Onvoorstelbaar

Onvoorstelbaar

Bijbelstudies over de gelijkenissen van Jezus

Bernhard Reitsma

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Bij het omslag
De gelijkenissen van Jezus onderstrepen hoe onvoorstelbaar de genade is: God wil overvloedig het leven geven, dat wat uiteindelijk voor een mens het beste is. Dat komt tot uiting in het graanveld met een overvloedige opbrengst.
Tegelijkertijd blijkt ook telkens weer dat mensen denken dat ze beter weten wat goed voor ze is; ze leggen die overvloed van de genade naast zich neer. Dat symboliseert de distel, die mooi lijkt, maar uiteindelijk het leven niet kan geven. Het is onvoorstelbaar dat mensen de armoede van de distel verkiezen boven de rijkdom van God.

www.uitgeverijboekencentrum.nl

Ontwerp omslag: Mulder van Meurs, Amsterdam

ISBN 978 90 239 0136 5

NUR 707

© 2010 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 2487 6.

Inhoud

Woord vooraf

Inleiding

I Onvoorstelbaar. De overvloed die Jezus uitdeelt

1 De goede Herder

Marcus 6:30-44

Lucas 10:24-37

Woord vooraf

De gelijkenissen van Jezus zijn fascinerend. Toch heb ik ze heel vaak niet begrepen en daarin ben ik niet de enige. Toen ik tussen 1998 en 2005 met mijn gezin in Libanon woonde, is er voor mij echter een wereld opengegaan. Met name de gelijkenissen van Jezus zijn voor mij op een geheel nieuwe wijze gaan leven. De vele situaties die ik heb meegemaakt, de studenten die ik heb lesgegeven, hebben mij iets laten zien van de wereld waarin de gelijkenissen van Jezus zijn uitgesproken. Jezus maakt gebruik van alledaagse situaties en dergelijke situaties kwamen we in het Midden-Oosten tegen. Met de uitleg van deze gelijkenissen probeer ik iets van dat gewone leven door te geven, zodat de woorden van Jezus weer opnieuw gaan klinken.

In mijn ontdekkingstocht langs de gelijkenissen van Jezus ben ik zeer geïnspireerd door het werk van Kenneth Bailey, die het grootste deel van zijn leven in het Midden-Oosten heeft gewoond en de cultuur door en door heeft leren kennen. Sporen van zijn gedachten zullen ook op de komende bladzijden te vinden zijn. Daarnaast noem ik graag de helaas vroeg overleden J.P. Versteeg, bij zijn leven hoogleraar Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit in Apeldoorn. Tijdens zijn colleges exegetiseerde hij met zijn studenten op zeer zorgvuldige wijze onder andere de gelijkenis van de wijze en de dwaze bruidsmeisjes. Hij leerde mij de tekst grondig lezen. Toen ik tien jaar later in het Midden-Oosten woonde, zag ik voor mijn ogen afspelen wat hij al in de kiem had ontdekt.

Dit boek is begonnen als een serie preken. Op papier is het een en ander nu toegankelijk voor een breder publiek. Mijn gebed is dat de onvoorstelbare rijkdom van Gods genade die in de gelijkenissen naar voren komt, veel lezers zal helpen hun leven aan Hem toe te vertrouwen.

Juni 2010

Inleiding

In het Midden-Oosten wordt heel vaak gecommuniceerd door middel van verhalen. Wanneer je iemand iets duidelijk wilt maken, zeg je het hem niet direct in zijn of haar gezicht, zeker als het gaat om een kritische boodschap. Je vertelt een verhaal waarin de ander zich direct kan herkennen en daarom aanvoelt wat je hem wilt zeggen. Een belangrijke waarde in de Midden-Oostencultuur is dat je de eer van een ander niet aantast. Je bekritiseert iemand niet in het openbaar, zeker niet als de ander in eer, positie of aanzien boven je staat. Een verhaal is dan een zeer respectvolle manier van communiceren. De oosterse cultuur is bovendien niet gericht op het uitwisselen van informatie, het draait allemaal om het bouwen en onderhouden van relaties. De gemeenschap staat centraal. In die context passen verhalen veel meer dan het communiceren van feiten. Er gebeurt iets als er verhalen worden verteld, er ontstaat gesprek, discussie en interactie.

