Ander werk van Patrick Modiano in vertaling:

De plaats van de ster (roman, 1973)

De ringboulevards (roman, 1974)

Villa Triste (roman, 1976)

De straat van de donkere winkels (roman, 1980)

Memory Lane (roman, 1983)

Verloren wijk (roman, 1987)

Zondagen in augustus (roman, 1988)

Verdaagd verdriet (roman, 1990)

Trouwboekje (roman, 1992)

Het circus komt voorbij (roman, 1994)

Hondelente (roman, 1995)

Uit verre vergetelheid (roman, 1998)

Dora Bruder (roman, 1998)

Onbekende vrouwen (novellen, 2000)

Kleine Bijou (roman, 2002)

Nachtelijk ongeval (roman, 2004)

Een stamboek (roman, 2005)

In het café van de verloren jeugd (roman, 2008)

De horizon (roman, 2011)

Het gras van de nacht (roman, 2013)

Patrick Modiano

Aardige jongens

Vertaald door Edu Borger

Amsterdam – Antwerpen

Em. Querido’s Uitgeverij BV

2014

Eerste druk, 1984; tweede en derde (e-book) druk, 2014

Oorspronkelijke titel De si braves garçons

Oorspronkelijke uitgever Éditions Gallimard, Parijs

Copyright © 1982 Patrick Modiano, Éditions Gallimard

Copyright Nederlandse vertaling © 1980 Edu Borger / Querido

Omslagontwerp Brigitte Slangen

Omslagfoto Elisabeth Perotin

isbn9789021458151 / nur302

www.querido.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014.

Voor Rudy

Voor Simone

... Zo’n aardige jongen!

Toergenjev, De Bezjin-weide

1

Een breed, licht hellend grindpad liep naar het Kasteel. Maar als je voor het eerst over dat pad liep, verbaasde je je over die witte mast die direct aan je rechterhand, vóór de bungalow waarin de ziekenzaal gevestigd was, in de grond stond en waaraan een Franse vlag wapperde. Iedere ochtend hees iemand van ons de driekleur in die mast nadat meneer Jeanschmidt het bevel ‘Pelotons, in de houding!’ had gegeven.

De vlag ging langzaam omhoog. Meneer Jeanschmidt was ook in de houding gaan staan. Zijn strenge stem verbrak de stilte.

‘Op de plaats rust. Linksom keert... Voorwaarts mars! mars!’

En dan liepen wij in de pas over het brede pad naar het Kasteel.

Ik geloof dat meneer Jeanschmidt ons, kinderen van het toeval, kinderen die nergens bij hoorden, de zegeningen van orde en tucht en de troost van een vaderland deelachtig wilde doen worden. Op 11 november namen wij deel aan de plechtigheden in het dorp. We verzamelden ons in rijen op de esplanade voor het Kasteel, allemaal gekleed in een marineblauwe blazer met een gebreide stropdas in dezelfde kleur. ‘Pedro’ Jeanschmidt – we hadden onze directeur de bijnaam ‘Pedro’ gegeven – gaf het sein tot vertrek. We liepen in de pas het pad af: Pedro opende de gelederen met achter zich de leerlingen in volgorde van afnemende lengte. Aan het hoofd van iedere klas liepen de drie grootsten: de eerste droeg een bos bloemen, de tweede de Franse vlag en de derde de nachtblauwe banier met gouden driehoek van onze school. De meeste van mijn schoolkameraden hebben zo als vaandeldrager gefungeerd: Etchevarietta, Charell, Mc Fowles, Desoto, Newman, Karvé, Moncef, el Okbi, Corcuera, Archibald, Firouz, Monterey en Coemtzopoulos, die half Grieks, half Ethiopisch was... We liepen de poort uit en staken de oude stenen brug over de Bièvre over. Voor het gemeentehuis van het dorp, gevestigd in de vroegere woning van de textielfabrikant Oberkampf, stond op een marmeren voetstuk diens groen uitgeslagen bronzen standbeeld, en hij keek met holle ogen toe hoe wij voorbijtrokken. Daarna de spoorwegovergang. Wanneer die dicht was en het belletje de komst van een trein aankondigde, bleven we onbeweeglijk in de houding staan. De slagboom ging piepend en knarsend omhoog en Pedro wenkte ons met een abrupt armgebaar, zoals berggidsen dat doen. En dan hervatten wij onze tocht. Op het trottoir langs de hoofdstraat van het dorp stonden kinderen die ons toejuichten alsof wij soldaten van een of ander vreemdelingenlegioen waren. Wij voegden ons bij de oud-strijders die zich op het dorpsplein verzameld hadden. Pedro liet ons weer met een kort bevel in de houding staan. En iedere leerling die een bos bloemen droeg legde hem neer aan de voet van het monument voor de Gevallenen.

