu nog hoefde te doen was hem vertellen dat ze over zijn voorstel had nagedacht, maar het beter vond om het af te wijzen.

Toen ze de volgende ochtend opstond, had ze een bericht van MI6. Ze controleerde dit altijd als Richard naar kantoor was. Het hoorde bij haar dagelijkse routine, zelfs als ze hun de avond ervoor niets te melden had gehad. Ze keek ook elke avond voordat ze naar bed ging of er berichten voor haar waren.

Het bericht van haar contactpersoon was kort. ‘Geef niet meteen antwoord. Houd hem even aan het lijntje.’ Dat was gemakkelijk te doen. Daarna hoorde ze niets meer van hen en een week later belde Beringer haar zelf halverwege de ochtend, op een moment dat hij wist dat Richard niet thuis zou zijn. Hij wist precies wat een handig tijdstip was om getrouwde vrouwen te bellen, en Alex vermoedde dat hij dit vaak deed.

‘Hebt u nog nagedacht over ons gesprek?’ vroeg hij op matte toon, alsof het hem niet uitmaakte wat het antwoord was. Maar het moest hem wel iets kunnen schelen, anders zou hij haar niet bellen om aan te dringen op een reactie.

‘Ja, dat heb ik gedaan,’ zei ze een beetje verlegen en onzeker. ‘Ik wil alleen niet dat mijn man er problemen mee krijgt als het ooit uitkomt.’

‘Maakt u zich geen zorgen. Ik vat zakelijke aangelegenheden niet lichtvaardig op. Niemand zal er ooit iets van weten.’

‘En als dat wel gebeurt? Het ministerie van Koloniën is zeer uitgesproken over het handhaven van anticommunistisch beleid in de kolonie. U had het over “uw vrienden in Beijing”. Mijn man zou zijn baan kwijt kunnen raken als bekend zou worden dat ik iets te maken heb met zakelijke overeenkomsten waar zij bij betrokken zijn.’

‘En zijn vrouw zou een vermogen kunnen verdienen. Als we dit goed aanpakken, heeft hij zijn baan niet meer nodig, en u kunt er zeker van zijn dat ik mijn werk goed doe.’ Hij zette haar onder druk, wat ze interessant vond. Er stond nogal wat op het spel en ze vroeg zich af of er later chantage aan te pas zou komen. Ze achtte hem daar wel toe in staat. ‘Denk er nog maar een paar dagen over na.’ Hij aarzelde even en probeerde haar weer in verleiding te brengen. ‘Als u met me meewerkt, kunt u miljoenen verdienen. U doet er goed aan mijn voorstel niet af te slaan.’ Was het een dreigement? Ze wist het niet zeker. Ze meldde het gesprek bij MI6 en ging daarna het huis uit om te lunchen. Na haar Kantonese les van die middag keek ze of er antwoord was, en de boodschap was duidelijk.

‘Blijf tijdrekken of spreek weer met hem af. Laat de vis niet ontsnappen. Wijs het aanbod niet af, maar accepteer het ook niet. Blijf vaag.’ Ze wilden dat ze hem aan het lijntje hield, maar ze voelde aan dat dat gevaarlijk kon zijn. Hij leek haar geen geduldige man. Ze belde hem op kantoor en zei dat ze het verleidelijk vond, maar dat ze bang was. Ze liet doorschemeren dat ze behoefte had aan geruststelling, en hij was graag bereid die te geven.

‘Laten we samen lunchen,’ zei hij met een sensuele, overredende klank in zijn stem. Zij nam zijn aanbod aan en het lukte haar om een onschuldig, koket toontje aan te slaan. Het was lang geleden dat ze voor het laatst dit soort sluwigheden in haar werk had toegepast. Ze vond het haast grappig, maar ze wilde niet dat Richard haar spelletjes zou ontdekken. Nu ze getrouwd was, was het anders om spionagewerk voor de Militaire Inlichtingendienst te doen. Het was gemakkelijk om te melden wie ze ontmoette, maar nu ze met een man als Beringer te maken had, werd het ingewikkelder. Ze wilde niet dat Richard hieronder zou lijden, of dat hij erachter zou komen. Als dat gebeurde, zou hij haar nooit meer vertrouwen.

De volgende dag ontmoette ze Arthur Beringer voor een lunch in een discreet restaurant dat hij had voorgesteld. Hij was gekleed in een onberispelijk donkerblauw pak, dat eerder van Savile Row dan van Hongkongse makelij leek. Hij begon geen enkele keer over zijn voorstel. In plaats daarvan probeerde hij haar te verleiden en streelde een paar keer zachtjes over haar hand. Pas helemaal aan het eind, bij een kopje thee, bracht hij zijn voorstel weer ter sprake, en ze bespeurde lichte wanhoop in zijn stem.

‘Ik heb iemand nodig die niemand zal verdenken, Alex.’ Ze noemden elkaar inmiddels bij de voornaam. ‘Jij bent zo iemand. Ik wil een groot geldbedrag van Shanghai overmaken naar een rekening hier, waar enkele personen in zeer vooraanstaande posities zonder problemen toegang toe hebben. Als jij dit voor me doet, ben ik bereid je een aanzienlijk deel van dat geld te geven, gewoon bij wijze van cadeau. De commissie komt later.’ Ze vroeg zich af of communistische staatsambtenaren uit Beijing de rekening zouden gebruiken en door hem betaald zouden worden, of dat iemand in de triaden er gebruik van zou maken. ‘Ik moet het snel doen, in de komende paar dagen.’ Ze deed alsof zijn woorden haar nerveus maakten en ze vroeg zich af hoelang MI6 zou willen dat ze hem nog aan het lijntje zou houden. Ze kreeg de indruk dat er veel op het spel stond en dat er behalve Beringer nog enkele andere zeer belangrijke mensen bij betrokken waren, in wie MI6 overduidelijk geïnteresseerd was.

‘Geef me nog een dag,’ zei ze, terwijl hij onder de tafel haar hand streelde. Even later liet hij zijn hand op haar knie rusten, en ze hoopte vurig dat hij niet verder zou gaan. Zijn vingers waren gevaarlijk dicht bij de rand van haar rok toen ze hem in de ogen keek. ‘Ik ben getrouwd, Arthur,’ zei ze zacht, op een toon die duidelijk maakte wat dit voor haar betekende.

‘Ik ook. Je man heeft het veel te druk om aandacht aan jou te besteden. En hij krijgt ook vast het nodige aangeboden. Hongkong corrumpeert mensen. Dat heb jij nog niet begrepen.’ Ze wilde dat ook niet begrijpen. Ze wist dat Richard nooit gevoelig zou zijn voor mannen als Arthur Beringer. ‘Ik wil met je naar bed,’ zei hij, zo zacht dat niemand anders hem kon horen. ‘Je bent een prachtige vrouw en ik wil je hebben.’ Ze wilde tegen hem zeggen dat ze niet te koop was, maar ze wist dat het verstandiger was om te zwijgen. Dit was werk, voor hen allebei. Hij wilde haar overtuigen, en zij volgde de bevelen op van MI6 voor haar spionagewerk. Het was voor hen allebei niet persoonlijk. Van zijn kant was dit een list om haar te laten doen wat hij wilde. Als hij het had gedurfd, had hij haar het liefst gedwongen. Ze zag geweld in zijn ogen.

Ze bedankte hem voor de lunch en stond op, maar toen ze weg wilde gaan, greep hij haar bij haar pols. ‘Doe het nou maar. Je zult er geen spijt van krijgen,’ zei hij dringend. Ze knikte en liep weg. Ze bad dat niemand Richard zou vertellen dat hij haar had zien lunchen met een andere man. Ze kon zich die middag nauwelijks concentreren op haar Chinese les, en ze was stil toen ze die avond met Richard uitging. Ze had voor ze weggingen tijd met Sophie willen doorbrengen, maar ze waren gehaast en Sophie was blij met haar nieuwe kindermeisje. Alex had het gevoel dat ze haar nog maar nauwelijks had gezien sinds ze in Hongkong waren. Er werden zoveel andere eisen aan haar gesteld als vrouw van de hoge commissaris.

‘Moe?’ vroeg Richard aan haar toen ze in de auto zaten, op weg naar het diner. ‘We gaan hier verschrikkelijk veel uit, hè?’ Hij genoot van de verschillende facetten van zijn positie in Hongkong en de complexe situaties die zich voordeden. Voor haar was dat anders, met Arthur Beringer die in haar nek hijgde. Ze was blij dat ze die avond niet hetzelfde diner bezochten als hij.

Toen ze de volgende ochtend bij het ontbijt de ochtendkrant las, kreeg ze een schok. Arthur Beringer was om het leven gebracht door een onbekende moordenaar, die mogelijk gelieerd was aan de triaden. Er stond een lang artikel over hem in de krant, waarin gesproken werd over zijn onfrisse connecties, een aantal verdachte deals die hij had gesloten en zijn enorme fortuin. Toen Richard naar kantoor was vertrokken belde de politie haar en vroeg of ze in de middag even tijd had. Haar hart bonsde in haar keel toen ze vroeg waar het over ging. Ze zeiden dat ze iedereen wilden spreken die Beringer in de laatste vierentwintig uur van zijn leven had gesproken, en dat ze reden hadden om te geloven dat zij met hem had geluncht.

Ze bevestigde of ontkende dit niet en stemde ermee in dat ze om vijf uur ’s middags naar haar huis zouden komen. Direct daarna rende ze naar haar kleedkamer om een bericht naar MI6 te sturen. Ze hoopte dat ze snel zouden reageren. Ze vertelde hun dat de politie haar wilde spreken over haar lunch met Beringer de vorige dag. Als dit bekend werd, zou er beslist een schandaal van komen. Hongkong was een kleine stad en in de kringen waarin zij verkeerden werd er voortdurend geroddeld. Dat zou zeker het geval zijn als de suggestie werd gewekt dat de vrouw van de hoge commissaris connecties had met Beringer. Ze wilde zich bijna terugtrekken uit MI6. Ze hadden nooit gezegd dat zij als lokaas gebruikt zou worden, of persoonlijke ontmoetingen zou moeten hebben met gevaarlijke individuen. Het was de bedoeling dat ze informatie verzamelde, meer niet. Zo was het afgesproken, en die afspraak hadden ze nu zo ver opgerekt dat ze zich er niet prettig bij voelde. Bovendien was het nu anders dan in oorlogstijd, toen het haar een goede zaak leek om haar leven te wagen. Ook wilde ze haar huwelijk en Richards carrière niet op het spel zetten.

Ze kreeg vrijwel onmiddellijk antwoord. ‘Wij handelen dit verder af. Missie voltooid.’ Een uur later kreeg ze een telefoontje van de secretaresse van de politiechef. Ze zegde de afspraak af, bood haar excuses aan en zei dat er een vergissing was gemaakt. Ze betuigde spijt over het eventuele ongemak, en daarmee was de kous af. Een maand later stond er een artikel in de krant waarin werd verteld dat Beringer geld had witgewassen voor de triaden en de communisten. Hij was ontmaskerd toen hij die twee, waarschijnlijk voor een enorm geldbedrag, had geprobeerd tegen elkaar uit te spelen.

Richard zei dat hij altijd al een slecht gevoel had gehad over de man, en Alex knikte, dankbaar dat MI6 haar niet in de steek had gelaten en had weten te voorkomen dat ze bij het politieonderzoek betrokken raakte. Het had nog niet eerder zo weinig gescheeld of ze was ontmaskerd. Beringers vrouw zag ze nooit meer terug. Het gerucht ging dat ze na zijn dood Hongkong onmiddellijk had verlaten en was verdwenen. MI6 vroeg haar hierna niet meer om mensen persoonlijk te ontmoeten. Ze leken tevreden met de verslagen die ze stuurde en vroegen haar alleen af en toe mensen op hun feestjes uit te nodigen die ze anders zouden hebben overgeslagen. Maar ondanks het feit dat MI6 belangstelling voor hen had, leken het allemaal respectabele zakenmensen en bankiers. Alex was voorlopig veilig, en daar was ze blij om. Richard had er geen idee van hoe weinig het had gescheeld dat ze bij een groot schandaal betrokken was geraakt. Het herinnerde haar eraan dat haar spionageactiviteiten gevaarlijk waren, zelfs in vredestijd en zelfs als er niemand een mes tegen haar keel drukte. De onzichtbare risico’s konden even dodelijk zijn.

15

Negen maanden nadat ze in Hongkong waren gearriveerd kreeg Alex een nieuw verzoek van MI6 om iemand te ontmoeten. Dit keer was het een Chinese vrouw. De vrouw was een enorm textielbedrijf gestart, met fabrieken in de buurt van Shanghai, en MI6 wilde weten hoe nauw haar banden waren met de communisten. Toen ze elkaar ontmoetten was Alex meteen door de vrouw gefascineerd. Ze was in de dertig, haar vader was een grootgrondbezitter geweest op het vasteland van China en was gevlucht voor de communisten, maar men was bezorgd dat zij zelf het contact met hen in stand had gehouden of vernieuwd. Alex ontmoette haar maar één keer, maar later werd duidelijk dat ze de maîtresse was van een belangrijk lid van de Communistische Partij, die haar zaken faciliteerde. Hij raakte uiteindelijk zijn positie kwijt en verdween, en zij ontvluchtte China en verhuisde naar Engeland, waarschijnlijk als gevolg van de informatie die Alex uit het gesprek met haar had afgeleid. De vrouw was buitengewoon mooi en alles aan haar ademde gevaar en intrige.

Er gingen steeds maanden overheen voordat Alex weer een verzoek kreeg iemand te ontmoeten, maar telkens wanneer dit gebeurde, moest ze liegen en Richard met smoesjes om de tuin leiden. Slechts één keer had ze het gevoel dat ze zich in een gevaarlijke situatie bevond, namelijk toen ze te maken kreeg met iemand die ervan werd verdacht lid te zijn van de triaden. Ze was gewapend met haar pistool en haar mes naar de afspraak gegaan. Ze hoefde ze uiteindelijk niet te gebruiken, maar als dat nodig was geweest, had ze het gedaan. De rest van de tijd speelde ze de rol van gracieuze gastvrouw en toegewijde echtgenote. Na twee jaar in Hongkong beheerste ze zowel het Kantonees als het Mandarijn verrassend goed, wat indruk maakte op iedereen die haar die talen hoorde spreken. Alleen Richard was niet verbaasd. Hij wist hoe briljant en getalenteerd ze was.

En MI6 bleef haar van tijd tot tijd verzoeken belangwekkende personen te ontmoeten. Hongkong was een broeinest van intriges.

Twee jaar nadat ze in Hongkong waren aangekomen, ging het niet goed met Victoria. Alex ging een maand terug naar huis en nam Sophie mee. Sophie verveelde zich in Hampshire. Ze zei dat er te veel insecten waren, en er was niets te doen. Ze hield niet van paardrijden, wat haar moeder als kind altijd graag had gedaan, en gaf ook niets om de andere klassieke Engelse tijdverdrijven. De pleegkinderen waren allang het huis uit. Ze hielden wel contact, maar Victoria was nu alleen, met alleen een huishoudster en een man die haar hielp met klusjes rondom het huis. De man die het landgoed voor haar beheerde kwam een keer per week bij haar langs en deed ook schriftelijk verslag aan Alex. En Richard gaf haar altijd goed advies.