In die traditie van verhalen vertellen staan ook de gelijkenissen van Jezus. Het zijn verhalen, metaforen en beelden waarin de goede luisteraar zich meteen herkent. Dat zien we bijvoorbeeld gebeuren in Lucas 20:9-18, waar Jezus de gelijkenis van de wijngaard en de slechte pachters vertelt. De schriftgeleerden en de priesters wisten meteen dat hij deze gelijkenis met het oog op hen had verteld (Luc. 20:19). Daarom worden ze boos en willen ze hem op dat moment laten grijpen, maar ze zijn bang voor de reactie van het volk. Ook de omstanders zullen heel goed begrepen hebben wat Jezus wilde zeggen (Luc. 19:16) en dus staan de leiders van Israël te kijk.

De gelijkenissen waren uit het leven gegrepen. Het waren verhalen over wat mensen elke dag meemaakten, wat ze om zich heen zagen gebeuren. De clou zat hem meestel in die aspecten waar het verhaal op verrassende en soms bijna ridicule wijze afweek van de realiteit. In wat niet ‘normaal’ was, lag precies de spits van wat Jezus probeerde te zeggen. Het probleem is, dat wij niet meer weten wat ‘normaal’ was. Waar mensen uit zijn tijd direct een beeld bij hadden, dat herkennen wij niet meer; dat is volkomen vreemd. Dat kan ook wel eens tot merkwaardige interpretaties leiden. Het valt voor ons niet altijd meer te begrijpen waarom de oudste zoon in de gelijkenis van de verloren zonen (Luc. 15) nu niet verontwaardigd mag zijn; het is toch ook heel oneerlijk dat de losbandigheid van de jongste zoon – zo lijkt het – beloond wordt met een groot feest. Of neem de wijze en de dwaze bruidsmeisjes: waarom kunnen die eerste meisjes hun olie nu niet met de tweede groep delen, dan had toch iedereen het feest mee kunnen maken (Mat. 25)?

Om de gelijkenissen toch te gaan begrijpen, kan het helpen meer zicht te krijgen op de traditionele oosterse cultuur, zoals je die ook vandaag de dag, vooral ook op het platteland, in het Midden-Oosten nog tegenkomt. Dat geeft een verrassende kijk op soms heel bekende verhalen. Die ontdekkingstocht staat in de volgende hoofdstukken centraal.

In alle verhalen van Jezus draait het enerzijds telkens weer om de onvoorstelbare liefde en genade van God. Het is onvoorstelbaar wat God voor zijn volk gedaan heeft, wat Hij hun heeft toevertrouwd, hoeveel Hij hun wil geven. Er komt een groot feest, het feest van de Koning, waar meer dan voldoende te eten en te drinken zal zijn. God wil niet alleen dat zijn eigen volk Israël daarbij aanwezig is, maar ook dat de hele schepping aanschuift. Daarop moet iedereen zich voorbereiden.

Aan de andere kant komt in de gelijkenissen ook telkens weer naar voren dat mensen die uitnodiging naast zich neerleggen. Dat is even onvoorstelbaar als de genade van God. Hoe is het mogelijk, dat mensen die de goedheid van God geproefd hebben, zijn uitnodiging voor het grote feest toch naast zich neerleggen? In alle gelijkenissen gaat het daarom ook om een appèl op de lezer om de genade van God te ontvangen.

De verhalen die in de volgende hoofdstukken worden besproken, zijn niet allemaal gelijkenissen in de traditionele zin van het woord. Dat geldt bijvoorbeeld voor de drie korte gesprekken die Jezus voert met mensen die Hem willen volgen (Luc. 9) en ook voor de ontmoeting met de invloedrijke man in Lucas 18. Toch is het zo dat in die gesprekken telkens metaforen gebruikt worden, zoals: ‘wie de hand aan de ploeg slaat en achterom blijft kijken is niet geschikt voor het koninkrijk van God’ of: ‘het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan’. Ook hierbij is het dus nodig iets te weten van de gewoonten en gebruiken uit de oosterse cultuur om goed te kunnen verstaan wat hier gebeurt.

Daarnaast lijkt de geschiedenis bij het meer van Tiberias, waar Jezus meer dan vijfduizend mensen te eten geeft (Marc. 6), helemaal niets met gelijkenissen te maken te hebben. Toch is er alle reden ook dit verhaal hier te bespreken; het optreden van Jezus is namelijk, zoals we zullen zien, veel meer dan een wonder; het is ook een beeldhandeling. Het is een metafoor van een veel diepere werkelijkheid en in die zin als het ware een gelijkenis in actie.