*

Het Valvert-lyceum bevond zich op het vroegere landgoed van een zekere Valvert, een vriend van de graaf van Artois die hij in de Emigratie vergezelde. Later werd hij officier in het Russische leger en sneuvelde in de slag bij Austerlitz, strijdend tegen zijn landgenoten in het uniform van het Izmaïlovsky-regiment. Van hem was alleen zijn naam over en een half in puin gevallen, roze marmeren zuil achter in het park...

Mijn schoolkameraden en ik zijn onder de weemoedige bescherming van deze man opgegroeid en misschien dragen sommigen van ons er zonder het te weten nog het stempel van.

*

De woning van Pedro lag enigszins achteraf aan het begin van de laan, tegenover de vlaggenmast en de ziekenbarak. Dat in glanzende kleuren geverfde huisje deed ons aan het onderkomen van Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen denken. Eromheen was een Engelse bloementuin aangelegd die door Pedro zelf perfect onderhouden werd.

Hij heeft me maar één keer bij hem thuis ontvangen, ’s avonds, nadat ik die dag was weggelopen. Alvorens te besluiten naar het lyceum terug te keren, had ik urenlang op zoek naar iets in de omgeving van de Champs-Elysées rondgedwaald. De studiemeester zei tegen me dat Pedro me verwachtte.

De meubels die glansden van de boenwas, de tegelvloer, het porselein en de ramen met kleine gekleurde ruitjes deden aan een Hollands interieur denken. Het vertrek werd door slechts één lamp verlicht. Pedro zat achter een ouderwets donkerhouten bureau. Hij rookte een pijp.

‘Waarom ben je vanmiddag weggelopen? Voel je je hier ongelukkig?’

Zijn vraag verraste me.

‘Nee... Niet echt ongelukkig.’

‘Goed, zand erover. Maar je mag de poort niet uit.’

We zaten een paar minuten zwijgend tegenover elkaar, waarbij Pedro peinzend de rook van zijn pijp uitblies. Hij bracht me naar de deur.

‘Doe het niet nog een keer.’

Hij liet een treurige, welwillende blik op mij rusten.

‘Als je met iemand wilt praten, kom dan naar me toe. Ik wil niet dat je je ongelukkig voelt.’

Ik liep over het pad in de richting van het Kasteel en draaide me op een gegeven moment om. Pedro stond roerloos onder het afdakje van zijn huisje. Over het algemeen straalde hij een en al kracht uit, met zijn granieten bergbewonersgezicht, zijn gedrongen gestalte, zijn pijp en zijn uit Vaud afkomstige accent. Maar die avond maakte hij voor het eerst een zorgelijke indruk. Omdat ik weggelopen was? Misschien dacht hij aan onze toekomst, wanneer wij het koninkrijk van Valvert waarvan hij de regent was verlaten zouden hebben – een bedreigd koninkrijk in deze steeds hardere en onbegrijpelijkere wereld – en wanneer hij niets meer voor ons zou kunnen doen.