Victoria was nu tweeënzeventig en had een zwakke gezondheid. Alex voelde zich schuldig dat ze haar maar zo zelden zag, maar ze had het druk als vrouw van de hoge commissaris, en Hongkong was ver weg. Victoria was inmiddels elf jaar weduwe en telkens wanneer Alex haar in Hongkong uitnodigde, zei ze dat ze het niet prettig vond om zonder Edward te reizen. Ze leek ouder dan ze in werkelijkheid was. Alex was vierenveertig en genoot van het interessante leven dat ze met Richard leidde. Ze waren allebei dol op Hongkong en zouden willen dat ze er nooit meer weg hoefden. Ze spraken erover om er terug te komen als hij op een dag met pensioen zou gaan. Sophie was acht en sprak nog steeds vloeiend Frans en Engels. Haar moeder sprak meestal Frans met haar om de taal levend te houden en Sophie had Kantonees opgepikt van de vrouwen die voor haar zorgden. Nu Alex met Sophie in Hampshire was, besefte ze dat haar dochter behalve de Engelse nationaliteit geen werkelijke banden met Engeland had. Ze was er maar drie keer van haar leven geweest, toen ze nog klein was, en behalve haar grootmoeder had ze er niemand. Pakistan, waar ze was geboren, Marokko en Hongkong waren de enige landen en culturen die ze kende. Het was vooral voor Alex en Richard in veel opzichten een benijdenswaardig leven, maar voor Sophie was het in zekere zin vreemd om tijdens haar jeugd te worden ondergedompeld in zoveel culturen die niet de hare waren. Alex’ moeder vond dat ook.

‘Op een dag zul je dit allemaal erven,’ zei ze weemoedig tegen Alex, over het landhuis en de grond, ‘en misschien kom je dan weer in Engeland wonen en vind je het er fijn. Je bent hier opgegroeid. En Richard is opgegroeid op de boerderij van zijn ouders en is op een Schotse kostschool geweest. Jullie hebben allebei je wortels hier. Maar waar zal Sophie zich thuis voelen? Ze weet niets van het Engelse leven, behalve dat in de koloniën, en dat is niet hetzelfde.’ Ze kenden allemaal mensen die in India en op andere plekken in de wereld waren opgegroeid en Engelser waren dan mensen die in Engeland waren geboren en getogen, maar het had iets onechts als je groot was geworden met een olifant of een kameel in de achtertuin, hield haar moeder vol. Sophie was dol op de kamelen toen ze in Marokko woonden, maar ze zou waarschijnlijk nooit in Marokko terugkomen. En Hampshire was haar vreemder dan alle andere plekken waar ze had gewoond.

‘Het is een merkwaardige manier om op te groeien. Ik neem aan dat het een prettig leven is voor jullie allemaal, met grote huizen en veel bedienden, maar niets ervan is van jou. Dit wel,’ zei ze tegen Alex. Alex dacht hier soms ook over na en ze miste het, maar ze kon zich niet voorstellen dat ze nu in Hampshire zou wonen, en dat gevoel zou voorlopig niet veranderen. ‘Ik hoop dat je het niet verkoopt. Het is driehonderd jaar in je vaders familie geweest, en hij was er zo mee verknocht.’ Het was een enorme verantwoordelijkheid, en Alex wist dat zelfs als ze het zou houden, ongeacht waar ze op dat moment zouden wonen, Sophie het landgoed als ze groot was misschien niet zou willen hebben. Als ze aan de andere kant van de wereld woonde, zou een huis in Hampshire voor haar geen enkele betekenis hebben. Sterker nog, ze popelde om terug te gaan naar Hongkong, dat voor haar vertrouwder was, en Alex dacht er precies zo over. Het was de keerzijde van het leven dat ze hadden gekozen en dat zo goed bij hen paste. Ze verloren de emotionele band met hun oorspronkelijke huis en haard.

Alex genoot van de maand met haar moeder en vond het verdrietig haar te moeten verlaten. Elke keer dat ze haar moeder nu zag, was ze magerder, ouder en brozer, en ze was bang dat ze haar nooit meer zou zien. Ze hoopte dat haar moeder nog zou leven als Richard met pensioen zou gaan en ze terug zouden keren naar Engeland, maar zover was het nog lang niet. Hij was pas tweeënvijftig en zijn pensioen was nog ver weg. Hij zou na zijn laatste post nog een paar jaar bij het ministerie van Buitenlandse Zaken komen te werken. Maar ze verwachtten dat ze nog zeker tien jaar in het buitenland zouden wonen. Ze betwijfelde of haar moeder zo lang zou leven, al hoopte ze van wel. Ze had de moed opgegeven dat ze haar moeder zou kunnen overhalen hen te bezoeken op de plekken waar ze gestationeerd waren. Ze was een onbekende figuur in het leven van Sophie, met wie ze maar zo weinig tijd had doorgebracht. Het drukte nu zwaar op Alex dat ze enig kind was. Ze voelde zich voortdurend schuldig ten opzichte van haar moeder. Brieven en foto’s waren geen vervanging voor menselijk contact. Ze zag dat haar moeder alle jaren dat ze weg waren haar brieven stuk voor stuk in dozen had bewaard.

Ondanks het verdriet dat ze haar moeder moest achterlaten, was Alex blij terug te gaan naar Hongkong. Richard had het druk gehad en zoals gewoonlijk leek het aantal feestjes weer te verdubbelen. Ze rapporteerde nog steeds aan MI6 en had op hun verzoek af en toe een ontmoeting, maar ze brachten haar nooit meer in een lastige of gevaarlijke positie. Nadat ze elkaar in Londen een aantal keren hadden gesproken op het kantoor van MI6, hadden ze begrepen dat haar werk gevaarlijk kon zijn voor haar man. Ze hadden ervoor gekozen dat te respecteren, voor nu althans.

De laatste twee jaar vlogen sneller om dan Richard en Alex hadden verwacht, of gewild. Ze hadden tientallen vrienden in Hongkong toen ze daar weggingen, en dit keer kon Alex maar een week bij haar moeder in Hampshire doorbrengen. De bedoeling was dat ze zich snel op hun nieuwe post zouden installeren. Richards voorganger was vanwege ziekte vertrokken, en het zou voor Richard een uitdagende maar belangrijke post zijn. Hij zou Brits ambassadeur worden in de Sovjet-Unie, en ze zouden in Moskou gaan wonen.

Het leek Richard en Alex allebei zeer interessant, maar Sophie was er niet blij mee. Zij wilde in Hongkong blijven, en Alex beloofde dat ze er ooit terug zouden komen. Sophie was bijna tien toen ze Hongkong verlieten en na een week bij haar grootmoeder vloog ze met haar moeder door naar Moskou, waar Richard op hen wachtte. Hij vertelde Alex dat de ambassadeurswoning er redelijk mee door kon. Voor de revolutie was het een luxueus pand geweest, maar vijfenveertig jaar later was het een symbool van vervallen grandeur in een communistisch land. De bevolking was uitgeblust, arm en hongerig, de mensen werden onderdrukt en iedereen werd nauwlettend in de gaten gehouden door de KGB. Het zouden vier uitdagende, fascinerende jaren worden. Toen ze het huis in liepen in het Arbat-district, de buurt waar alle mooiere ambassades stonden, en de afgeleefde meubelen, de vaal geworden gordijnen en de versleten vloerkleden zagen, wist Alex dat haar het nodige te doen stond. Het was een koude, sombere winterdag, en het huis was onvoldoende verwarmd. Sophie barstte in tranen uit toen ze het zag. Ze haatte Moskou op het eerste gezicht. Alex zag het als een belangrijke stap in Richards carrière en vond het ook interessant voor zichzelf. Sophie was nog een kind, dat zich weer moest aanpassen aan een totaal nieuwe manier van leven, in een onbekend land, waar ze zich niet welkom voelde.

‘Ik haat jullie dat jullie me hiernaartoe hebben gebracht!’ schreeuwde ze tegen haar ouders, en Alex en Richard keken elkaar over haar hoofd even aan. Het zou niet gemakkelijk worden. Ze hadden dat geweten toen ze vertrokken uit Hongkong, dat tot dan toe het hoogtepunt van Richards carrière was geweest. Dit kon weleens zijn grootste uitdaging worden.

MI6 was buitengewoon tevreden met waar Alex was beland, en haar contactpersoon vertelde haar op hun dag van aankomst al dat ze heel wat voor haar te doen hadden. Ze vroeg zich af of dit hun ondergang zou worden. Ze hoopte van niet, en Richard hoopte hetzelfde en bad dat hij tegen zijn taak zou zijn opgewassen.

16

Alex en Richard waren in 1962 naar Moskou uitgezonden, in een van de interessantste perioden sinds de Russische Revolutie. De Koude Oorlog was al enkele jaren in volle gang. De spanningen waren flink toegenomen sinds de Russen in 1960 een Amerikaans U-2-spionagevliegtuig hadden neergeschoten en de piloot, Gary Powers, gevangen hadden genomen. Sindsdien waren de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Rusland gespannen. Door het incident dreigde de topontmoeting die twee weken later in Parijs zou plaatsvinden te worden afgezegd. Deze ging toch door, en president Chroesjtsjov eiste excuses van de Amerikaanse president. Toen president Eisenhower dit weigerde, verliet Chroesjtsjov de vergadering.

Toen Richard twee jaar later in Moskou arriveerde, waren de betrekkingen nog steeds gespannen. De Koude Oorlog was geïntensiveerd, niet alleen tussen Rusland en de Verenigde Staten, maar ook tussen Rusland en de Britten.

Groot-Brittannië had zijn eigen problemen met de Russen, die een aantal hooggeplaatste Engelse wetenschappers en zelfs diplomaten hadden gerekruteerd om voor hen te spioneren. Dubbelagenten hadden de zaak nog verder gecompliceerd door voor beide kanten te spioneren. Er was grote verbittering aan Britse kant over de verraders en overlopers die alles, van uiterst gevoelige geheimen tot wapens, aan de Russen doorverkochten.

Spionage was een extreem gevaarlijk bedrijf, zoals de SOE en later MI6 Alex duidelijk hadden gemaakt. Iemand die werd betrapt, had geen enkele hoop gered te worden. In Rusland was gevangenisstraf of executie de norm voor Westerse spionnen die werden gepakt. Mensen die ervoor kozen in dienst van de KGB, de Russische geheime dienst, in Engeland te spioneren voor de Sovjets, wachtte in Engeland een even onplezierige straf als ze door de Britten werden betrapt. De Sovjets stonden erom bekend dat ze hoge prijzen betaalden voor verraders die naar het oosten overliepen.

Tot de beroemdste spionnen behoorden de zogenoemde Cambridge Five. Zij bekleedden hoge posities in het Britse establishment, wat hun toegang gaf tot geheimen met grote impact op de nationale veiligheid. Zeven jaar voordat Richard in Moskou arriveerde was de marineattaché van de Britse ambassade in Moskou door Engeland veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf vanwege spionageactiviteiten voor de Sovjet-Unie.

Nucleaire technologie was voor de Britten, de Amerikanen en de Sovjets van vitaal belang. Iedereen die naar de andere kant overliep, kon daar een fortuin mee verdienen.

Een jaar voordat Richard als Britse ambassadeur in Moskou werd aangesteld, kreeg een agent van de Britse veiligheidsdienst tweeënveertig jaar celstraf opgelegd vanwege zijn spionageactiviteiten als dubbelagent voor de Sovjets en de Britten.

De KGB was er met name op gebrand agenten van MI5 en MI6 weg te kapen. Zij werden als een lot uit de loterij beschouwd en in een aantal gevallen slaagden de Russen in hun opzet. De Britse Geheime Dienst was hier buitengewoon gevoelig voor. Het spel waarbij spionnen en geheim agenten van het ene naar het andere kamp werden gelokt was in de Koude Oorlog een haast alledaags verschijnsel geworden.

Desondanks werd de schijn van diplomatie opgehouden, en de Amerikanen spanden daarin de kroon. In hun ambassadegebouw, Spaso House, werden de meest spectaculaire feesten van Moskou gegeven, en uitnodigingen hiervoor werden het hoogst gewaardeerd. Het jaarlijkse feest op 4 juli ter gelegenheid van Onafhankelijkheidsdag was legendarisch. In 1935 hadden ze een balzaal aan het huis toegevoegd, waar dansfeesten, concerten, filmvertoningen en enkele van de beste diplomatenfeesten van Moskou werden gegeven. President Chroesjtsjov stond erom bekend dat hij elk feest waarvoor de Amerikanen hem uitnodigden bezocht, terwijl de KGB hen intussen meedogenloos bespioneerde.

De Amerikaanse ambassadeur en zijn vrouw waren de eersten die Richard en Alex een dag na hun aankomst een bezoek brachten. Alex probeerde te bedenken hoe ze het huis aantrekkelijker kon maken voor de recepties die ze er wilden geven. Ze had in het souterrain wat extra meubelstukken en opgerolde vloerkleden gevonden, en toen de Amerikanen arriveerden, verontschuldigde ze zich voor hoe ze eruitzag.

‘Je ziet er beeldschoon uit, schat,’ zei de ambassadeur hartelijk, en zijn vrouw gaf Alex een prachtig verpakt geschenk. Terwijl de ambassadeur tegen haar sprak, wees hij naar de straat buiten, en Richard knikte meteen begrijpend. De ambassadeur keek Alex aan en legde zijn vinger tegen zijn lippen. ‘Misschien kunnen we jullie een rondleiding geven in jullie buurt. Er staan enkele charmante oude huizen die jullie vast leuk zullen vinden om te zien.’ Hij glimlachte naar haar en zijn vrouw knikte en keek hen vriendelijk aan.

‘Ik pak onze jassen,’ zei Richard. Hij verdween en toen hij even later terugkwam, gaf hij Alex haar mantel en trok hij zelf ook zijn jas aan. Sophie maakte intussen kennis met het jonge meisje van de ambassade dat voor haar zou zorgen. Ze was Russisch, maar sprak vrij goed Engels, en Sophie moest nog aan haar wennen. Ze zaten boven speelgoed uit te pakken in Sophies grote, kille slaapkamer, waar ze filmposters op de muur had geplakt.

Even later stonden ze op straat en wandelden ze ogenschijnlijk ontspannen naar Arbat Square. ‘Neem me niet kwalijk dat ik jullie ontvoer,’ zei de ambassadeur met een glimlach tegen Richard, terwijl zijn lijfwacht hen op discrete afstand volgde. ‘Je eigen regering heeft je ongetwijfeld gewaarschuwd, maar onze huizen zijn vergeven van de afluisterapparatuur, geplaatst door de KGB. Toen we hier aankwamen hebben we het huis uitgekamd en we vonden meer dan honderd microfoontjes en camera’s. In de open haarden, in de planten, onder de banken, in de muren, in de ventilatiesystemen, in de tuin, ze zijn overal. Je kunt in huis niets zeggen wat de Sovjets niet mogen horen. Het leek me goed om je te laten weten hoever het gaat.’ De vrouw van de Amerikaanse ambassadeur kletste onderweg met Alex, en ze nodigde de nieuwkomers uit voor een formeel diner in Spaso House, de volgende week. Alex bedankte haar.

‘Ze zijn altijd uit op onze agenten van MI5 en MI6, helaas soms met succes,’ zei Richard grimmig.

‘We hebben allemaal hetzelfde probleem,’ zei de Amerikaan. ‘Ze hebben ongetwijfeld afluisterapparatuur in de kamer van jullie dochter verstopt, en vertrouw niemand van het personeel. Iedereen in het hele land heeft geleerd elkaar te bespioneren en aan te geven. Het is eigenlijk dieptriest.’ De Suezcrisis en de ramp met de Amerikaanse U-2 hadden de Koude Oorlog nog geïntensiveerd. ‘En ze snuffelen meerdere keren per dag tussen je persoonlijke spullen.’

