Ronald Nair noemt zichzelf Deens, maar reist met een Amerikaans paspoort. Na ruim tien jaar afwezigheid keert hij terug naar Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone. Daar heeft hij afgesproken met zijn vriend Michael Adriko, samen met wie hij ooit grof geld verdiende tijdens de burgeroorlog. Adriko is een Afrikaanse gelukszoeker die – naar eigen zeggen – heeft meegevochten met het Ghanese leger, de Koeweiti en de Amerikaanse groene baretten. De reden voor hun ontmoeting – hoewel Nair weet dat er nog andere redenen moeten zijn – is Adriko’s aanstaande huwelijk met de Amerikaanse studente Davidia. Gedrieën reizen ze af naar het grensgebied tussen Oeganda en Congo, waar de bruiloft zal plaatsvinden. Maar Nair wordt gevolgd door Interpol, de Mossad en de mi6, en bevindt zich plots in een web van lust en verraad, tegen de achtergrond van een landschap waar geweld aan de orde van de dag is.

De lachende monsters is een wervelende, literaire spionageroman, waarin Denis Johnson eens te meer bewijst een van de belangrijkste en moedigste schrijvers van dit moment te zijn.

Denis Johnson (1949) is de auteur van romans, novelles, poëziebundels en een non-fictieboek. Zijn roman Een zuil van rook werd bekroond met de NationalBook Award en zijn novelle Treindromen stond op de shortlist van de Pulitzerprijs.

‘Met elk boek is Denis Johnson weer een nieuwe schrijver, en al die schrijvers zijn even goed.’ – Tommy Wieringa

‘De god waar ik in wil geloven, heeft de stem en het gevoel voor humor van Denis Johnson.’ – Jonathan Franzen

‘Denis Johnson schrijft ongekend krachtig en stijlvol proza.’ – Philip Roth

Over Treindromen:

‘Nauwelijks honderd pagina’s, maar wat een ongelooflijk rijke roman.’ – de volkskrant

‘Treindromen levert zo’n intense leeservaring op dat je alles van de auteur wilt lezen.’ – vrij nederland

Denis Johnson

De lachende monsters

Vertaald door Peter Bergsma

De Bezige Bij

Amsterdam 2014

Voor haar hulp die de plichtsbetrachting verre overtreft, dankt de auteur Michele Thompson.

Copyright © 2014 Denis Johnson

Published by arrangement with Farrar, Straus and Giroux, llc, New York. All rights reserved

Copyright Nederlandse vertaling © 2014 Peter Bergsma

Oorspronkelijke titel The Laughing Monsters

Oorspronkelijke uitgever Farrar, Straus and Giroux, New York

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Omslagbeeld © Richard Mosse

Verzorging e-book CeevanWee, Amsterdam

isbn9789023488590

nur302

www.debezigebij.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

=

Voor Charlie en Scout

EEN

=

Elf jaar sinds mijn laatste bezoek en het vliegveld van Freetown was nog steeds een zootje, zo’n plek waar ze een trap naar de zijkant van het vliegtuig rijden en je regelrecht vanuit de Europese klimaatregeling de dampende hitte van West-Afrika instapt. De pendelbus naar de terminal was niet slecht, maar zonder airco.

In het gebouw de gebruikelijke meute idioten. Ik bestudeerde de glanzende zwarte gezichten, maar dat van Michael zag ik niet.

De geluidsinstallatie klonk. Alleen de klinkers kwamen door. Over de hoofden van de rij heen riep ik naar de balie: ‘Hoorde ik een oproep voor Mr. Nair?’

‘Nee, meneer. Nee,’ riep de man terug.

‘Mr. Nair?’

‘Niemand met zo’n naam.’

Een man in een donker pak met das zei: ‘Welkom, Mr. Naylor, in Sierra Leone,’ en hielp me door de janboel en kletste tegen me aan tijdens de hele douanecontrole, die niet lang duurde omdat ik alleen met handbagage reis. Buiten hielp hij me naar een schone, witte auto, een Honda Prelude. ‘En voor mij,’ zei hij met een misselijkmakende glimlach, ‘tweehonderd dollar.’ Ik gaf hem een paar munten van één euro. ‘Maar meneer,’ zei hij, ‘dat is niet genoeg vandaag de dag, meneer,’ en ik zei dat hij zijn kop moest houden.