Bij alle hoofdstukken zijn vragen gevoegd, die geschikt zijn bij persoonlijke meditatie over deze gelijkenissen. Ze kunnen ook gebruikt worden bij een bespreking in kringverband.

I Onvoorstelbaar. De overvloed die Jezus uitdeelt

Zoals in de inleiding al vermeld, gaat het in Marcus 6 niet om een gewone gelijkenis. Het is een geschiedenis waarin veel gebeurt. Het hoogtepunt is de wonderbare spijziging, waarbij Jezus met vijf broden en twee vissen meer dan vijfduizend mensen te eten geeft. Deze om zo te zeggen metaforische actie zet de toon voor andere gelijkenissen die Jezus uitspreekt. Alle gelijkenissen verwijzen op de een of andere manier naar de onvoorstelbare en overvloedige rijkdom van wat Jezus zijn volk te bieden heeft. In deze geschiedenis wordt dat tastbaar in een zeer pijnlijke en maatschappelijk spannende situatie.

1 De goede Herder

Marcus 6:30-44

‘Mijn God zal in al uw behoeften naar zijn rijkdom heerlijk voorzien, in Christus Jezus’, Filippenzen 4:19 (NBG)

Een drama

Wie in het Midden-Oosten overlijdt, wordt op dezelfde dag begraven. Het warme klimaat laat niet toe langer te wachten. Dat is altijd zo geweest. Op de dag van overlijden is het bij de familie dan ook een komen en gaan van mensen uit het dorp, familie en bekenden, die hun meeleven willen betuigen. Na de begrafenis gaat dat nog zeker veertig dagen door en komt iedereen die verder weg woont. Zo gaat dat in het Midden-Oosten. Zo gaat het ook in Marcus 6. Het is bij Jezus een voordurend komen en gaan van mensen (vs. 31). Jezus is immers getroffen door een groot persoonlijk verlies. Johannes de Doper was door Herodes vermoord en Johannes was Jezus’ volle neef, in het Midden-Oosten een zeer nabij familielid. Johannes had Herodes onomwonden gezegd dat het onaanvaardbaar was dat hij leefde met de vrouw van zijn broer, Herodias. Dat was met name bij Herodias verkeerd gevallen. Op dit feest zag zij haar kans schoon en vroeg zij om het hoofd van Johannes (Marc. 6:17-28). De mensen komen dus naar Jezus toe om Hem hun meeleven te betonen.

Er zit echter nog een kant aan. Het overlijden van Johannes was niet alleen een persoonlijk verlies voor Jezus, het was ook een tragedie voor de gemeenschap van mensen die Jezus volgden. Johannes was niet minder dan de tweede man in deze nieuwe beweging. Hij was de heraut, de voorloper en wegbereider van Jezus en daarmee een cruciaal persoon. De moord op Johannes komt hard aan bij de eerste volgelingen van Jezus. Het is voorstelbaar dat ze uit het veld geslagen zijn en in verwarring. Misschien zijn ze ook wel bang of teleurgesteld. Daarom is het een komen en gaan bij Jezus. De mensen willen weten hoe het verder moet. Wie is het volgende slachtoffer? Is dit het einde van de Jezusbeweging? Ze hadden toch net een beetje hoop gekregen dat Jezus het was die Israël zou kunnen verlossen (vgl. Luc. 24:21). Is het dan al weer afgelopen? De mensen willen weten hoe Jezus zal gaan reageren op deze persoonlijke, religieuze en politieke tragedie. Zint Hij op wraak en grijpt Hij naar de wapens? Stapt Hij naar de Romeinse autoriteiten om zijn recht te krijgen? Gaat Hij met zijn volgelingen ondergronds? Of werpt Jezus de handdoek in de ring, omdat het te gevaarlijk is geworden?