Terwijl ze verderliepen bespraken ze de diplomatieke situatie in Moskou. De Britse en Amerikaanse doelen waren in grote lijnen hetzelfde. Informatie verstrekken over het binnenlandse en buitenlandse beleid van de Sovjets, de Britse en Amerikaanse handel bevorderen, wetenschappelijke en culturele uitwisseling stimuleren, en het buitenlandse Sovjetbeleid op het gebied van bredere internationale kwesties beïnvloeden. Het sprak allemaal erg voor zich, maar als je er spionage en contraspionage aan toevoegde, werd het ingewikkeld. Uit welk land men ook kwam, het was zowel een eer als een uitdaging om ambassadeur in de Sovjet-Unie te zijn.

Ze wandelden ongeveer een halfuur op hun gemak over het plein, waarna de Amerikanen weer vertrokken.

Voordat ze weggingen had de ambassadeur aangeboden zijn ‘binnenhuisarchitect’ aan hen uit te besteden. In werkelijkheid was dit een voortreffelijke geheim agent, getraind in het opsporen en verwijderen van afluisterapparatuur. Richard nam het aanbod dankbaar aan. De agent nam een team van zogenaamde ‘interieurontwerpers’ mee, een slimme truc die de KGB nog niet doorhad.

‘Bedankt voor het delen van de informatie,’ zei Richard vriendelijk. Hij had hier al veel over gehoord, maar de Amerikaanse ambassadeur had zeer nuttige informatie toegevoegd.

‘Jullie wennen er wel aan, net als wij allemaal. We hebben een goede groep, in de internationale gemeenschap. We zijn hier allemaal met een reden terechtgekomen. Als we het ergens anders goed doen, sturen ze ons als “beloning” hiernaartoe.’ De Amerikaan lachte en Richard glimlachte meesmuilend. ‘Maar ze houden van een feestje. En ze komen graag naar de ambassade.’

‘Wij hebben aan die van ons wel wat werk te verrichten,’ zei Richard. Hij wist dat Alex niet blij was met de staat waarin ze het huis hadden aangetroffen, en Sophie haatte het. De overgang was moeilijk, vooral na de luxe en de mondaine genoegens van Hongkong, waar de omstandigheden oneindig veel aangenamer waren dan in Rusland.

Toen ze alleen waren, liepen ze samen nog wat verder, en Alex probeerde niet te laten merken hoe terneergeslagen ze was. ‘Misschien kun je je pistool maar beter verstoppen, Alex. Als ze het al niet hebben ontdekt.’ Hij maakte zich er zorgen over. ‘Ze zullen zich misschien afvragen waarom je het hebt.’

‘Daar heb ik ook aan gedacht. Het pistool en mijn mes zijn op een veilige plek.’ Ze glimlachte naar hem.

‘Waar dan?’ Hij wist niet wat hij ervan moest denken. Nergens was het veilig, als ze voortdurend hun bezittingen doorzochten, zoals de Amerikaanse ambassadeur had gezegd.

‘Op mijn lichaam.’ Volgens een wederzijds bindende overeenkomst mocht de vrouw van een diplomaat niet worden gefouilleerd, tenzij bewezen kon worden dat ze een spionne was, en dat bewijs hadden ze niet.

‘En je grotere… eh… materiaal?’ vroeg hij, doelend op de stengun die ze als oorlogssouvenir had bewaard.

‘Dat kan uit elkaar worden gehaald en past netjes in een in leer gebonden bijbel.’ Hij was zichtbaar onder de indruk en glimlachte naar haar.

‘Waarom heb je dat nog steeds nodig? Je bent geen oorlogsvrijwilliger meer.’ Hij wist niet of ze het ooit had gebruikt, maar het leek hem onwaarschijnlijk.

‘Je weet nooit wanneer het van pas komt. Ik heb het tijdens de oorlog gekregen en ik heb het gewoon bewaard. Misschien komt er nog een dag dat je daar blij mee bent.’

‘Je wilt niet dat de Russen denken dat je een spionne bent,’ zei hij waarschuwend.

‘Ik ben geen spionne,’ loog ze. ‘Ik ben gewoon voorzichtig.’

‘Zorg in ieder geval dat niemand het vindt. Ik mag waarschijnlijk dankbaar zijn dat je je machinepistool bij je moeder hebt achterlaten,’ zei hij plagend. Hij had haar niet geloofd toen ze zei dat ze dat had gedaan. Maar wat moest ze ermee? De stengun die ze bij zich had was al onheilspellend genoeg. Samen met haar pistool en haar mes was het blijkbaar een soort fetisj voor Alex.

‘Het is vervelend dat het huis onder de afluisterapparatuur zit,’ zei Alex peinzend. ‘Ik zal Sophie waarschuwen. En hoe moet jij werken als je kantoor ook wordt afgeluisterd?’

‘Dat moeten onze technici oplossen. Daar worden ze voor betaald.’ Hij vertelde haar over het team van interieurontwerpers dat de Amerikaanse ambassadeur had aangeboden. ‘Het is hier één groot spel. Alles draait om wie wie bespioneert.’ En alles wat ze te weten kwamen of opvingen ging regelrecht naar de geheime politie in Moskou, de KGB.

Die avond kwamen ze erachter dat hun kok verrassend goed was, hoewel hij nooit een voet buiten Rusland had gezet. Ze genoten van een heerlijke maaltijd en gingen vroeg naar bed. Richard had veel om over na te denken en was tot diep in de nacht bezig om zich in te lezen. Zijn post in Moskou was de grootste uitdaging in zijn diplomatieke carrière tot nu toe.

De volgende ochtend had Alex een boodschap van MI6. Het bevatte een tijdstip en een naam, in code, voor een afspraak, en een wachtwoord waarmee ze kon vaststellen dat ze met een Britse agent te maken had. Er werd geen ontmoetingsplek genoemd. Ze besloot af te wachten wat er zou gebeuren.

Om elf uur precies zat ze aan haar bureau in het kamertje dat ze als kantoor zou gaan gebruiken, toen een van de Russische dienstmeisjes haar kwam vertellen dat de vrouw van de Finse ambassadeur er was om haar een bezoek te brengen. De naam van de vrouw kwam overeen met de naam die MI6 haar had doorgegeven. Ze ging naar beneden, waar een knappe blonde vrouw haar een bos bloemen aanreikte.

‘Ik ben dol op margrieten in de winter, u ook niet?’ zei ze met een vriendelijke glimlach tegen Alex. Het was het wachtwoord, en Alex stelde geïntrigeerd vast dat zij ook voor MI6 werkte. Ze was Engels en de vrouw van een ambassadeur. Ze hadden veel met elkaar gemeen.

‘Ja, zeker. Wat aardig van u.’ Alex glimlachte naar haar, terwijl ze snel een blik van verstandhouding uitwisselden. Ze hadden een beleefd gesprekje van vrouw tot vrouw, waarbij Alex wat informatie kreeg over waar ze in Moskou het beste haar haar kon laten doen en waar ze het prettigst kon winkelen. Sophie zou privéles krijgen op de ambassade, en Alex was van plan Russisch te leren. Veel diplomaten hadden hun kinderen niet meegenomen naar Rusland, maar Alex wilde Sophie niet bij haar moeder achterlaten, waar ze eenzaam en ongelukkig zou zijn, en wilde haar ook niet op een kostschool doen, dus ze hadden haar meegenomen. Alex wilde samen met haar Russische les nemen. Het zou hen allebei iets omhanden geven.

Nadat ze een poosje samen hadden gebabbeld, bracht Alex de vrouw van de Finse ambassadeur terug naar haar auto. Onderweg zei Prudence Mikki zacht: ‘Vertrouw niets of niemand, zelfs niet in je auto. Ik denk dat onze vrienden in Londen je wel aan het werk zullen zetten. Mij ook. Er is hier veel te doen.’ Alex gaf geen commentaar, maar ze hoopte het niet. Sovjet-Rusland was de laatste plek op de wereld waar ze een fout wilde maken en als spionne in de gevangenis wilde belanden. Ze rilde bij de gedachte. Ze kusten elkaar op beide wangen en terwijl Prudence door haar chauffeur werd weggereden, zwaaide Alex haar glimlachend na. Later belde ze haar nog terug om haar te bedanken voor de bloemen. In ieder geval had ze hier een vriendin.

Alex slaagde erin wat stof te kopen op een markt waar Richards secretaresse haar over had verteld. Ze liet nieuwe gordijnen maken voor de ontvangstruimtes en ze ontdekte dat er meer meubelen in de opslag stonden. De laatste ambassadeur had ze niet mooi gevonden en eigen meubilair meegebracht. De meubels in de opslag waren oneindig veel beter dan wat er nu in de woning stond. Alex maakte een lijst met dingen die ze aan haar moeder wilde vragen. Ze rolde de tapijten uit die ze had gevonden, bracht wat van de meubels vanuit de opslag over naar het huis en vroeg de huishoudster om twee keer per week bloemen te laten bezorgen. Het huis begon er beter uit te zien. Ze vroeg Richards secretaresse om de meest recente gastenlijsten van de ambassade en plande hun eerste feestelijke diner. Net als in Hongkong gaf MI6 haar een lijst met namen van mensen die ze wilden dat ze zou uitnodigen. De lijst was hier lang. Alex stelde geen vragen, maar voegde de namen gewoon toe aan de gastenlijst. Ze wist dat de KGB toch een kopie van de lijst onder ogen zou krijgen. Ze was van plan om voor hun eerste feest de meeste leden van de diplomatieke gemeenschap uit te nodigen, en als ze de meubels wat verschoven, was er ruimte om te dansen. De vrouw van de Amerikaanse ambassadeur had gezegd dat Alex haar muziekband mocht gebruiken. Het leek van het grootste belang om zo snel mogelijk de belangrijkste mensen te ontmoeten, hoewel het ontvangen van gasten hier minder soepel ging dan in Hongkong, waar iedereen zo sociaal was en alles zo moeiteloos verliep. Hongkong was veel mondainer dan de Sovjet-Unie, maar dat had ze ook verwacht.

Een week voor het feest voegde MI6 nog twee namen toe aan de lijst. Richard en Alex zouden die avond naar het feest op de Amerikaanse ambassade gaan. Alex verheugde zich erop en toen Richard thuiskwam om zich om te kleden, zei hij dat hij er ook naar uitkeek.

Toen ze aankwamen waren er twee keurige Chinese butlers die de gasten ontvingen. Hun correctheid en plechtstatigheid zouden op Buckingham Palace niet hebben misstaan. De vrouw van de ambassadeur had haar over hen verteld. Het waren Chinezen die met Russinnen waren getrouwd en geen visum konden krijgen om het land te verlaten. Ze zaten dus vast en werkten voor de Amerikanen. Ze waren goed bekend in Moskou en Alex keek met jaloezie naar hun soepele, professionele manier van werken. De bedienden op de Britse residentie waren veel minder efficiënt en leken er meer op gericht hen af te luisteren en te bespioneren dan behoorlijk dienst te verlenen.

De sfeer tijdens het feest in Spaso House voelde als een verademing. Het huis was prachtig ingericht, in een elegante, moderne Amerikaanse stijl. De ambassadeur en zijn vrouw hadden hun eigen schilderijen meegebracht, en iedereen die daar was leek volkomen op zijn gemak, alsof ze niet eens in Rusland waren. Het was een voorbeeld dat Alex wilde proberen te evenaren. Ze wilde de plaatselijke bevolking en de rest van de diplomatieke gemeenschap laten zien hoe een echt Engels huis eruitzag en hoe het werd bestierd. Ze besloot een reeks high teas te geven, maar ook goedverzorgde lunches voor de dames, cocktailparty’s zoals ze in Hongkong hadden gegeven, en formele diners voor belangrijke gasten. Toen ze die avond het feest verlieten, had ze zeker tien nieuwe ideeën. Ze had genoten van de band van de Amerikanen en was van plan van hun diensten gebruik te maken. Er was een jazzzangeres bij die zong als Billie Holiday.

‘Je ziet er gelukkig uit,’ zei Richard blij. Hij had ervan genoten om zoveel van zijn medeambassadeurs in één ruimte te treffen, en hij had ook een aantal belangrijke Sovjetfunctionarissen ontmoet met wie hij graag wilde kennismaken.

‘Ik ben plannen aan het maken voor ons sociale leven, de komende zes maanden,’ zei ze. Ze bespraken geen belangrijke zaken meer, tenzij ze op straat liepen. Ze probeerden elke dag samen een wandeling te maken, zodat ze konden bijpraten over de zaken die echt van belang waren. ‘Ik vond de zangeres geweldig.’

‘Ik ook. Misschien moeten wij iets wat meer Brits proberen,’ stelde hij voor, maar Alex verwierp het idee.

‘Als de Amerikanen het doen, doen ze het goed.’ Het was een heerlijke avond geweest.

Ze was in een bovenste beste bui, tot ze de gecodeerde berichten doornam die ze had ontvangen. Ze kreeg de naam door van iemand die MI6 haar een van de komende dagen wilde laten ontmoeten. Ze moest hem inhuren als gids in een museum. Dat en zijn naam waren de enige dingen die ze wist. Toen ze naar bed ging, zag ze er een stuk minder gelukkig uit. Richard sliep al half. De man die ze moest ontmoeten had een Russische naam. MI6 zette haar aan het werk, en dat lag hier moeilijk. Na het incident met Beringer hadden ze in Hongkong niet vaak meer op persoonlijke ontmoetingen aangedrongen, maar in Moskou moesten al hun agenten een actieve bijdrage leveren. Ze hadden haar daarvoor gewaarschuwd toen Richard werd overgeplaatst, en ze waren al bezig hun acties voor te bereiden.

De volgende dag ging ze naar het museum en in plaats van naar hem persoonlijk te vragen, informeerde ze of ze misschien Engelssprekende gidsen hadden. Er werd gebeld en even later verscheen er een korte, magere man, die zich gelukkig voorstelde met dezelfde naam die MI6 haar had doorgegeven. Hij had een opnameapparaat bij zich, legde hij uit, nadat ze zich had voorgesteld. Hij vertelde dat hij de hele rondleiding in het Engels had opgenomen, maar dat hij bij haar zou blijven om uitleg te geven. Ze knikte en ze begonnen aan hun rondleiding door het museum. Hij zette het apparaat voor haar aan toen ze de eerste zaal binnenkwamen en zij zette haar hoofdtelefoon op. Alle kunst dateerde van na de Russische Revolutie en had arbeid als thema. Het meeste werk was in een ruwe stijl uitgevoerd en er was niets moois bij. Terwijl zij de eerste schilderijen bekeek, begon de opname. Wat ze hoorde had niets met de kunst te maken. Het was een uitgebreide boodschap aan MI6 over bijeenkomsten over kernbewapening die plaatsvonden en die inbreuk maakten op een recent verdrag. Ze reageerde niet en liet geen enkele verbazing blijken. Ze luisterde rustig naar de opname en bekeek de kunst, terwijl ze van de ene zaal naar de andere liepen. De opname hield ver voor het einde van de rondleiding op, maar zij deed alsof ze nog steeds luisterde, en toen ze bij de laatste zaal aankwamen, bedankte ze de gids en overhandigde ze hem het apparaat en de hoofdtelefoon. Ze had alles in haar geheugen geprent, zoals ze tijdens haar training had geleerd, en de gids wiste de boodschap zodra ze het apparaat had teruggegeven. Ze had alles een tweede keer beluisterd om er zeker van te zijn dat ze het allemaal zou onthouden. Hij was duidelijk een van de Russen die spioneerde voor de Britten. Hij had zelfs een dubbelagent kunnen zijn. Ze was er echter van overtuigd dat MI6 wist dat hij te vertrouwen was. Tenslotte hadden ze haar met hem in contact gebracht, ondanks haar kwetsbare positie in verband met Richards werk.

