www.boekencentrum.nl

Ontwerp omslag: Toni Mulder

Deze uitgave is oorspronkelijk verschenen onder de titel

The serenity prayer. A simple prayer to enrich your life bij Struik

Christian Books Ltd. te Kaapstad, Zuid-Afrika.

Vertaling: J. de Greef

ISBN 90 239 0012 2

NUR 707

' Engelse uitgave: 2002 Trevor Hudson / Struik Christian

Books Ltd.

' Nederlandse vertaling: 2005 Uitgeverij Boekencentrum,

Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor Debbie, Joni en Mark. Jullie trouwe liefde en kameraadschap betekenen meer voor me dan jullie ooit zullen weten.

Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1

Inleiding

Een uitnodiging diepere rust te vinden

Als pastor breng ik vele uren door met het luisteren naar mensen. Mensen die allemaal op een bepaalde manier worstelen met hun leven. Mensen die het leven moeilijk vinden. Mensen die naar iets op zoek zijn. Als ik deze gesprekken overdenk, bemerk ik dat ze vaak een gemeenschappelijk thema hebben. Ik zou het heel eenvoudig willen omschrijven als een zoektocht naar rust.

Zelden gebruiken ze deze precieze bewoordingen. Ze zeggen niet: ‘Ik ben op zoek naar rust.’ Hun verlangen naar rust is niet iets abstracts of filosofisch. Meestal is het op gang gebracht door een bepaalde moeilijke of pijnlijke ervaring in hun dagelijks leven. Toen ik dit boek aan het voorbereiden was, maakte ik aantekeningen van de verschillende manieren waarop dit verlangen naar een vrediger leven zich manifesteerde. Dit is een aantal dingen die mensen met mij gedeeld hebben:

‘Mijn huwelijk is goed; met mijn kinderen gaat alles prima; ik heb een fijne baan, maar toch heb ik geen rust van binnen. Het leven moet meer zijn dan trouwen, kinderen krijgen en naar je werk gaan. Maar ik kan niet precies zeggen wat er mist.’

‘Ik pieker heel veel. Volgens mij ben ik een geboren piekeraar. Ik maak me altijd zorgen dat er misschien iets mis gaat. Of dat ik iets zal vergeten wat ik had moeten doen. Zelfs midden in de nacht word ik wakker en maak ik lijstjes van wat ik doen moet.’

‘Ik ben erg gespannen op het moment. Er zijn deadlines waar ik me aan moet houden, dingen die ik moet doen, mensen die ik nog op moet zoeken en ik weet niet hoe ik het allemaal voor elkaar moet krijgen. Er zouden meer uren in een dag moeten zitten.’

‘Sinds dat ongeluk geef ik mezelf de schuld van wat er gebeurd is. Hoe kom ik over dat schuldgevoel heen?’

‘Ik weet niet meer wat ik met mijn puberzoon aan moet. Hij is erg opstandig en luistert niet meer naar me. Wat moet ik doen?’

‘Ik ben bang voor wat er om me heen gebeurt. Mijn buren zijn een tijdje geleden beroofd en ik vraag me af wanneer mij zoiets zal overkomen.’

‘Mijn man is vorig jaar overleden. Waarom zou ik nog verder willen leven?’

Ik ben benieuwd of je je kunt identificeren met deze gevoelens. Het zijn voorbeelden van de alledaagse worstelingen waar we allemaal mee te maken krijgen in ons leven. Worstelingen met innerlijke ontevredenheid, zorgen, stress op je werk, schuldgevoelens, pijn in je meest hechte relaties, angst, verdriet. Als je worstelt met dit soort dingen, krijg je vaak te maken met innerlijke strijd en verwarring. Je vraagt je af waar je nog rust kunt vinden voor je hart en je gedachten – rust voor jezelf, voor anderen en voor God. Dit verlangen naar rust kom je niet alleen tegen in je persoonlijke leven. Het is ook op breder maatschappelijk niveau aanwezig. Onrust is de vloek van deze tijd. De krantenkoppen laten zien dat we in een wereld vol onrust leven – een wereld van om zich heen grijpend geweld, groeiende vijandschap tussen de naties, een dieper wordende kloof tussen arm en rijk en wijdverspreide corruptie in de wandelgangen. Ondanks alle vredesinitiatieven, vredesbesprekingen en vredesmachten, schreeuwt deze wereld om echte vrede.