De bestuurder van de Honda wilde iets in de orde van een miljoen dollar. ‘Spensy mohnee!’ zei ik, ‘Dure grap!’, en zijn gezicht betrok toen hij merkte dat ik wat Krio kende. We kwamen een bedrag van een paar tientjes overeen. Voor minder kon hij het niet doen omdat zijn hart was gebroken, vertelde hij me, door de misdadige benzineprijs.

Op de pont was gedoe – een vrouw met een fruitkarretje, politiemannen in hemelsblauwe uniformen die haar waar in de baai gooiden terwijl ze gilde alsof ze haar kinderen verdronken. Er waren drie agenten nodig om haar opzij te trekken terwijl onze auto over de plank aan boord hotste. Ik stapte uit en liep naar de reling om de natte bries op te vangen. Op de oever kruisten de uniformen hun armen over hun borst. Een van hen schopte het karretje van de vrouw omver, nu leeg. Ze marcheerde heen en weer, gillend. Het tafereel werd kleiner en kleiner terwijl de pont de baai in voer, en ik liep naar de andere kant van het dek om Freetown op ons af te zien komen, een massa gebouwen, meestal vervallen, en overal daaromheen een menigte schaduwen en modderige lompen die god weet waarnaartoe sjokten, over hun lege buiken gebogen.

In de haven van Freetown herkende ik een man, een magere oude Euro met de naam Horst, die naast een taxi stond en met zijn hand zijn ogen afschermde tegen de ondergaande zon terwijl hij de nieuw-aangekomenen bekeek. Toen onze wagen passeerde zakte ik onderuit op mijn plek en wendde mijn gezicht af. Nadat we waren gepasseerd bleef ik hem gadeslaan. Hij stapte weer in zijn auto zonder passagiers mee te nemen.

Horst... Zijn voornaam was iets als Cosmo maar niet Cosmo. Leo, Rollo. Ik wist het niet meer.

Ik liet Emil, mijn chauffeur, naar het Papa Leone rijden, voor zover ik wist de enige plek met betrouwbare stroomvoorziening en een zwembad. Terwijl we onder de luifel van het hotel stopten kwam er een andere auto op ons af, maakte een slinger, herstelde zich en scheurde voorbij met een bordje voor zijn raam – rijschool splendid. Dit leek op commercie, maar het Nieuwe Afrika voelde ik niet. Ik kreeg oogcontact met een jong meisje dat recht aan de overkant van de straat rondhing en zichzelf te koop aanbood. Arm en vies, en heel mooi. En heel jong. Ik vroeg Emil hoeveel kinderen hij had. Tien, zei hij, maar zes waren doodgegaan.

Emil probeerde me het hotel uit het hoofd te praten door te zeggen dat het ‘heel tweederangs’ was geworden. Maar binnen brandde de elektrische verlichting en de ruime lobby rook schoon, of giftig, afhankelijk van hoe je over bepaalde chemicaliën dacht, en alles zag er prima uit.

Ik had gehoord dat er in de gangen een schietpartij was geweest tussen de rebellen en gezagsdragers, maar dat was een decennium geleden, vlak nadat ik was gevlucht, en ik zag dat ze alles hadden opgelapt. De receptionist schreef me in zonder reservering en zei toen tot mijn verbazing:

‘Mr. Nair, een boodschap.’

Niet van Michael – van de bedrijfsleiding, in paarse inkt, om me ‘de oplossing voor al uw problemen’ aan te bieden, in een bijzonder fraai handschrift. Het was geadresseerd Aan Wie Het Betreft. Er was een strookje papier aan vastgehecht met inloginstructies. De receptionist zei dat het internet plat lag maar niet altijd. Misschien vanavond.

Ik had een Nokia-telefoon, en ik nam aan dat ik wel ergens een plaatselijke simkaart kon scoren, maar – zei de receptionist – niet in dit hotel. Voorlopig was ik behoorlijk van de buitenwereld afgesneden.

Maar goed ook. Ik was nog niet toe aan Michael Adriko. Die zat waarschijnlijk ook hier in het Papa in een kamer recht boven mijn hoofd, maar ik wist niet beter of hij was niet teruggekomen naar het Afrikaanse continent en zou dat ook niet doen, hij had me hier alleen maar heen gelokt in een van zijn onbegrijpelijke pogingen om lollig te zijn.

