Ander werk van Patrick Modiano in vertaling:

De plaats van de ster (roman, 1973)

De ringboulevards (roman, 1974)

Villa Triste (roman, 1976)

Memory Lane (roman, 1983)

Aardige jongens (roman, 1984)

Verloren wijk (roman, 1987)

Zondagen in augustus (roman, 1988)

Verdaagd verdriet (roman, 1990)

Trouwboekje (roman, 1992)

Het circus komt voorbij (roman, 1994)

Hondelente (roman, 1995)

Uit verre vergetelheid (roman, 1998)

Dora Bruder (roman, 1998)

Onbekende vrouwen (novellen, 2000)

Kleine Bijou (roman, 2002)

Nachtelijk ongeval (roman, 2004)

Een stamboek (roman, 2005)

In het café van de verloren jeugd (roman, 2008)

De horizon (roman, 2011)

Het gras van de nacht (roman, 2013)

Patrick Modiano

De straat van de donkere winkels

Vertaald door Edu Borger

Amsterdam – Antwerpen

Em. Querido’s Uitgeverij BV

2014

Eerste druk, 1978; tweede en derde (e-book) druk, 2014

Oorspronkelijke titel Rue des Boutiques Obscures

Oorspronkelijke uitgever Éditions Gallimard, Parijs

Copyright © 1978 Patrick Modiano, Éditions Gallimard

Copyright Nederlandse vertaling © 1980 Edu Borger/ Querido

Omslagontwerp Brigitte Slangen

Omslagfoto Elisabeth Perotin

isbn9789021458212 / nur302

www.querido.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014.

Voor Rudy

Voor mijn vader

##

1

Ik ben niets. Niets dan een lichte gestalte, die avond, op het terras van een café. Ik wachtte tot de regen op zou houden, een stortbui die was begonnen op het moment dat Hutte me verliet.

Een paar uur eerder waren we voor het laatst in de vertrekken van het Kantoor bijeen geweest. Hutte zat zoals altijd achter het massieve bureau, maar hij had zijn jas aangehouden zodat je echt de indruk kreeg dat het om een afscheid ging. Ik zat tegenover hem in de voor cliënten bestemde leren fauteuil. De opaalglazen lamp verspreidde een fel licht dat me verblindde.

‘Nou, je ziet het, Guy... Het is afgelopen...,’ zei Hutte met een zucht.

Er slingerde een dossier op het bureau. Misschien dat van het donkerharige mannetje met zijn ontstelde ogen en zijn bolle gezicht dat ons had opgedragen zijn vrouw te volgen. ’s Middags zocht ze een ander donker mannetje met een bol gezicht op, in een gemeubileerd hotel in de rue Vital in de buurt van de avenue Paul-Doumer.

Hutte streek peinzend over zijn baard, een peper-en-zout-kleurige baard, die, hoewel hij kort was, een groot deel van zijn wangen overwoekerde. Zijn grote, lichte ogen staarden in de verte. Links van het bureau de rieten stoel waarin ik zat wanneer er gewerkt moest worden. Over de helft van de wand achter Hutte waren donkerkleurige planken bevestigd: er stonden rijen van allerlei adresboeken en telefoongidsen van de laatste vijftig jaar op. Hutte had me vaak gezegd dat het onvervangbaar gereedschap was waar hij nooit afstand van zou doen. En dat die adresboeken en telefoongidsen de kostbaarste en aangrijpendste bibliotheek vormden die je maar kon hebben, want op die bladzijden waren heel wat verdwenen wezens, zaken en werelden geregistreerd waar zij als enige getuigenis van aflegden.

‘Wat gaat u met al die adresboeken doen?’ vroeg ik aan Hutte, terwijl ik met een breed armgebaar naar de boekenplanken wees.

‘Die laat ik hier, Guy. Ik blijf deze etage huren.’