Tegen deze achtergrond van onrust en vijandschap in ons persoonlijk en maatschappelijk leven, wil ik je dit eenvoudige gebed aanbieden. Het staat bekend als ‘het gebed om rust’. Veel mensen – religieus of niet – zijn bekend met de verkorte versie van dit gebed. Je kunt het vinden op wandtegeltjes, boekenleggers, bumperstickers en in veel religieuze boeken. Ontelbaar veel mensen die van alcoholisme of een andere verslaving af proberen te komen, bidden het elke dag als onderdeel van het ‘twaalfstappenplan’ van de aa. Heel veel mensen hebben ondervonden hoe dit gebed kan helpen om rust te vinden te midden van hun gejaagde, gekwelde, hectische leven. Het gaat als volgt:

God, geef me de rust

om te accepteren wat ik niet kan veranderen,

de moed om te veranderen wat ik kán,

en de wijsheid om het verschil te zien.

Niet iedereen weet dat deze woorden onderdeel zijn van een langer gebed. Toen ik het volledige gebed voor het eerst tegenkwam, werd ik meteen gegrepen door de spirituele wijsheid, inzicht en diepgang ervan. Het bevatte diepe waarheden die op een eenvoudige, toegankelijke en praktische manier gebracht werden. Toen ik dit gebed begon te gebruiken in mijn eigen stille tijd, merkte ik hoe waardevol het voor me was. Ik werd getroffen door het feit dat mensen met wie ik het gebed deelde het ook heel mooi vonden. Het gaat als volgt verder:

om te leven bij de dag,

om te leven bij het moment,

om moeilijkheden te zien als de weg naar rust,

om, net als Hij, de zondige wereld te accepteren zoals hij is,

niet zoals ik hem graag zou hebben,

erop vertrouwend dat Hij alles in orde zal maken

als ik me overgeef aan zijn wil –

dat ik redelijk gelukkig mag zijn in dit leven

en voor eeuwig ultiem gelukkig met Hem.

Als je in jezelf en om je heen op zoek bent naar diepe rust, nodig ik je uit met me mee te doen aan een experiment met dit gebed. Gebruik het alsjeblieft niet als een gedachteloze mantra of als een of ander trucje om te zorgen dat God je geeft wat je wilt. Ik stel voor dat je het op de volgende manier gebruikt:

Allereerst, laat het gebed deel uitmaken van je dagelijkse gebeden. Als je op dit moment geen stille tijd houdt, begin dan met een paar minuten aan het begin van de dag. Bid de woorden van het gebed om rust vanuit je hart. Spreek direct tot God. Spreek de woorden uit met zo veel mogelijk aandacht en zorg. Denk terwijl je bidt aan de dingen die je die dag te wachten staan. Sommige mensen vinden dat het helpt dit gebed samen met het Onze Vader te bidden.

Ten tweede, schrijf het gebed op een klein kaartje en probeer het uit je hoofd te leren. Draag het kaartje de hele dag bij je. Als je dan ergens in de rij staat, druk bent met je dagelijkse bezigheden, een wandelingetje maakt of ergens koffie zit te drinken, kun je een of twee zinnen van het gebed door je gedachten laten gaan. Ik geloof dat je je zult verbazen over de manier waarop God in je leven zal gaan werken.

Ten derde kun je misschien een partner vinden met wie je dit experiment samen doet of misschien zelfs een klein groepje. Dan kun je elke week samenkomen om te praten over de dingen die je ontdekt nu je het gebed om rust regelmatig leert bidden. In deze bijeenkomsten kan het ook goed zijn om met elkaar te praten over je reactie op de discussievraag aan het einde van elk hoofdstuk. Op de reis des levens ben je zelden alleen. We hebben elkaar nodig.

Ik besluit deze inleiding met een eenvoudige gedachte. Als we vredestichters willen worden in een ongelukkige wereld vol strijd, moeten we eerst rust vinden in ons hart en in ons leven. We kunnen niet delen van iets wat we zelf niet hebben. Ik hoop daarom dat deze overdenkingen je zullen leiden in je eigen zoektocht naar diepe vrede en rust.