*

De oprijlaan doorsneed het grote gazon waarop wij ’s middags en ’s avonds onze vrije uren doorbrachten en waarop de hockeywedstrijden gespeeld werden. Aan de rand van het gazon stond, bij de omheiningsmuur, een bunker ter grootte van een woonhuis, een overblijfsel uit de oorlog, toen het lyceum dienst deed als hoofdkwartier van de Luftwaffe. Erachter, langs de omheiningsmuur, liep een paadje dat naar het huis van Pedro en naar de toegangspoort leidde. Iets voorbij de bunker bevond zich een oranjerie die tot gymnastiekzaal was omgebouwd.

In mijn dromen volg ik dikwijls de oprijlaan naar het Kasteel, waarbij ik een aan mijn rechterhand gelegen barak passeer: de kleedkamer waar wij onze sportkleren aantrokken. Ten slotte bereik ik de met grind bestrooide esplanade voor het Kasteel, een wit gebouw met twee verdiepingen en een bordes met een balustrade. Het was aan het eind van de negentiende eeuw gebouwd naar het voorbeeld van het Château de la Malmaison. Ik loop de trap naar het bordes op, duw de deur open, die vanzelf achter mij dichtgaat, en dan sta ik in de hal met zwarte en witte tegels die toegang geeft tot de beide eetzalen.

Van de linkervleugel van het Kasteel, die wij ‘De Nieuwe Vleugel’ noemden – Pedro had hem aan het eind van de jaren vijftig laten bouwen – liep een pad naar het Plein van de Confederatie, door onze directeur aldus gedoopt als eerbewijs aan Zwitserland, waar hij geboren was. In mijn dromen loop ik niet over dat pad, maar door de doolhof, die verboden terrein voor ons was en alleen door Pedro en de leraren betreden mocht worden. Een smalle gang van gebladerte, ronde pleintjes en prieeltjes, stenen banken en de geur van ligusters. Ook de doolhof kwam uit op het Plein van de Confederatie.

Het werd als een dorpsplein omgeven door zeer verschillende huizen waarin de klaslokalen, de slaapzalen en de slaapkamers die wij met vijf of zes anderen deelden waren ondergebracht. Elk huis had een naam: de Hermitage, die eruitzag als een kasteeltje in Touraine, de Belle Jardinière, een Normandische vakwerkvilla, het Groene Paviljoen, de Herberg, de Bron met zijn minaret, de Werkplaats, de Bergkloof en het Chalet, dat je had kunnen aanzien voor zo’n oud Alpenhotel in Saint-Gervais dat een excentrieke miljonair dan steen voor steen hierheen, naar Seine-et-Oise, had laten transporteren. Aan het eind van het plein stond een oude stal met een klokkentorentje, waarin een film- en toneelzaal was ingericht.

Wij verzamelden ons rond het middaguur op het plein alvorens in de rij naar het Kasteel te lopen, voor de lunch of wanneer Pedro ons iets belangrijks te vertellen had. We zeiden: ‘Zo of zo laat verzamelen op de Confederatie’, en deze raadselachtige woorden konden alleen door ons begrepen worden.

Ik heb in alle huizen rond het plein gewoond, maar mijn voorkeur ging uit naar het Groene Paviljoen. Het had zijn naam te danken aan de klimop die de gevel aan het oog onttrok. Op regenachtige dagen schuilden wij tijdens de vrije uren onder de veranda van het Groene Paviljoen. Een buitentrap met een fraai bewerkte houten leuning leidde naar de verschillende verdiepingen. De eerste werd in beslag genomen door de bibliotheek. Een kamer op de tweede etage heb ik lange tijd gedeeld met Charell, Mc Fowles, Newman en de latere acteur Edmond Claude.

In de lente gingen wij ’s avonds in het Groene Paviljoen voor een wijd open raam zitten roken. We hadden de keuze tussen twee vensters: het ene keek uit op het Plein van de Confederatie, waar Pedro soms in kamerjas en met een pijp in de mond een ronde maakte; en het andere, dat kleiner was, nauwelijks groter dan een dakraam, bood uitzicht op een landweg waarlangs de Bièvre stroomde.

