Rebecca Scherm

Grace

Vertaald door Karin Pijl en Lidy Pol

Uitgeverij Q

Amsterdam | Antwerpen 2015

Oorspronkelijke titel Unbecoming

Oorspronkelijke uitgever Viking

Copyright © 2015 Rebecca Scherm

Copyright vertaling © 2015 Karin Pijl (deel vi en vii) en Lidy Pol (deel i t/m v)/Uitgeverij Q, Spui 10, 1012 wz Amsterdam

Omslag Design & Prepress Studio

Omslagbeeld Arcangel Images

Foto auteur Ora Jewell-Busche

ISBN 978 90 214 5856 4

www.uitgeverijQ.nl

Voor Jon, mijn liefste

en

voor Katie, mijn medeplichtige

I. Parijs

1

De eerste leugen die Grace Hanna verteld had was haar naam. ‘Bonjour, je m’appelle Julie,’ had Grace gezegd. Ze was toen net een maand in Parijs en haar Frans was nog nieuw en stroef. Ze had de naam Julie gekozen omdat die lief en gemakkelijk klonk in het Frans – veel liever en gemakkelijker dan Grace. De eenvoudigste leugens waren de beste, die klonken logisch, zowel gedacht als uitgesproken. Ze waren het gemakkelijkst weg te slikken.

Jacqueline, haar werkgeefster, had Grace haar werktafel gewezen, die tegen die van Hanna geschoven was, en haar verteld waar ze haar instrumenten kon opbergen, in glazen potten die langs de middennaad stonden, en welke spullen ze mocht lenen en welke ze zelf moest aanschaffen. Hanna had één glazen pot met instrumenten afgedekt. ‘Deze leen ik niet uit,’ had ze met een zuinig glimlachje gezegd, als iemand die gedwongen werd zich te verontschuldigen.

Toen Grace een paar minuten later op haar draaikruk zat, vroeg Hanna waar ze vandaan kwam. Grace was zo typisch Amerikaans.

‘Californië,’ zei Grace, omdat de meeste mensen wel een idee hadden van Californië. Nadere uitleg was dan niet nodig. Grace had een hekel aan liegen, ze beleefde er weinig plezier aan, en wist daardoor ook dat ze geen ziekelijke leugenaar was. Maar Californië stelde mensen meteen gerust, zelfs in Parijs. Garland, Tennessee, waar Grace echt vandaan kwam, was een antwoord dat alleen maar tot meer vragen leidde. ‘Tennessee?’ zou Hanna dan misschien gezegd hebben. ‘Elvis? Péquenauds?’ Hillbilly’s? Toen Grace in New York woonde, had iedereen die haar gevraagd had waar ze vandaan kwam op haar antwoord gereageerd met: ‘Hoe is het om dáár te wonen?’

Alsof haar reis vanuit het kleine, onbetekenende Garland een moeizame transformatie moest zijn geweest. Alsof van Garland naar New York gaan een soort pelgrimstocht naar de beschaving was geweest.

Grace woonde nu al twee jaar in Parijs als Julie uit Californië. Ze had zich volkomen aan de Franse levensstijl aangepast, ook een soort vermomming. Hanna en zij spraken zelden over hun verleden, en wanneer het gesprek een onwelkome wending nam, werd die snel weer recht gepraat. Ze zaten tegenover elkaar aan hun werktafel, gebogen over hun antiek, en praatten over kapotte scharnieren en gegroefd vernis, niet over verdriet of zorgen, niet over thuis.

De jongens zouden morgen vervroegd vrijgelaten worden uit LaCombe en terug naar Garland en hun familie gestuurd worden. Het was drie uur ’s middags in Parijs, vroeg in de ochtend in Tennessee. Riley en Alls zouden hun laatste ontbijt, roerei en broodjes worst, naar binnen werken, terwijl bewakers met pafferige gezichten achter hen stonden. Grace had zich altijd een leven samen met hen voorgesteld, maar ze maakte al zo lang geen deel meer uit van hun leven dat ze vaak vergat hoe weinig ze eigenlijk van hen wist en van hoe hun leven er nu uitzag. Ze had drie jaar geleden voor het laatst met ze gesproken, voordat ze gearresteerd werden voor de roofoverval op het huis van de familie Wynne: drie jaar lang ingebeelde ontbijten met broodjes worst.

Hij zou haar niet gaan zoeken, zei ze tegen zichzelf. Het was te lang geleden.

Grace had vaak het gevoel dat ze uit twee personen bestond die voortdurend met elkaar overhooplagen, maar toen de jongens in de gevangenis zaten had een van beiden de klok van haar leven stopgezet. Nu was die weer gaan tikken. Ze wist niet wat Riley zou doen en waar hij naartoe zou gaan, en deze onzekerheden voedden haar angst. Ze kon de leugens die ze in Garland verspreid had niet meer verdedigen.

Riley en Alls waren twintig geweest toen ze veroordeeld werden tot acht jaar gevangenisstraf. Dat was de minimumstraf: het was hun eerste misdrijf, ze waren ongewapend geweest en, wat rechter Meyer nog belangrijker had gevonden, ze waren ‘geen typische criminelen’ en Riley kwam uit een keurig gezin. De familie Graham woonde al zeven generaties in Garland en die connectie had in Alls’ voordeel gewerkt – ze zou ook in Grace’ voordeel gewerkt hebben. Als alleen Alls terecht had moeten staan, was hij er, volgens Grace, niet zo gemakkelijk vanaf gekomen, en als alleen Riley terecht had moeten staan, was hij waarschijnlijk vrijgesproken. Greg had ook een bekentenis afgelegd, maar zijn ouders hadden strafvermindering bepleit omdat hij zijn vrienden had aangegeven. Hij was na een jaar al vrijgekomen.

Grace had ook gestolen uit Wynne House en kon niet meer terug naar huis.

Ze herinnerde zich het moment nog goed – misschien hadden er maar een paar minuten tussen gezeten, misschien ook dagen, dat wist ze niet meer – nadat de rechter acht jaar gevangenisstraf had gevonnist en voordat ze ontdekt had dat ze na drie jaar al vervroegd vrij konden komen. Acht jaar had ongelooflijk lang geleken. Acht jaar was langer dan ze Riley gekend had. Acht jaar was voor iedereen lang genoeg om te vergeten.

Ze haalde nog een keer het zeemleer over het haakje van de vogelkooi en riep toen Jacqueline. Alleen al over het schoonmaken van de uivormige koepel van filigreinwerk had ze negen dagen gedaan. Het was zo fijn dat het van een afstandje mensenhaar had kunnen zijn. Op de eerste dag had ze met de stofzuiger in haar linkerhand en de haardroger in haar rechter het stof weggeblazen en opgezogen voordat het weer kon neerdalen. Daarna had ze meer dan een hele week met tandartsinstrumenten omwikkeld met katoen en penselen gedoopt in een minerale alcoholoplossing de sierkrullen schoongemaakt. Vanmorgen had ze de laatste resten zangvogelmest van eeuwen van de bodem van de kooi geschraapt. Het was nu geen vogelkooi meer maar een vergulde volière, orientaliste, laat negentiende eeuw, die bijna net zo groot was als Grace zelf. Jacqueline zou hem terugbrengen naar de handelaar die de kooi voor een luttel bedrag op de vlooienmarkt had gekocht en hem nu voor minstens vijfduizend, maar waarschijnlijk voor veel meer, zou verkopen. Misschien werd er elektrische bedrading in aangebracht om er een kroonluchter van te maken. Misschien gebruikte een verzamelaar van orchideeën hem om zijn beste exemplaren erin te beschermen tegen al te opdringerige toeschouwers.

Toen Jacqueline uit haar kantoortje onder de trap kwam, stond Grace op van haar werktafel. Ze wachtte tot haar werkgeefster witte katoenen handschoenen uit de mand naast de tafels had aangetrokken. Jacqueline streek met haar wijsvinger licht over het fijne ijzerwerk. Ze duwde langzaam de haak van het deurtje omhoog en boog zich naar voren om te luisteren hoe het klonk. Ze verdraaide zowat haar nek om de binnenkant van de uivormige koepel te bekijken.

‘Ça suffit,’ zei ze.

Meer goedkeuring hoefde je van Jacqueline niet te verwachten. Ze deed zelf weinig restauratiewerk, alleen eenvoudige klussen – een hoornen handvat opnieuw vastlijmen aan een briefopener of grof ijzerwerk schoonmaken – alleen werk dat ze kon doen terwijl ze aan de telefoon hing. Nu klikklakte ze naar de donkere alkoof van Amaury die over een open horloge gebogen zat, de schouders gekromd, omdat hij tientallen jaren in dezelfde houding had gezeten. Jacqueline wilde het horloge pakken, maar Amaury gromde en sloeg haar hand weg. Hij werkte het langst bij Zanuso et Filles. Hij had zelfs nog voor de oude Zanuso gewerkt, toen Jacqueline en haar zus nog de filles waren geweest. Jacqueline had noch het hoofd noch de handen voor het restaureren van antiek, maar zij was nu de oudste Zanuso. Grace nam aan dat Hanna en zij nu de filles waren.

Hanna schraapte haar keel om de aandacht van haar werkgeefster te trekken. Ze was vorige week aan een nieuw project begonnen en wilde trots laten zien hoever ze gevorderd was.

‘C’est parti,’ zei Jacqueline, terwijl ze even in haar neus kneep. ‘Toch, Hanna?’

‘Dit met kralen bezette tafelornament is Tsjechisch, 1750-1770,’ zei Hanna, hoewel iedereen dat al wist. ‘Eind deze week weet ik het precieze decennium.’