Het was niet aan haar om het belang van de informatie te bepalen, ze hoefde die alleen maar door te geven. Ze verliet het museum, ging terug naar huis en nadat ze de bron van de informatie had genoemd codeerde ze de volledige opname die ze woord voor woord in haar geheugen had geprent. De gids had aangeboden haar de opname mee te geven, maar toen ze dat weigerde had hij deze gewist. Het was voor hem te gevaarlijk de opname te bewaren. Ze was getraind in dit soort informatieoverdracht. Ze had het tijdens de oorlog gedaan, en wat ze nu deed was niet gevaarlijker of minder gevaarlijk dan toen.

Nadat ze de informatie had verstuurd, wachtte ze op een reactie. Ze had de kranen in de badkamer opengedraaid, alsof ze een bad liet vollopen, zodat het geringste geluid dat ze met het typen van de berichten maakt erdoor zouden worden overstemd. De reactie kwam twee minuten later.

‘Ontvangen. Goed gedaan. Dank.’ Ze staarde een minuut lang naar de zender. Ze haatte waar ze in verzeild was geraakt, en toch kon ze niet anders dan ermee doorgaan.

‘Stik er zelf ook maar in,’ zei ze zacht, terwijl ze het kleine apparaat wegzette in zijn omhulsel, dat eruitzag als een EHBO-doos. Niemand zou hebben geraden wat erin zat, wat het was, of wat je ermee kon doen. Net als Alex zelf zag het er volkomen onschuldig uit, maar het was dat beslist niet. De levens van de mensen die erdoor werden beïnvloed stonden, net als haar eigen leven, elke dag op het spel. Ze besefte nu dat hun verblijf in Moskou veel gevaarlijker zou zijn dan ze had verwacht.

17

MI6, dat besefte hoe kwetsbaar haar positie was en niet wilde dat ze zou stoppen, vroegen haar niet al te veel opdrachten meer voor hen te doen. Minder dan ze van anderen verlangden. Alleen de echt belangrijke ontmoetingen en onderzoeken bewaarden ze voor haar, zodat haar talenten niet werden verspild aan riskante zaken die niet van cruciaal belang waren. Over het algemeen hielden ze zich aan hun afspraak en lieten ze haar alleen informatie verzamelen die ze in het diplomatieke circuit langs sociale weg te weten kon komen. Slechts een enkele keer stuurden ze haar eropuit om iemand te ontmoeten van wie ze vermoedde dat het een agent van MI6 was. De man van het museum zag ze nooit meer terug. Maar er waren anderen. Ze moest een vrouw ontmoeten in een slagerswinkel en stond urenlang met haar in de rij. Richard en zij zouden naar een etentje op de Turkse ambassade gaan en ze was laat. Richard was geïrriteerd dat ze zich nog moest omkleden toen ze thuiskwam. Ze zei dat ze naar de slager was geweest om zelf hun vlees uit te kiezen, omdat de kok dat zo slecht inkocht. Hij klaagde dat ze dat in de ochtend had kunnen doen, en ze sprak hem niet tegen. Hij was vaak moe en gestrest en deed voortdurend zijn best om de Britse belangen te behartigen en tegelijkertijd te voorkomen dat de vijandigheid van de Koude Oorlog nog verder opliep. Dat was op zijn zachtst gezegd een lastige opgave, vooral in de wetenschap dat de KGB hen voortdurend in de gaten hield. Het was een constante bron van stress, zelfs voor Sophie.

Binnen zes maanden sprak Alex Russisch, wat extra nuttig was voor het afluisterwerk dat ze deed voor MI6. Richard kon de taal niet onder de knie krijgen en had continu een vertaler bij zich. Hij maakte gebruik van verschillende vertalers, allemaal mensen met Russische vaardigheden die vanuit Engeland naar hem toe werden gestuurd, maar hij vertrouwde hen nooit helemaal. Hij geloofde wel dat zijn secretaresse betrouwbaar was, maar iedereen in Rusland kon een dubbelagent zijn, en velen waren dat ook. Zelfs de Britten daar vertrouwde hij niet helemaal, wat zijn baan extra stressvol maakte. Hij begreep waarom zijn voorganger ziek was geworden. Men moest dag en nacht op zijn hoede zijn. Alex had dat gevoel ook. MI6 hield voortdurend contact met haar, en ze vond het hier afschuwelijk om van hen te horen. Elke keer als ze een opdracht voor hen deed, hoe klein ook, voelde ze het gewicht van de verantwoordelijkheid op haar schouders drukken en werd ze verscheurd tussen haar plicht tegenover haar vaderland en haar verantwoordelijkheid tegenover haar man. Ze was bang dat ze hem op een of andere onvoorziene manier zou benadelen en dat dat later funeste gevolgen voor hen zou hebben. Maar opmerkelijk genoeg gebeurde dit niet. Alles verliep soepel, hoe gespannen de situatie ook was.

Het jaar na hun aankomst, in november 1963, werd de wereld geschokt door de moord op John F. Kennedy. Met zijn dood gingen dromen kapot. Als er ooit onschuld had bestaan, was die nu verloren gegaan. De dagen van Camelot leken nu meer dan ooit een illusie. Alex huilde met de rest van de wereld om het treurige gezicht van Jacqueline Kennedy achter haar rouwsluier terwijl ze haar jonge kinderen bij de hand hield.

Het herinnerde iedereen aan de kwaadaardige machten die elke dag een rol speelden. Zelfs de Sovjets waren diep geschokt door de moord. Het was moeilijk om daar niet door geraakt te worden. De Amerikaanse ambassadeur en zijn vrouw waren naar Washington vertrokken voor de begrafenis.

De tijd leek in Rusland sneller voorbij te gaan dan op al hun eerdere posten, doordat de dagen er zo tjokvol zaten, er zoveel op het spel stond en de spanning zo constant was. Het was alsof ze op een mijnenveld woonden. Alex was blij toen ze hun volgende standplaats toegewezen kregen en Richard bekende in stilte dat hij er net zo over dacht. Rusland was een van de belangrijkste posten die het ministerie van Buitenlandse Zaken kon toewijzen, en hij wist dat hem niet veel nieuwe aanstellingen meer te wachten stonden voordat ze hem naar huis zouden halen. Precies twintig jaar was hij van de ene buitenlandse post naar de andere uitgezonden. Alex was net vijftig geworden en Richard was achtenvijftig. Hij vermoedde dat hij nog één nieuwe aanstelling zou krijgen en dat ze hem dan een paar jaar bij het ministerie van Buitenlandse Zaken zouden laten werken, waar hij op basis van zijn ervaring tot zijn pensioen een adviesfunctie zou vervullen. Maar er kwam nog één nieuwe post aan, en hij glimlachte toen hij het communiqué las. Hij had het verdiend, en hij was blij dat zijn meerderen dat onderkenden. Hij had hun dankbaarheid en respect gewonnen met zijn vier jaar in Rusland. Zijn volgende aanstelling, en waarschijnlijk zijn laatste, was in Washington D.C. Hij vertelde het Alex na het eten, toen ze hun avondwandeling rond het plein maakten.

‘Ik moet je iets vertellen,’ zei hij, terwijl hij haar hand door zijn arm trok en hem stevig tegen zich aandrukte. Hij was dol op de zeldzame momenten dat ze echt onder elkaar waren en hechtte waarde aan haar advies.

‘Je bent verliefd op je secretaresse,’ zei ze met een grijns.

‘Goeie god, nee, zeg. Heb je haar weleens gezien?’

‘Je gaat bij een religieuze sekte?’

‘Als we hier nog veel langer zouden moeten blijven, zou ik dat doen. Nee, we gaan naar Washington.’

‘Op vakantie?’ Ze keek blij, en hij lachte.

‘Denk je dat ik me heb aangemeld om hier nog langer te blijven?’ Dat kon niet eens, maar hij zou het ook nooit van zijn leven hebben gewild. Vier jaar was genoeg. ‘Nee, mijn lieveling. Gezien mijn leeftijd is het waarschijnlijk onze laatste aanstelling, en ze hebben de beste voor het laatst bewaard. In ieder geval een van de beste. Het is een ideale post, een hemel op aarde na Moskou, de Koude Oorlog en de KGB.’

‘Word je de Britse ambassadeur in Washington?’ Ze gilde het bijna. Hij knikte, bleef staan en trok haar dicht tegen zich aan. Ondanks alle moeilijke momenten, de soms beangstigende situaties en de incidentele teleurstellingen, was hun band hechter dan ooit, en hun huwelijk had standgehouden. Het corps diplomatique had menig huwelijk te gronde gericht. Het was geen gemakkelijk leven, en ontrouw kwam vaak voor, maar Alex was geknipt voor de taken die ze in Richards carrière vervulde, en ze waren in de loop der jaren steeds meer op het diplomatenleven gesteld geraakt.

‘Ik word ambassadeur in Washington. We gaan hamburgers eten en honkbalwedstrijden kijken, en waarschijnlijk af en toe dineren in het Witte Huis. Er komen mooie tijden aan.’ Hij keek haar stralend aan en daarna liepen ze terug naar het huis om het aan Sophie te vertellen. Richard wilde niet dat de KGB het zou weten voordat het officieel bekend werd gemaakt, dus Alex schreef het op een stuk papier en gaf dat aan Sophie. Ze gaf een gil toen ze het las. Ze was bijna veertien en vond Amerika de geweldigste plek op aarde, hoewel ze er nog nooit was geweest. Ze was dol op Elvis en had al zijn platen, al hield ze ook van de Beatles, Nat King Cole, Frank Sinatra, Rock Hudson en Doris Day.

‘Wanneer?’ fluisterde Sophie.

‘Ik denk over een paar weken.’

‘En ik spreek eindelijk eens de taal, godzijdank.’ Sophie herinnerde zich haar Kantonees nog, Russisch vond ze afschuwelijk en ging haar moeilijk af, en haar Frans was perfect. Ze hoopte geen enkele vreemde taal meer nodig te hebben, behalve misschien Frans. Ze griste het papier uit haar moeders hand en krabbelde er snel iets op. ‘Kan ik naar een normale Amerikaanse highschool?’

‘Ja.’ Haar moeder glimlachte naar haar, en ging terug naar Richard. Sophie wilde diezelfde avond nog beginnen met inpakken. Rusland had haar hart niet veroverd.

‘Je hebt een érg gelukkige dochter,’ zei Alex tegen Richard.

‘Als we daar eenmaal zijn, zal ze er nooit meer weg willen,’ zei hij bezorgd. ‘Ik wil dat ze met ons meekomt, naar Engeland, als we weer naar huis gaan.’

‘Dat zal geen probleem zijn. Ze is Engels, niet Amerikaans.’

‘Ze heeft nooit in Engeland gewoond,’ zei hij.

‘Alle kolonialen gaan uiteindelijk terug naar “huis”. Zij ook.’

‘Wees daar maar niet zo zeker van. Maar goed, de komende vier jaar zal ze in ieder geval een fijne tijd hebben.’ Rusland was voor hen allemaal een beproeving geweest. Alex liet het huis in een betere staat achter dan ze het had aangetroffen, en Richard had goed werk gedaan als ambassadeur, maar ze waren er heel erg aan toe om te vertrekken.

Alex stuurde die avond een bericht naar MI6 om hen te informeren dat ze binnenkort naar Washington zouden worden overgeplaatst. Ze wist niet zeker of MI6 daar al van op de hoogte was gesteld. Het antwoord kwam snel.

‘Felicitaties aan de ambassadeur. Goed gedaan.’

Die nacht droomde ze over Washington en de verrukkingen die daar op hen wachtten.

Voordat ze vertrokken werden er op alle ambassades talloze diners voor hen gegeven. De diplomatenwereld was een besloten gemeenschap, vooral in Moskou, en iedereen vond het jammer om Richard en Alex te zien vertrekken.

De Russische functionarissen kwamen Richard een voor een opzoeken om hem te bedanken voor zijn inspanningen om de politieke spanningen te verlichten. Meer kon hij niet vragen. Hij bedankte zijn hele staf toen hij vertrok. Hij werd alom bewonderd en gerespecteerd. Hij bracht twee dagen met de nieuwe ambassadeur door om belangrijke zaken met hem door te nemen, liet alles keurig achter, en daarna vertrokken ze.

Ze vlogen van Moskou naar Londen, waar ze een paar dagen bleven, zodat Richard gebriefd kon worden door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze logeerden een paar dagen bij Victoria in Hampshire, Alex ging met Sophie wat winkelen in Londen, en daarna vlogen ze met BOAC naar New York. Het voelde voor hen alle drie als een droom.

De ambassade op Massachusetts Avenue, ontworpen door Lutyens en omringd met enorme tuinen, was prachtig. Het pand was in 1930 gebouwd met voornamelijk Britse materialen, marmer, hout en beglazing. Aan de voorkant stond een gebouw met nieuwe kantoren, die pas twee jaar voor hun komst waren voltooid. Het personeel was uitmuntend. Richard bracht een officieel bezoek aan president Johnson, en het Witte Huis was nog indrukwekkender dan hij zich had voorgesteld. De vorige ambassadeur had alles in onberispelijke staat achtergelaten. Ze namen hun intrek in de ambassadeurswoning. Alex nam aan dat ze de komende vier jaar weinig voor MI6 zou hoeven doen. De Britten bespioneerden de Amerikanen niet, dat was niet nodig. Ze wisselden vrijelijk informatie met elkaar uit. Het was een enorme opluchting niet langer in een vijandig land te zijn en niet meer te worden omgeven door risico’s en gevaar.

Enkele dagen na hun aankomst gingen Alex en Sophie scholen bekijken. Sophie had sinds Hongkong niet meer op een echte school gezeten. In Moskou had ze vier jaar privéles gehad van een Engelse onderwijzeres die was getrouwd met een Rus.

Ze werd verliefd op de Sidwell Friends School, een van de beste particuliere scholen in Washington. Richard ging er ook kijken. Hij wilde er zeker van zijn dat ze naar een school ging die haar zou voorbereiden op het Britse universiteitssysteem voor als ze naar Engeland terugkeerden. Maar ze waren het er allemaal over eens dat het een prachtige school was, en Sophie haalde probleemloos de toelatingsexamens voor alle vakken. Ze werd aangenomen, ondanks het onorthodoxe onderwijs dat ze hiervoor had gehad. Ze zou in september beginnen op een ‘echte Amerikaanse highschool’, precies zoals ze had gewild. Haar ouders hadden haar nog nooit zo gelukkig gezien, en Alex was net zo blij als zij. Ze had het gevoel dat er toen ze uit Rusland vertrokken een last van duizend kilo van haar schouders was gevallen. Ze had daar ingezeten over al haar opdrachten, en had gevreesd dat ze betrapt zou worden en als spionne gevangen zou worden gezet. Maar ze had het toch volgehouden. Ze was van plan over vier jaar, als ze naar Londen teruggingen, na dertig jaar spionagewerk te stoppen bij MI6. Het was een meer dan respectabele carrière als spion.