Het verhaal achter het gebed om rust

Wanneer mensen hoorden dat ik een boekje aan het schrijven was over het gebed om rust, stelden ze me vaak vragen als: Waar komt het vandaan? Wie heeft het geschreven? Wanneer zijn de leden van de Anonieme Alcoholisten het gaan gebruiken? Hoe is het zo bekend geworden? Eerst wist ik niet wat ik daarop moest antwoorden. Toen ben ik onderzoek gaan doen naar het ontstaan en het gebruik van het gebed om rust.

Niemand kan met zekerheid zeggen wie het heeft geschreven. Sommige mensen gaan ervan uit dat het geschreven is door Boëthius, een filosoof die leefde rond 500 na Christus. Sommigen denken dat het gebed het werk is van een anonieme Engelse dichter en weer anderen geloven dat het geschreven is door een Amerikaanse marineofficier. We weten wel dat de beginregels zijn gebruikt door Reinhold Niebuhr (1892-1971), een protestantse theoloog die verscheidene jaren college gaf aan Union Theological Seminary in Noord-Amerika. Hij sprak het gebed uit aan het begin van de toespraak die hij hield bij de opening van het academisch jaar 1934. Hij gebruikte woorden die hij toeschreef aan de achttiende-eeuwse theoloog Friedrich Oetinger:

God, geef ons de genade om in alle rust te accepteren

wat we niet kunnen veranderen

de moed de dingen te veranderen die veranderd zouden moeten worden

en de wijsheid om het een van het ander te onderscheiden.

Ik heb geprobeerd een aantal ontwikkelingen na te gaan, maar ik heb niet kunnen ontdekken hoe bovenstaande formulering van het gebed veranderd is in de eenvoudigere versie van nu. Ook heb ik niet kunnen ontdekken hoe of wanneer de overige regels eraan zijn toegevoegd. Ik weet wel dat dr. Howard, vriend en buurman van dr. Niebuhr, in 1934 toestemming vroeg om deze woorden te gebruiken in een bundel die hij op dat moment aan het samenstellen was. Dat jaar werd het gebed gepubliceerd in Dr Robbins’ book of prayers.

In 1941 werd de aandacht van een aantal leden van de aa in New York getrokken door de beginregels van het gebed. Een van hen las het gebed in een overlijdensadvertentie van een regionale krant. Het stond daar als volgt:

Moeder – God, geef me de rust

om te accepteren wat ik niet kan veranderen,

de moed om te veranderen wat ik kán veranderen,

en de wijsheid om het verschil te zien – vaarwel.

Deze leden van de aa vonden dat het gebed hen erg hielp om niet alleen met hun eigen specifieke problemen om te gaan, maar ook met de enorme verscheidenheid aan moeilijkheden en uitdagingen in het leven. Jarenlang werd het gebed op kleine kaartjes gedrukt en bij elk poststuk gevoegd dat het aa-kantoor in Vesey Street, New York verliet en vandaag de dag wordt het veel gebruikt op aa-bijeenkomsten. Het wordt echter vooral gebruikt als een persoonlijk richtsnoer bij het bidden. Geen wonder dat het woord ‘rust’ zo’n belangrijke plaats heeft ingenomen bij de aa.

Zoals wel vaker gezegd wordt: de rest van het verhaal is bekend. De laatste zestig jaar is het gebruik van het gebed ver buiten de grenzen van de aa getreden. Het is in tientallen talen vertaald en wereldwijd wordt het gebeden door mensen van allerlei verschillende achtergronden. Het is tegenwoordig een gebed dat letterlijk door miljoenen gebeden wordt. Het is een bron van spirituele wijsheid en raad in het dagelijkse leven.

1. God, geef me de rust

Er is een heel eenvoudig zinnetje dat heel vaak voorkomt in gesprekken. De opvallende regelmaat waarmee het opduikt, intrigeert me. Vorige week hoorde ik het nog. Ik zat te praten met een bedrijfsadviseur van iets in de dertig die zijn recente promotie vierde. Nadat hij had verteld over alle voorspoed en zijn gevoel van trots en tevredenheid, zuchtte hij plotseling diep. Weemoedig zei hij toen met een wrange glimlach: ‘Maar ik mis nog iets in mijn leven.’