Het ligt voor de hand dat ook de kleine kring van discipelen van slag is. Ze komen net terug van een missionaire reis (vgl. Marc. 6:7, 30). Ze hebben net als Johannes ook het goede nieuws verkondigd om mensen tot inkeer te brengen (Marc. 6:12). Als de mensen niets van hun boodschap wilden weten, hebben ze het stof van hun voeten geschud (Marc. 6:11). Waarschijnlijk hebben ze daarbij ook zonde aan de kaak gesteld. Het is heel goed mogelijk dat zij net als Johannes gevaar lopen. Geschokt en uitgeput als ze zullen zijn, gunt Jezus hun ruimte om op adem te komen. Hij wil hen op een stille plek tijd geven om tot rust te komen (vs. 31, 32). Dan kan Hij hen tegelijk onderwijzen hoe het nu verder moet. Hoe gaat een gelovige met een dergelijk verdriet om? Hoe reageer je op geloofsvervolging? Dergelijke vragen zijn ook voor christenen vandaag maar al te actueel. Direct of indirect kan een gelovige worden geconfronteerd met zowel persoonlijk verdriet als met vervolging.

Wanneer Jezus en de discipelen echter op die afgelegen plek aankomen, worden ze daar onthaald door een grote menigte uit alle steden in de omgeving. Rustig onderwijs is niet meer mogelijk. Daarom krijgen de discipelen nu, samen met de anderen, toerusting in de praktijk. Hoe Jezus nu gaat handelen is een soort levend onderwijs. Daarmee geeft Hij tegelijkertijd publiekelijk een indrukwekkende reactie op de dood van Johannes.

De reactie van Jezus

Wat gebeurt er precies? Hoe handelt Jezus?

1. Genade in plaats van bitterheid

In de eerste plaats reageert Jezus wanneer Hij de grote groep mensen ziet, niet met frustratie of wraakgevoelens maar met genade en liefde. Dat is opvallend. Jezus heeft een persoonlijk verlies geleden en heeft ongetwijfeld behoefte aan rust en tijd met zijn meest dierbare vrienden. Dat wordt Hem niet gegund. Een voor de hand liggende reactie zou boosheid of frustratie zijn. Wanneer Jezus de grote menigte ziet, reageert Hij echter met ontferming en liefde (vs. 34).

Zijn eerste optreden in het openbaar na de moord op Johannes zet de toon. Jezus zet zijn persoonlijke verdriet om in bewogenheid voor anderen. Zijn ongetwijfeld aanwezige woede en pijn over het onrecht dat Herodes heeft begaan, leiden niet tot wraakgevoelens, maar tot ontferming. Het gaat hier om een begrip dat een emotie aangeeft, die zó diep gaat dat je er pijn van in je buik krijgt. Jezus is tot in het diepst van zijn binnenste getroffen door de verloren situatie van het volk Israël. De mensen zijn als een kudde schapen zonder herder.

Degene die door God als herder over het volk was aangesteld, koning Herodes, laat het afweten. Hij heeft zijn kudde in de steek gelaten en een oprecht schaap laten ombrengen. Ondanks, of misschien wel dankzij, zijn persoonlijk verlies is Jezus zo diep geraakt door de nood van deze kudde (vs. 34), dat hij naast de mensen kan staan. Hij is één van hen geworden; Hij kent hun pijn en verdriet van binnenuit. Als een hogepriester die in alle dingen op gelijke wijze verzocht is geweest, kan Hij meevoelen met hun zwakheden (Hebr. 14:15). Dat is waarlijk mee-lijden.

2. Jezus weidt zijn kudde

In de tweede plaats zet Jezus zijn ontferming om in concrete actie. Hij onderwijst de menigte langdurig (vs. 34). Waarover dat onderwijs is gegaan, wordt door Marcus niet vermeld. Het is goed mogelijk dat Jezus de mensen heeft bemoedigd en richting gegeven. Daarna gaat Jezus tot actie over en geeft Hij de mensen te eten. Dat is een vorm van onderwijs in de praktijk; het heeft een duidelijke boodschap. Marcus beschrijft dit gebeuren als een tegenstelling met de maaltijd van Herodes. Het gaat in beide gevallen om een grote maaltijd. Herodes organiseert zijn feest voor voorname hovelingen, officieren en belangrijke Galileërs (Marc. 6:21); Jezus bedient een grote menigte uit alle steden (vs. 33, 34). De eerste maaltijd is echter een doodsmaaltijd, de tweede is een maaltijd van het leven.