De geheimhoudingstermijn van twintig jaar voor haar werk bij de SOE was verstreken toen ze in Rusland waren. Technisch gezien had ze het Richard kunnen vertellen, en ze werd in verleiding gebracht om dat te doen, maar omdat ze nog steeds voor MI6 werkte, besloot ze haar mond te houden, om geen verdenking bij hem te wekken.

Net als destijds in Hongkong werden ze in Washington onmiddellijk in de sociale maalstroom opgenomen. Ze gingen naar diners op de ambassades, bezochten staatsiebanketten en hadden bijna elke avond wel een feest. Het hoogtepunt van hun sociale leven kwam twee weken na hun aankomst in de vorm van een uitnodiging voor het huwelijk tussen Luci Johnson, de dochter van de president, met Patrick Nugent. De receptie in de East Room voor zevenhonderd gasten was oogverblindend en Richard en Alex genoten er met volle teugen van.

Ze maakten gemakkelijk vrienden binnen de internationale gemeenschap in Washington en ook onder de plaatselijke bevolking. Van sommigen zaten de dochters bij Sophie op school. Sophie had het enorm naar haar zin op de Amerikaanse school. Het voelde als een beloning voor de vreemde jeugd die ze had gehad, te beginnen in Pakistan en later in Marokko, Hongkong en Rusland. Ze praatte er nooit over tegen haar vriendinnen. Ze zei tegen Alex dat ze er niet meer aan wilde denken en zich voor de rest van haar leven op één plek wilde vestigen.

Alex’ werk voor MI6 in Washington was nagenoeg te verwaarlozen, wat ook een opluchting was. Het voelde als vakantie. Ze vertelde hun over de politici en diplomaten die ze ontmoette, en over haar diners op het Witte Huis. Het was allemaal erg tam, zo zonder een enkele crisis die door haar opgelost moest worden.

Toen slechts zestien maanden na het huwelijk van haar zus president Johnsons dochter Lynda Bird trouwde met Charles Robb, hadden ze het voorrecht een tweede huwelijk op het Witte Huis te mogen bijwonen. Er waren zeshonderdvijftig gasten, en Alex en Richard kenden intussen de meesten van hen. Ze waren regelmatig te gast op het Witte Huis voor staatsiediners en voor etentjes in kleinere, intiemere kring.

De tijd ging te snel voorbij. Ze hadden een verbeten strijd met Sophie toen ze in het op één na laatste jaar van de highschool zat, en het was geen strijd die Richard wilde verliezen. Ze wilde net als haar vriendinnen naar een Amerikaanse universiteit. Ze wilde niet met haar ouders terug naar Engeland om daar naar de universiteit te gaan. Ze zei dat ze zich nu een Amerikaanse voelde en in Amerika wilde blijven.

‘Dat is absurd,’ wierp haar vader tegen. ‘Je bent geen Amerikaanse, je bent een Engelse. Je bent hier maar drie jaar geweest.’

‘Dat kan me niet schelen. Ik wil hier blijven. Ik ken niemand in Londen. Ik wil niet bij oma in Hampshire wonen. Ik wil niet naar een Engelse universiteit. Ik wil hier studeren. Ik moet me dit jaar inschrijven, papa.’ Ze soebatte bij hem, en smeekte haar moeder Richard te overtuigen. Maar Alex vond het ook een slecht idee om haar in de Verenigde Staten achter te laten.

‘We hebben hier geen familie. Wat als je ziek wordt?’ Sophie was koppig. Alex wilde dicht in de buurt zijn om haar bij te sturen en een oogje in het zeil te houden.

‘Dan kun je hiernaartoe komen om bij me te zijn. Alsjeblieft, mama, dwing me niet om terug te gaan. Ik wil hier blijven.’ Ze had intussen een paar keer kortstondig een vriendje gehad, maar dat was niet de reden waarom ze wilde blijven. Ze was dol op haar vriendinnen en op Amerika, en al haar vriendinnen schreven zich in voor universiteiten in de Verenigde Staten. Engeland leek haar saai en ze voelde zich er niet mee verbonden, omdat ze er nooit had gewoond. Voor haar was de Engelse nationaliteit alleen iets wat in haar paspoort stond, meer niet.

Alex en Richard spraken er voortdurend over, en hij bood een compromis aan.

‘Als je wordt toegelaten, mag je hier naar de universiteit. Maar als je bent afgestudeerd, kom je terug naar Engeland en ga je daar aan het werk, geen discussie. Ik wil niet dat je hier blijft, en ik ga op mijn oude dag niet vijfduizend kilometer bij mijn enige dochter vandaan wonen,’ zei hij vastbesloten. Toen Sophie gillend van blijdschap de kamer had verlaten, keek Alex hem met een ernstig gezicht aan.

‘Dat heeft mijn moeder gedaan. Zij heeft drieëntwintig jaar duizenden kilometers bij haar enige dochter vandaan gewoond, sinds de dood van mijn vader moederziel alleen.’ Ze voelde zich verdrietig terwijl ze dit zei.

‘Wij gaan over een jaar naar huis. Dan kun je het goedmaken met haar,’ zei hij zacht. Maar Alex wist dat ze haar moeder de jaren niet kon teruggeven. Richard en zij waren al die tijd weggeweest, in dienst van het corps diplomatique. Voor hen was het een goede beslissing geweest, maar niet voor haar moeder, en ze voelde zich daar verschrikkelijk schuldig over.

De laatste maanden vlogen voorbij. Ze vertrokken in juni, direct nadat Sophie haar diploma voor de highschool had behaald. Ze was van plan met vriendinnen Californië door te reizen en augustus door te brengen in Martha’s Vineyard, waar de ouders van een van de meisjes een huis hadden.

Ze was toegelaten op bijna elke school waarvoor ze zich had ingeschreven en besloot naar het Barnard College te gaan, van Columbia University in New York. Ze ging daar op de campus wonen. Aan het begin van het collegejaar, in september, zou ze zeventien zijn en in oktober zou ze achttien worden. Ze zou voor Kerstmis terugkomen naar Engeland, en Alex zou haar in de herfst op school komen bezoeken voor een ouderweekend. Ze miste haar nu al en vond het een afschuwelijk idee om zo ver bij haar vandaan te zijn. Ze kon nu een klein beetje voelen hoe het leven van haar moeder was geweest.

Richard en Alex dineerden nog een laatste keer in het Witte Huis. Richard Nixon was president geworden en Richard kon het goed met hem vinden.

Sophies diploma-uitreiking was voor Alex en Richard een bitterzoete ervaring, maar Sophie was dolblij. Ze popelde om met haar vriendinnen naar Californië te vertrekken. Ze verliet Washington vóór haar ouders en toen ze weg was, keek Alex Richard aan. Ze waren zelf ook aan het inpakken.

‘Ik heb net het gevoel dat ik haar kwijt ben,’ zei Alex, met tranen in haar ogen, en hij sloeg een arm om haar heen.

‘Dat is niet zo. Hierna komt ze als een keurig Engels meisje terug naar huis.’ Alex vroeg zich af of haar vader dat tegen haar moeder had gezegd toen Richard en zij naar India vertrokken. Maar zij waren toen getrouwd, dat was anders. Zij moest haar man volgen. Sophie volgde haar dromen, dat was gevaarlijker.

Twee weken later verlieten ze Washington en vlogen ze naar Londen. Alex en Richard logeerden een paar dagen in het Claridge Hotel om een appartement te zoeken. Hij had de zomer voordat hij bij het ministerie van Buitenlandse Zaken moest beginnen vrij. Alex had beloofd dat ze de zomer bij haar moeder zouden doorbrengen, op een paar korte uitstapjes in Engeland na om oude vrienden te bezoeken, en misschien een reisje naar Italië of Frankrijk te maken. Richard had zijn boerderij in geen jaren gezien en kende de huurders niet eens meer. Een beheerdienst van het plaatselijke makelaarskantoor regelde dat voor hem. Hij dacht erover om de boerderij te verkopen. Het huis en de grond hadden geen grote waarde en hij zou er nooit gaan wonen. Het had geen zin om eraan vast te houden.

Ze reden naar Hampshire en Alex schrok toen ze haar moeder zag. Ze was bleek en uitgemergeld en kon nauwelijks lopen. Het was duidelijk dat ze ziek was. Alex bracht een bezoek aan haar moeders dokter, die haar vertelde dat ze maagkanker had. Ze had het Alex niet willen vertellen, om haar niet ongerust te maken, maar ze was al maanden ziek. Toen Alex thuiskwam, praatte ze erover met haar moeder.

‘Waarom hebt u het me niet verteld? Dan was ik naar huis gekomen.’ Haar moeder leek er vrede mee te hebben en keek haar dochter liefdevol aan.

‘Je kon Richard en Sophie niet alleen in Washington achterlaten,’ zei ze mild. Dus had ze hier in haar eentje gezeten. De huishoudster zorgde voor haar, maar ’s nachts was ze alleen, en ze hield vol dat ze dat niet erg vond.

Zodra Alex thuis was, sliep ze veel. Ze liepen samen door de tuin en bezochten de graven van haar vader en haar broers. Haar moeder was tweeëntachtig en de meesten van haar vrienden waren overleden. Maar Alex was tenminste thuis. Eindelijk. Haar moeder had hier zo lang op gewacht, en nu was het einde zo dichtbij. Ze hadden meer dan twintig jaar samen gemist. Dit was wat Alex het meest betreurde aan haar leven. Dat en de kleine jongen die ze was verloren. Verder was het een goed leven geweest.

Victoria overleed vredig in haar slaap, drie weken nadat Alex was thuisgekomen. Het was alsof ze op haar had gewacht. Zodra ze haar weer zag, kon ze gaan.

Alex belde om het aan Sophie te vertellen, en die vloog vanuit Californië terug voor de begrafenis van haar grootmoeder. Er was slechts een handjevol mensen in de kleine kerk. Sophie bleef tot haar vriendinnen in Martha’s Vineyard waren aangekomen en vloog toen naar Boston om zich bij hen te voegen. Alex bracht haar naar het vliegveld en trok haar dicht tegen zich aan voordat haar vliegtuig vertrok.

‘Wees voorzichtig. Ik hou van je, Sophie.’ Toen ze haar met wapperende haren zag wegrennen om haar vliegtuig te halen, besefte Alex voor het eerst dat het grootste geschenk dat een moeder aan haar kinderen kan geven, is hen hun dromen na te laten jagen, waar die hen ook maar heen voeren. Sophie zien weggaan was een van de moeilijkste dingen die ze ooit had ervaren. Het boezemde haar nieuw respect in voor haar moeder, die twee zoons was kwijtgeraakt en haar enige dochter naar de andere kant van de wereld had laten vliegen.

Alex reed daarna naar Londen. Ze had er een afspraak met MI6 die ze al lange tijd had gepland. Er was niets meer wat ze voor hen kon doen. Ook de afgelopen vier jaar had ze al erg weinig gedaan. In de oorlogsjaren had ze gewerkt voor de SOE en de vierentwintig jaar daarna had ze zich ingezet voor MI6. Het was lang genoeg geweest. Het geld dat ze haar hadden betaald was doelbewust nooit noemenswaard geweest. Ze had het gedaan uit liefde voor koningin en vaderland. Er was geen andere reden om het te doen.

Ze diende haar ontslagbrief in, en haar contactpersoon drukte haar de hand en bedankte haar.

‘U hebt lange tijd prima werk voor ons gedaan.’ Het leek vreemd dat dertig jaar als spionne eindigden met een brief en een handdruk, maar zij had haar werk gedaan. Nu waren anderen aan de beurt.

Toen ze terugreed naar Hampshire voelde ze zich een beetje weemoedig, maar ook lichter, alsof de cirkel rond was. Ze miste nog steeds haar moeder en alle jaren die ze niet samen hadden gehad, maar ze was Richard gevolgd op zijn pad en was ook haar eigen weg gegaan. Beide taken had ze volbracht, en ze was er ook geweest voor Sophie.

Toen ze thuiskwam, kwam hij net met zijn hengel in zijn hand teruglopen van het meer. Hij zag eruit als een spijbelende schooljongen en ze glimlachte naar hem.

‘Was haar vlucht vertraagd?’ vroeg Richard aan haar. Ze was laat thuis.

‘Ik had een afspraak in Londen. Een afspraak die ik al veel eerder had moeten maken.’

‘Iets medisch?’ Hij keek bezorgd, en ze schudde haar hoofd. Het was tijd om eindelijk eerlijk tegen hem te zijn. Het grootste deel van hun leven samen had ze geheimen voor hem gehad, maar dat kon niet anders.

‘Ik heb vandaag ontslag genomen bij MI6.’ Ze verwachtte dat hij geschokt zou zijn. Maar hij was niet eens verbaasd. ‘Ik heb dertig jaar voor hen gewerkt.’ Er blonken tranen in haar ogen toen ze het zei. Ze wist dat ze het zou missen. Het had haar leven zo lang extra betekenis gegeven. Meer dan de helft van haar leven.

‘Ik heb het altijd geweten.’ Hij glimlachte. ‘Ik hoopte alleen dat je niet gearresteerd zou worden, of dat we het land uit gegooid zouden worden, waar we op dat moment ook maar waren. In Moskou heb je me een paar keer de stuipen op het lijf gejaagd.’

‘Mezelf ook,’ gaf ze toe, en ze lachte. Hij kende haar beter dan ze dacht. ‘Maar je hebt nooit iets gezegd.’

‘Ik vond het ongepast om mijn vrouw te vragen of ze een spionne was. De meeste vrouwen sjouwen niet met een pistool of een machinepistool rond. Ik vermoedde iets tijdens de oorlog, maar ik wist dat je het me niet kon vertellen.’

‘Ik werkte toen voor de SOE. Spionage en sabotage achter de vijandelijke linies. Dat was het ruigere werk.’

‘Ik vind het een afschuwelijke gedachte,’ zei hij ernstig. Hij liep naar haar toe en gaf haar een kus. ‘Dus nu ben je geen spionne meer?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nou, dat zal een hele verandering zijn. Je zult het een keer aan Sophie moeten vertellen.’

‘Misschien. Ik weet niet of ze het wil weten.’ Ze had nu haar eigen leven. Haar eigen geheimen.

‘Je bent me er een,’ zei hij, terwijl ze het huis in liepen, dat nu van haar was. Ze hadden wat reparaties te doen, en er waren een paar dingen die Alex wilde veranderen. Ze hadden een goede man die het landgoed beheerde. Ze waren van plan om doordeweeks in Londen te gaan wonen en in de weekends het landgoed te gebruiken. Alex was jarenlang bij het beheer ervan betrokken geweest, en Richard had er ook belangstelling voor. Nu ze terug waren, zou het gemakkelijker zijn er een oogje op te houden. ‘Je zult nu iets anders moeten zoeken om je mee bezig te houden. Zonder wapens, hoop ik.’ Ze hield van het huis en had het haar hele leven als haar thuis beschouwd, waar ter wereld ze ook maar woonde. Het speet haar dat Sophie er nooit aan gehecht was geraakt. Misschien zou dat gebeuren als ze ouder was.

Alex voelde in het huis in Hampshire haar ouders dicht bij haar. Richard en zij hadden samen een fantastisch leven gehad terwijl ze op verschillende plekken in de wereld woonden, maar ze was blij dat ze thuis waren. En ze hoopte dat Sophie het op een dag ook als haar thuis zou beschouwen.