Hanna zat achter de computer en klikte door de honderden foto’s die ze van het object gemaakt had. Het ornament had de grootte van een kaarttafel en was verdeeld in vier taferelen, bestaande uit met kralen bezette miniaturen van flora en fauna: lentebloesems, een zomerse perzikenboomgaard, een herfstachtig oogsttafereel en besneeuwd struikgewas met witte wollen schapen en herderinnetjes. Het tafelornament was duidelijk ooit een prachtig, hoewel mal, kunstwerk geweest. Grace stelde zich voor dat een jonge gravin het als diorama had laten maken door ingehuurde hofkunstenaars. De bomen met hun bladeren gemaakt van zijde waren even gedetailleerd als een echte bonsai.

‘De materialen,’ vervolgde Hanna, ‘zijn linnen en naaldhout, glas, mica, roodkoper, geelkoper, staal, lood, tin, aluminium, bijenwas, schellak, loodwit en gips. Ik heb alles uit elkaar gehaald en genummerd in 832 losse onderdelen die allemaal corresponderen met dit diagram. Je kunt zien dat de glazen kralen verkleurd zijn door olie, ongetwijfeld gebruikt door iemand met beperkte kennis van de periode.’

Jacqueline sloeg haar ogen ten hemel. ‘Julie helpt je hierbij. Het is heel veel werk.’

‘Ik wil geen hulp.’

Jacqueline legde haar vinger tegen haar lippen. ‘Tot er iets anders binnenkomt, helpt ze jou.’

‘Je kunt alle oude metaaldraden wel gaan opmeten,’ zei Hanna tegen Grace. ‘De nieuwe worden van staal, wat historisch gezien niet klopt natuurlijk, maar het belangrijkste voor mij is dat de integriteit van waar het object voor bedoeld is, bewaard blijft.’

‘Dat het een tafelornament is,’ zei Grace.

‘Precies.’

Hanna was Poolse, ze was vierendertig jaar oud en twaalf jaar ouder dan Grace, die ze behandelde als een onbekend en ongewenst jonger zusje. Hanna was klein en tenger en had kortgeknipt blond haar, een bleke huid en vaalgrijze ogen. Haar androgyne uitstraling was zo krachtig dat oudere Parijzenaars soms haar sekse wilden vaststellen, voordat ze haar een sandwich wilden verkopen. ‘Sans fromage,’ zei Hanna dan. ‘Pardon?’ zeiden ze, nog steeds speurend naar aanwijzingen. ‘Sans fromage, pas de fromage,’ herhaalde ze dan kordaat, met half toegeknepen ogen, haar rug zo recht als een parkeermeter. Ze droeg een bril met zilveren montuur en alleen kleren in beige tinten.

Toen Grace bij Zanuso begon, had ze gehoopt dat haar geringe vakkennis Hanna wel zou aanspreken, gezien haar arrogante houding. Ze had gedacht dat Hanna haar wel zou willen helpen, uit medelijden of zusterlijke onbaatzuchtigheid. Maar Hanna had die neiging niet. Ze was de dochter van een Poolse dorpskruidenier en had haar ouders en vijf zussen al meer dan tien jaar niet gezien. Niemand, zo vermoedde Grace, had Hanna ooit geholpen, bij wat dan ook. Grace en Hanna’s vriendschap leek meer op wederzijds professioneel respect: Grace deed het goed bij Zanuso, ook zonder om hulp te vragen, en dat was Hanna niet ontgaan. Grace benijdde Hanna om haar zelfverzekerdheid, haar afgemeten en precieze oordelen. Grace probeerde nog voordat Hanna iets gezegd had, in te schatten wat haar reactie zou zijn, hopend op lovende woorden, altijd op haar hoede voor risico’s en verborgen valkuilen. Ze had nog nooit een vrouw ontmoet die zich er zo weinig van aantrok of ze anderen kwetste of niet.

Grace trok haar kruk met zich mee naar Hanna’s tafel waar een lange rij draden lag, gerangschikt naar lengte. Ze pakte een liniaal uit Hanna’s glazen pot en zag hoe Hanna even haar voorhoofd fronste. Ze had liever dat Grace haar eigen spullen gebruikte. Grace nam de eerste van honderd draden, legde die langs de liniaal en schreef de lengte op het vel grafiekpapier dat Hanna had klaargelegd. Negentien centimeter. Ze legde de draad terug in de rij, maar links ervan, zodat ze hem niet per ongeluk opnieuw opmat, en pakte de volgende. Achttien komma vijfenzeventig centimeter.

Grace had Riley ontmoet toen hij in groep zeven zat en net twaalf was geworden. Hij was een jaar ouder dan zij. Op haar eerste schoolfeest op de junior high school had hij haar uit een groepje snaterende meisjes, op wie ze heel graag indruk wilde maken, weggeplukt waarna ze op een ballade die uit de luidspreker schalde over de dansvloer hadden gezwierd. Hij had haar uitgenodigd om bij hem thuis te komen eten. Mevrouw Graham had met Grace over school gebabbeld, terwijl haar echtgenoot en hun vier zonen in tien minuten tijd drie geroosterde kippen hadden afgekloven. Riley, de jongste, was de ergste van allemaal geweest en was op de laatste aardappelen aangevallen, terwijl Grace nog steeds probeerde uit te vinden hoe ze met haar vork haar kippenborst kon stuksnijden zonder daarbij al te veel lawaai te maken. Mevrouw Graham had Rileys hand gepakt en voorgesteld dat hij een tweede portie voor zijn vriendin bewaarde, voordat hij zelf aan zijn derde portie begon. ‘Wel galant blijven, alsjeblieft,’ had ze gezegd. Grace had het woord wel eens in een boek gelezen, maar nooit door iemand horen zeggen.

Grace probeerde mevrouw Graham niet voortdurend aan te staren, maar ze trok steeds weer Grace’ aandacht. Mevrouw Graham was slank, gebruind en had sproeten en groene ogen die een beetje schuin stonden. Ze had een lome oogopslag, die Grace bijna kon voelen, alsof het licht telkens even uitging. Haar mooie vederlichte bruine haar viel in krullen over haar kraag. Grace bewonderde haar hoge jukbeenderen die zacht glansden, haar oorbellen van zeeglas, haar lage, zachte stem. Haar vingers waren lang en tenger, haar nagels doorzichtig zachtroze gelakt, haar knokkels opgezwollen door artritis. Dat haar eigen nagels tot op het leven waren afgebeten, had haar tot dan nooit gestoord.

Aan het eind van die week had Riley haar op school tussen twee lessen door in de gang gezoend, zo snel dat ze zich later afvroeg of ze het zich misschien had ingebeeld. Binnen een maand had hij een halsketting, een gouden dolfijntje aan een dun kettinkje, voor haar gekocht en haar zijn liefde verklaard. Ze had het gevoel gehad dat ze in een film speelde.

Ze zou er veel voor overgehad hebben om Riley en haar zo te zien, van bovenaf, in een flikkerende filmscène, waarin Riley haar op de vochtige, krakende vloer van het gymlokaal naar zich toetrok, zijn haar nog steeds triomfantelijk rood (niet vaal rood zoals nu). Zou ze bang, opgewonden, geweest zijn? Ze was nog maar een kind geweest, maar opeens was het ‘wij’ en ‘ons’ geworden. Riley en zij waren een snoezig stelletje in de ogen van zijn ouders en in die van hun onderwijzers, alsof ze in Our Gang speelden, maar Riley was vroegrijp en had drie oudere broers en Grace had niemand.

Morgen zouden Riley en Alls vrijkomen.

Ze had het gevoel dat ze midden in de nacht op een weg stond en in de verte de koplampen van een auto langzaam dichterbij zag komen. Ze had alle tijd om opzij te gaan, maar toen de auto vlakbij was, had ze zich nog steeds niet bewogen. Ze stelde zich voor hoe het morgen zou gaan wanneer Rileys ouders hem van de gevangenis gingen ophalen, of alleen zijn vader. Dokter Graham zou schone kleren voor hem meenemen. Riley had maat tweeëndertig-tweeëndertig gehad. Had hij die nog steeds? Hij zou er anders uitzien. Hij zou bleker zijn en minder sproeten hebben wegens gebrek aan zon. En hij zou ouder zijn, natuurlijk. Drieëntwintig. In haar gedachten waren ze nog steeds jongens, maar dat waren ze allang niet meer.

Dokter Graham zou Rileys oude kleren bij zich hebben, een versleten kakibroek en een overhemd met verfvlekken en gaten bij de ellebogen. Met die bundel kleren wilde hij zeggen: hier, dit was jij toen en dit zul je weer worden. Grace stelde zich voor dat Riley naast zijn vader in de oude, blauwe Mercedes van de Grahams naar huis reed, waarvan de dieselmotor zo brulde dat de buren naar het raam liepen. Iedereen zou weten dat vandaag de grote dag was. Mevrouw Graham zou een barbecue voorbereid hebben, waarschijnlijk varkensschouder. En Rileys broers zouden er zijn. Grace wist niet of ze alle drie nog in Garland woonden, maar ze vermoedde van wel. De Grahams hoorden bij Garland, en Garland hoorde bij de Grahams. Ze stelde zich voor dat Riley de barbecue voor gezien zou houden en in zijn oude slaapkamer, die voorlopig weer zijn kamer werd, op bed ging zitten. Ze vroeg zich af of hij ook naar de zolderkamer zou gaan, die mevrouw Graham altijd voor Grace had klaargemaakt als ze bleef slapen.