Wat Jezus aanbiedt, blijkt uiteindelijk meer te zijn dan gewoon een maaltijd. Het is een metafoor, een beeld van een veel diepere waarheid. In deze handeling wordt Psalm 23 realiteit. Stap voor stap zien we in dit verhaal deze psalm oplichten. Daarop waren we in vers 34 al voorbereid. Jezus is bewogen over Israël, omdat het volk lijkt op een kudde schapen zonder herder. In de verzen 39 en 40 wordt dit expliciet uitgewerkt.

Deze verzen vormen in de structuur van het verhaal de kern, de scharnier waarop het geheel draait.1 Dat geeft dus de essentie aan van wat Marcus hier over Jezus wil verkondigen. In vers 39 staat dat Jezus zijn discipelen opdracht geeft de mensen in groepjes te laten zitten op het groene gras. Letterlijk gebruikt Jezus daarvoor het woord ‘neerliggen’. Dat was in die tijd de gewone manier van ‘aan tafel gaan’: men lag aan tafel op een soort bed. De woorden die Marcus hier gebruikt, refereren evenwel ook direct aan Psalm 23. De Here is volgens die psalm de Herder die David als een schaap doet neerliggen in het groene gras (Ps. 23:2). De nadruk ligt daarbij, zowel in Psalm 23 als in Marcus 6 op het gevoed worden.² Het gaat er in dit gedeelte dus vooral om, dat Jezus zichzelf presenteert als niemand minder dan de herder over wie David zingt.

Op verschillende manieren zien we Psalm 23 in deze geschiedenis oplichten. In het gedeelte dat direct op deze geschiedenis volgt, beschrijft Marcus hoe de discipelen op het Meer van Galilea te kampen hebben met tegenwind en niet vooruitkomen. Jezus is niet bij hen. Hij heeft de discipelen na de maaltijd alleen laten vertrekken en is zelf de berg opgegaan om te bidden (Marc. 6:46, 47, 48). Wanneer Hij hen ziet tobben op het water, komt Hij over het water naar hen toe; op het moment dat Hij in de boot stapt, gaat de wind liggen en wordt het water rustig. Dat herinnert aan de herder in Psalm 23:2: ‘Hij voert mij naar vredig water.’

In Psalm 23 belijdt David dat de Here God hem aan tafel nodigt voor het oog van zijn vijanden. Ook dat wordt werkelijkheid in Marcus 6. Herodes zal zich er terdege bewust van zijn geweest, dat de religieus en politiek geladen moord op Johannes spanning zou kunnen oproepen; Johannes was door het volk geliefd. Wanneer in een dergelijke context een grote groep mensen bij elkaar komt, zoals hier rondom Jezus, brengt dat risico’s met zich mee voor orde en veiligheid. Er kunnen zomaar rellen en opstootjes ontstaan. Om dat te voorkomen, zal Herodes zijn soldaten en geheime informanten naar de bijeenkomst hebben gestuurd. Zo gauw er ook maar enige onrust zou uitbreken, kunnen zij ingrijpen. De maaltijd die Jezus hier de menigte aanbiedt, is dus een maaltijd voor de ogen van de vijanden; het zijn de tegenstanders, die zijn neef hebben vermoord en het mogelijk ook op Hem hebben voorzien.

Volgens Psalm 23 geeft de Here als Herder overvloedig wat David nodig heeft. Het ontbreekt hem aan niets (Ps. 23:1). Zijn beker vloeit over (Ps. 23:5). Hetzelfde gebeurt in Marcus 6. De maaltijd die Jezus aanricht is zo overvloedig, dat er op het eind maar liefst twaalf manden met broden en vissen overblijven van de vijf broodjes en de twee vissen waarmee de maaltijd begon.

De goede Herder

Hieruit kunnen we afleiden dat in dit gedeelte de hele psalm op de achtergrond meeklinkt, ook de andere verzen. ‘Al gaat mijn weg door een donker dal (het dal van de schaduw van de dood), ik vrees geen gevaar, want u bent bij mij, uw stok en uw staf, zij geven mij moed.’ ‘Geluk en genade volgen mij alle dagen van mijn leven, ik keer terug in het huis van de Heer tot in lengte van dagen.’ Psalm 23 komt in Marcus 6 tot leven. De leiders van het volk, die als herders waren aangesteld, laten het afweten. Daarom grijpt Jezus in; Hij verschijnt als de Herder op het toneel en geeft daarmee in de richting van Herodes een duidelijk signaal af.