•

De kamer was klein en had diezelfde geur die zei: ‘Alles waar je bang voor bent hebben we doodgemaakt.’ Het bed was goed. Op het nachtkastje, op een schoteltje, stond een witte kaars naast een rood met blauw doosje lucifers.

Ik was van Amsterdam komen vliegen via Londen Heathrow. Ik had maar een uur verloren en ik voelde geen jetlag, alleen de behoefte om een beetje bij te komen. Ik plensde water in mijn gezicht en hing een paar dingen op en ging met mijn computerapparatuur, in zijn gele canvas draagtas, naar de rand van het zwembad beneden.

Onderweg stopte ik om een dubbele whisky te regelen met de barman. Daarna bestelde ik aan een tafeltje aan de rand van het zwembad, in een omgeving van kunstplanten en rotsen, een sandwich en nog iets te drinken.

Een vrouw alleen een paar tafeltjes verder drukte haar handen tegen elkaar en boog haar gezicht naar haar vingertoppen en glimlachte. Ik groette haar.

‘How d’body?’ ‘Hoe is het?’

‘Niet goed,’ zei ze. ‘Niet zonder jou.’

Ik klapte mijn laptop open en klikte het scherm aan. ‘Vanavond niet.’

Ze zag er absoluut niet uit als een hoer. Ze was waarschijnlijk gewoon een vrouw die hier was gestopt om haar voeten wat rust te gunnen en had bedacht dat ze net zo goed kon proberen haar vlees aan de man te brengen. Ondertussen hadden een dansensemble en een slagwerker allemaal hun plekje gevonden vlak bij het zwembad, en de gasten werden stil. Plotseling kon ik de zee ruiken. De nachthemel was zwart, geen ster te zien. Er begon een krankzinnig getrommel.

Offline scheef ik aan Tina:

Ik zit in Hotel Papa Leone in Freetown. Geen spoor van onze oude vriend Michael. Het is avond en ik zit in het restaurant bij het zwembad, waar een Afrikaanse dansgroep, ik denk dat het Kissi zijn (ze zien eruit als daklozen), een nummer doet waaraan op de grond vallen, dingen in brand steken en woest geram op conga’s te pas komen. Nu is één man aan een soort verkrachting van een hoop brandende stokken bezig en mensen aan tafeltjes in de buurt gooien geld. Nu rolt hij alle kanten op naast het zwembad en omarmt intussen die bundel brandende stokken, rolt om en om terwijl hij hem tegen zijn borst drukt. Het is een bos aanmaakhout, ongeveer half zo groot als hij, helemaal in lichtelaaie. Ik wil alleen wat eten en drinken, ik had geen idee dat we geëntertaind zouden worden door een masochistische pyromaan. Goeie god, Lieve Schattebout, ik zit in een Afrikaans hotel naar een brandende kerel te kijken, en ik ben een beetje dronken omdat ik denk dat je dat in West-Afrika altijd maar het beste een heel klein beetje kunt zijn, en de wereld is zacht, en de nacht is zacht, en ik kijk naar een kerel

Aan de andere krant van de grote patio verscheen Horst en hij zocht moeizaam zijn weg naar me toe door het vuur en de nevel. Hij was een gebruinde, keurige witte man met wit haar en een vissersvest met een stuk of duizend zakken en meestal, herinnerde ik me nu, geelbruine wandelschoenen met witte veters, maar dat kon ik op dat moment niet zien.

‘Roland! Jij bent het! Mooie baard.’

‘C’est moi,’ gaf ik toe.

‘Heb je me op de kade gezien? Ik zag jou!’ Hij ging zitten. ‘Die baard geeft je gravitas.’

We gaven elkaar een rondje. Ik zei tegen de barman: ‘Jij bent snel,’ en gaf hem een paar euro fooi. ‘Het personeel is best efficiënt. Wie zegt dat deze tent bergafwaarts is gegaan?’

‘Het is geen Sofitel meer.’

‘Van wie is het?’

‘De president, of een goeie maat van hem.’

‘Wat is er mis mee?’

Hij wees naar mijn computer. ‘Online zul je niet komen.’

Ik hief mijn glas naar hem. ‘Dus Horst komt hier nog.’

‘Ik ben nog steeds een vaste klant. Zo’n zes maanden per jaar. Maar dit keer ben ik bijna een vol jaar thuisgebleven, sinds afgelopen november. Elf maanden.’