Waar zou Alls morgen naartoe gaan? Woonde zijn vader nog in Garland? Hij zou geen welkom-thuis-feestje krijgen. Ze stelde zich voor dat Alls en zijn vader op weg naar huis langs een Burger King reden, tenzij hij met Riley mee naar huis ging. Dat zou hij vroeger gedaan hebben, maar dat was toen. De grens tussen vroeger en nu kon niet scherper getrokken zijn.

Mensen die in een landelijke krant, in een klein berichtje, over de roofoverval op Wynne House gelezen hadden, zouden waarschijnlijk gelachen hebben of hun hoofd geschud. Wat een domoren. Moet je dit horen, zouden miljoenen mensen aan de ontbijttafel gezegd hebben. Maar die domoren waren wel Grace’ jongens geweest. Ze had altijd gedacht Riley zo goed te kennen dat ze in zijn huid had kunnen kruipen.

Ze waren eigenlijk vanwege haar de gevangenis in gegaan. Grace wilde heel graag iemand vertellen wat ze gedaan had. Ze had nooit vrienden gehad, alleen Riley en nu Hanna. Grace had altijd maar één vriend. Bij meerdere vrienden werd het te moeilijk om te onthouden hoe ze haar hadden leren kennen, wat ze hun verteld had en welke puzzelstukken waar hoorden.

Ze was op de dag van de roofoverval op Wynne House niet in Garland geweest. Ze was toen al in Praag, op zomercursus. Riley had haar vliegticket en cursusgeld betaald; Grace had niet zoveel geld.

Grace had online, op de website van de Albemarle Record, over de overval gelezen, op de avond dat het gebeurd was. Een blanke jongeman was op 2 juni, tussen acht en tien ’s morgens, het Josephus Wynne Historic Estate in Garland, Tennessee, binnengegaan en had de gids boven in een slaapkamer opgesloten. De tuinman was bewusteloos in de foyer aangetroffen; hij lag in kritieke toestand in het ziekenhuis van Albemarle.

Ze had de dag ervoor nog met Riley gesproken, maar ze wist dat hij het gedaan had. Vier dagen later werden Alls, Greg en hij in Tennessee gearresteerd. Greg als eerste, in de blokhut van zijn ouders aan het Norris Lake. Uren later werden Alls en Riley in hun huurhuis in Orange Street aangehouden, het huis waar Grace ook had gewoond voordat ze eind mei naar Praag was vertrokken. Ze was ervan overtuigd dat Greg de jongens had aangegeven.

Ze kreeg maar één telefoontje van de politie na hun arrestatie. De hospita stuurde haar zoon, een verveeld ogend joch van elf, naar Grace’ kamer om op de deur te kloppen. Ze volgde hem naar beneden, haar hart bonsde zo heftig dat ze er kramp van in haar borst kreeg.

De Amerikaanse rechercheur vroeg of ze wist waarom hij belde. Ze zei dat ze wel een vermoeden had. Dat haar vriend ervan beschuldigd werd een roofoverval gepleegd te hebben op Wynne House.

‘U bedoelt uw echtgenoot,’ zei hij.

‘Ja,’ zei ze. Riley en zij hadden nooit aan iemand verteld dat ze getrouwd waren.

Hij vroeg haar wanneer ze voor het laatst contact had gehad met Riley. ‘Een paar dagen geleden,’ zei ze. ‘Vijf dagen geleden. Hij heeft me gemaild, heel normaal, niets vreemds gemerkt. Hij schreef dat hij naar het huis van zijn vriend ging aan het Norris Lake. Hij kan Wynne House niet leeggeroofd hebben.’

‘Hoe bent u erachter gekomen dat daar een roofoverval had plaatsgevonden?’

‘Ik heb het in de krant gelezen,’ zei ze. ‘Online.’

‘U leest in Praag een krant van hier?’

‘Ik heb heimwee.’

‘U hebt nadat u over de overval gelezen had niet meer met uw man gepraat?’

Nee. Ze vertelde de rechercheur dat ze wist dat Riley haar vanaf het meer niet zou mailen. Er werd altijd flink gedronken voordat ze het meer op gingen, en dat ging door tot het tijd was om naar huis te gaan. Grace had zelf net een uitstapje naar Kutná Hora gemaakt, naar de ondergrondse beenderkerk waar een halfblinde monnik altaars en kroonluchters gemaakt had van de botten van vijftigduizend mensen. De botten waren afkomstig van slachtoffers van de pest en de Hussitische oorlogen. Dat een of andere idioot het oude tafelzilver van Josephus Wynne had gestolen leek haar niet zo belangrijk, zei ze tegen de rechercheur.

Ze hield haar mond – te veel gezegd.

Hij stelde haar nog een zestal vragen, maar die waren niet moeilijk te beantwoorden. Grace vertelde hem dat hij zich vergist had, dat Riley dit niet gedaan kon hebben. Hij heeft een goed leven. We zijn gelukkig. Hij heeft het geld niet nodig. Zijn ouders helpen hem. Bovendien zou ik het geweten hebben, zei ze. Zoiets zou hij nooit voor me verzwijgen. Hij vertelt me alles. Alles.

Misschien had de rechercheur een echtgenote die alles geloofde wat hij haar vertelde.

Wat de rechercheur haar niet vertelde, maar zij dagen later pas uit het nieuws vernam, was dat Riley, Alls en Greg al een volledige bekentenis hadden afgelegd. De rechercheur werkte gewoon zijn lijstje af. Hij had geen informatie van haar nodig.

Zo stelde ze zich het verloop van de overval voor: Riley stopte een beduimeld biljet van vijf dollar in de donatiedoos en glimlachte naar de kleine, bejaarde vrouw die die dag dienst had als gids; hij volgde haar terwijl ze op de begane grond door de kamers liep en vertelde over de geschiedenis van Tennessee. Riley had in de loop der jaren al zes keer een rondleiding door het huis gehad. Zij allemaal. Wynne House was het meest dichtbijzijnde en goedkope schoolreisje. Maar ’s zomers was het er uitgestorven.

De stem van de gids klonk steeds zachter in zijn oren, alsof hij onder water was. Hij volgde haar naar boven. Haar negentig jaar oude benen, blauw dooraderd en in witte kousen gestoken, trilden minder dan die van hem. Boven aan de trap gekomen, draaide ze zich om. Haar lippen bewogen en daarna keek ze hem verwachtingsvol aan. Ze had hem een vraag gesteld.

‘Ja,’ zei hij. ‘Ja, mevrouw.’ Hij hoopte dat het het goede antwoord was.

Hij volgde haar van kamer naar kamer, knikte en schreef in zijn notitieboekje. Voor de deur van de studeerkamer die geen ramen had, stopte hij zijn notitieboekje en pen in zijn borstzak. Ze deed de deur open en hij volgde haar naar binnen. Met een trillende vinger wees hij naar een prent die boven de toilettafel hing.

‘Kunt u me zeggen welke kunstenaar die gemaakt heeft?’

‘Die daar? Dat weet ik niet meer. Even van dichtbij bekijken.’

Ze liep ernaartoe en tuurde naar de naam die, dat wist hij, niet te ontcijferen was. Hij hield zijn adem in, wilde stilletjes achteruit de kamer uit lopen, maar bleef met zijn hak achter het vloerkleed haken.

De vrouw draaide zich om. ‘Gaat het, jongen?’

Hij trok zijn voet los, rende naar de deur en sloeg die achter zich dicht. Hij pakte de stoel met hoge rugleuning die naast de deur stond en zette die klem onder de deurknop. Toen haalde hij weer adem.

Nu ze veilig opgesloten zat, hoorde hij haar stem weer, onder de deur door. Ze gilde niet. Ze vroeg iets; hij wist niet wat – hoorde alleen haar iele stem, ver weg, als een kat die in de kelder opgesloten zat.

Hij liep naar beneden en opende de voordeur om Alls en Greg binnen te laten, die nylon boodschappentassen en drie paar dunne handschoenen bij zich hadden. Ze verspreidden zich, vulden hun tassen met antiek borduurwerk, tafelklokken en een jachtmes met zilveren handvat. Ze hadden zorgvuldig een lijst met kostbaarheden samengesteld: geen grote, onhandelbare voorwerpen, geen unieke stukken. Ze verwachtten niet dat de voordeur open zou gaan. Een man kwam binnen om de prullenmand naast de deur te legen. Het was de tuinman, die anders alleen op maandag kwam, nooit op dinsdag. Maar deze dinsdag dus wel, en hij zag hen.

De tuinman, die in de zeventig was, zakte van schrik in elkaar.

De jongens grepen hun volle tassen en sloegen op de vlucht.

Omdat het zo lang duurde voordat de tuinman de sleutels van het huis terugbracht, ging de boekhoudster die naast Wynne House haar kantoor had naar hem op zoek. Ze trof hem languit op de vloer in de foyer aan en hoorde daarna het klagerige geroep van de gids die nog steeds boven in de slaapkamer opgesloten zat.

De openbare aanklager zei later dat de jongens van plan waren geweest de spullen in New York via een heler te verkopen, maar ze hadden Tennessee niet eens verlaten. Grace zag in haar studentenkamer in Praag de krantenkoppen veranderen: geen verdachten roofoverval wynne house; ooggetuige kreeg beroerte; toestand tuinman nog steeds kritiek. De politie had een getekend portret verspreid, volgens de beschrijving van de bijziende gids, maar Grace was opgelucht toen ze zag dat Riley er totaal niet op leek. Het had iedereen kunnen zijn.