Hij wierp een snelle blik om zich heen. De twee klapdeuren, die toegang gaven tot het zijkamertje, stonden open en je zag de versleten fluwelen canapé, de schoorsteenmantel en de spiegel waarin het beeld van de rijen telefoongidsen en adresboeken en het gezicht van Hutte weerkaatst werden. Dikwijls wachtten onze cliënten in dat vertrek. Een Perzisch tapijt beschermde het parket. Bij het venster hing een icoon aan de muur.

‘Waar denk je aan, Guy?’

‘Aan niets. Dus u houdt de huur aan?’

‘Ja. Ik kom zo nu en dan naar Parijs terug en dan is het Kantoor mijn pied-à-terre.’

Hij hield me zijn sigarettendoosje voor.

‘Ik vind het een beetje minder triest als ik het Kantoor zo laat als het geweest is.’

We werkten al meer dan acht jaar samen. Hij had dit privédetectivebureau zelf in 1947 opgezet en vóór mij al met heel wat andere mensen gewerkt. Onze rol bestond uit het aan de cliënten verstrekken van wat Hutte ‘inlichtingen van galante aard’ noemde. Alles speelde zich af, zoals hij altijd graag zei, onder ‘mensen van de wereld’.

‘Denkt u dat u het in Nice uit zult kunnen houden?’

‘O ja.’

‘Zult u zich niet vervelen?’

Hij blies de rook van zijn sigaret uit.

‘We moeten er nou eenmaal een keer mee stoppen, Guy.’

Hij stond moeizaam op. Rutte moet meer dan honderd kilo wegen en één meter vijfennegentig lang zijn.

‘Mijn trein gaat om 20.55 uur. We hebben nog tijd om iets te drinken.’

Hij liep voor mij uit door de gang die naar de vestibule leidt. Deze ruimte heeft een merkwaardige ovale vorm en verschoten beige muren. Er stond een zwarte aktetas op de grond die zo vol was dat hij niet meer dicht kon. Rutte pakte hem op. Hij hield hem met zijn hand eronder vast.

‘Heeft u geen bagage?’

‘Ik heb alles vooruit laten sturen.’

Rutte opende de toegangsdeur en ik deed het licht in de vestibule uit. In het trapportaal weifelde Rutte even alvorens de deur te sluiten en die metalen klik sneed door mijn ziel. Het betekende het einde van een lange periode van mijn leven.

‘Dat geeft een rotgevoel, hè, Guy?’ zei Rutte tegen mij, hij had een grote zakdoek uit zijn jaszak gehaald, waarmee hij het zweet van zijn voorhoofd wiste.

Aan de deur hing nog steeds het zwartmarmeren, rechthoekige bordje, waarop in vergulde korrelletters te lezen stond:

c.m. hutte

Privéspeurwerk

‘Dat laat ik hangen,’ zei Hutte.

Daarna draaide hij de sleutel in het slot om.

We volgden de avenue Niel tot de place Pereire. Het was donker en hoewel we de winter tegemoet gingen, was het zacht weer. Op het place Pereire gingen wij op het terras van café Hortensias zitten. Hutte hield van dat café, omdat de stoelen er rotting zittingen hadden, ‘net als vroeger’.

‘En jij, Guy? Wat ga jij beginnen?’ vroeg hij me na een slokje cognac met water genomen te hebben.

‘Ik? Ik volg een spoor.’

‘Een spoor?’

‘Ja. Een spoor van mijn verleden...’

Ik had deze zin op zo’n plechtige toon uitgesproken dat hij moest glimlachen.

‘Ik heb altijd al gedacht dat je je verleden eens zou terugvinden.’

Ditmaal was hij ernstig en dat ontroerde me.

‘Maar zie je, Guy, ik vraag me af of het wel echt de moeite waard is...’

Hij ging niet verder. Waar zat hij over te peinzen? Over zijn eigen verleden?

‘Ik geef je een sleutel van het Kantoor. Dan kun je er zo nu en dan heen. Dat zou ik aardig vinden.’