Het optreden werd te luidruchtig. Ik stelde mijn scherm bij en zette mijn vingers op het toetsenbord. Lomp van me. Maar ik had hem niet gevraagd te gaan zitten.

‘Mijn vrouw is nogal ziek,’ zei hij, en hij pauzeerde even en voegde eraan toe: ‘Terminaal,’ met een zekere trots.

Ondertussen had twee meter verderop, bij het zwembad, de artiest zijn hemd en broek in brand gestoken.

Aan Tina:

Ik zag een paar Amerikaanse militairen in maffe uniformen bij de balie toen ik me inschreef. Dit is de enige plek in de stad waar ’s nachts stroom is. Hier logeren kost € 145 per nacht. Hé – die baard gaat eraf. Het is helemaal geen camouflage. Ik ben al herkend.

Wie kon er praten, met al dat getrommel en gejoel? Toch wilde Horst me nog niet met rust laten. Hij had een paar rondjes gegeven, het over de ziekte van zijn vrouw gehad... Tijd voor vragen. Te beginnen met Michael.

‘Wat? Sorry. Wat?’

‘Ik zei tegen je: Michael is hier.’

‘Michael wie?’

‘Kom op!’

‘Michael Adriko!’

‘Kom op!’

‘Heb je hem gezien? Waar?’

‘Hij is in de buurt.’

‘Waar in de buurt? Shit. Luister. Horst. Stikt het niet al genoeg van de geruchten in dit land?’

‘Ik heb hem zelf niet gezien.’

‘Waarom zou Michael hier zijn?’

‘Diamanten. Zo simpel is het.’

‘Zo simpel zijn diamanten niet meer.’

‘Oké, maar we willen geen simpliciteit, Roland. We willen avontuur. Dat is goed voor de ziel en de geest en de bankrekening.’

‘Diamanten zijn te riskant tegenwoordig.’

‘Wil je dan heroïne smokkelen? Die drugshandel is verschrikkelijk. De jeugd van een heel land gaat eraan kapot. En het is te goedkoop. Een kilo heroïne levert je zesduizend Amerikaanse dollar op. Met een kilo diamanten ben je een koning.’

Aan Tina schreef ik: De voorstelling is afgelopen. Iedereen lijkt ongedeerd. Het ruikt overal naar benzine.

‘Wat denk je?’ zei Horst.

‘Wat ik denk, Horst – ik denk dat ze je eerst diamanten verkopen en je daarna verlinken, dat weet je, want ze doen hier niks anders dan verlinken.’

Misschien had hij het door, want hij hield op met zijn gezeik terwijl ik aan Tina schreef:

Ik zit dronken te worden met deze eikel die vroeger undercover voor Interpol was. Hij lijkt nu veel te oud om nog maar ergens voor betaald te krijgen, maar hij klinkt nog steeds als een smeris. Hij noemt me Roland, net als een smeris.

Op een gegeven moment heb ik hem misschien naar zijn voornaam gevraagd. Elmo?

Horst gaf het op en we dronken alleen nog maar. ‘Israël,’ zei hij tegen me, ‘heeft zes kernkopraketten in zijn silo’s klaarstaan die op Iran zijn gericht. Ergens tijdens de volgende verkiezingen in de vs wordt het boemboem Teheran. En dan krijgen ze de volle laag terug, op z’n moslims, beste vriend. Overal straling.’

‘Dat zeiden ze jaren geleden ook al.’

‘Waarom zou je naar huis gaan? Binnen tien jaar is het daar net als hier een puinhoop. Ons puin hier is niet radioactief. Maar je zult me pas geloven als je het met een geigerteller checkt.’ De whisky had zijn Europese manieren weggespoeld. Hij was een jolige kabouterkannibaal met wit haar en een rood gezicht.

In de lobby gaven we elkaar een hand en zeiden welterusten. ‘Natuurlijk zouden ze je dolgraag wíllen verlinken,’ zei hij. Hij ging op zijn tenen staan om dicht bij mijn linkeroor te komen en fluisterde: ‘Daarom ga je niet terug zoals je gekomen bent.’