Grace wist dat Riley zich zorgen zou maken om de tuinman. Ze zag hem in gedachten heen en weer lopen, met zijn vuist tegen zijn mond gedrukt. Dat de man zou kunnen sterven maakte een einde aan Rileys fantasie van de vrolijke glamour van een kleinsteedse antiekdiefstal door een bende losgeslagen jongens, van een schelmenstreek. Maar een oude man was zich bijna letterlijk doodgeschrokken van hen. Als hij bleef leven, zou hij ze zeker kunnen identificeren. Maar als hij stierf, werd het dan doodslag? Of zelfs moord? Grace kon zich goed in Rileys gedachten verplaatsen.

Ze maakte zich terecht zorgen. Toen de politie Gregory Kimbrough, twintig jaar oud, woonachtig in Garland, aanhield als verdachte, zeiden zijn ouders dat hij het onmogelijk gedaan kon hebben, omdat hij de afgelopen dagen in hun blokhut aan het Norris Lake was geweest. Er was tijdens de overval maar één mobiele telefoon gebruikt in Wynne House, vertelde de politie hun, en die staat op uw naam.

Grace wist niet eens dat de politie zoiets kon traceren.

Greg had waarschijnlijk op internet de sportuitslagen bekeken of zo.

De politie hield ook Gregs ouders aan omdat de telefoon op hun naam stond, en reed daarna met hen op de achterbank naar de blokhut. Meneer Kimbrough was strafpleiter. Greg zou niet de gelegenheid krijgen iets te zeggen zonder dat er een advocaat bij aanwezig was. Op aandringen van zijn ouders gaf Greg zich gewonnen, als een puppy dat op zijn rug ging liggen. Alls en Riley werden uren later gearresteerd.

Grace volgde de arrestatie, de rechtszaak en de veroordeling via de vage camerabeelden van de Albemarle Record en de ergerlijk onvolledige reportages van de plaatselijke verslaggever. Cy Helmers had op school drie klassen hoger gezeten dan de jongens en vier klassen hoger dan Grace. Hij was naar Garland College gegaan en was na zijn eindexamen de jongste verslaggever van de krant geworden. Hij deed verslag van de overval op Wynne House alsof hij van roddels niets moest hebben, alsof hij het onverdraaglijk vond om zijn oude schoolkameraden nog slechter af te beelden dan ze al afgebeeld waren.

De Tsjechische hospita had nog twee keer haar zoon naar boven gestuurd om Grace te halen. Geen enkele andere student had telefoon gekregen en Grace voelde zich bekeken terwijl ze de gesprekken voerde, hoewel de vrouw geen Engels sprak. Boven de receptie bevond zich een raam van plexiglas waardoor de studenten die door de lobby liepen haar konden zien. Grace ging met haar gezicht naar de muur toe staan.

Het tweede telefoontje was van Grace’ moeder, wier stem zelfs leek te verbleken toen Grace zei dat ze niet terug zou komen voor de rechtszaak, en sowieso nog niet wist wanneer ze terugkwam. Haar moeder, die zelden of nooit moederlijke gevoelens voor Grace toonde, smeekte haar nu: hoe kon ze Riley zomaar in de steek laten?

‘Hém in de steek laten?’ Grace was sceptisch. ‘De persoon die de afgelopen tien jaar mijn leven heeft bestemd, mijn toekomst bestemde, de enige die mij echt na staat’ – dat was een steek onder water – ‘heeft net samen met zijn idiote vrienden een hele serie misdrijven gepleegd. En jij vindt dat ik naar huis moet komen om hem te steunen?’ Ze trilde toen ze uitgesproken was. Haar moeder had daarna weinig meer te zeggen.

Het derde en laatste telefoontje was van Rileys vader.

De jongens waren voorlopig vrijgelaten en aan de hoede van hun ouders toevertrouwd, in afwachting van de rechtszaak. Het was avond in Praag, ochtend in Tennessee en dokter Graham belde vanuit zijn spreekkamer op de universiteit.

‘Ik begrijp ergens wel waarom je hiervoor niet terug wilt komen,’ begon hij.

Grace zweeg. Ze had nooit gedacht dat hij haar zou bellen. ‘Ik kan het nog steeds niet geloven,’ zei ze. Wat de waarheid was.

‘Wij ook niet. En Riley ook niet. Hij heeft het er misschien nog wel het moeilijkst mee.’

‘Ik denk niet dat hij echt besefte wat hij deed,’ zei ze. ‘Dat moet wel. Je maakt soms fouten zonder dat je het beseft – en één foute beslissing kan al fataal zijn. En ze waren ook nog met zijn drieën. Nou, dan weet je het wel.’

‘We hadden hem beter in de gaten moeten houden,’ zei dokter Graham zacht. ‘Jij hield hem op het rechte pad.’ Hij lachte droogjes. ‘Grace, je weet dat we van je houden en je als onze dochter beschouwen.’

Dat zeiden ze al jaren: niet alsóf je een dochter voor ons bent, maar we beschouwen je als onze dochter, en Grace was erdoor opgebloeid, en ze had er kracht uit geput dat ze een van hen was. Maar het was dokter Graham die haar belde, niet mevrouw Graham, en hij belde haar vanuit zijn spreekkamer, niet vanuit huis.

Grace herinnerde zich dat ze, toen ze vijftien was, samen met de Grahams voor het eerst op kleiduiven had geschoten. Ze was er goed in geweest, net zo goed als Riley en zijn broers, en dokter Graham was opgetogen geweest. ‘Verdomd, jongen,’ had hij lachend tegen Riley gezegd. ‘Dat doe je haar niet na.’

‘Als je iets weet wat hem zou kunnen helpen,’ zei hij nu, ‘wat dan ook...’

‘Het spijt me dat u dit moet doormaken,’ zei Grace.

Twee maanden later werden ze veroordeeld. Grace belde niet. Ze schreef niet. Vlak voordat ze naar LaCombe gingen, ontving ze een brief uit Garland.

Beste Grace,

Liefs,

Riley

Ze wist niet of ze het als een aanklacht moest opvatten, vanwege haar zwijgen, of als een belofte.

Wat zou hij van haar denken, wat zou zijn familie van haar denken – of over haar zeggen? Ze wilde er liever niet bij stilstaan. Over wat Alls nu van haar dacht, maakte ze zich minder zorgen. Hij wist al veel langer hoe slecht Grace kon zijn.

2

Grace wist dat iemand die vervroegd vrijgekomen was zich regelmatig moest melden en niet kon gaan en staan waar hij wilde. De jongens wisten niet waar ze was; dat konden ze niet weten. Maar die nacht, terwijl ze lag te woelen in bed, weigerden haar hersens dat te geloven. Ze nam om twee uur een slaappil maar het lukte haar niet die gedachte los te laten. ’s Nachts lieten hersens zich niets wijsmaken.

Dacht ze soms dat Riley haar zou vermoorden? Dat hij naar haar op zoek zou gaan om loog in haar gezicht te gooien? Hanna had haar een verhaal verteld over een man in New York, Burt Pugach, die vijftig jaar geleden iemand had ingehuurd om loog in het gezicht van zijn vriendin Linda Riss te gooien, nadat ze hem verteld had dat ze bij hem wegging. Hij had tegen haar gezegd: ‘Als ik je niet kan krijgen, dan een ander ook niet. En als ik met jou klaar ben, zal niemand je nog willen hebben.’ Hij ging veertien jaar de gevangenis in en schreef haar duizenden brieven. Door hem was ze blind geworden aan één oog. Toen hij vrijkwam was ze met hem getrouwd.

Vooral dat ‘eind goed, al goed’ baarde Grace grote zorgen.

Morgen komen ze vrij, kwelden haar hersens haar. Ze nam om vier uur nog een slaappil en hoopte vurig onder zeil te gaan. Om zes uur viel ze in slaap, en ze sliep dwars door de wekker heen.

Toen Grace de volgende ochtend op haar werk kwam, zat Jacqueline in haar kantoor te bellen, terwijl ze aan haar nagelriemen plukte en vanuit haar mondhoek de rook van haar sigaret uitblies; de deur van haar kantoor stond wijd open. Amaury zat al voorovergebogen in zijn donkere hoek onder het gele lamplicht naar een zakhorloge te turen. Zijn werktafel stond zo ver mogelijk verwijderd van de hoge ramen van het souterrainatelier en het schaarse zonlicht dat vanaf de smalle straat naar binnen viel. Voor zover Grace wist bracht hij zijn leven ondergronds door: in dit souterrain, in de metro en in zijn souterrainappartement in Montreuil. Grace had hem ’s morgens wel eens uit de metro zien komen en ongelukkig tegen het felle zonlicht zien knipperen.

Hanna had een wit schort over haar kleren aangetrokken. Ze had twee extra tafels, die overgebleven waren uit betere tijden, toen er meer werk en meer personeel was geweest, tegen die van Grace geschoven. Grace telde tien kommen en bakken die, gerangschikt van klein naar groot, op de tafels stonden.

‘Tu es en retard,’ zei Hanna boos. Hanna was nooit te laat en ze was altijd bezig. Wanneer Grace en zij samen lunchten, ging Hanna’s knie op en neer terwijl ze at, altijd ongeduldig ernaar verlangend om weer aan het werk te gaan. ‘Ben je zover?’

‘Zoals altijd,’ zei Grace, terwijl ze haar schort voorbond.

‘Ik wil niet beginnen om daarna weer te moeten ophouden om alles aan jou uit te leggen.’

‘Sorry dat ik je heb laten wachten,’ zei Grace. ‘De trein had vertraging.’

‘We gaan de kralen schoonmaken. Zoals je weet zijn ze verkleurd omdat iemand zo dom is geweest om ze met olie te behandelen. Net als bij haarlak en nagellak zijn ze daardoor gelukkig alleen maar beschadigd.’ Ze keek vanuit haar ooghoek naar Grace, die met haar duim over haar eigen doorzichtig gelakte vingernagels streek.