Hij overhandigde me een sleutel, die ik in mijn broekzak liet glijden.

‘En bel me op in Nice. En hou me op de hoogte... inzake je verleden...’

Hij stond op en gaf me een hand.

‘Wilt u dat ik u naar de trein breng?’

‘O nee... nee... Dat is zo iets treurigs...’

Hij beende het café uit terwijl hij vermeed naar mij om te kijken, en ik kreeg een leeg gevoel. Die man had veel voor mij betekend. Ik vraag me af wat er zonder hem, zonder zijn hulp, van mij geworden zou zijn, tien jaar geleden toen ik plotseling door geheugenverlies getroffen werd en rondtastte in de mist. Mijn geval had hem aangegrepen en hij had me via zijn talrijke relaties zelfs een burgerlijke staat bezorgd.

‘Hier,’ had hij tegen me gezegd terwijl hij me een grote envelop overhandigde waarin een identiteitsbewijs en een paspoort zaten. ‘Je heet nu “Guy Roland”.’

En deze detective, die ik had opgezocht om hem te vragen zijn speurzin aan te wenden om getuigen of sporen van mijn verleden terug te vinden, had erbij gezegd: ‘Beste “Guy Roland”, van nu af aan moet je het verleden laten rusten en aan het heden en aan de toekomst denken. Ik stel voor dat je bij mij komt werken...’

Hij had sympathie voor me opgevat, omdat ook hij – dat hoorde ik later – zijn eigen spoor was bijster geraakt en omdat een groot deel van zijn leven in één klap was verzwolgen zonder dat er de minste leidraad over was, niet het minste aanknopingspunt dat hem nog met zijn verleden in contact had kunnen brengen. Want wat heeft die doodvermoeide oude man met zijn kale overjas en zijn grote zwarte aktetas die ik in het donker zie verdwijnen, nog te maken met de tennisspeler van weleer, de mooie en blonde Baltische baron Constantin van Hutte?

2

‘Hallo? De heer Paul Sonachitze?’

‘In eigen persoon.’

‘U spreekt met Guy Roland... U weet, de...’

‘Natuurlijk weet ik dat! Kunnen we elkaar ergens ontmoeten?’

‘Zoals u wilt...’

‘Bijvoorbeeld... vanavond om een uur of negen in de rue Anatole-de-la-Forge...? Komt u dat goed uit?’

‘Afgesproken.’

‘Ik verwacht u. Tot dan.’

Hij hing plotseling op en het zweet stroomde langs mijn slapen. Ik had een glas cognac genomen om mezelf moed in te drinken. Waarom kost zo iets onbenulligs als het op een kiesschijf draaien van een telefoonnummer mij zoveel angst en moeite?

Er was geen enkele bezoeker in het café in de rue Anatole-de-la-Forge en hij stond in zijn gewone pak achter de bar.

‘U treft het,’ zei hij tegen me. ‘Ik heb iedere woensdagavond vrij.’

Hij liep naar mij toe en vatte me bij de schouder.

‘Ik heb lang over u nagedacht.’

‘Dank u.’

‘Het houdt me echt bezig, weet u...’

Ik had hem willen zeggen dat hij zich geen zorgen over me moest maken, maar de woorden kwamen niet over mijn lippen.

‘Ik geloof uiteindelijk dat u waarschijnlijk behoorde tot het gezelschap van iemand die ik in een bepaalde tijd vaak zag... Maar wie?’

Hij schudde het hoofd.

‘Kunt u me geen aanknopingspunt geven?’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Ik heb een zeer slecht geheugen, meneer.’

Hij dacht dat ik een grapje maakte en alsof het om een spelletje of een raadseltje ging, zei hij: ‘Goed. Dan zal ik er alleen proberen uit te komen. Laat u me de vrije hand?’

‘Zoals u wilt.’

‘Dan neem ik u vanavond mee uit eten bij een vriend.’