•

Later lag ik in het donker met mijn zakradiootje tegen precies hetzelfde oor, terwijl ik met het andere luisterde of de hotelgenerator al startte. Hoofdpijn overviel me. Ik streek een stinkende lucifer af, stak de kaars aan, deed het raam open. Het knallen van insecten tegen de hor werd zo hardnekkig dat ik het vlammetje uit moest blazen. De bbc meldde dat een zware storm met een snelheid met 120 kilometer per uur door de Amerikaanse staten Virginia, West Virginia en Ohio was geraasd, en dat drie miljoen huishoudens zonder stroom zaten.

Hier in het Papa Leone kwam de stroom op gang. De televisie deed het. cctv, de Chinese kabelomroep, die uitzendt in het Engels. Ik pakte het radiootje weer.

De telefoons in Freetown maken dat typisch Engelse geluid: ring-ring! ring-ring! De beller spreekt vanaf de bodem van een put:

‘Het internet werkt!’

Werkt! – altijd een beetje opwindend. Mijn laptop lag naast me op het bed. Ik speelde met de knoppen, voegde een ps toe aan Tina:

Ik heb geld opgenomen van de reisrekening – 5000 Amerikaanse dollar. Creditcards worden nog steeds niet vertrouwd. In 2002 was de wisselkoers 250 leone per euro, en het grootste biljet was 100 leone. Je moest je geld in een boodschappentas meenemen, en sommigen gebruikten schoenendozen. Nu willen ze dollars. Met euro’s nemen ze ook genoegen. Ze haten hun eigen geld.

Ik verstuurde mijn e-mails, en wachtte toen, en raakte toen de internetverbinding kwijt.

Het bbc-programma was World Have Your Say, en het onderwerp was saai.

De muren hielden op met gonzen en alles werd zwart terwijl de generator van het gebouw het begaf, maar niet voordat ik een kort antwoord van Tina kreeg:

Ga niet terug zoals je gekomen bent.

Opeens wist ik het. Bruno. Bruno Horst.

•

Om drie uur die nacht werd ik wakker, trok een lange broek, overhemd en slippers aan en volgde de zaklantaarn van mijn Nokia acht trappen af naar de flikkerende lobby. Niemand te zien. Terwijl ik in het kaarslicht stond tussen grote schaduwen ging het licht aan en schoven de deuren van beide liften open en dicht, en opnieuw open en dicht.

Ik vond de nachtwaker slapend achter de balie en stuurde hem naar buiten om het meisje te zoeken dat ik eerder had gezien. Ik keek hoe hij de straat overstak naar waar ze lag te slapen op het warme tarmac. Hij keek eerst de ene kant op, toen de andere, en wachtte, om haar ten slotte een por te geven met zijn schoen.

Ik nam een lift naar boven en een paar minuten later bracht hij haar naar mijn kamer en liet haar daar achter.

‘Je mag gerust een douche nemen,’ zei ik, en van haar gezicht viel niets af te lezen.

Vijftien jaar, Ivoriaans, geen woord Engels, sprak alleen Frans. Geboren in de rimboe, een navel ter grootte van een walnoot, afgebonden door een of andere tante of oudere zus in een hut van takken en leem.

Ze nam een douche en kwam naakt en nat naar me toe.

Ik was blij dat ze geen Engels kende. Ik kon alles tegen haar zeggen wat ik wou, en dat deed ik ook. Vreselijke dingen. Alle dingen die je niet kunt zeggen. Na afloop bracht ik haar naar beneden en zette haar in een taxi, alsof ze ergens naartoe kon. Ik deed het autoportier voor haar dicht en hoorde de oude chauffeur zeggen, al voordat hij hem in zijn één zette: ‘Je bent een slechte vrouw, je bent een hoer en een schande...’ maar ze verstond er niets van.

•

Ik werd wakker van het geluid van een terreinknecht die met een klein bezempje dode eendagsvliegen van het pad onder mijn balkon veegde. Rond zes uur had het een kwartier zwaar geregend, zodat de insecten uit de lucht werden geramd, en ik noem ze voor het gemak eendagsvliegen, al leken het ook halve kakkerlakken. Later, toen ik in de lobby aan de conciërge vroeg wat voor beesten het waren, zei hij: ‘In-sec.’

Michael had gebeld en een boodschap achtergelaten bij de receptie. Ik vroeg de receptionist: ‘Waarom heb je hem niet doorverbonden met de telefoon in mijn kamer?’ en de jongeman schraapte met zijn nagel over de balie en bestudeerde zijn kras en leek de vraag te vergeten totdat hij zei: ‘Dat weet ik niet.’