Hanna en zij werkten zelden samen aan een project. Er was altijd genoeg werk geweest en ze waren tot ’s avonds laat bezig geweest om in tevreden stilte losse onderdelen weer in elkaar te zetten of krassen weg te polijsten. Maar Grace had na de vogelkooi niets meer gekregen en ze wist dat ze zich zorgen moest maken. Banen zoals deze lagen niet voor het oprapen, zonder visum. Ze had geluk gehad. Als ze ontslagen werd, zou ze weer als kamermeisje in een hotel moeten gaan werken.

Hanna knikte naar het komfoor aan het uiteinde van de tafel dat een nieuwe bestemming had gekregen. ‘Bak nummer een,’ zei ze. Onder een waas van vuile olie lagen honderden donkere kraaltjes als koffiedik in de terpentijn. ‘Die hebben de hele nacht liggen weken.’

‘Hoe laat was je hier?’ vroeg Grace. Hanna’s ogen waren roodomrand, net als die van haar.

‘Om een uur, misschien half twee,’ zei Hanna. ‘Gebruik de keramische lepel om ze af en toe om te roeren, heel voorzichtig, zonder er een te breken. Daarna zeef je voorzichtig ongeveer vijftig kralen per keer, en doe je ze in bak nummer twee met schone terpentijn.’ Ze wees naar de grote metalen mengkom die naast het komfoor stond. ‘Daarna maak je de zeef schoon en hevel je ze over naar bak nummer drie. In de bakken vier tot en met zes zit een oplossing van biologische zeep en in de bakken zeven tot en met tien water. Je zult iets van twaalf ladingen kralen moeten doen.’

Hanna keek Grace aan alsof ze haar kind aan Grace’ zorgen toevertrouwde. ‘Ik hoef je natuurlijk niet te vertellen hoe belangrijk het is dat je na elke bak de zeef schoonmaakt, en zeker na elke oplossing.’ Haar fletse ogen hadden een heldere glans gekregen nu ze roodomrand waren. ‘Ja?’

Jacqueline vertrouwde het Grace toe heilige relikwieën opnieuw te vergulden. Ze had Grace een keer haar ‘kleine spin in ’t web’ genoemd, waarop Grace zich verbaasd tot Hanna had gewend en er gekscherend over had gedaan, maar ze was groen van jaloezie geweest. Het deed er niet toe dat Grace en Hanna beiden weinig respect hadden voor Jacqueline – Hanna wilde evengoed de beste zijn.

‘Ja,’ zei Grace terwijl ze haar haren glad probeerde te strijken.

‘Het schoonmaken met de hand doe ik,’ zei Hanna. Op haar eigen werktafel stond een dienblad waarop penselen en vergrootglazen lagen, gerangschikt als tandartsinstrumenten. ‘Ik begin als jij bij bak zeven bent aangekomen. Tot die tijd werk ik aan een nieuw wollen schaap, ter vervanging van dit exemplaar met zijn geknakte nek.’ Ze lachte minzaam haar kleine, rechte tanden bloot en opende haar hand waarin iets lag wat leek op een verkreukelde zakdoek die iemand tweehonderd jaar in zijn zweterige hand had gehouden. De uit vilt geknipte oren van het schaap waren platgedrukt. Het dier had nog twee poten, smerige stompjes die uit de vuile grijze vulling staken.

‘Het arme beestje,’ zei Hanna zonder haar leedvermaak te verbergen. ‘Het heeft geen zin het te restaureren. Ik zal van voren af aan moeten beginnen.’

Grace boog zich over het komfoor met terpentijn. De geur herinnerde haar aan Riley. In de Record had gestaan dat hij in de gevangenis ‘houtskooltekeningen vol cirkels en krabbels’ had gemaakt, zoals Cy Helmers ze noemde. Grace had gehuiverd bij het woord ‘krabbels’ maar Cy Helmers had zich niet als kunstcriticus willen voordoen. Grace wilde dat ze de tekeningen kon zien, om een indruk te krijgen van Rileys geestestoestand. Wat voor krabbels waren het? Angstige zoals die van Twombly, dansende en lichte zoals die van Hockneys zwembaden, of donkere en sombere zoals die van Fautrier? Grace wist niet of het haar of Rileys schuld was dat ze alleen aan zijn kunstwerken kon denken als kopieën van echte kunst, echte voorwerpen, het echte leven. Wat was het verschil? Maar Cy Helmers kreeg wel de schuld voor zijn waardeloze beschrijving. ‘Krabbels’ konden van alles zijn.

Dat de tekeningen abstract waren verbaasde Grace. Riley was altijd een figuratieve schilder geweest van historische gebouwen in de stad. Zijn vader noemde hun huis altijd de vvv van Garland. Grace had geprobeerd hem te interesseren voor abstracte schilderkunst en onderwerpen buiten Garland, maar het was vergeefs geweest. Misschien was zijn stijl in de gevangenis veranderd omdat er geen historische huizen voorhanden waren. Waarschijnlijker was dat hij in de gevangenis niet met zijn kunst te koop wilde lopen.

Hij had zijn eigen huis nooit geschilderd. Dat was te bekend, zei hij. Maar Rileys huis was voor haar altijd al veel belangrijker geweest dan voor hem.

Grace kwam niet uit Garland. Ze was geboren in Louisville, Kentucky. Haar moeder was achttien geweest, haar vader negentien. Ze hadden elkaar op een feest ontmoet, na een concert van Van Halen, had Grace’ vader haar een keer verteld, hoewel dergelijke details een zeldzaamheid waren. Haar ouders praatten liever niet over de tijd voor hun huwelijk, voordat ze naar Garland waren verhuisd, en ook Grace werd geacht er haar mond over te houden.

De ouders van haar vader hadden voor haar gezorgd tot ze drie was, omdat haar vader nog studeerde en haar moeder ergens anders verbleef. Waar was haar nooit verteld.

Daarna had Grace voor korte of langere tijd in North Carolina gewoond, bij haar tante Regina en haar kinderen in Smyrna; bij haar vader, nadat hij zijn studie had afgebroken en in de Nissanfabriek was gaan werken; in Paducah, Kentucky, bij haar moeder en twee andere jonge vrouwen die geen zin hadden om op Grace te passen wanneer haar moeder langer moest doorwerken; in Memphis, bij haar vader toen die getrouwd was met Irene, een vrouw die haar wenkbrauwen afschoor, spaghettisandwiches voor Grace klaarmaakte en als barkeeper werkte; in Chattanooga, bij haar moeder en Alan, een oudere man die elke dag een overhemd droeg en twee volwassen kinderen had die niet veel moesten hebben van Grace en haar moeder; en in Ocean City, Maryland, waar Grace’ moeder als serveerster werkte en Grace’ vader die zomer op bezoek was gekomen om te praten.

Haar vader kwam in juni, en in augustus was Grace’ moeder in verwachting. Haar ouders trouwden en het hele gezin verhuisde naar Garland. Grace was negen. Ze begon in groep zes, twee weken te laat. Toen de onderwijzer haar voorstelde keek Grace vanonder haar donkere pony de klas rond; ze vond het spannend dat niemand haar achtergrond kende.

Grace’ ouders betrokken een witte bungalow achter de kruidenierswinkel. Haar moeder plantte witte begonia’s om de twee bomen in de tuin heen en haar vader legde er rode muls omheen, wat Grace opvallend vond omdat in de betere buurten van Garland bruine of zwarte muls gebruikt werd.

Het was in het begin erg stil in huis. Ze hadden geen idee hoe ze met elkaar moesten communiceren. Met zijn tweeën lukte het nog wel, maar zodra een derde de kamer binnenkwam, stokte het gesprek en voelde iedereen zich onbehaaglijk. Grace had altijd veel gelezen en op de gezichten van volwassenen vaak opluchting gezien wanneer ze haar verdiept in een boek of tijdschrift aantroffen, alsof ze zich onbewust van haar omgeving had afgesloten. Nu begroef ze zich weer in haar boeken, om het haar ouders gemakkelijker te maken, die zichtbaar worstelden met hun nieuwe rol. Ze had als kind vaak in fictieve werelden geleefd, en nu ze gevangen zat in deze nieuwe, ongemakkelijke omgeving, leek de grens tussen wat echt en niet echt was te vervagen. Toen Grace in de kelder een doos met spullen van haar vader vond, waaronder enkele foto’s van Irene, was ze opgelucht dat ze zich deze periode in elk geval niet ingebeeld had.

Toen werd de eeneiige tweeling geboren, ziekelijke jongens die het leven van haar ouders totaal in beslag namen. Haar vader en moeder adoreerden Aiden en Dryden – Grace vond hun ambitieuze, onzuiver rijmende namen meteen al gênant – met zoveel passie dat ze de gedachten, wensen en angsten van de jongens leken te kunnen voorvoelen. Dat haar ouders zoveel van hun kleine jongens hielden, hadden ze zelf ook niet verwacht. Grace kwam tot de conclusie dat zij voor hen een voorproefje was geweest. Ze was pas gaan beseffen dat ze eenzaam was toen ze begon te begrijpen dat andere mensen het niet waren. Toen ontmoette ze Riley en hij nam haar mee naar zijn huis.