Edmond Claude en Newman wilden aan een touw zien te komen om ons daaraan langs de muur naar beneden te laten zakken. Mc Fowles en Charell hadden besloten dat wij de trein zouden nemen die wij iedere nacht op hetzelfde tijdstip hoorden fluiten.

Maar waar reed hij heen, die trein?

2

Sommige van onze leraren woonden in een huis aan het Plein van de Confederatie en Pedro had ze tot ‘commandant’ van die gebouwen benoemd. Ze waren er verantwoordelijk voor en handhaafden er de orde samen met de ‘vaandrigs’, leerlingen die uit de twee hoogste klassen werden gerekruteerd. Deze laatsten gingen iedere avond over tot ‘inspecties’ en controleerden dan of de bedden netjes opgemaakt, de kasten opgeruimd en de schoenen gepoetst waren. Na het doven van de lichten letten de vaandrigs erop dat niet iemand het licht weer aandeed en dat er overal stilte heerste.

De commandant van het Groene Paviljoen was onze gymnastiekleraar Kovnovitzine, die wij ‘Kovo’ noemden. Hij had geen vaandrigs onder zijn bevel. Geen inspecties in onze slaapkamers. Wij konden het licht uitdoen wanneer wij wilden. Het enige gevaar was dat Pedro tijdens zijn nachtronde licht achter ons venster zag. Dan floot hij op zijn fluitje, als een agent van de luchtbescherming.

Kovo was eerst tennisleraar geweest en aan zijn lievelingsleerlingen gaf hij een van zijn oude visitekaartjes:

kovnovitzine

Gediplomeerd tennisleraar

Villa Diez-Monin 8

Parijs 16de arrondissement

Deze man met zijn lange gestalte, zijn naar achteren gekamde grijze haren en zijn zuivere profiel, droeg een witte linnen broek en leefde samen met een labrador die ons nu en dan in onze kamers kwam opzoeken. Hij leed aan slapeloosheid en ’s nachts doodde hij de tijd door over het grote gazon van het lyceum te slenteren. Vanuit ons raam had ik gezien hoe hij om twee, drie uur in de ochtend langzaam met zijn labrador aan de lijn het plein overstak. Zijn linnen broek vormde een fosforescerende plek. Hij liet zijn hond los en die ging er op een gegeven moment vandoor, want na een tijdje hoorde je Kovo roepen: ‘Chou-ou-ou-ou-ou-ou-ra...’

En die roep, onvermoeibaar herhaald tot de ochtendstond, klonk soms van dichtbij, dan weer van ver weg, als het klagende geluid van een hobo.

Ik weet niet of commandant Kovnovitzine ’s nachts nog steeds met zijn hond Choura rondwandelt. Ik heb maar één van onze docenten teruggezien, onze scheikundeleraar Lafaure, tien jaar nadat ik het lyceum verlaten had. Naar ik vernomen heb, ben ook jij, Edmond, in de gelegenheid geweest Lafaure terug te zien...

Ja. Die avond was het publiek niet beter of slechter geweest dan in de andere provinciesteden die wij met het Baret-gezelschap aandeden. In de pauze had iemand me in de piepkleine kleedkamer die ik met Sylvestre-Bel deelde een visitekaartje gebracht.

Beste Edmond Claude,

je oude scheikundeleraar van het Valvert-lyceum

lafaure

zou, indien mogelijk, na de voorstelling met je willen souperen.

‘Een bewonderaarster?’ vroeg Sylvestre-Bel.

Ik kon mijn ogen niet afhouden van dat visitekaartje waarop in asgrijze letters de naam lafaure was gedrukt.

‘Nee. Een oude vriend van mijn familie.’