Michael wilde me om 16.00 ontmoeten. In het Scanlon. Dat zei veel over hoe hij eraan toe was.

Twintig minuten voordat om tien uur het gratis buffet zou sluiten slenterde ik het restaurant van het Papa binnen, de laatste ontbijter, en zag hoe het personeel zich rond de metalen warmhoudpannen verdrong en met een vork een bord voor zichzelf opschepte. Dus dit eten ze, dacht ik, en door hier met mijn eigen bord op te duiken vis ik deze dikke vette worst zo’n beetje uit de mond van iemand anders. Half Amerikaans zwijn dat je bent. Ik nam ook wat gebakken aardappels – die noemen ze ‘Iers’ – en daarna kon ik niet eten, maar ik at toch, omdat ze naar me keken. Onder hun meelevende blikken at ik alles tot de laatste kruimel op.

Het was oktober, met overdag meestal een temperatuur van rond de dertig Celsius, niet ondraaglijk in de schaduw maar als altijd erg vochtig. Op dit moment hadden we een koele zeewind, een paar heldere wolken aan een blauwe hemel en witte zonneschijn die zich tegen het middaguur als een heet aambeeld omlaag zou storten. De enige andere gast was een jonge Amerikaans ogende man in burgerkleren met een getatoeëerd Vikinghoofd op zijn onderarm.

Er was weer stroom. Amerikaanse countrymuziek kwam door de speakers van de geluidsinstallatie. Ik liep met de laatste helft van mijn koffie naar een tafeltje bij de televisie om naar het nieuws van de Chinese omroep te kijken, maar de plaatselijke zender stond aan en het enige wat ik te zien kreeg was een commercial van Guinness. In deze reclame keert een oudere broer van zijn succesvolle leven in de grote stad terug naar de Afrikaanse rimboe. Samen met zijn jongere broertje drinkt hij Guinness van het vat in het sentimentele licht van lampen die ze niet echt bezitten in de rimboe. Grotestadsbroer overhandigt rimboebroertje een buskaartje: ‘Ben je klaar om aan de mannentafel te drinken?’ De jongste neemt het dankbaar en vastbesloten aan en zegt: ‘Ja!’ De commentator spreekt als God:

‘Guinness. Streef naar het hoogst bereikbare.’

•

Na het ontbijt liep ik aan de voorkant naar buiten met mijn computertas als een babydraagzak tegen mijn borst gesnoerd. Zweet drong door mijn overhemd, maar de tas was waterdicht.

De enige auto aan de voorkant stond met zijn motorkap open. Een paar jongemannen stonden wijdbeens te wachten boven hun okada’s, dat wil zeggen, het kleinste soort motorfiets, 90 cc, meestal. Ik koos er een die ‘Boxer’ heette, een Chinees merk. ‘Boxerman! Weet je de Indiase markt? Olifantsmarkt?’

‘Olifant!’ riep hij. ‘Laten we gaan!’ Hij gaf een klap op de zitplaats achter hem en ik stapte op, en we zoefden naar de Indiase markt over straten die nog modderig en glad waren door de stortbui van vannacht, zwenkend en slingerend, rakelings langs de groef, rakelings langs het gat, rakelings langs de voetganger, de fiets, het reusachtige verslindende smoel van de tegemoetkomende vrachtauto – er allemaal tegelijk rakelings langs, telkens opnieuw. Bij aankomst op de markt met zijn muurschildering van Ganesha, de hindoegod van kennis en vuur, voelde ik me levender maar ook vermoord.

De god met het olifantsgezicht was er nog, maar de Ganeshamarkt had een nieuwe naam: ‘Y2K Supermarkt’.

‘Ik wacht op u,’ zei mijn piloot tegen me.

‘Nee. Klaar,’ zei ik, maar ik wist dat hij zou wachten.

Ik verliet de Boxer bij de vooringang en ging aan de zijkant weer naar buiten. Ik geloof dat deze manoeuvre in de onderwereld de dubbele deur heet.

Weer buiten vond ik een smal steegje vol winkeltjes, maar ik wist niet waar ik was. Ik ging naar de grotere straat aan mijn linkerhand, liep die op, ging bijna tegen de vlakte, de ene kant op gezwiept door een okadabestuurder, de andere door een fiets. Ik was mijn ritme voor deze omgeving verloren, en nu was ik geërgerd door het verkeer en had het tegelijkertijd warm van het lopen, en ik was verdwaald. Drie kwartier lang zwalkte ik door naamloze met modder bespatte straten voordat ik degene vond die ik zocht en het zaakje met het reclamebord elvis documents.