De familie Graham woonde in een lichtblauw stenen huis aan Heathcliff; een enorme Canadese den stond in de voortuin. De boom was minstens drie verdiepingen hoog, maar leek wel tien verdiepingen hoog toen Grace en Riley kinderen waren. Ze klommen langs de kleverige takken omhoog, alsof ze in een lege toren een wenteltrap beklommen, tot ze zo hoog waren dat ze op de bodem van het zwembad van de familie Monahan tussen de bladeren een groen zwemvlies konden zien liggen, en ze via het dakraam van de familie Wagner in hun badkamer konden gluren, terwijl de boom onder hen heen en weer ging. Grace klemde haar spichtige armen stevig om de stam van de boom en durfde niet naar beneden te kijken. En daarna klom Riley nog iets verder omhoog.

Ze kusten elkaar in die boom of op het dak en sprongen van dakrand naar dakrand. ’s Zomers lagen ze in de brandende zon op de shingle-dakbedekking te zoenen, elkaars broekband vasthoudend om niet weg te glijden. Ze zwommen naakt in het zwembad van de Monahans wanneer die op vakantie waren en Riley voor vijf dollar per dag voor hun katten zorgde. Grace sliep thuis maar woonde voor haar gevoel bij de familie Graham. De buren vergaten vaak dat ze daar niet echt woonde. Ze paste op hun kinderen en kocht limonade bij de kraampjes voor hun huis, en waar Riley was, was zij ook.

Grace kon zich nog steeds volledig overgeven aan deze herinneringen, tot een geluid, een stem of een voetstap op het trottoir haar met een schok uit haar droom deed ontwaken.

Garland had maar één high school en één leraar kunstnijverheid. Meneer Milburn beschouwde zichzelf als talentenjager die jonge genieën klaarstoomde voor wat hij ‘de eredivisie’ noemde. ‘Vergeet ons niet wanneer je beroemd bent!’ jubelde hij tegen Riley, terwijl hij diens onderarm vastpakte. Riley kon prachtig tekenen, op een manier die voor mensen die zelf niet konden tekenen op magie leek: stillevens van rijpe bananen met verwrongen stengels en bruine vlekken, weggegooide papieren zakdoekjes, rommelige garages, slapende grootouders. Grace probeerde niet jaloers op hem te zijn. Ze had zelf nergens talent voor, of het moest haar gehechtheid aan Riley zijn. Ze bezat de gave het hem naar de zin te maken, waardoor het leek alsof zijn talent in haar overvloeide, als een golf van warmte.

Sinds de arrestatie was Grace een nieuw leven begonnen: ze wijdde zich nu aan antieke voorwerpen: theepotten die te delicaat waren om op de kachel te zetten, stoelen die te fragiel waren om op te zitten. ’s Avonds ging ze naar huis, aan de rand van Bagnolet. Ze stapte in Gallieni, het einde van de lijn, uit de metro, en nam daar de bus tot het einde van die lijn. Daarna was het nog een kilometer lopen de heuvel op naar haar woning. Ze huurde op de bovenverdieping van een rijtjeshuis een kleine slaapkamer met bad van een Oostenrijkse verpleegster van in de zestig. Madame Freindametz zei dat ze zich meer thuis voelde in het ziekenhuis waar ze werkte. Ze had Grace verteld dat ze een kamertje had in het zusterhuis.

Madame Freindametz had geen familiefoto’s en vrijwel geen persoonlijke eigendommen in huis, behalve een geborduurd kussen dat er zo geliefkoosd uitzag dat het wel een erfstuk moest zijn, en een kromgetrokken, zwartgeblakerde houten lepel die allang weggegooid zou zijn als hij geen sentimentele waarde had. Grace raakte deze voorwerpen niet aan in het bijzijn van madame Freindametz. Ze had zelf weinig eigendommen uit haar oude leven meegenomen en daarom streek ze soms met haar vingers over de steel van de houten lepel of ze duwde haar duimnagel in het gespleten hout waarbij ze bijna het gevoel kreeg dat die lepel ook iets voor haar betekende.

Om vier uur was de terpentijn in het komfoor grijsbruin geworden. De vloeistof werd van schaal tot schaal lichter van kleur omdat de oplossing steeds minder vervuild raakte, en het water in de twee schalen uiterst rechts was zelfs volkomen helder. Ze legde de eerste vier setjes kralen op een linnen handdoek om ze te laten drogen. Het was tien uur ’s ochtends in Garland. De dag daar was net begonnen.

Grace had sinds het telefoontje van haar moeder naar Praag, ruim drie jaar geleden, met niemand van haar familie meer gesproken. Ze stuurde haar ouders om de paar maanden een e-mail, zodat ze iets te melden hadden wanneer iemand in de winkel naar Grace informeerde. Maar Grace kon haar moeder niet vertellen waar ze was. Dat zou meteen naar Riley teruggekoppeld worden. In haar e-mails woonde ze in Melbourne, Australië, en werkte ze als marketingassistent voor een bedrijf dat nylon koffers produceerde. Naar Garland reizen was veel te duur, een handig excuus voor hen wanneer iemand vroeg wanneer hun dochter terugkwam, maar Australië was ook wit en daarom veilig in hun ogen, wat vragen over seksslavernij, burgeroorlog en veilig drinkwater voorkwam.

Of ze haar geloofden was hun keuze. Ze had hun een geschenk gegeven met dit keurige, drukke, gelukkige leven aan de andere kant van de wereld. Haar ouders hadden haar naar telefoonkaarten of webcamera’s kunnen vragen, maar dat deden ze niet.

Nadat de jongens gearresteerd waren, had Grace’ moeder haar enige tijd regelmatig informatie over Rileys zaak gestuurd. Ze had zelfs een paar keer de rechtszaak bijgewoond, had achter de familie Graham op de publieke tribune gezeten. Grace begreep deze onverwachte interesse niet. Haar ouders hadden nooit veel aandacht aan Riley besteed, en ook niet aan haar. Maar toen Riley veroordeeld werd en Grace nog steeds niet naar huis kwam, niet schreef, de familie Graham niet belde en in haar antwoorden op haar moeders e-mails elke opmerking over Riley negeerde, werd er alleen nog over koetjes en kalfjes gepraat. Grace wist dat ze haar harteloos vonden.

Heimelijk had ze het internet afgezocht naar informatie over de rechtszaak. Ze deed dat trouw elke dag, als het innemen van een pil. Maar één keer, en snel, om ervanaf te zijn. Die dwangmatigheid sloeg nergens op, dat wist ze; er was geen reden meer om zich bedreigd te voelen. Ze had geen relatie die ze moest beschermen, geen loopbaan of reputatie. En als een kwaadwillige geest uit haar verleden haar toch zou vinden in Parijs, zou het niet Riley of Alls zijn – dan zou het de politie zijn, vanwege het schilderij, of Wyss, de kunstverzamelaar – als hij dat al was – ook vanwege het schilderij, of de schurk die Wyss op haar af had gestuurd om haar in elkaar te slaan. Maar Grace was minder bang voor de politie of Wyss dan voor Riley en Alls. Ze was banger voor de pijn die ze zou voelen als ze degenen die ze al zoveel pijn had gedaan onder ogen moest komen.

Grace had geleerd dat een obsessie alleen in bedwang te houden was door haar in een handelbare vorm te gieten. De dreigende wolken tot een harde massa samen te ballen om te voorkomen dat je erdoor verzwolgen werd. Ze dacht niet meer aan mevrouw Graham, op haar trouwfoto met het boeketje magnolia’s voor haar taille. Ze dacht niet meer aan de handlanger van Wyss met de knijptang in zijn hand, niet meer aan waar het schilderij was, en niet meer aan hoe haar leven er eigenlijk uit had moeten zien: zwanger, thuis in Amerika, met een Volvo voor de deur en een ziektekostenverzekering, en ze dacht al helemaal niet meer aan Alls. Ze had alles in een klein doosje gestopt en las alleen nog elke dag de Albemarle Record, één keer en snel, om zich ervan te vergewissen dat er geen nieuws over haar oude leven in haar nieuwe leven doorsijpelde.

De jongens hadden nooit met de pers gepraat, zelfs niet met de Record. Maar dat kon zomaar veranderen. Ze moest dit blijven controleren. Ze had geaccepteerd dat de Record de rest van haar leven in milde bewoordingen, maar plichtsgetrouw, over de overval op Wynne House zou blijven schrijven. In necrologieën stond nu bijvoorbeeld al: ‘Is lange tijd donateur geweest van het Josephus Wynne Historic Estate, dat in 2009 is overvallen’. Dit soort vermeldingen kwam vaker voor, maar ze waren onschuldig. Als er helemaal geen melding van werd gemaakt, gaf haar dat even een irrationeel gevoel van veiligheid.

En toen, op een dag in juni, stond het er: Riley Graham en Allston Hughes, de veroordeelde overvallers van het Josephus Wynne Historic Estate zouden op 10 augustus vervroegd vrijkomen, tenzij er bezwaar tegen werd aangetekend. Ze dacht dat haar angst een dieptepunt had bereikt, maar nu opende de grond zich onder haar.

Een paar dagen nadat de vervroegde vrijlating van de jongens was aangekondigd, kreeg Grace een e-mail van haar moeder, waarin ze hun stilzwijgende overeenkomst om niet over Riley te praten verbrak.

Riley komt binnenkort voorwaardelijk vrij. Ik wist niet of/wanneer ik je dit moest vertellen, maar zijn moeder vertelde het me vorige week na de mis. Ze zei dat hij weer wil gaan studeren, maar niet aan het gc. Hij tekent nog steeds maar praat daar niet over. Daar zullen ze wel opgelucht over zijn. Dat arme gezin staat zo al genoeg in de belangstelling.

‘Dat arme gezin’ stak haar. Ze had nog steeds het gevoel dat ze deel uitmaakte van de familie Graham, hoewel ze dat voorrecht natuurlijk was kwijtgeraakt, en het stoorde haar dat haar moeder medelijden met hen had. Maar misschien was het leedvermaak: nu waren de Grahams eens dat arme gezin.