Alvorens de straat op te lopen haalde hij met een ruk de hendel van een elektriciteitsmeter over en sloot de massieve houten deur door de sleutel een paar keer in het slot om te draaien.

Zijn auto was op het trottoir aan de overkant geparkeerd. Het was een zwarte, nieuwe wagen. Hij hield beleefd het portier voor me open.

‘Die vriend beheert een heel aangenaam restaurant op de grens van Ville-d’Avray en Saint-Cloud.’

‘En gaan we daar helemaal heen?’

‘Ja.’

Vanuit de rue Anatole-de-la-Forge kwamen we op de avenue de la Grande-Armée en ik kreeg de aanvechting om snel uit de auto te springen. Helemaal naar Ville-d’Avray gaan leek me iets onoverkomelijks. Maar ik moest de moed niet verliezen.

Tot we de porte Saint-Cloud bereikten, had ik tegen de panische angst die me naar de keel greep moeten vechten. Ik kende die Sonachitze nauwelijks. Wilde hij me niet in een valstrik lokken? Maar terwijl ik naar zijn verhalen luisterde, kwam ik langzaam maar zeker tot rust. Hij vertelde me waar hij in de loop van zijn carrière zoal zijn beroep had uitgeoefend. Hij had eerst in Russische nachtclubs gewerkt, daarna in Langer, een restaurant in het park bij de Champs-Élysées, daarna in hotel Castille in de rue Cambon en hij had in nog andere etablissementen gezeten alvorens het beheer te krijgen over dit café in de rue Anatole-de-la-Forge. En steeds weer zocht hij Heurteur op, de vriend naar wie we op weg waren, zodat ze nu al zo’n twintig jaar een soort koppel vormden. Heurteur had ook een goed geheugen. Ze zouden er met zijn tweeën zeker in slagen het door mij voorgelegde ‘raadsel’ op te lossen.

Sonachitze reed uitermate voorzichtig en we deden er bijna drie kwartier over om de plaats van bestemming te bereiken.

Een soort bungalow waarvan het linker gedeelte schuil ging achter een treurwilg. Meer naar rechts ontwaarde ik wat warrig struikgewas. De eetzaal van het restaurant was zeer ruim. Achterin, waar fel licht brandde, stond een man, die op ons afkwam. Hij reikte me de hand.

‘Aangenaam, meneer. Jean Heurteur.’

Vervolgens richtte hij zich tot Sonachitze: ‘Hallo, Paul.’

Hij nam ons mee naar de andere kant van de eetzaal. Er stond een tafeltje gereed met drie couverts en in het midden een boeket bloemen.

Hij wees naar een van de openslaande deuren: ‘Ik heb bezoekers in de andere bungalow. Een trouwfeestje.’

‘Bent u hier nog nooit geweest?’ vroeg Sonachitze me.

‘Nee.’

‘Nou Jean, laat hem dan het uitzicht zien.’

Heurteur ging mij voor naar een veranda, die op een vijver uitkeek. Links leidde een boogbruggetje in Chinese stijl naar een andere bungalow aan de overkant van de vijver. De tuindeuren waren fel verlicht en erachter zag ik paren voorbijschuiven. Er werd gedanst. Flarden muziek drongen van daar tot ons door.

‘Het zijn er niet veel,’ zei hij tegen me, ‘en ik heb het idee dat die bruiloft op een seksfeestje gaat uitdraaien.’

Hij haalde zijn schouders op.

‘U zou hier ’s zomers moeten komen. Dan wordt er op de veranda gegeten. Dat is heel aangenaam.’

We keerden terug naar de eetzaal en Heurteur sloot de openslaande deur.

‘Ik heb een simpel maal voor jullie klaargemaakt.’ Met een gebaar nodigde hij ons uit plaats te nemen. Ze zaten naast elkaar tegenover me.

‘Van wat voor soort wijn houdt u?’ vroeg Heurteur me.

‘Dat laat ik aan u over.’

‘Château Petrus?’