Drie zonnepanelen lagen op stromatten op het onverharde trottoir zodat mensen eromheen moesten lopen. Op het reclamebord stond: ‘Aanbiedingen, fotokopiëren, binden, typen, sealen, kwitantieboekjes, computertraining’.

Binnen zat een man achter zijn bureau tussen zijn middelen van bestaan, een camera op een statief, een lijvig kopieerapparaat, een paar computers, helemaal in snoeren verstrikt.

Hij stond op van zijn bureaustoel, een draaiend leren model waaraan de wieltjes ontbraken, en zei: ‘Welkom. Waarmee kan ik u van dienst zijn?’ En daarna zei hij: ‘Ach!’ alsof hij een zaadje had ingeslikt. ‘Daar hebben we Roland Nair.’

En het was Mohammed Kallon. Dat leek onmogelijk. Ik moest twee keer kijken.

‘Waar is Elvis?’

‘Elvis? Dat weet ik niet meer.’

‘Maar je weet nog wie ik ben. En ik weet nog wie jij bent.’

Hij zag er treurig uit, en ook bang, en liet zijn gezicht glimlachen. Witte tanden, zwarte huid, ongezond gele ogen. Hij droeg een wit overhemd, een bruine broek die was aangesnoerd met een glanzende zwarte plastic riem. Plastic huissloffen in plaats van schoenen.

‘Wat is hier aan de hand, Mohammed? Je winkel ruikt naar een wc.’

‘Gaan we ruziemaken?’

Ik gaf geen antwoord.

Van zijn gezicht was alles af te lezen – van de glimlach, de tranende ogen. ‘We staan nu aan dezelfde kant, Roland, want in tijden van vrede, weet je, kan er maar één kant zijn.’ Hij ontvouwde een klapstoel voor me naast zijn bureau terwijl hij zelf weer op zijn draaistoel plaatsnam. ‘Ik had kunnen weten dat je in Freetown was.’

Ik ging niet zitten. ‘Hoezo?’

‘Omdat Michael Adriko hier is. Ik heb hem gezien. Die deserteur.’

‘Noem je Michael een deserteur?’

‘Ha!’

‘Als hij een deserteur is, noem mij dan ook een deserteur.’

‘Ha!’

Ik was geïrriteerd, klaar voor een ruzie. Mohammed was nog steeds een goede verhoorder. ‘Hoor eens,’ zei ik, ‘Michael komt niet uit een Leoonse clan, niet uit een van de stammen. Ik denk dat hij oorspronkelijk uit Oeganda komt. Dus... als hij hier toen plotseling vertrokken is, is hij niet gedeserteerd.’

‘Kun je niet gaan zitten om te praten?’

‘Bruno Horst is hier.’

‘Dat geloof ik best. Jij bent er ook.’

‘Werkt hij voor een van de teams?’

‘Hoe moet ik dat weten?’

‘Ik weet niet hoe jij dat moet weten. Maar je weet het wel.’

‘En voor wie werkt Roland Nair?’

‘Noem me gewoon Nair. Nair is strikt voor privézaken in Freetown. En het stinkt hier echt.’

‘Voor wie werk je?’

Ik haalde mijn schouders op.

‘Iedereen. Zoals altijd,’ zei hij.

Ik was geen beul. Ik had nooit tot aan mijn enkels in de sappen van mijn slachtoffers gestaan... ‘Ik kan me niet voorstellen hoe je hier terecht bent gekomen,’ zei ik tegen hem. ‘Je zit hier helemaal fout!’

‘Wat zullen we nou beleven? Waarom zit ik fout?’

‘Je speelt een smerig spelletje.’

Mohammed was zijn glimlach kwijt. ‘Ik hoor de pot tegen de ketel zeggen: “Je bent zwart.” Ken je die uitdrukking?’

Hij had een punt. ‘Goed,’ zei ik, ‘we zijn allebei zwart,’ en ik vond dat zelf wel grappig. Mohammed vond zijn glimlach terug. ‘Nair, ik wil niet meteen al gaan bakkeleien na zo’n lange tijd, heus – want het is bijna tijd dat je me mee uit lunchen neemt!’