Het enige bezwaar tegen de voorlopige vrijlating kwam van de familie van de tuinman. Wallace Cummins was in 2010 na een tweede beroerte op drieënzeventigjarige leeftijd overleden. In zijn necrologie werd hij geprezen vanwege tientallen jaren trouwe dienst op het Josephus Wynne Historic Estate, maar er werd geen melding gemaakt van de overval op het huis een jaar eerder. Kort voor de hoorzitting had de dochter van Wallace echter tegen wtqt-radio gezegd dat haar vader vermoord was. ‘De eerste beroerte heeft rechtstreeks tot de tweede geleid,’ zei ze. ‘Mijn vader is vermoord door die criminelen, ze hadden hem net zo goed dood kunnen schieten.’ Ze wilde niet dat de jongens vervroegd vrijkwamen. Ze wilde niet dat ze ‘vrij rondliepen’.

Ze waren ondertussen wel vrij. Grace wist dat.

Om vijf uur hield ze het schoonmaken van de kralen voor gezien en liep ze negen straten naar het dichtstbijzijnde internetcafé, een van de laatste die er nog waren nu iedereen een smartphone had, en betaalde voor tien minuten.

Ze had zich erop voorbereid dat er op de dag van de vrijlating over bericht zou worden. Ze hield haar adem in en wachtte tot de pagina op het scherm stond, maar het hoofdartikel van de Record ging over een al langer durend debat over het waterbedrijf. Ze typte hun namen in de zoekbalk maar terwijl ze dat deed, werd de pagina ververst. De voorpagina was veranderd.

Een foto.

De jongens hadden LaCombe verlaten. Ze zag Rileys moeder vlak achter hen staan en meende ook Alls’ vader te zien, maar zijn gezicht was wat vaag. Alls haatte zijn vader.

Stel dat ze ze niet herkend had, dat ze erg veranderd waren. Dan zou het, als ze een man in een winkel of in een park zag, altijd gissen geweest zijn. De laatste foto die ze van hen gezien had, was genomen op de eerste dag van hun gevangenisstraf. Een plaatselijke fotograaf had hen buiten voor het hek van de gevangenis opgewacht.

Nu schrok ze van hun aanblik. Riley was een man geworden. Zijn haar was lang, valer van kleur, roestbruin, en hing sluik over zijn oren. Misschien was het vet. Zijn jukbeenderen leken hoger, zijn kaak scherper, zijn stompe neus minder stomp. Er zaten twee lijntjes tussen zijn ogen die zijn moeder altijd haar ‘nummer elf’ had genoemd. Zijn ogen kon ze niet zien, hij had ze neergeslagen. Ze zocht naar zijn moedervlek, ter grootte van een duimafdruk, onder zijn kaak, maar daar viel een schaduw overheen. Hij zag er ouder uit, veel ouder dan drie jaar ouder.

Alls liep iets achter hem en beet op zijn lip. Ze voelde zijn tanden weer tegen de hare stoten, en slikte.

Alls was nog steeds Alls. En Riley was Riley, maar ook weer niet.

Achter zich, weerspiegeld in het computerscherm, zag Grace een jongen dichterbij komen, die zijn afdroogdoek over zijn schouder gooide zoals ze dat Alls honderd keer had zien doen in de keuken in Orange Street. Ze voelde de wieltjes van haar kruk onder zich wegglijden en greep zich vast aan de rand van het bureau om te voorkomen dat ze onderuitging.

‘Ça va?’ vroeg de jongen haar.

Ze draaide zich om. Zijn gezicht was uitdrukkingsloos, zijn mond nietszeggend; hij leek totaal niet op Alls.

‘Ça va,’ zei ze.

Ze keek naar de foto, bestudeerde elk detail. Rileys armen waren gespierder en hij had een bredere borstkas gekregen, maar zijn gezicht was smaller. Zijn sproeten leken donkerder geworden op zijn bleke huid. Ze kende het overhemd dat hij droeg niet. Het zat te strak, de stof spande om zijn borst en trok bij de knopen. Zijn handen zagen er zo vertrouwd uit dat haar eigen handen ervan begonnen te trillen. Ze kon niet aan de indruk ontkomen dat hij naar beneden keek om haar blik te ontwijken.

Alls zag er kalm uit, een glad voorhoofd boven donkere wenkbrauwen. Hij keek in de camera en keek haar recht aan met zijn amberkleurige ogen. Het moest voor hem een verademing zijn dat hij vrij was. Dat zou het wel moeten zijn, toch? Maar Grace begreep de lijntjes tussen Rileys ogen beter, de ongelooflijke moeheid van het ongewisse.

Parijs was een vergissing geweest, dat wist ze nu. Ze had naar Tokyo of Mumbai moeten gaan. Op een dag zou iemand haar zien. Ze was één keer erg geschrokken, in een wijnbar bijna twee jaar geleden, waar ze een afspraakje met iemand had. Nu kwam het idee om afspraakjes te maken haar belachelijk voor – te moeten toezien hoe zo’n arme jongen zich voorstelde dat zij hem gelukkig kon maken – maar toen zat ze pas een paar maanden in Parijs en geloofde nog dat ze een heel nieuw leven kon beginnen.

Grace was toen ongeveer een jaar in Europa. Ze was na afloop van de zomercursus in Praag gebleven. Ze was doodsbang geweest om te gaan reizen, alsof ze onzichtbaar was als ze op één plek bleef. Nadat ze in augustus veroordeeld waren, was ze naar Berlijn vertrokken.

Ze nam elk baantje aan dat ze kon krijgen, van bordenwasser en kamermeisje tot schildersmodel voor uitgeweken Amerikaanse kunstenaars. Het verbaasde haar hoe vindingrijk ze was, hoe snel haar schuchterheid en angst door wanhoop verdwenen. Een antiekhandelaar wier assistent was opgestapt had Grace, die er in de avonduren schoonmaakte, geleerd kleine reparaties uit te voeren. Maar Berlijn, hoewel groot en anoniem, zat vol met New Yorkers, vooral met van die kunstzinnige twintigers die haar studiegenoten waren geweest tijdens haar korte verblijf in New York. Ze was sowieso al bang om iemand tegen het lijf te lopen die ze van vroeger kende. Ze wilde niet langer Grace zijn, nog geen vijf minuten.

Ze veranderde haar naam en bleekte haar haar, in de hoop dat dit haar ook vanbinnen zou veranderen, en ze vertrok naar Parijs. Ze bewaarde het gedicht ‘One Art’ van Elizabeth Bishop in haar paspoort, dat de spot leek te drijven met het drama van haar eigen verlies. ‘Oefen dan verder weg verliezen, sneller verliezen.’ Als zij zelf Grace niet kon vinden, kon een ander het ook niet.

Maar ze wilde een nieuw leven, hoe ingeperkt ook. Een barkeeper uit Melun vroeg haar op een middag toen ze in het Jardin du Luxembourg zat te lezen mee uit eten. Hij was respectvol en vriendelijk en hoewel haar Frans gebrekkig was, leek hij niet geïnteresseerd te zijn in haar Amerikaanse achtergrond. Ze aten, dronken een glas wijn en toen hun wegen zich weer scheidden in de metro was Grace euforisch: ze had het gedaan – ze had een afspraakje gemaakt. Zelfs liegen tegen een volslagen vreemde kon een gevoel van intimiteit verschaffen, hoewel het de uiterste limiet aangaf. Vier dagen later was ze met hem bij Racines gaan eten, en daar zag ze Len Schrader, de vader van Kendall, haar kamergenote in New York. Ze had Kendalls ouders maar twee keer ontmoet, maar ze wist bijna zeker dat hij het was.

Het voelde alsof ze een personage uit een van haar nachtmerries had gezien. Maar waarom? Len Schrader was zo ver verwijderd van Garland, en Grace zag er zo anders uit – bleker, slanker, een in het zwart geklede blondine zoals er zovele waren. Hij zou in haar niet de eerstejaarsstudente uit Tennessee herkennen. Maar herkende hij haar wel, dan zou hij misschien naar haar tafel komen en zeggen: ‘Kendi’s vriendin, toch? Ik dacht al dat jij het was!’ Dan zou hij haar misschien vragen wat ze in Parijs deed, en zelfs als ze zijn vragen even vaag beantwoordde als die van haar tafelgenoot, zou Len Schrader haar waarschijnlijk vertellen wat zijn dochters tegenwoordig zoal deden, ook zonder dat ze ernaar gevraagd had. Misschien herinnerde hij zich nog dat Grace plotseling haar studie aan de nyu had afgebroken en uit het leven van zijn dochter verdwenen was.

Haar tafelgenoot zou vragen waarom die man haar Grace noemde. En had ze hem niet verteld dat ze uit Californië kwam? En Len Schrader zou misschien tegen zijn dochter zeggen dat hij Grace tegengekomen was in Frankrijk, en Kendall zou zich dan misschien, op haar beurt, afvragen wat er van Grace geworden was, en van dat vriendje van haar…

Enzovoort, enzovoort.

Grace had daarom naar haar tafelgenoot geglimlacht en gezegd dat ze toch niet zo’n honger had en wilde gaan, waarna ze via de zijdeur naar buiten was geglipt, wat hij als gestoord gedrag of als iets vanzelfsprekends had opgevat, afhankelijk van zijn verwachtingen. Hij was haar naar buiten gevolgd en ze was met hem mee naar huis gegaan. Heel vreemd om je alleen bij vreemden veilig te voelen. Ze had seks gehad met de barkeeper en geprobeerd zich over te geven aan dit verzonnen leven dat ze met alle geweld wilde leiden, en had in zijn keuken onder een gele lamp een sigaret met hem gedeeld. Grace rookte niet, Julie wel.