‘Dat is een voortreffelijk idee, Jean,’ zei Sonachitze.

Een jongeman in een wit jasje bediende ons. Het licht van de wandlamp viel pal op me en verblindde me. De twee anderen zaten in het donker, maar ze hadden me daar zeker expres neergezet om mij beter te kunnen herkennen.

‘Nou, Jean?’

Heurteur was begonnen zijn koud vlees in gelei te verorberen en keek mij van tijd tot tijd scherp aan. Evenals Sonachitze had hij donker haar en hij verfde het eveneens. Een korrelige huid, hangwangen en de dunne lippen van een smulpaap.

‘Ja, ja...,’ mompelde hij.

Ik knipperde met mijn ogen vanwege het licht.

‘Ja... ja... ik geloof dat ik meneer al eens gezien heb...’

‘Het is een echte puzzel,’ zei Sonachitze. ‘Meneer weigert ons op weg te helpen...’

Het leek of hij plotseling een ingeving kreeg.

‘Maar misschien wilt u er niet meer over praten? Wilt u liever “incognito” blijven?’

‘Absoluut niet,’ zei ik met een glimlach.

De jongeman diende kalfszwezerik op.

‘Wat voor beroep heeft u?’ vroeg Heurteur me.

‘Ik heb acht jaar bij een privédetectivebureau gewerkt, het bureau C. M. Hutte.’

Ze keken me stomverbaasd aan.

‘Maar dat houdt geen enkel verband met mijn vroegere leven. Dus dat hoeft u er niet in te betrekken.’

‘Het is vreemd,’ verklaarde Heurteur terwijl hij me strak aankeek, ‘je zou niet kunnen zeggen hoe oud u bent.’

‘Zeker vanwege mijn snor.’

‘Zonder die snor,’ zei Sonachitze, ‘zouden we u misschien meteen herkennen.’

Hij stak zijn arm vooruit, hield zijn vlakke hand precies onder mijn neus om mijn snor te verbergen en keek door zijn oogharen, als een portretschilder die voor zijn model staat.

‘Hoe langer ik meneer zie, hoe meer ik de indruk krijg dat hij bij een clubje hoorde dat zich bij voorkeur ’s nachts amuseerde...,’ zei Heurteur.

‘Maar wanneer?’ vroeg Sonachitze.

‘Oh... een tijd geleden... We werken al jaren niet meer in nachtclubs, Paul...’

‘Denk je dat het nog in de tijd van de Tanagra geweest zou zijn?’

Heurteur keek me strak aan en zijn blik werd steeds intenser.

‘Sorry,’ zei hij. ‘Zoudt u eventjes op kunnen staan?’

Ik gehoorzaamde. Hij bezag me van onder tot boven en van boven tot onder.

‘Maar natuurlijk, dat doet me aan een klant denken. Uw postuur... Wacht...’

Hij had zijn hand opgestoken en verstarde in deze houding alsof hij iets wilde onthouden dat elk ogenblik kon vervliegen.

‘Wacht... Wacht... Ik heb het, Paul...’

Hij glimlachte triomfantelijk.

‘U kunt weer gaan zitten...’

Hij jubelde. Hij was er zeker van dat wat hij ging zeggen, zijn effect niet zou missen. Hij schonk Sonachitze en mij met plechtige gebaren wijn in.

‘Dit is het... U was altijd samen met iemand die even lang was als u... Misschien nog iets langer... Zegt je dat niks, Paul?’

‘Maar over welke tijd heb je het,’ vroeg Sonachitze.

‘Over de tijd van de Tanagra, natuurlijk...’

‘Iemand die even lang was als hij?’ herhaalde Sonachitze bij zichzelf. ‘In de Tanagra...?’

‘Weet je niet meer?’

Heurteur haalde zijn schouders op.

Nu was het Sonachitzes beurt om triomfantelijk te glimlachen. Hij knikte.

‘Ik weet het weer...’

‘Nou?’

‘Stioppa.’