En toen het mijn beurt was om voor een paar minuten en een paar replieken het toneel op te gaan, hoorde ik vanuit de diepe stilte ergens op de eerste rijen iemand zachtjes ‘Bravo! Bravo!’ zeggen. Ik herkende die stem onmiddellijk: de grafstem van Lafaure die wij vroeger in de klas nadeden en die ons op het idee had gebracht hem de bijnaam ‘het Lijk’ te geven.

Er werd vijf keer discreet maar duidelijk op de deur van onze kleedkamer geklopt. Het leken wel morseseinen. Ik deed open. Lafaure.

‘Ik stoor u toch niet?’

Hij stond voor me met zijn borstelige, kortgeknipte haar, stijf en verlegen in een marineblauw pak met een nauwe broek die tot ver boven zijn enkels reikte en die twee enorme zwarte schoenen met spekzolen onbedekt liet. Zulke schoenen droeg hij al op het lyceum, en door die te grote en te zware schuiten liep hij traag als een slaapwandelaar.

Zijn gezicht was smaller geworden en gerimpeld, maar zijn huid had nog steeds diezelfde krijtwitte kleur als vroeger.

‘Komt u binnen, meneer Lafaure.’

In de minuscule kleedkamer met die twee kartonnen bakken zat Sylvestre-Bel zich op de enige rieten stoel af te schminken en ik stond bijna tegen Lafaure, die de deur achter zich had gesloten, aangeplakt.

‘Mag ik je mijn oude scheikundeleraar voorstellen...?’

Sylvestre-Bel draaide zich om en begroette Lafaure met een hooghartig knikje. Uit behaagzucht had hij het toupetje waarmee hij op de planken verscheen en dat hem nog jonger deed lijken, niet afgedaan. Op zijn zestigste kon hij voor vijfendertig doorgaan, zoals sommige Amerikanen die door zonnebaden, lichaamsverzorging en schoonheidsbehandelingen in hun jeugd gemummificeerd blijven.

‘Ik vond u erg goed, meneer,’ zei Lafaure tegen hem.

En hij haalde het programma uit de zak van zijn jasje te voorschijn en bladerde erin. Grote foto’s van onze ster en onze regisseur; daarna, op de volgende bladzijden, kleinere foto’s van Sylvestre-Bel en de andere acteurs; de mijne had het formaat van een postzegel.

‘U zoudt me een groot genoegen doen, als u hier uw handtekening zoudt willen zetten,’ zei Lafaure tegen Sylvestre-Bel, terwijl hij hem het op de bladzijde met zijn foto opengeslagen programma aanreikte.

‘Met genoegen. Wat is uw naam?’

‘Lafaure. Thierry Lafaure.’

En terwijl mijn vriend bij wijze van opdracht langzaam ‘Voor de heer Thierry Lafaure. Met vriendschappelijke gevoelens, Sylvestre-Bel’ opschreef, bogen Lafaure en ik ons over zijn schouder.

‘Dank u wel.’

‘Ach, het is niet meer dan een kleinigheid,’ zei Sylvestre-Bel, terwijl hij fier zijn rug rechtte.

*

Ik wilde mijn oude leraar niet laten wachten en liet het afschminken achterwege. We liepen met zijn tweeën de schouwburg uit. Er viel een fijne regen.

‘Ik heb in het Stadswapen gereserveerd,’ zei Lafaure. ‘Het is de enige gelegenheid die na tien uur nog open is.’

Hij liep op die stijve manier die hij al op het lyceum had, en ik met gebogen hoofd, uit vrees dat mijn schmink in de regen zou uitlopen. Het zuigende geluid van zijn zolen en zijn vaalgele overjas versterkten nog de indruk dat hij een spookverschijning was.

‘In welk hotel logeer je?’ vroeg hij.

‘In de Armoric.’

‘En morgen vertrek je weer?’

‘Ja. Met de bus van het gezelschap.’

‘Het is jammer dat je niet langer blijft...’