Steeds als ik deze woorden hoor, moet ik denken aan dat gat waarmee God ons gecreëerd heeft, een grote leegte die alleen God kan opvullen en niets anders. Als je die leegte in je hart probeert op te vullen met iets anders dan God, blijft je leven inhoudsloos. Bovendien ervaar je een innerlijke ontevredenheid waarin geen plaats is voor rust en vrede. Ook al lijkt het aan de buitenkant alsof alles goed gaat in je leven, vanbinnen voel je dat er iets mist.

Misschien herken je iets van wat ik probeer te omschrijven. Op een bepaald moment in hun leven ervaren de meeste mensen deze leegte. Diep vanbinnen weet je dat er iets mist, maar je weet niet goed wat je eraan moet doen. Daarom probeer je het op verschillende manieren op te lossen. Misschien ga je naar de sportschool of naar een New Age cursus, of je begint een affaire, gaat naar het winkelcentrum om iets te kopen, verandert van baan, begint aan een nieuwe hobby of je neemt nog een paar drankjes. Sommige dingen helpen. Sommige meer dan andere. Maar geen van alle vullen ze die knagende leegte in je. En je hebt geen rust.

Mag ik je vragen iets te overwegen? Ik beschouw deze leegte in ons leven als een van Gods mooiste geschenken. Een geschenk dat ons eraan herinnert dat we allemaal, religieus of niet, een aangeboren verlangen naar God hebben. Dit verlangen ligt ten grondslag aan onze diepste begeerten. Het kan alleen vervuld worden door naar God te zoeken en een persoonlijke relatie met Hem aan te gaan. Alleen dan zullen we ware vrede en rust in ons hart en in onze gedachten vinden. Augustinus, de grote Afrikaanse kerkvader, zei eeuwen geleden: ‘Want Gij hebt ons voor uzelf geschapen, en ons hart is rusteloos, totdat het rust vindt in U.’

Wat is rust?

De eerste regel van het gebed om rust houdt verband met dit diepe verlangen. Het nodigt ons uit ons naar God te keren zoals we zijn en Hem te vragen om het geschenk van de rust. Rust is een bijzonder woord. Het is een rijk woord dat veel meer betekent dan geluk, gewetensrust, innerlijke tevredenheid kennen of geen strijd ervaren. Sommige betekenissen zitten inderdaad in het woord rust, maar het is nog veel meer dan dat. Om een glimp op te vangen van de rijkdom en diepte van dit woord is het goed om eens te kijken naar iets wat Jezus tegen zijn volgelingen heeft gezegd: ‘Ik laat jullie vrede na; mijn vrede geef ik jullie, zoals de wereld die niet geven kan.’¹ Laten we deze woorden kort bespreken.

Aan de ene kant zien we de vrede die de wereld geeft. Dit verwijst naar het vluchtige geluksgevoel dat we hebben als alles goed gaat. Het is een fijn gevoel van welzijn. Ik heb het pas nog gevoeld op vakantie. Ik zat met mijn gezin in een appartement in Durban. We zaten rond de barbecue. De zon ging onder; we hoorden de golven stukslaan op het strand en de geur van het vlees beloofde een heerlijke maaltijd. Ik voelde me rustig, kalm en tevreden. Dat is de rust die de wereld biedt. Er is niets mis mee, maar we weten allemaal hoe snel het kan vervliegen.

Aan de andere kant is er de vrede die God geeft. Dat is spirituele vrede, vrede die blijft en ons niet kan worden afgenomen. Het hangt niet af van het feit of alles goed gaat. Het is een innerlijke zekerheid dat, uiteindelijk, alles in orde is. Of we nu gelukkig zijn of niet. Of we krijgen wat we willen of niet. Of we tevreden zijn met onze omstandigheden of niet. Of we een last met ons meedragen of niet. Het is een vrede die het menselijk verstand te boven gaat. Het intellect alleen kan het niet bevatten. Het is iets wat het hart moet ervaren.