‘Natuurlijk. Stioppa...’ Sonachitze richtte zich tot mij. ‘Kent u Stioppa?’

‘Misschien,’ zei ik voorzichtig.

‘Natuurlijk wel...,’ zei Heurteur. ‘U was vaak met Stioppa... Ik weet het zeker...’

‘Stioppa...’

Te oordelen naar de manier waarop Sonachitze het uitsprak, was het zeker een Russische naam.

‘Hij was het die altijd het orkest vroeg om ‘Alaverdi’te spelen...,’ zei Heurteur. ‘Een Kaukasisch liedje...’

‘Herinnert u zich dat,’ vroeg Sonachitze, terwijl hij heel hard in mijn pols kneep. ‘Alaverdi...’

Hij floot de melodie met glanzende ogen. En ook ik voelde plotseling een zekere emotie. Het leek wel of ik die melodie kende.

Op dat moment kwam de ober die het diner had opgediend op Heurteur af en wees naar iets achter in de eetzaal.

In het halfduister zat een vrouw alleen aan een tafeltje en zij liet haar kin in haar handpalmen rusten. Waar peinsde ze over?

‘De bruid.’

‘Wat doet ze daar?’ vroeg Heurteur.

‘Ik weet het niet,’ zei de ober.

‘Heb je haar gevraagd of ze iets wilde?’

‘Nee. Nee. Ze wil niks.’

‘En de rest?’

‘Ze hebben nog zo’n tien flessen Krug besteld.’

Heurteur haalde zijn schouders op.

‘Dat is mijn zaak niet.’

En Sonachitze, die geen enkele aandacht aan de ‘bruid’ had besteed, noch aan wat ze zeiden, herhaalde tegenover mij: ‘Dus... Stioppa... Herinnert u zich Stioppa?’

Hij was zo opgewonden dat ik ten slotte maar met een als raadselachtig bedoelde glimlach antwoordde: ‘Ja, ja. Een beetje...’

Hij wendde zich tot Heurteur en zei op plechtige toon: ‘Hij herinnert zich Stioppa.’

‘Dat dacht ik wel.’

De ober in het witte jasje bleef roerloos en met een ongelukkige uitdrukking op zijn gezicht voor Heurteur staan.

‘Meneer, ik geloof dat ze de slaapkamers gaan gebruiken... Wat moet ik doen?’

‘Ik was er al bang voor,’ zei Heurteur, ‘dat die bruiloft verkeerd zou aflopen... Nou, beste jongen, laat ze hun gang maar gaan. Dat is onze zaak niet...’

De bruid zat daar nog steeds roerloos aan haar tafeltje. En ze had haar armen over elkaar geslagen.

‘Ik vraag me af waarom ze daar helemaal alleen blijft zitten,’ zei Heurteur. ‘Maar goed, dat is absoluut onze zaak niet...’

Hij maakte een wegwerpgebaar, als om een vlieg te verjagen.

‘Laten we niet afdwalen,’ zei hij. ‘U geeft dus toe dat u Stioppa gekend heeft?’

‘Ja,’ zuchtte ik.

‘Met andere woorden, u hoorde bij dezelfde club... Een verdomd vrolijk clubje, nietwaar Paul...?’

‘O...! Ze zijn allemaal verdwenen,’ zei Sonachitze met een naargeestige stem. ‘Behalve u, meneer... Het doet me genoegen dat ik u... dat ik u heb kunnen “lokaliseren”... U hoorde bij de club van Stioppa... Dat is een felicitatie waard... Dat was een veel mooiere tijd dan nu, de mensen waren vooral van een beter gehalte dan op het ogenblik...’

‘En we waren vooral een stuk jonger,’ zei Heurteur lachend.

‘Hoe lang is dat geleden?’ vroeg ik met bonzend hart.

‘De data weten we niet meer precies,’ zei Sonachitze. ‘In ieder geval is het een eeuwigheid geleden...’

Hij zag er plotseling verslagen uit.