Hij maakte langere passen, als een mechanisch poppetje dat net opgewonden is, en ik was bang hem kwijt te raken. In dat geval zouden zijn gele jas en het regelmatige, kreunende geluid van zijn zolen mijn enige oriëntatiepunten in het duister zijn. Plotseling de glazen gevel van een groot, verlaten café-restaurant. De spiegels, het houtwerk en het leer glinsterden in het licht van gloeilampen onder glazen bollen.

‘Ik heb een tafel voor twee personen gereserveerd,’ zei Lafaure met zijn stem uit het hiernamaals tegen een man met een donkere snor die achter de bar stond.

De man maakte een geërgerd gebaar in de richting van de lege tafeltjes.

‘U ziet toch dat u kunt gaan zitten waar u wilt.’

Lafaure nam me mee naar een tafeltje achterin.

‘Hier zitten we rustig,’ zei hij tegen me.

Uit een openstaande dubbele deur een eindje verderop ontsnapten wolken sigarettenrook, luide stemmen en gelach. Van tijd tot tijd verscheen er even een met een biljartkeu gewapende gestalte in de omlijsting van de deur.

‘Dat spel speel ik ook wel ’s,’ zei Lafaure triest tegen me. ‘Er is hier weinig amusement.’

Ik kon mij Lafaure moeilijk aan de biljarttafel voorstellen. Hoe boog hij zich met zijn stijve ledematen voorover? Ik neem aan dat zijn lichaam met het knarsende geluid van een krik in een hoek van negentig graden klapte en dat hij met zijn kin op de rand van de tafel leunde om in die houding te blijven tot hij de bal gestoten had.

‘Ik denk dat ik een pizza neem,’ zei hij. ‘En jij?’

‘Ik ook.’

‘Ze zijn uitstekend, hier.’

Een jongeman van een jaar of twintig met krullend blond haar en groene ogen had voor ons tafeltje post gevat en wachtte met de armen over elkaar op de bestelling, waarbij hij Lafaure ironisch opnam.

‘Twee pizza’s graag, Stéphane.’

‘Goed, meneer Lafaure.’

Stéphane knikte plechtig, en die al te nadrukkelijke hoofdbeweging had iets brutaals.

‘Een aardige jongen,’ zei Lafaure. ‘Hij wil zich ontwikkelen. Ik geef hem boeken over geschiedenis te lezen. Hij is een beetje artistiek, net als jij... Hij zou graag bij de film willen...’

Zijn gezicht kreeg een gespannen uitdrukking. Kennelijk lag dat onderwerp hem na aan het hart.

‘Misschien lukt het hem een rol in een film te krijgen... Vind je niet dat hij een engelachtig gezicht heeft?’

Er sprak zo veel onzekerheid uit zijn vraag dat ik er geen antwoord op durfde geven en vermoedde dat er iets duisters en pijnlijks tussen die jongen en Lafaure was.

‘In ieder geval, Edmond, ben ik echt blij je terug te zien.’

Dus hij herinnerde zich mijn voornaam?

‘Hoe lang hebben we elkaar niet meer gezien? Laat ’s kijken... Dertien jaar, geloof ik... Dertien jaar al... Nou, je bent niet veranderd...’

‘U ook niet, meneer Lafaure.’

‘Oh! ik...’

Hij slaakte een zucht en streek over zijn borstelige haren. In het harde neonlicht was zijn gezicht nog smaller en gerimpelder dan in de kleedkamer en zijn huid was bespikkeld met roestbruine vlekjes.

‘Sinds ik het Valvert-lyceum verlaten heb en met pensioen ben, woon ik hier bij mijn oudste zuster... Ik zou je graag bij ons thuis uitgenodigd hebben, maar mijn zuster gaat altijd vroeg naar bed en ze heeft een heel kwaadaardig humeur...’

‘Hoort u nog wel ’s iets over Valvert?’