Misschien komt deze vrede het beste tot uiting in het leven van Jezus zelf. Voor het grootste deel van zijn leven had Hij alles tegen zich. Er waren maar weinig mensen die begrepen waar Hij voor stond. Zijn vijanden lagen continu op de loer. Zelfs zijn vrienden lieten Hem zitten toen Hij hen het hardst nodig had. Hij werd op de proef gesteld, uitgeprobeerd en beschimpt, maar door alles heen behield Hij zijn innerlijke rust. Hij werd niet boos op de mensen die zich tegen Hem verzetten of Hem lieten vallen. Hij gaf niet toe aan de wanhoop. Diep vanbinnen wist Hij dat er een goede, liefhebbende, bekwame God was die Hij volledig kon vertrouwen. Uiteindelijk zou alles goed komen.

Het geschenk van rust ontvangen

Rust, of vrede, zoals we het ook wel noemen, is een geschenk van God. Wij kunnen het zelf niet vervaardigen. Buiten een echte, oprechte en groeiende relatie met God zullen we het niet vinden. De boodschap van de bijbel is heel duidelijk. Er is een God. Deze God is geheel goed, geheel liefdevol en geheel bekwaam. Hij is tot ons gekomen in Jezus Christus, die wij volledig kunnen vertrouwen. Als we ons met open handen tot God keren en om rust vragen, zullen we het geschenk van de vrede ontvangen.

Dit betekent niet dat ons leven per direct vervuld wordt met een diepe innerlijke rust. Ook betekent het niet dat we vanaf dat moment niets meer hoeven te doen. Als we het gebed om rust bidden, wordt het geschenk van de vrede als een zaadje in ons hart gezaaid. Het moet wel gevoed worden. Wij moeten de verschillende bronnen van onrust in ons en om ons heen onder ogen zien, onze manier van denken en leven veranderen en werken aan vrede in de praktijk van elke dag. Er is geen blijvende rust zonder inspanning. Maar als we doen wat we moeten doen, zal het geschenk van vrede stilletjes ontkiemen als een zaadje dat verborgen is onder de aarde. Het zal gaan bloeien in ons leven en uiteindelijk zal het vrucht gaan dragen.

Ik eindig met een prachtig verhaal dat laat zien dat je in actie moet komen. Het is het verhaal van een man die een droom heeft gehad. Lees het maar zoals hij het verteld heeft.²

Op een nacht had ik een droom. Ik liep naar het marktplein en zag een kraampje met een bord waarop stond: ‘Geschenken van God’. Ik stond stil en keek naar de engel achter het kraampje. Verbaasd vroeg ik: ‘Wat verkoopt u, beste engel?’

‘Elk geschenk dat God geeft.’

‘Zijn ze duur?’

‘Nee, de geschenken van God kosten niets.’

Ik keek naar het kraampje dat vol stond met potten vreugde, flessen geduld en pakjes wijsheid. Uiteindelijk zag ik het geschenk dat ik wilde. Ik vroeg: ‘Mag ik alstublieft het geschenk van de rust?’

De engel pakte het mooi in. Het was een heel klein pakje, nog kleiner dan mijn hart. Ik vroeg: ‘Weet u zeker dat het geschenk hierin zit?’

‘Jazeker! In Gods marktkraam verkopen we geen rijpe vruchten, alleen zaadjes die moeten groeien.’

In de volgende hoofdstukken zal de rest van het gebed om rust ons laten zien hoe we het zaadje van de rust kunnen laten groeien.

In een notendop

Onze harten zijn vol van een rusteloos verlangen dat door niets op deze aarde gestild kan worden. Alleen God kan ons die diepe innerlijke rust geven waar we zo naar verlangen. Om dit geschenk te ontvangen, moeten we een vertrouwensrelatie aangaan met onze Schepper. Als we deze stap nemen, wordt het geschenk van de rust als een zaadje in ons hart gezaaid. Het is onze verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat het zaadje groeit en vrucht draagt. Het gebed om rust laat ons zien hoe we dit kunnen doen.

Wat mis je op dit moment in je leven?