‘Het toeval is de wereld nog niet uit,’ zei Heurteur.

Hij stond op, begaf zich naar een kleine bar in een hoek van de ruimte en kwam terug met een krant waarin hij begon te bladeren. Ten slotte overhandigde hij me de krant en wees me op de volgende advertentie:

‘Ons bereikt het verzoek bekend te maken dat Marie de Rosen op 25oktober is overleden in de ouderdom van tweeënnegentig jaar.

Uit naam van haar zoon, dochter en kleinkinderen, neven en achterneven.

En uit naam van haar vrienden Georges Sacher en Stioppa de Djagoriew.

De godsdienstige plechtigheid, die gevolgd zal worden door de teraardebestelling op de begraafplaats Sainte-Geneviève-des-Bois, zal plaatsvinden op 4 november te 16.00 uur in de kapel van de begraafplaats.

De negende-dag-mis wordt opgedragen in de Russisch-orthodoxe kerk in de rue Claude-Lorrain nummer 19, 75016 Parijs.

Dit bericht is de enige kennisgeving.’

‘Dus Stioppa leeft nog?’ zei Sonachitze. ‘Ziet u hem nog wel ’s?’

‘Nee,’ zei ik.

‘U heeft gelijk. We moeten ons bij het heden houden. Jean, geef je ons een borrel?’

‘Hij komt eraan.’

Vanaf dat ogenblik schenen ze iedere belangstelling voor Stioppa en mijn verleden te verliezen. Maar dat was volkomen onbelangrijk, want ik had nu eindelijk een spoor in handen.

‘Mag ik die krant meenemen?’ vroeg ik met geveinsde onverschilligheid.

‘Natuurlijk,’ zei Heurteur.

We klonken. Dus van wat ik vroeger geweest was, was alleen nog een vage schim over in het geheugen van twee barkeepers en die schim ging dan nog half schuil achter die van een zekere Stioppa de Djagoriew. En van die Stioppa hadden ze niets meer gehoord, ‘in geen eeuwigheid niet’, zoals Sonachitze het uitdrukte.

‘Dus u bent privédetective?’ vroeg Heurteur me.

‘Nu niet meer. Mijn baas is met pensioen gegaan.’

‘En u? Gaat u ermee door?’

Ik haalde mijn schouders op zonder antwoord te geven. ‘Het zoume in ieder geval genoegen doen u nog ’s te zien. U kunt hier komen wanneer u maar wilt.’

Hij stond op en reikte ons de hand.

‘Mijn verontschuldigingen... Ik zet u eruit, maar ik moet de boekhouding nog een beetje bijwerken... En dan die anderen, met hun seksfeestje...’

Hij maakte een gebaar in de richting van de vijver.

‘Tot ziens, Jean.’

‘Tot ziens, Paul.’

Heurteur keek me peinzend aan. Heel langzaam zei hij: ‘Nou u rechtop staat, doet u me nog aan iets anders denken...’

‘Waar doet hij je aan denken?’ vroeg Sonachitze.

‘Een klant die elke avond heel laat binnenkwam, toen we in hotel Castille werkten...’

Op zijn beurt bekeek Sonachitze me van top tot teen.

‘Het is al met al mogelijk,’ zei hij tegen me, ‘dat u een klant van hotel Castille bent geweest...’

Ik glimlachte een beetje hulpeloos.

Sonachitze nam me bij de arm en we liepen door de eetzaal die nog donkerder was dan toen we arriveerden. De bruid in haar fletsblauwe jurk zat niet meer aan haar tafeltje. Buiten hoorden we flarden muziek en gelach dat van de andere kant van de vijver kwam.

‘Sorry,’ zei ik tegen Sonachitze, ‘kunt u me nog een keer laten horen hoe dat liedje was, waar altijd om gevraagd werd door die... die...’

‘Die Stioppa?’

‘Ja.’

Hij begon de eerste drie maten te fluiten. Toen stopte hij.