‘Valvert bestaat niet meer. Het landgoed is aan een bouwmaatschappij verkocht. Ze hebben alle gebouwen laten slopen. Treurig, vind je niet?’

Ik hoorde het bericht onverschillig aan, maar de volgende dag gaf het me een gevoel van leegte, zoals de stilte en het stof op en om de resten van ingestorte muren.

‘Meneer Kovnovitzine schrijft me nu en dan. Hij woont op het ogenblik in Sainte-Geneviève-des-Bois. Kun je je hem nog herinneren?’

‘Natuurlijk. Een erg aardige vent, Kovo...’

‘Ja, Kovo... En ik, ik weet dat jullie me “het Lijk” noemden...’

Zonder kennelijk enige wrok te koesteren keek hij me met een brede, skeletachtige glimlach aan, en die glimlach maakte duidelijk dat wij hem met recht de bijnaam ‘het Lijk’ hadden gegeven.

De jongeman met de groene ogen bracht de pizza’s.

‘Ze zijn toch niet te taai, Stéphane?’

‘Natuurlijk niet, meneer Lafaure.’

‘Stéphane, mag ik je een vriend uit Parijs voorstellen... Hij is acteur... Hij heeft vanavond in de stadsschouwburg gespeeld... Ik zal hem vragen of hij je goede raad kan geven.’

‘Dank u wel, meneer Lafaure.’

Hij keek hem nog steeds met zo’n onbeschaamde blik aan dat ik medelijden met Lafaure kreeg.

‘En nu, Stéphane, willen we even alleen met elkaar praten...’

Wilde mijn oude leraar de jaloezie en het respect van de ander wekken door te zeggen dat hij een ‘acteur’ aan zijn zijde had?

‘Ik denk dikwijls aan Valvert,’ zei Lafaure.

‘Ik ook.’

We probeerden onze fleurige pizza’s te snijden, die bikkelhard bleken te zijn.

‘Ze zijn veel te taai, maar ik durf het niet tegen hem te zeggen... ik ben... ik ben bang voor hem...’

Hij draaide zijn hoofd naar het andere eind van de eetzaal, waar de jongeman zich bevond.

‘Ik zal tegen hem zeggen dat wij elkaar in Parijs hebben leren kennen... Praat in ieder geval niet met hem over Valvert...’

Het Valvert-lyceum... Het leek nu zo ver weg in dit verlaten restaurant, oog in oog met onze aangebrande pizza’s, midden in deze troosteloze provinciestad waar Sylvestre-Bel en ik niet genoeg ruimte hadden om ons af te schminken... Een verlaten landgoed dat je in een droom bezoekt: het grote gazon en de bunker in het maanlicht. De doolhof van gebladerte. De tennisbanen. Het bos. De rododendrons. Het graf van Oberkampf...

‘En heeft u nog wel ’s iets van andere leerlingen gehoord?’ vroeg ik hem.

‘Zes jaar geleden heb ik een ansichtkaart van Jim Etchevarietta gekregen. Weet je nog wie hij was...? Een donkere jongen... Hij is naar zijn land teruggegaan, naar Argentinië...’

Kennelijk deed dit bericht Lafaure in een diepe melancholie verzinken.

‘Dat is ver weg, Argentinië...’

Etchevarietta. Wij zaten in de klas naast elkaar. Onder de wiskundeles lichtte hij voorzichtig zijn lessenaar op en liet me, één voor één, de foto’s van zijn polopaarden zien.

‘En jij, Edmond? Heb jij nog wel ’s oud-leerlingen gezien?’

‘Ja, Mc Fowles... Daniel Desoto...’

‘Ik kan me die Desoto niet herinneren...’

‘Hij was een beetje zo’n figuur als Etchevarietta... Zijn vader gaf hem duizend frank zakgeld per week...’

‘Ja... Er zaten rare mensen op dat lyceum... Allemaal ontregeld door hun gezinssituatie... Hè, Edmond...’