18

Alex’ voorspellingen over hun dochter klopten beter dan die van Richard. Ze studeerde af aan Barnard en wilde daarna niet naar Engeland komen. Haar vrienden die ze in Washington en Columbia had opgedaan waren allemaal in de Verenigde Staten. Ze wilde zeker nog een jaar in New York blijven. Ze was verliefd geworden op een jongen die zijn masteropleiding aan de rechtenfaculteit van de universiteit van Columbia had voltooid toen zij daar klaar was met haar bacheloropleiding, en Alex had de indruk dat de liefde serieus was.

Ze ontmoetten Steve Bennett bij Sophies buluitreiking en lunchten samen met hem en zijn ouders. Steves vader was een generaal op West Point en Steve was enig kind van ouders die allebei in het leger dienden. Net als Sophie was hij op verschillende plekken op de wereld opgegroeid en hij had dat net zo afschuwelijk gevonden als zij. Hij was net begonnen bij een advocatenkantoor in New York en wilde nu verder ook op één plek blijven wonen. Richard vond het leuk om met Steves vader, Sam Bennett, te praten over hun oorlogservaringen en de plekken waar ze hadden gewoond. Zijn moeder was een hartelijke vrouw, die haar man wanneer dat maar kon over de hele wereld was gevolgd. Sam zat nog steeds bij het leger en was op dit moment gestationeerd bij het Pentagon. Ze woonden in Washington D.C. Hij was vier jaar jonger dan Alex en twaalf jaar jonger dan Richard. Hij was een vitale, dynamische man. Alex en Richard genoten allebei van het gezelschap van hem en zijn vrouw en mochten zijn zoon graag.

Voor Sophie stond Steve voor stabiliteit. Ze wilden allebei dezelfde dingen: een degelijk leven, altijd op één plek. Steve leek geïntimideerd door zijn vader. Hij haatte wat hij van het leger had gezien, wat voor zijn vader een teleurstelling was, zoals hij onder vier ogen aan Richard bekende. Sam was derde generatie West Point. Maar Steve had het goed gedaan bij zijn rechtenstudie en werkte bij een uitstekende firma.

Sophie had na haar afstuderen al een baan voor zichzelf geregeld bij de Verenigde Naties als vertaalster Frans-Engels. Ze had Chinees en Russisch kunnen opgeven als talen die ze redelijk goed sprak. Steve was net als zijn ouders enorm onder de indruk van hoe volwassen ze was. Hij was zevenentwintig en had twee jaar bij een bank gewerkt voordat hij aan zijn rechtenstudie begon. Hij was afgestudeerd in rechten en bedrijfskunde en was overduidelijk een degelijke, serieuze jongeman. En hij was net zo verliefd op Sophie als zij op hem. Ze waren nog jong, maar volwassen voor hun leeftijd en stapelgek op elkaar.

Richard maakte krachtig bezwaar tegen haar plan in New York te blijven, maar Alex wist dat het een verloren strijd was. Zij overtuigde Richard ervan dat ze Sophie los moesten laten. Ze was bijna tweeëntwintig en ze wist wat ze wilde, net zoals Alex toen ze op haar drieëntwintigste Hampshire had verlaten en naar Londen was vertrokken, om nooit meer thuis te gaan wonen.

‘Dat was anders, toen was het oorlog.’

‘Ik weet niet of dat voor mij verschil zou hebben gemaakt. Ik was klaar om het nest te verlaten. Het was een goed excuus. Zij is er ook klaar voor,’ zei Alex berustend.

Steve en Sophie kwamen in augustus twee weken naar Hampshire. Daar vroeg Steve Richard toestemming om Sophie ten huwelijk te vragen. Er stonden tranen in Richards ogen toen hij hem zijn zegen gaf. Hij vond het afschuwelijk dat ze in de Verenigde Staten zou blijven, maar hij wist dat hij haar niet kon tegenhouden. Hij vond het verschrikkelijk dat Alex gelijk had.

Ze verloofden zich met Kerstmis en trouwden de zomer daarna in New York. Alex en Richard hadden gewild dat ze in Hampshire zou trouwen, maar al hun vrienden waren in New York, dus ze stemden ermee in dat het huwelijk daar zou plaatsvinden. Ze mochten Steves ouders graag. Het waren goede, degelijke, respectabele mensen met goede normen en waarden. Steve en Sophie leken nog zo jong om te trouwen, maar Alex wees Richard erop dat zij zelf ook eerder zouden zijn getrouwd als het geen oorlog was geweest.

‘In plaats daarvan gingen we stiekem naar goedkope hotels en gaven we voor dat we getrouwd waren, en elke dag waren we als de dood dat een van ons zou omkomen. Ik zie ze liever gelukkig getrouwd,’ zei ze met een zucht. ‘Ze is jong, maar ze weet wat ze wil. Ik denk dat we haar bang hebben gemaakt door haar de hele wereld over te slepen, omdat wij dat zo graag wilden. Zij wil zich alleen maar ergens vestigen en nooit meer weggaan. Daar voelt zij zich goed bij.’ En Steve dacht er na de jeugd die hij had gehad precies hetzelfde over. Beide ouderparen hadden een leven en een carrière gekozen waar hun kinderen zich niet in thuis voelden, ook al was het interessant geweest en hadden ze talloze rijke ervaringen opgedaan.

‘Het corps diplomatique was het enige werk dat ik na de oorlog kon bedenken,’ zei Richard verontschuldigend tegen Alex.

‘Het was goed voor ons, maar niet voor haar, denk ik. Ze is nu gelukkiger. En Steve zal goed voor haar zijn. Hij is een aardige jongen. Zij wil niet de avonturen die wij hebben gehad. En hij wil niet het leven dat zijn vader bij het leger had.’ Richard luisterde naar haar en wist dat ze gelijk had. Dat was zo vaak zo, ze kende hun dochter goed.

Sophie en Steve trouwden in juni 1975, een jaar nadat ze allebei waren afgestudeerd. Zij was tweeëntwintig en hij achtentwintig. Het leek jong, maar niet te jong. En hun baby’s kwamen kort daarna. Steve en Sophie voelden zich er klaar voor. Zijn ouders waren ook jong getrouwd. Steve en Sophie kregen drie dochters. Sabrina werd precies een jaar na hun huwelijksdag geboren. Zodra de baby er was, vloog Alex naar New York. Ze leek sprekend op Sophie. Het was een prachtige baby, en ze waren trots en dolblij. Alex huilde toen ze haar in haar armen hield. Ze had niet verwacht dat ze zoveel voor een kleinkind zou voelen.

Twee jaar later werd Elizabeth geboren. Ze zag er met haar blonde haar engelachtig uit, als een sprookjesprinses. Charlotte kwam een jaar na Elizabeth. Ze was een ongelukje, maar ze werd hartelijk verwelkomd. Ze hadden in vier jaar tijd drie kinderen gekregen en verhuisden naar een huis in Connecticut. Steve deed het goed bij het advocatenkantoor. Sophie had sinds haar eerste zwangerschap niet meer gewerkt, en Steve wilde ook niet dat ze dat deed. Ze was gelukkig thuis, met haar baby’s, en had een jong Iers meisje om haar te helpen. Sophie was dol op haar man, haar baby’s en hun huis. Na Charlottes geboorte werd ze Amerikaans staatsburger, wat werkelijk Richards hart brak. Maar ze behield de dubbele nationaliteit, wat hem enigszins tevredenstelde.

Alex wenste dat ze dichter bij elkaar woonden, maar New York was maar één vlucht bij hen vandaan. Ze was niet van plan dezelfde fout te maken als haar eigen moeder, die nooit naar hen toe was gekomen. Maar Richard en zij hadden op lastigere plekken gewoond, aan de andere kant van wereld. New York was een eenvoudige reis. En ze vond het hartverwarmend om Sophie zo gelukkig en tevreden te zien. Ze had eindelijk het leven dat ze altijd had gewild en dat bij haar paste, en daar had Alex vrede mee.

Sophie nam haar dochters elke zomer trouw een maand mee naar Hampshire om haar ouders te bezoeken, en Steve kwam dan twee weken mee. Hij werkte hard en ze vonden het fijn om elk jaar na Hampshire nog wat tijd in Maine door te brengen. Alex genoot van haar tijd met haar kleindochters en zocht hen elk jaar twee of drie keer op in New York. Ze vond het heerlijk om te zien hoe verschillend ze waren. Vanaf het moment dat ze waren geboren, hadden ze allemaal een heel eigen karakter. Sabrina was ernstig en maakte naarmate ze groter werd een erg behoudende en traditionele indruk. Ze was net zo’n paardengek als Alex als jong meisje was geweest. Ze bracht zo veel mogelijk tijd door met de paarden die Alex en Richard hadden gekocht toen ze weer in Engeland gingen wonen. Alex reed zelf ook nog veel, en als Sabrina op bezoek was, gingen ze er samen op uit.

Elizabeth was het prinsesje van de familie. Haar zussen plaagden haar ermee. Ze was dol op mooie kleren, feestjes en plezier maken. Ze had altijd een zwerm vriendjes en bewonderaars om zich heen en zei dat ze wilde trouwen in een prachtige bruidsjurk. Ze vond het heerlijk om Alex’ foto’s van haar presentatie op het Koningin Charlotte-bal te bekijken, die er in Alex’ ogen nu bespottelijk ouderwets uitzagen. Maar Lizzie was er dol op en wenste dat zij dat ook kon doen. Sophie had tijdens haar eerste jaar aan de universiteit haar debuut gemaakt bij het Internationale Bal in Washington, en haar ouders waren ervoor overgekomen.

Charlotte was de avonturier van het stel. Ze was altijd op kattenkwaad uit, was nergens bang voor en wilde altijd haar horizon verruimen. Toen ze ouder werd, vond ze het heerlijk om haar grootvader te horen vertellen over de plekken waar ze hadden gewoond. Ze vond het exotisch en opwindend.

De meisjes waren veertien, twaalf en elf toen Richard hun en hun moeder tijdens hun jaarlijkse zomerbezoek vertelde dat hun grootmoeder dertig jaar lang een spionne was geweest. Ze waren stomverbaasd en gefascineerd en wilden er alles over weten. Sophie was ontzet toen tot haar doordrong hoe slecht ze haar eigen moeder kende. Sabrina was vol bewondering. Elizabeth vond het eng en akelig klinken, maar Charlotte nam de woorden gretig in zich op en spoorde Alex aan haar er alles over te vertellen. Sophie was geschokt door sommige verhalen, vooral die over de SOE tijdens de oorlog. Ze had nooit kunnen vermoeden dat haar moeder gedurende de hele diplomatieke carrière van haar vader een geheim agente was geweest, hoewel ze wel iets afwist van haar oorlogservaringen. Maar Alex had het altijd gebagatelliseerd.

‘Waarom heb ik dat allemaal nooit geweten?’ vroeg Sophie aan haar moeder, over haar jaren bij MI6.

‘Dat mocht niet. Ik mocht twintig jaar lang niemand vertellen over de SOE. Je vader wist het ook niet, althans dat dacht ik. Toen we terugkwamen uit Washington en ik ontslag had genomen bij MI6 vertelde ik het hem, en toen zei hij dat hij het altijd had geweten. Dat had hij me nooit verteld.’ Op Richards aandringen liet Alex de meisjes haar oorlogsmedailles zien, wat het voor hen echter maakte.

Richard was inmiddels tweeëntachtig en met pensioen, maar hij was nog steeds gezond en sterk. Ze hadden het appartement in Londen aangehouden, maar gingen er niet vaak meer naartoe. Hij gaf de voorkeur aan het leven in Hampshire, en Alex ging soms alleen naar de stad, om te winkelen of oude vrienden te bezoeken. Bertie was een paar jaar eerder overleden, maar ze waren altijd goede vrienden gebleven en hadden af en toe samen geluncht. Alex had nu de tijd om dingen te doen die ze jaren niet had gedaan. Met haar vierenzeventig jaar zag ze er tien jaar jonger uit dan ze was. Ze genoot elke zomer van haar maand met Sophie en haar kleindochters, hoewel ze zag dat Sophie geen echte band had met het huis in Hampshire. Het was een plek waar ze naartoe ging en plichtsgetrouw haar dochters mee naartoe nam om haar ouders te bezoeken. Maar haar hart lag bij Steve en in de Verenigde Staten. Ze voelde zich meer Amerikaans dan Engels. Amerika was het land waarvoor ze had gekozen en ze had daar gewoond sinds haar veertiende, toen ze uit Moskou waren vertrokken.

Sabrina was degene die het heerlijk vond om naar Engeland te komen, en zij ging uiteindelijk in Oxford studeren. Ze kwam regelmatig haar grootouders bezoeken en bracht weekends bij hen door, en uiteindelijk nam ze de jongen die ze op Oxford had ontmoet en op wie ze verliefd was geworden een keer mee. Hij was de klassieke Britse aristocraat, typisch iemand met wie Alex’ moeder haar dochter graag had zien trouwen. Het had twee generaties geduurd voordat het zover was. Zijn vader was een markies en er was een groot familielandgoed dat hij als oudste zoon zou erven, samen met de titel.

Sabrina trouwde jong, net als haar moeder, en tot Alex’ en Richards grote vreugde werd het huwelijk gesloten in Wickham Manor. Ze was tweeëntwintig toen ze trouwde, en Anthony vijfentwintig. Voor Alex was het fantastisch dat ze in Hampshire trouwden. Richard was onlangs negentig geworden. Hij begon langzaam zwakker te worden, en het zou te veel voor hem zijn geweest om naar New York te gaan. Maar hij kon bij het huwelijk van zijn kleindochter zijn, want ze trouwde in Wickham Manor.

Om zich niet de loef te laten afsteken trouwde Elizabeth een jaar later. Ze leek minder ernstig en wat frivoler dan haar oudere zus. Sabrina deed een masterstudie archeologie in Oxford. Elizabeth trouwde met een man die tien jaar ouder was dan zij. Hij behandelde haar als een prinses en verwende haar. Haar man Matthew was van een New Yorkse bankiersfamilie en Sophie moest een enorme New Yorkse bruiloft met vierhonderd gasten plannen. Ze had niets anders te doen en genoot ervan. Elizabeth had net haar studie afgerond en wilde onmiddellijk trouwen, voordat ze in het najaar bij een modeblad ging werken. Matthew werkte bij de familiebank en Lizzie wilde een enorme bruiloft. Ze stonden regelmatig in alle bladen als het gouden koppel, en Sophie knipte alle artikelen uit en stuurde ze op naar haar moeder. Elizabeth leek nu ze ouder werd erg op hoe Sophie als klein meisje was geweest.

Alex en Richard waren het er allebei over eens dat Richard niet sterk genoeg was om het huwelijk in New York bij te wonen. Een societybruiloft voor vierhonderd mensen zou te veel voor hem zijn, maar hij drong erop aan dat Alex wel zou gaan om hun kleindochter te zien trouwen.

Ze bracht een week in New York door om Sophie te helpen met de voorbereidingen voor de bruiloft en bleef nog twee dagen daarna. Het gaf Alex de gelegenheid om tijd met Charlotte door te brengen, die net klaar was met haar laatste jaar aan Harvard en een jaar eerder dan gebruikelijk haar bul had gehaald. Ze had haar hele leven al haast gehad om dingen te doen.

‘Vertel me niet dat jij ook gaat trouwen,’ zei Alex toen ze in New York arriveerde, en Charlotte lachte.

‘Echt niet, oma. Ik heb andere plannen. Ik wil reizen. Eigenlijk heb ik een idee. Zou u het leuk vinden om een keer met mij naar Hongkong te gaan? Ik wil zien waar opa en u hebben gewoond en waar mama is opgegroeid, een van die plekken in ieder geval. Ze herinnert het zich nog, en ze vond het er heerlijk. Rusland vond ze afschuwelijk.’