Twee weken later dook de barkeeper op bij het metrostation van Clignancourt. Grace was op weg naar huis en zag hem op het trottoir lopen, terwijl hij een sigaret rookte en aan het bellen was. Ze had hem haar nummer niet gegeven. Ze was zijn appartement uit geglipt, terwijl hij sliep.

‘Wat doe jij hier?’ vroeg ze.

Hij lachte een beetje beschaamd. ‘Mijn zus woont hier,’ zei hij en hij knikte naar het gebouw naast het station. ‘Ik wacht tot ze naar beneden komt.’

Eerst had ze hem niet geloofd. Ze begreep dat ze paranoïde was, maar daarmee was ze er nog niet van genezen. Haar nieuwe leven zou inderdaad heel ingeperkt moeten zijn.

II.Garland

3

Een rotte appel. Zo had haar moeder het cyperse kitten genoemd dat haar vader mee naar huis had genomen toen ze naar Garland waren verhuisd. Hij had het miauwend achter de afvalcontainers op zijn werk gevonden. ‘Er ligt daar overal koelvloeistof,’ had hij tegen haar moeder gezegd toen hij ermee thuiskwam.

‘Dan heeft hij er waarschijnlijk al van gedronken,’ zei haar moeder.

‘Nou,’ zei haar vader, wat ze altijd zeiden wanneer ze het niet eens konden worden.

Grace noemde het kitten Skyler – ‘Wat vind je van Teigetje?’ had haar moeder gevraagd – en zag het dier ondanks hun goedbedoelde zorgen opgroeien tot een valse kat die met zijn kop tegen je benen stootte om aangehaald te worden maar daarna, als je overstag ging en hem genegenheid wilde tonen, prompt zijn snijtanden in je pols of de muis van je hand zette.

‘Die kat is een rotte appel,’ zei Grace’ moeder. ‘Hij kan het zelf niet helpen, maar hij is gewoon verrot.’

Omdat Skyler het niet kon helpen dat hij zo gemeen was, bleef Grace hem langer lief vinden dan haar ouders. Maar toen ging haar neef, een jongen van achttien, de gevangenis in wegens het stelen van creditcards uit de post van de buren.

‘Hij is gewoon een rotte appel,’ zei Grace’ zwangere moeder, terwijl ze leunend over het aanrecht haar handen waste. Ze werkte als thuishulp en waste vaak haar handen. ‘Hij heeft van zijn eigen moeder gestolen. Weet je dat ik hem een keer betrapt heb terwijl hij haar ladekast doorzocht?’

‘Hou daar nou eens over op,’ zei haar vader. ‘Hij was toen niet veel ouder dan Grace nu is.’

Haar moeder trok haar wenkbrauwen op. ‘Nou. Het is niet Regina’s fout. Zij heeft haar best gedaan.’

Haar vader bracht de kat – hij werd naderhand niet meer bij zijn naam genoemd – naar het dierenasiel nadat hij zonder aanleiding in Grace’ enkel gebeten had. Grace’ moeder kon elk moment bevallen; ze wilden niet dat hij de baby’s aanviel.

In de chaos die volgde op de geboorte van de tweeling had Grace aangenomen dat er gewoon niet genoeg liefde voor allemaal was en dat de baby’s alle liefde nodig hadden. Maar hoe meer aandacht haar ouders aan de tweeling gaven, hoe meer aandacht die zuigende driftkikkers opeisten. Toen ze haar ouders langzaam zag veranderen in uitgeputte, vastberaden tv-censuur opleggende verzorgers, betrapte Grace zichzelf op de stiekeme hoop dat een van de tweeling een rotte appel zou blijken te zijn. Ze vond eigenlijk dat ze allebei verrot waren – met hun natte gezichten, tandeloze gekrijs, gekwijl, fonteinen van diarree, huiduitslag, allergieën, slapeloosheid en plotselinge, angstaanjagende gegil.

‘We hadden nooit gedacht dat we nog meer kinderen zouden krijgen,’ zei Grace’ moeder stralend tegen een buurvrouw, die knikte en al net zo straalde.

Op een middag, toen Grace zich teruggetrokken had in de kelder, waar het stil was, om oude exemplaren van Life te lezen die een buurman een week geleden had weggegooid, bekroop haar, als een spin die langs haar schouder omhoogkroop, een vreselijke gedachte. Zij was de rotte appel. Daarom ging haar moeder anders met haar om dan met de tweeling. Het was niet Grace’ schuld dat ze een rotte appel was. Het was niemands schuld, maar het verklaarde wel veel van haar gevoelens, haar geheime gedachten. Verrot zijn was hetzelfde als arm zijn, maar dan in je hart. Daar was niets aan te doen. Je krijgt wat je toekomt en legt je erbij neer.

En ze had verachtelijke dingen gedaan. Grace had dat jaar honderd dollar gestolen van een klasgenote, Deanna Passerini. Grace had een bloedhekel aan Deanna, die spullen van haar klasgenoten of uit hun boterhamtrommeltje weggriste: viltstiften, pretzels, handenarbeidopdrachten van gekleurd vloeipapier. ‘Je maakt het nog stuk!’ schreeuwde bijna elke dag wel iemand tegen Deanna. Op haar verjaardag kwam Deanna trots op school met een kaart van haar tante uit Massachusetts in haar hand. In de kaart zat een biljet van honderd dollar, dat ze iedereen liet zien. Honderd dollar was voor een kind van tien jaar duizend dollar! Een miljoen! Dat iemand die akelige, grijpgrage Deanna honderd dollar gaf, was een schande, alsof ze ervoor beloond werd dat ze zo walgelijk was. Deanna zei dat ze van het geld een kristallen beeldje van een paard wilde kopen dat ze in een winkel had gezien. Grace wist dat ze dat paard waarschijnlijk al in de winkel zou laten vallen. En toen dacht ze: ik zal je eens laten zien hoe je iets steelt, Deanna P. Niet door spullen weg te grissen.

Na de lunch, toen ze allemaal een korte wc-pauze hadden, nam Grace het wc-hokje naast dat van Deanna. Alle vier de wc-hokjes waren nu bezet, en de andere meisjes stonden bij de twee wastafels hun handen te wassen, te kletsen of papieren handdoekjes uit het apparaat te rukken. Deanna had haar nieuwste trolpoppetje, een half leeggegeten zak chips, haar spellingwoordenboek en haar verjaardagskaart naast zich op de vloer neergelegd. Grace zat aangekleed op de wc-bril te wachten en toen ze zag dat Deanna opstond en zich omdraaide om door te spoelen, pakte ze snel de kaart. Ze stak hem op haar rug in de boord van haar spijkerbroek en trok haar shirt eroverheen.

Ze stond bij de wastafel toen Deanna begon te schreeuwen. Grace liet haar lege handen zien en Deanna gaf meteen Amber White de schuld, omdat die arm en vies was en zich vaker had misdragen – door te vloeken of tijdens de leeskring aan haar tepels te plukken, door de stof van haar blouse heen. Grace meende toen dat nog een aantekening op Ambers strafblad niets uitmaakte. Amber duwde Deanna weg, die op haar beurt woedend krijste dat Amber haar áángeraakt had. Grace ging de onderwijzer halen en meldde de diefstal.

Deanna kreeg ruzie met haar ouders omdat ze het geld mee naar school had genomen. Amber had het geld niet en hun onderwijzer liet de zaak verder rusten, maar de andere kinderen waren Amber met hernieuwde energie gaan treiteren. Deanna daarentegen nam de rol van slachtoffer aan. Hoewel Grace nooit serieus overwogen had om te bekennen, besloot ze, toen ze zag hoe diep Amber gezonken was, er helemaal vanaf te zien.

Maar ze wist niet wat ze met het geld moest doen. Ze was bang dat ze er toch op aangekeken zou worden. Ze rolde het biljet in een paar biljetten van één dollar en gooide alles vlak voor kerst in de collectebus van het Leger des Heils; de magere kerstman die ernaast stond en met zijn bel rinkelde, glimlachte naar haar.

Ze dacht vol medelijden terug aan Skyler, die waarschijnlijk in het asiel vergast was. Ze hadden zijn karakter daar niet kunnen veranderen, maar zij kon dat van haar tenminste verbergen. Ze zou wel moeten.

Op de junior high school begon Deanna een stijltang te gebruiken en ging ze naar de zonnebank. Amber Whites borsten groeiden te snel. En Grace ontmoette Riley.

Je kon hoewel je slecht was toch een braaf meisje zijn, als je er maar hard genoeg je best voor deed. Grace had er nog niet hard genoeg haar best voor gedaan.

‘Kinderen zijn nu eenmaal gemeen,’ zei Riley toen ze hem vertelde dat ze Deanna’s verjaardagsgeld gestolen had. ‘Je kunt je daarover niet druk blijven maken.’ Ze lagen bij hem thuis achter in de tuin onder een schaduwrijke boom, waar het koeler was, met het gezicht naar elkaar toe op de trampoline. Toch veegden ze nog steeds de straaltjes zweet van elkaars neus en plakte het haar aan hun voorhoofd.

Grace huilde. Deanna’s biljet van honderd dollar stelen was het ergste wat ze ooit gedaan had, en ook het ergste wat ze ooit zou doen. Steeds wanneer ze Amber zag na school, zelfs nu nog, twee jaar later, voelde ze zich weer ellendig. Grace herkende zichzelf niet meer in het meisje dat het geld gestolen had. Ze begreep haar niet eens meer.