Uitgeverij Meinema, Zoetermeer

Ontwerp omslag: Mulder van Meurs, Amsterdam

ISBN 978 90 211 4410 8

NUR 700

© 2009 Uitgeverij Meinema, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inleiding

Desgevraagd. De titel zegt het al: dit boek gaat in op vragen. In 2004 verscheen mijn boek Wandelen over het water . Bijbelse beelden en hun geheim . De inhoud riep veel vragen op; menig kerkelijke gemeente, en ook een aantal rooms-katholieke parochies en kloosters, nodigde mij uit om erover te komen praten. Soms was mijn boek in een kring behandeld en kreeg ik vooraf de daarbij opgekomen vragen toegestuurd.

Eén reactie, tijdens een voorbereidend gesprek met een priorin van een nonnenklooster, vergeet ik niet licht. ‘Vindt u het erg,’ vroeg ik, het klimaat van dit klooster niet kennende, ‘als ik bijvoorbeeld de maagdelijke geboorte ook onder die beelden reken?’ ‘Maar dominee,’ was het antwoord, ‘ge denkt toch niet dat wij hier onze theologie niet bijhouden?’

De theologie is dus iets om bij te houden. Die ontwikkelt zich. Dankzij het literaire onderzoek van met name de negentiende eeuw weten we wanneer bepaalde bijbelboeken geschreven zijn. We zien bijvoorbeeld dat Paulus, die als eerste over de betekenis van Jezus’ leven en dood schreef (in ± 55 n.Chr.), niets weet van een door Jezus na zijn dood verlaten graf, en begrijpen nu beter waarom Marcus daar zo’n vijftien jaar later (rond het jaar 70 dus), vóór de andere evangelisten, wél mee komt. Daarbij is, dankzij de opkomst van de natuurwetenschappen, in de laatste eeuwen ook de voorstelling die men van de wereld had in de tijd dat de bijbel ontstond drastisch veranderd. Door dit alles lezen wij de bijbel met andere ogen dan onze voorouders.

In dit boek vindt u de belangrijkste vragen die mij werden gesteld en mijn poging tot antwoord daarop. Ik heb geprobeerd zo eerlijk mogelijk op de vragen in te gaan. Ze inspireerden mij om de aangeroerde thema’s dieper te doordenken. Ik heb mijn antwoorden ditmaal verder kunnen uitwerken dan tijdens de lezingen mogelijk was. Aan de vraag hoe het lijden der mensen zich verhoudt tot de almacht van God, een vraag die regelmatig terugkeert, heb ik een uitvoerig hoofdstuk gewijd.

Dit boek laat zich uiteraard het beste lezen als vervolg op Wandelen over het water . Voor wie dat boek niet kent, begin ik met een samenvatting daarvan. Dat heeft iets riskants: het gehele onderwerp betreft immers een gevoelig gebied. Nieuwere opvattingen over de betekenis van de bijbelse verhalen kunnen iemand in zijn diepste emoties raken en reacties oproepen als: ‘Heb ik het dan altijd fout geleerd?’ Of: ‘Waarom hoor ik dit nu pas?’ Nieuwe inzichten vragen om een brede en geduldige uitleg en zeker een samenvatting schiet daarin tekort. Voor een bredere inleiding verwijs ik daarom graag naar het genoemde boek.

Samenvatting van Wandelen over het water

Het bestaan van God is geen vraag

Ik heb er in mijn studententijd van harte aan meegedaan: nachtelijke discussies over de vraag of je in God geloofde of niet. Discussies die altijd onbeslist eindigden en een volgende keer met verve werden voortgezet.

Maar het is de vraag is of dit een zinvolle benadering is. Wij zijn omgeven door een groot geheim en de vraag is niet óf dat geheim er is, maar wát dat geheim is. De vraag is niet: is er wel een ‘God’ – het woord waarmee wij in onze taal dit geheim aanduiden – maar: wie of wat ís ‘God’, wat is die laatste, deze wereld dragende en voortstuwende werkelijkheid?

Er zijn een aantal hoofdstromen van het antwoord dat wij mensen in de loop der eeuwen op die vraag hebben gegeven. In Wandelen over het water gaat het over het christelijk geloof.