‘Dat vonden we allemaal,’ gaf Alex toe. ‘Ik ga een keer met je mee, maar ik denk niet dat het goed is om nu je grootvader alleen te laten.’ Charlotte knikte. Hij was eenennegentig en had er op Sabrina’s bruiloft erg breekbaar uitgezien. Anthony en Sabrina woonden in Londen en waren naar New York gekomen voor Lizzies bruiloft. ‘Wat zijn je plannen?’ vroeg Alex aan haar jongste kleindochter. Charlotte was de doortastendste en avontuurlijkste van het stel. Ze had op Harvard een major politicologie gedaan.

‘Ik wil een baan zien te krijgen in Beijing,’ zei ze zonder aarzelen. Er gebeurden daar interessante dingen, en China was het land van de toekomst. Charlotte had op de universiteit Chinees gestudeerd en sprak zeer goed Mandarijn. ‘Ik wil daarnaartoe, en op een dag wil ik met u Hongkong bezoeken.’

‘Ik ben nooit naar Beijing geweest toen ik daar woonde. Het was toen niet open. Ik zou er graag met jou gaan kijken,’ zei Alex peinzend. Ze was met haar drieëntachtig jaar nog steeds dol op reizen, maar Richard kon het niet meer aan. Hij vond het niet eens meer prettig om naar Londen te gaan. Ze hadden hun appartement daar het hele jaar nog niet gebruikt, maar Alex vond het fijn om het te hebben, voor het geval ze naar de stad wilde en er een nacht wilde blijven. Hoewel ze er niet gerust op was om Richard achter te laten. Hun huishoudster zorgde goed voor hem, maar Alex liet hem niet graag langer dan een paar uur alleen.

Op dat moment voegde Sophie zich bij hen, met de kaarten voor de tafelschikking in haar hand. ‘Wat voeren jullie in je schild?’ vroeg ze, met een verstrooide blik in haar ogen.

‘We maken plannen voor een reis naar China,’ antwoordde Charlotte.

‘Nu?’ Sophie keek verbaasd.

‘Ik kan je vader niet alleen laten. We dromen alleen maar.’ Alex glimlachte naar haar.

‘Misschien volgend jaar,’ zei Charlotte hoopvol, terwijl haar moeder Alex aandachtig aankeek.

‘Vind je het erg om naast mijn schoonvader te zitten, mama?’ Haar schoonmoeder was een jaar geleden, kort na Sabrina’s bruiloft, overleden. ‘Jullie zijn allebei alleen. Ik heb voortdurend nachtmerries over de tafelschikking.’

‘Dat is prima,’ zei Alex ontspannen. ‘Je mag mij overal neerzetten waar je wilt.’ Ze hadden een enorm landgoed in de Hamptons gehuurd en waren bezig overkappingen te plaatsen op het gazon voor de receptie. Ook waren er bussen om mensen heen en weer te brengen naar de stad, zodat ze niet zelf hoefden te rijden. De logistiek had iets weg van het plannen van een invasie. Alex zei dat het haar deed denken aan D-day, maar Sophie had alles goed in de hand en genoot ervan.

De bruiloft was net zo mooi als Alex zich had voorgesteld. Elizabeth droeg een jurk die in Parijs voor haar was gemaakt, en ze zag er echt uit als een sprookjesprinses toen ze aan de arm van haar vader het gangpad af kwam lopen. Het had niets van het Britse plattelandsgevoel dat Sabrina’s huwelijk in Hampshire had gekenmerkt. Lizzies huwelijk was een en al Hollywood-glamour. Ze droeg een nauwsluitende witte satijnen jurk waarin haar figuur prachtig uitkwam, met een sleep van zeven meter en een kanten sluier. Ze zag eruit als een filmster en alle mensen hielden hun adem in toen ze haar zagen. Vogue bracht verslag uit van de bruiloft. Haar beide zussen waren bruidsmeisje en droegen jurken van lichtblauw satijn. Sophie was gehuld in smaragdgroen organza en Alex droeg marineblauwe zijde die haar slanke figuur ook prachtig liet uitkomen, maar die paste bij haar leeftijd. De moeder van de bruidegom was theatraler en droeg goud.

Het bruiloftsfeest begon om zeven uur en alle gasten waren in avondkleding. Alles was perfect geregeld. Er was een twaalfkoppig dansorkest voor het begin van de avond en later werd er in een aparte tent door een beroemde dj een discofeest gegeven. Alleen al het regelen van het licht en het opzetten van het geluidssysteem had twee dagen gekost, en de witte orchideeën die op alle tafels stonden waren beeldschoon. Alex glimlachte toen ze Sophie met Steve zag dansen tijdens de bruiloft. Ze waren na vierentwintig jaar nog steeds verliefd. Alex en Richard waren inmiddels vierenvijftig jaar getrouwd.

Alex genoot van haar plek op het bruiloftsfeest. Generaal Bennett, Steves vader en grootvader van de bruid, was goed gezelschap. Hij was een paar jaar geleden met pensioen gegaan bij het leger, maar hij werkte nog steeds als adviseur bij het Pentagon en was lid van meerdere militaire raden. Vorig jaar had hij lesgegeven op West Point, en hij vertelde Alex dat hij daar enorm van had genoten.

‘Onze kleindochter Charlotte vertelde me vorig jaar iets interessants,’ zei hij glimlachend tegen Alex. Hij was ook blij met waar hij zat. Nadat hij vorig jaar zijn vrouw was verloren had hij zich flink moeten aanpassen, en hij zei dat hij een actief leven leidde.

‘Charlotte vertelt mij altijd interessante dingen,’ zei Alex met een glimlach. ‘Toen ik aankwam probeerde ze me over te halen om met haar op reis te gaan naar Hongkong en Beijing. Ik denk dat het naast Washington de enige plek is waar Sophie het naar haar zin heeft gehad. Sophie is een Amerikaanse in hart en nieren.’

‘Charlotte vertelde me dat je een spionne bent geweest,’ zei hij met een glimlach. ‘Is dat waar?’ Hij wist niet of ze het misschien had overdreven.

‘Ja, dat is zo,’ zei ze een beetje gegeneerd. ‘Ik heb tijdens de oorlog voor de SOE gewerkt. Ik deed spionagewerk en voerde geheime opdrachten uit achter de vijandelijke linies. En van 1946 tot 1970 heb ik voor MI6 spionagewerk verricht voor het Britse leger.’

‘Wist Richard dat?’ Hij was zichtbaar onder de indruk. Hij had in militaire kringen veel over de SOE gehoord en hij had samengewerkt met MI6.

‘Niet toen ik werkte voor de SOE. Toen ik bij MI6 met pensioen ging, vertelde ik het hem, en toen zei hij dat hij altijd een vermoeden had gehad. Ze rekruteerden me toen ik met Richard trouwde en hij bij het corps diplomatique ging. Ze benaderden me vlak voordat we naar India vertrokken, en ik stemde ermee in, maar hij wist het pas zeker toen ik met pensioen ging. Ik mocht het hem niet vertellen. Hij vermoedde het. Hij kent me te goed. En ik veronderstel dat het machinepistool waar ik nogal aan gehecht was hem een aanwijzing heeft gegeven.’ Ze lachte.

‘Dat was een interessante periode om voor de militaire inlichtingendienst te werken,’ merkte Sam op. ‘De onafhankelijkheid van India en Pakistan, en later de Koude Oorlog.’

‘In Rusland heb ik wel een paar keer in angst gezeten,’ gaf ze met een grijns toe. ‘Ik was altijd bang dat ik betrapt zou worden en als spionne zou worden geëxecuteerd. Er waren destijds een boel overlopers uit Engeland en sommigen werkten als dubbelagent voor de Russen. Je wist nooit wie je kon vertrouwen. We waren allebei opgelucht toen hij naar Washington werd overgeplaatst. Dat was fantastisch.’

‘Werken achter de vijandelijke linies tijdens de oorlog zal ook niet gemakkelijk zijn geweest.’

‘Dat was het ook niet,’ bevestigde ze, maar ze gaf geen details.

‘Ik denk niet dat ik ooit eerder een spionne heb ontmoet,’ zei hij met een glimlach, ‘tenminste niet dat ik weet. Bij een spion denk ik altijd aan een man.’

‘Er waren tijdens de oorlog verbluffend goede vrouwelijke agenten,’ zei Alex ferm.

‘Charlotte zegt dat je twee medailles hebt.’

Alex begon zich opgelaten te voelen. Ze was niet gewend om erover te praten. Ze had dat nog niet eerder gedaan, behalve tegen Richard, Sophie en haar kleinkinderen.

‘Ja, die liggen ergens in een la,’ zei ze over haar medailles.

‘Je mag erg trots zijn op wat je voor je land hebt gedaan,’ zei hij vol respect, en ze was geraakt door de oprechtheid waarmee hij het zei.

‘Dat is een mooi compliment uit de mond van een generaal. Ik weet zeker dat mijn bijdrage een stuk minder indrukwekkend is geweest dan die van jou.’

‘Dat betwijfel ik. Heb je misschien zin om er op de dansvloer verder over te praten? Ik wil graag nog even dansen, voordat ze overgaan op discomuziek.’ Ze lachte en liep met hem mee naar de dansvloer. Hij was een uitstekende danser en ze genoot met volle teugen. Hij was negenenzeventig, maar hij zag er jonger uit en was in fantastische conditie. Ze praatten over politiek en de vele plekken waar ze allebei hadden gewoond. Die avond namen ze dezelfde bus terug naar de stad en hij zette haar in een taxi af bij het St. Regis Hotel.

‘Ik vond het een fijne avond, Alex,’ zei hij. ‘Er zijn niet veel vrouwen met wie ik over spionage kan praten, of die weten wat het is om een oorlog mee te maken.’

‘Het is nu allemaal lang geleden,’ zei ze met een glimlach. Maar zij had ook genoten. ‘Bel ons op als je ooit naar Engeland komt.’

‘Dat zal ik doen.’ Hij woonde nog steeds in Washington en had plezier in zijn advieswerk bij het Pentagon. Zo bleef hij nog wat bij militaire zaken betrokken.

De volgende dag was er een brunch voor familie en goede vrienden in het Carlyle, waar Alex naartoe ging. Sam was teruggegaan naar Washington, en de bruid en bruidegom vertrokken die ochtend vroeg voor hun huwelijksreis. Ze gingen naar Parijs en Zuid-Frankrijk. Alex feliciteerde Sophie met het organiseren van de prachtige bruiloft. De volgende dag vloog Alex terug naar Londen en ze kwam in Hampshire aan toen Richard op het punt stond naar bed te gaan. Ze had hem de dag ervoor gebeld met alle details.

‘Ik heb je gemist.’ Ze gaf hem een kus en hij glimlachte.

‘Naast wie zat je?’

‘Steves vader. Je moet de groeten van hem hebben. Charlotte had hem verteld over mijn werk voor de SOE en MI6, dus we hadden iets om over te praten.’

‘Vorig jaar bij Sabrina’s huwelijk had hij ook geen moeite om gespreksstof met je te vinden. Hij heeft een oogje op je, lieveling.’

‘Doe niet zo raar. Ik ben een oude vrouw. Hij zit echt niet achter mij aan, hoor.’

‘Ik weet zeker dat hij dat wel zou willen.’

‘Ik hoop dat dat betekent dat je jaloers bent. Dat zou voor mij veel interessanter zijn,’ zei ze. Ze gaf hem nog een kus en hielp hem de trap op. Het stond haar niet aan dat hij er zo moe uitzag. Hij had de afgelopen maanden geleidelijk steeds minder energie gekregen. Hij was net een kaarsje dat begon te flakkeren en ze vond het hartverscheurend om te zien. Ze hielp hem zich klaar te maken om naar bed te gaan en toen ze samen in bed lagen, vertelde ze hem meer over de bruiloft. Terwijl ze tegen hem praatte, viel hij in slaap en zij lag naast hem en hield zijn hand vast.

De volgende ochtend leek hij er beter aan toe en ze maakten een fijne wandeling. Richards geest was nog steeds kristalhelder, maar zijn lichaam liet hem in de steek. Het leeftijdsverschil van acht jaar leek nu enorm groot, wat nooit zo was geweest.

De week daarop kreeg hij een kou en bleef hij in bed. Ze belde de dokter, die langskwam en zei dat er niets aan de hand was en dat hij een paar dagen warm moest blijven en uitrusten. Alex drong erop aan dat hij in bed bleef en bracht zijn maaltijden op een dienblad naar boven. Hij leek elke dag een beetje zwakker te worden. Ze was bang als ze naar hem keek. Hij leek in enkele weken tijd jaren ouder te zijn geworden. Ze zat in de middag bij zijn bed en zat stil te lezen terwijl hij sliep. Ze bleef dicht in de buurt, zodat ze een oogje op hem kon houden en meteen bij hem kon zijn als hij iets nodig had. Maar hij sliep voornamelijk.

‘Laten we morgen een wandeling gaan maken,’ zei hij op een avond, toen ze hem in bed hielp. ‘Ik heb er genoeg van om steeds in bed te liggen.’ Hij zag er erg bleek en mager uit.

‘Goed. Wij gaan morgen een wandeling maken,’ zei Alex, terwijl ze hem instopte. Ze gaf hem een kus op zijn wang en hij hield haar hand vast terwijl ze in bed stapte. Een paar minuten later hoorde ze hem zachtjes ademhalen. Ze lag naast hem en wenste dat ze hem wat van zijn oude energie en vitaliteit terug kon geven, of wat van de hare aan hem kon afstaan. Ze streelde zachtjes zijn wang en toen viel ze zelf in slaap. Toen ze in de ochtend wakker werd, was hij overleden. Hij lag er vredig bij. Richard was in de nacht, terwijl hij naast haar lag, weggeglipt. Ze was tot het laatste moment aan zijn zijde gebleven, en ze was dankbaar dat hij niet was overleden toen ze in New York was, voor Lizzies bruiloft. Ze bleef nog een poosje naast hem liggen. Toen stond ze op, gaf hem een kus op zijn wang en liep zachtjes de kamer uit. Ze had geweten dat dit moment zou komen, maar ze was er niet klaar voor, en wist dat ze dat ook nooit zou zijn. Na vierenvijftig jaar kon ze zich geen leven zonder hem voorstellen. Ze hadden zo perfect bij elkaar gepast. Het benam haar de adem als ze eraan dacht dat ze zonder hem verder zou moeten.

Ze ging aan de keukentafel zitten en belde Sophie om haar te vertellen wat er was gebeurd.

Sophie was geschokt. Ook zij was hier niet op voorbereid.

‘Ik vind het zo erg, mama. Ik stap vandaag op het vliegtuig.’

Alex knikte, terwijl de tranen over haar wangen rolden. ‘Ik kan me geen leven zonder hem voorstellen. Dat heb ik nooit gekund.’ De pijn herinnerde haar plotseling aan toen ze Edward waren verloren. Alleen was dit oneindig veel erger. Ze waren meer dan een halve eeuw levenspartners geweest.

Hierna belde Alex de dominee en het uitvaartcentrum. Ze stond in een eenvoudige zwarte jurk aan de kant toen ze hem op kwamen halen. Toen ze weg waren, maakte ze een lange wandeling, helemaal naar het meer, en ze kon hem om zich heen voelen. Ze wist dat hij er altijd zou zijn. Ze hadden zoveel gedeeld en ze zou hem zo verschrikkelijk missen. Het was een diepe pijn en een verlies als geen ander.