‘Gaat u Stioppa nog opzoeken?’

‘Misschien.’

Hij kneep zeer stevig in mijn arm.

‘Zeg dan tegen hem dat Sonachitze nog vaak aan hem denkt.’

Hij liet zijn blik nog even op mij rusten; ‘Eigenlijk heeft Jean misschien gelijk. U was een klant van hotel Castille... Probeer het u te herinneren... hotel Castille, in de rue Cambon...’

Ik wendde het hoofd af en opende het portier van de auto. Er zat iemand met het voorhoofd tegen de ruit geleund, ineengedoken op de voorbank. Ik boog me naar binnen en herkende de bruid. Ze sliep en haar bleekblauwe jurk was opgekropen tot halverwege haar dijen.

‘We moeten haar eruit halen,’ zei Sonachitze tegen me.

Ik probeerde haar voorzichtig wakker te schudden, maar ze sliep door. Toen heb ik haar rond het middel gevat en het is me gelukt haar de auto uit te trekken.

‘We kunnen haar toch niet zomaar op de grond laten liggen,’ zei ik.

Ik heb haar in mijn armen naar het restaurant gedragen. Haar hoofd was op mijn schouder gekanteld en haar blonde haren streelden mijn nek. Ze had een kruidig parfum dat me ergens aan deed denken. Maar aan wat?

3

Het was kwart voor zes. Ik stelde de taxichauffeur voor om in de kleine rue Charles-Marie-Widor op me te wachten en ik liep die verder af tot aan de rue Claude-Lorrain, waar zich de Russische kerk bevond.

Een gebouwtje met een verdieping en vitrage achter de ramen. Rechts ervan liep een zeer breed pad. Ik had mij op het trottoir aan de overkant geposteerd.

Eerst zag ik twee vrouwen die voor de deur van het gebouwtje aan de straatkant bleven staan. De een had kort donker haar en een zwarte wollen sjaal; de ander was blond en zwaar opgemaakt en ze droeg een opvallende grijze hoed die de vorm van een musketiershoed had. Ik hoorde hen Frans spreken.

Uit een taxi wurmde zich een gezette oude heer met een volkomen kale schedel en dikke wallen onder zijn Mongoolse spleetogen. Hij liep het pad op.

Links, komend uit de rue Boileau, naderde een groepje van vijf mensen. Voorop liepen twee vrouwen van rijpere leeftijd die een oude man ondersteunden, een oude man zo wit en broos dat je de indruk kreeg dat hij van gedroogd gips was. Daarna volgden twee mannen die op elkaar leken, vader en zoon zeker, allebei gekleed in een gestreept grijs pak van elegante snit, de vader met een dandy-achtig voorkomen en de zoon met golvend blond haar. Op hetzelfde moment remde er een auto ter hoogte van het groepje en er stapte een andere oude man uit, kaarsrecht en kwiek, gehuld in een loden cape en met grijs stekelhaar. Hij had de houding van een militair. Was dat Stioppa?

Ze gingen allemaal door een zijdeur aan het eind van het pad de kerk binnen. Ik had ze willen volgen, maar mijn aanwezigheid in hun midden zou de aandacht trekken. Ik voelde een steeds grotere angst bij me opkomen bij de gedachte dat ik Stioppa wellicht niet zou kunnen identificeren.

Iets verderop, aan de rechterkant, was net een auto tot stilstand gekomen. Er kwamen twee mannen uit, en vervolgens een vrouw. Een van de mannen was erg lang en droeg een marineblauwe overjas. Ik stak de straat over en wachtte hen op.

Ze komen dichterbij, steeds dichterbij. Het lijkt of de man met het lange postuur mij even strak aankijkt alvorens met de beide anderen het pad op te lopen. Achter de gebrandschilderde ramen, die op het pad uitzien, branden waskaarsen. Hij moet zich bukken om door de deur te komen, die veel te laag voor hem is, en ik weet zeker dat het Stioppa is.