We hadden ervan afgezien onze pizza’s op te eten, waarvan iedere hap me het idee gaf dat ik op warme kauwgum kauwde.

‘Hoe wist u dat ik in dat stuk speelde?’

‘Ik krijg het programma van alle tournees en ik heb je naam gezien.’

Mijn povere naam, onder aan het affiche afgedrukt in minuscule letters, tweemaal zo klein als de naam van Sylvestre-Bel.

Lafaure vatte mijn arm en evenals zijn lach en zijn stem, was die aanraking als van een geraamte.

‘Ik heb altijd gedacht dat je carrière zou maken in een artistiek beroep... Op het lyceum al...’

De uitroepen van de biljartspelers in de andere zaal overstemden zijn woorden. Ik bekeek mezelf tersluiks in de spiegel achter hem. Nee, ik zag er niet als een clown uit, zoals ik vreesde. De make-up crème gaf mijn huid weliswaar de gebronsde kleur van een watersportbeoefenaar, en mijn wenkbrauwen waren iets te zwart en hun bogen iets te duidelijk getekend, maar het had niets overdrevens. En toch grimeerde ik me op advies van Sylvestre-Bel op de oude manier en gebruikte ik Leichner-stiften met opzichtige kleuren, en cacaoboter om me af te schminken.

‘Meneer Lafaure, neem me niet kwalijk dat ik nog geschminkt ben, maar ik wilde u niet laten wachten... ‘

Tenslotte zag hij er ook uit alsof hij geschminkt was. Zijn huid was even wit als die van een Pierrot.

‘Ach kom, Edmond... Die schmink staat je heel goed...’

Hij keek me bewonderend aan. Nooit zou ik meer een toeschouwer hebben als mijn oude scheikundeleraar die al op het lyceum dacht... Helaas moet je, als je langzaam maar zeker ouder wordt, erkennen dat je nooit de belangrijke rollen zult spelen, maar een figurant, een gestalte op de achtergrond zult blijven. Het is absoluut geen schande tot de onbekenden en nederigen in het vak te behoren. Mijn collega met wie ik de kleedkamer deelde, heeft dat dikwijls tegen me gezegd, hij wiens specialiteit al veertig jaar bestond uit het spelen van kleine rolletjes, piccolo of ober. Hij verscheen en verdween in een handomdraai, koel, elegant, fier en gebiedend als zijn naam ‘Sylvestre-Bel’, en zijn korte verschijningen op het toneel waren volgens hem het geheim van zijn eeuwige jeugd.

‘Weet je dat ik die transistor nog steeds heb, Edmond...’

Lafaure had zich naar mij toe gebogen en me die zin in het oor gefluisterd. Het duurde enige seconden voordat ik hem begreep, en toen overweldigde een naar bossen geurende herinnering in zomerse kleuren me.

Het was aan het eind van het schooljaar. We hadden in de loop van dat jaar geregeld herrie geschopt bij onze scheikundeleraar en daar hadden we spijt van. Dus besloten we geld in te zamelen om hem een cadeau te geven en Mc Fowles kreeg de opdracht om uit de Verenigde Staten waar hij dikwijls met zijn grootmoeder heen ging, de allerbeste transistorradio die er in die tijd te krijgen was mee te nemen. We hadden hem Lafaure aan het begin van de les aangeboden. Hij was zeer geroerd en stelde voor het lokaal te verlaten om een grote wandeling door het park van het lyceum te maken.

We liepen in een groepje met Lafaure in ons midden en Mc Fowles legde hem uit hoe je de verschillende Franse en buitenlandse radiostations moest opzoeken. Mc Fowles was met zijn vijftien jaren één meter negentig lang. Hij beoefende alle mogelijke gevaarlijke sporten en dat zou hem later het leven kosten. Maar die dag legde hij Lafaure met slungelachtige gebaren uit hoe hij met de transistor om moest gaan.