19

Alex sliep die nacht alleen in hun bed, voor de eerste keer in jaren. Ze stond om zes uur op en zette een kop thee voor zichzelf. Sophie kwam enkele uren later aan. Ze had de nachtvlucht uit New York genomen, en ze had Charlotte bij zich. Sabrina had beloofd dat ze die middag met Anthony uit Londen zou overkomen. En Lizzie en Matthew kwamen terugvliegen van hun huwelijksreis in Parijs. Steve zou op tijd uit New York vertrekken voor de begrafenis, om bij Sophie te zijn. Die avond was het huis gevuld met stemmen en mensen: haar dochter en kleindochters, haar schoonzoon en twee schoon-kleinzoons. Ze wenste dat Richard er ook was. Zo hoorde het huis te zijn, bruisend en zinderend van jong leven. Ze was blij dat ze er waren. Twee dagen later begroeven ze hem naast haar vader en moeder en de grafstenen voor haar broers. Toen ze terugkwamen uit Pakistan had ze er een kleine grafsteen voor Edward laten neerzetten. Haar grootouders lagen er ook.

Na de begrafenis gingen ze terug naar het huis om te lunchen. Sophie regelde het met de huishoudster, en de meisjes hielpen mee. Ze kletsten en praatten met elkaar en die middag maakten ze allemaal een wandeling, precies zoals Richard vlak voor zijn dood had willen doen. Ze bleven nog een dag, en het huis was angstaanjagend stil toen ze allemaal weg waren.

De zes maanden daarna voelde Alex zich als een knikker in een schoenendoos, die maar wat rond rolde in het lege huis. Ze wist niet goed wat ze met zichzelf aan moest, zonder hem. Ze ging naar Londen en gebruikte daar het appartement, maar ook dat voelde vreemd. Het was nog steeds onvoorstelbaar dat hij er niet meer was. Ze kon er niet aan wennen dat ze Richard niet meer had om mee te praten. Sophie nodigde haar voor Kerstmis uit in New York, maar zij besloot thuis te blijven, met haar herinneringen aan Richard.

Een jaar later voltooide Charlotte haar master politieke wetenschappen aan Harvard. Alex was erg trots op haar en ging naar de plechtigheid.

Sam Bennett was er ook. Hij condoleerde haar met het verlies van Richard en vroeg hoe het met haar ging.

‘Het gaat wel goed,’ zei ze weifelend.

‘Het is vreemd in het begin. En erg moeilijk. De wereld lijkt volledig uit balans zonder hen. En dan raak je eraan gewend en ga je door met leven,’ zei hij wijs, en ze knikte. Hij had het perfect beschreven. Hij had het zelf meegemaakt toen hij twee jaar geleden zijn vrouw was verloren. Alex was toen vierentachtig en Sam was tachtig. Ze waren allebei de helft van wat ooit een geheel was geweest en wat niet langer bestond.

‘Wanneer gaan we naar China, oma?’ vroeg Charlotte haar bij de lunch na de diploma-uitreiking. Alex keek verdrietig. Ze vroeg zich af of het te pijnlijk zou zijn om nu te gaan. ‘Ik begin in november met een baan in Beijing,’ zei Charlotte, en Alex schrok op. ‘Ik moet nog een training doen voordat ik vertrek. We zouden deze zomer moeten gaan.’ Het zou dan heet zijn, maar Alex was benieuwd naar haar baan in Beijing.

‘Wat voor werk is het?’ vroeg ze.

‘Bij een krant,’ zei Charlotte vaag. ‘Ze hadden een plek voor één buitenlander en die heb ik gekregen. Als u nu niet wilt gaan, kunt u me opzoeken als ik daar aan het werk ben. Ik zou in Hongkong met u af kunnen spreken.’

‘Misschien doe ik dat wel.’ Alex was geïntrigeerd. ‘Wat voor soort training ga je doen?’

Charlotte wendde haar blik af toen ze antwoord gaf. ‘U weet wel, wat gebruikelijk is als je in het buitenland gaat werken.’

‘Je spreekt vloeiend Chinees,’ herinnerde Alex haar, terwijl ze het gezicht van haar kleindochter gadesloeg. Ze zag dat Sam ook naar haar keek. Later ontmoetten hun ogen elkaar. Charlotte stond op om met een paar vrienden te praten, en Sam en Alex waren even alleen. ‘Wat voor baan is het?’ vroeg ze zachtjes aan hem, en hij glimlachte naar haar.

‘Jouw autorisatieniveau is waarschijnlijk hoger dan dat van mij, dus ik zal het je wel mogen vertellen, denk ik. Ze gaat naar Quantico.’

‘Quantico?’ Het deed een belletje rinkelen, maar ze wist even niet precies wat het was.

‘CIA,’ zei hij, zo zacht dat niemand anders het kon horen, en Alex keek geschokt. ‘Ze trainen daar ook FBI-agenten, maar zij is geïnteresseerd in internationaal, niet in het binnenland. Het is net als jouw MI5 en MI6.’

‘Traint ze voor de CIA?’ fluisterde ze, en hij schoot in de lach.

‘Jij zou de eerste moeten zijn die het begrijpt. Ik denk dat het in de genen zit. Ze treedt in jouw voetsporen,’ zei hij vriendelijk.

‘Maar het is zo gevaarlijk!’

‘En dat was het niet voor jou? Ze moeten allemaal hun eigen pad volgen, net als wij hebben gedaan. Steve moest niets hebben van West Point en Sophie vond het afschuwelijk om over de hele wereld op te groeien en geeft niets om Engeland. Sabrina is Engelser dan de Engelsen en dat zal ook gelden voor de kinderen die ze met Anthony krijgt. En Lizzie wil een glamourleven in New York, waar jij en ik niets om geven. Nu wil Charlotte een soort agent worden, misschien wel een spionne, net als jij. En wie weet, misschien krijgen we ooit een achterkleinzoon die naar West Point gaat. Ze zijn wie ze zijn, ondanks ons, niet vanwege ons. Maar van hen allemaal lijkt Charlotte het meest op jou. Ze is een doortastende, moedige, bevlogen en ongelofelijk intelligente meid, en als zij een spionne wordt, zal ze daar verdomd goed in zijn, net als jij vroeger. En wat ze ook maar gaat doen in Beijing, ze gaat ons er niet veel over vertellen, net zoals jij dat nooit hebt gedaan.’ Alex luisterde naar hem en wist dat hij gelijk had. Als Charlotte voor de CIA zou gaan werken, zou ze een fantastische agent zijn. Alex was alleen al bij de gedachte trots op haar. En toen Charlotte terugkwam naar hun tafel, glimlachte Alex naar haar.

‘Ik denk dat ik naar je toe kom als je in Beijing aan het werk bent. Het is daar nu te heet. Als je een paar dagen vrij kunt krijgen gaan we naar Hongkong.’ Ze stelde haar geen vragen meer. Ze wist het nu.

Charlotte kwam die middag voordat ze vertrok naar haar hotel en Alex keek haar glimlachend aan. ‘Ik heb een afstudeercadeautje voor je.’ Ze had haar al een paar kleine diamanten oorbellen gegeven, die Charlotte in had, maar nu haalde Alex iets uit haar tas en reikte het haar aan op haar handpalm. Charlotte zag onmiddellijk wat het was en keek geschokt. ‘Is die van u?’ Het was het pistool dat Alex altijd in haar tas of op haar lichaam droeg.

‘Ik heb het meer dan vijftig jaar bij me gedragen. Het is antiek, net als ik. Nu is het van jou.’ Ze gaf haar de kogels er los bij. Ze had ze verwijderd toen ze in het hotel terukwam. ‘Veel succes in Quantico,’ zei ze zacht.

‘Hoe weet u dat?’ vroeg Charlotte aan haar, terwijl ze het kleine pistool liefkozend in haar hand nam.

‘Je grootvader vertelde het me. Ik was een spionne, geen helderziende. Hij schiet trouwens erg goed. Ik ben altijd een goede schutter geweest.’ Ze klonk weer jong terwijl ze dit zei, en Charlotte lachte. ‘En wat je ook doet, doe niets om op mij te lijken. Volg je eigen dromen en je eigen hart.’

‘Ik heb altijd zoiets als dit willen doen, vooral nadat opa ons vertelde dat u een spionne was geweest. Ik ben nog niet toe aan huisje-boompje-beestje, zoals mijn zussen, en ik denk dat dat nog lang zo zal blijven. Ik wil nog een heleboel vliegen en ik ben klaar om mijn vleugels uit te slaan.’ Ze keek weer naar het pistool en toen naar haar grootmoeder. ‘Hebt u het niet nodig, oma?’

‘Ik denk dat het op mijn leeftijd een beetje ongepast zou zijn om mensen neer te schieten. Mijn judo is nog aardig goed.’ Alex keek haar grijnzend aan, trots om haar grootmoeder te zijn.

‘U bent gevaarlijk, oma.’ Het was echt een compliment.

‘Vroeger wel. Ik hoef nu niet meer gevaarlijk te zijn. Maar wees voorzichtig. Leer goed wat je leren moet en volg altijd je instinct.’ Het was een goede les voor het leven, niet alleen voor spionagewerk. Alex gaf haar een kus en een paar minuten later vertrok Charlotte, met het pistool en de kogels in haar tas. Haar grootmoeder deed haar nog steeds versteld staan. Ze wenste dat ze meer wist van haar leven, maar waarschijnlijk zou niemand daar veel over te weten komen. Het zat in haar persoonlijkheid, en in de aard van haar werk.

Die avond vloog Alex terug naar Londen en ze kwam op een prachtige zomerdag terug in Hampshire.

Ze maakte elke dag een lange wandeling en aan het eind van de zomer voelde ze zich beter. Haar kleindochters kwamen niet meer in de zomer. Ze hadden hun eigen leven, hun partners en hun werk. Charlotte was in opleiding in Quantico, waar haar ouders niets van afwisten. Sam en Alex waren de enigen die het wisten, en haar betrekking bij de ‘krant’ was een dekmantel voor haar eerste baan bij de CIA.

Alex zat er op een middag over na te denken toen de telefoon ging. Het was Sam Bennett, die belde vanuit Londen.

‘Wat doe jij hier?’ Ze was verbaasd zijn stem te horen.

‘Ik geef een lezing op de Royal Military Academy, over de oorlog in Vietnam en waar we de mist in gingen. Mag ik je uitnodigen om samen uit eten te gaan?’ Ze vond het een leuk idee. Ze vonden het bij familiegelegenheden altijd prettig om met elkaar te praten. En Richard had Sam ook graag gemogen.

‘Dat mag. We kunnen oorlogsverhalen uitwisselen. Heb je zin om daarna mee te komen naar Hampshire? Dan kun je dat vriendelijke oude huis van me weer zien, met honderden jaren slaapverwekkende familiegeschiedenis, goede wandelgelegenheid en een meer.’ Hij was er geweest met Sabrina’s bruiloft en had het er erg fijn gevonden.

‘Het lijkt me een uitstekende plek voor twee oude oorlogspaarden zoals wij om onze tijd door te brengen. Ik kom graag. De meisjes vinden het er heerlijk, en zelfs Sophie geeft met de nodige tegenzin toe dat ze het er prettig vindt. Eten in de stad, morgenavond?’

‘Dat klinkt geweldig. Ik heb een appartement in Kensington, dus ik kan ’s nachts blijven. Waar logeer jij?’

‘In het Connaught.’ Het was een klein, zeer chic, elegant hotel, een generaal waardig.

‘Ik kan je ophalen bij het hotel, als je wilt,’ bood ze aan.

‘Prima. Acht uur?’

‘Uitstekend. En Sam, dank je wel. Voor het goede advies over Charlotte, dat ze haar vleugels moet uitslaan en moet doen wat ze wil… en dat je me mee uit eten neemt… Ik begon me hier te vervelen.’

‘We hebben een heleboel om over te praten,’ zei hij opgewekt. ‘De generaal en de spionne. Het klinkt als het begin van een spannend boek.’

‘Ik weet niet of ik nog een boek in me heb.’ Ze lachte. ‘Maar misschien wel een hoofdstuk of twee.’

‘We zien wel waar het verhaal naartoe gaat. Ik heb hier lang op gewacht. Ik heb al een oogje op je sinds Sophie en Stevens bruiloft, maar mijn echtgenote was een goede vrouw en jouw echtgenoot was een goede man.’ Richard had gelijk gehad. Hij had gezegd dat Sam een oogje op haar had, en hij had het bij het juiste eind gehad. Ze wist niet waar het toe zou leiden. Misschien nergens toe, maar hij had vragen voor haar, en zij had verhalen te vertellen, en ze wilde zijn verhalen horen. ‘Morgenavond acht uur dan.’

‘Ik kom ongewapend. Ik heb Charlotte mijn pistool gegeven als afstudeercadeau. Ik heb hier nog wel ergens een stengun.’ Ze lachte.

‘Ik kom in vrede.’ Hij lachte ook. Ze hadden plezier met elkaar, en daar school geen kwaad in.

‘Ik ook,’ verzekerde ze hem.

‘Tot morgen dan, Alex.’

‘Dank je wel, Sam.’ Ze hing glimlachend op.

Van Danielle Steel zijn verschenen:

Hartslag * Geen groter liefde * Door liefde gedreven * Juwelen * Palomino * Kinderzegen * Spoorloos verdwenen * Ongeluk * Het geschenk * De ring van de hartstocht * Gravin Zoya * Prijs der liefde * Kaleidoscoop * Souvenir van een liefde * Vaders en kinderen * Ster * Bliksem * Het einde van een zomer * Vijf dagen in Parijs * Vleugels * Stille eer * Boze opzet * De ranch * Verslag uit Vietnam * De volmaakte vreemdeling * De geest * De lange weg naar huis * Een zonnestraal * De kloon en ik * Liefde * Het geluk tegemoet * Spiegelbeeld * Bitterzoet * Mijn Russische oma (Oma Danina) * De bruiloft * Onweerstaanbare krachten * De reis * Hoop * De vliegenier * Sprong in het diepe * Thuiskomst * De belofte * De kus * Voor nu en altijd * De overwinning * De villa * Zonsondergang in St.Tropez * Eens in je leven * Vervulde wensen * Het grote huis * Verleiding * Veranderingen * Beschermengel * Als de cirkel rond is * Omzwervingen * Veilige haven * Losprijs * Tweede kans * Echo * (On)mogelijk * Het wonder * Vrijgezellen * Het huis * Het debuut * De kroonprinses * Zussen * Hollywood hotel * Roeping * Trouw aan jezelf * De casanova * Een goede vrouw * Een tijd van hartstocht * Een speciaal geval * Geheimen * Familiealbum * Elke dag is er een * Door dik en dun * De weg van het hart * Het warme Zuiden * Familieband * Erfenis * Hoop is een geschenk * Charles Street 44 * De verjaardag * Hotel Vendôme * Bedrog * Vrienden voor het leven * De fouten van de moeder * Tot in lengte van dagen * Op het eerste gezicht * Puur geluk * Winnaars * Het spel van de macht * Een perfect leven * Pegasus * Verloren zoon * Pluk de dag * Dubbelleven * Van onschatbare waarde * Magie * Vriendschap * Een vrouw van adel * De maîtresse * Het juiste moment * De hoogste eer * Een sprookje * Een rijk verleden * De hertogin * Een nieuw leven * De goede zaak * In het voetspoor van zijn vader * Onverwacht geluk * Kinderspel * De bruidsjurk * Stille nacht * Royal * Buren * Toevallige helden