De maaltijd die Jezus aanricht, staat bewust in schril contrast tot het feest van Herodes. Zo wordt Herodes aangewezen als een huurling; hij is geen echte herder, de schapen gaan hem niet ter harte (vgl. Joh. 10:13). Hij neemt het leven van zijn schapen en laat daarmee zien een dief en rover te zijn (vgl. Joh. 10:10). Jezus daarentegen is de goede Herder, die zijn eigen leven aflegt om het leven van de schapen te redden (Joh. 10:15).

Wat Jezus in deze geschiedenis doet, is onvoorstelbaar. Hij geeft zijn visitekaartje af. Hij is geen herder zoals alle andere rabbi’s; Hij is de Herder, zoals Psalm 23 die bezingt. Jezus identificeert zich met God zelf; Hij is Jahwe, de ‘Ik ben, die Ik ben’. God zelf treedt in Jezus op het toneel van de geschiedenis om zijn kudde te weiden. Dat is de vervulling van Ezechiël 34, waar God zich rechtstreeks tot de leiders van Israël richt. ‘Wee jullie, herders van Israël, want jullie hebben alleen jezelf geweid!’ (Ez. 34:2). ‘Jullie hebben de dieren hard en wreed behandeld’ (Ez. 34:4). ‘Mijn schapen hadden geen herder, ze werden weggeroofd en door de wilde dieren verslonden’ (Ez. 34:8). Daarom zegt de HERE: ‘Ik zal de herders straffen en mijn schapen opeisen; (...) ik zal mijn schapen uit hun mond redden’ (Ez. 34:10). ‘Ik zal zelf naar mijn schapen omzien en zelf voor ze zorgen’ (Ez. 34:11).

Zo is Marcus 6 in wezen een gelijkenis, een sacrament, van een veel diepere waarheid, namelijk dat God in Christus Jezus in al de nood en in elk tekort van zijn kudde heerlijk zal voorzien (Fil. 4:19). Wie een schaap is van Jezus, komt nooit tekort, nu niet en zelfs niet wanneer de dood toeslaat. Als Jezus nu al zo als Herder voor zijn schapen zorgt, dan kan zelfs de dood dat niet ongedaan maken. Zelfs in het dal van de schaduw van de dood is de herder bij zijn schapen. Het beste deel komt nog.

Opdracht

Jezus kreeg niet de kans om zijn discipelen op een rustige plek te bemoedigen en toe te rusten. In zijn optreden geeft Jezus hun toch onderwijs. Hoe Hij op de tragedie van de dood van Johannes reageert, is veelzeggend. Jezus laat zien dat het koninkrijk van God ondanks alles baan breekt. Gods plan in Christus is niet te stoppen en gaat door, wat er ook gebeurt. Jezus gaat niet ondergronds, hij vormt geen guerrillabeweging, grijpt niet naar de wapens, maar geeft een statement af van onvoorstelbare liefde en genade.

Daarmee laat Jezus niet alleen aan zijn discipelen, maar aan al zijn volgelingen zien hoe je met een persoonlijk verdriet omgaat en hoe je zou moeten reageren wanneer er geloofsvervolging komt. Zoveel is namelijk wel duidelijk uit deze geschiedenis: wie Jezus volgt, is niet immuun voor verdriet en lijden. Jezus belooft niet dat een christen geen tegenslag krijgt, nooit ziek zal worden of nooit iemand zal moeten missen. Als Jezus, die door de Vader gezonden was, zelf getroffen werd door intens verdriet, dan gaat het ook zijn volgelingen niet voorbij. Met het oog daarop leert Jezus zijn volgelingen in deze geschiedenis twee dingen.

Het eerste dat Jezus met zijn optreden onderstreept, is dat een gelovige in pijnlijke en onrechtvaardige situaties zich allereerst door Hem moet laten voeden en bemoedigen. Hij wil een Herder zijn en zijn schapen dragen en versterken. Hij wil voor hen een bron van troost zijn, wanneer het leven hard en wreed is, wanneer tragedies op hun pad komen. Jezus spoort zijn volgelingen aan om al hun kracht, alles wat ze nodig hebben, in alle omstandigheden van Hem te verwachten. ‘Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven’ (Mat. 11:28).

Het tweede dat Jezus door zijn voorbeeld wil leren, is dat zijn discipelen (op zich terechte) boosheid en verdriet over onrechtvaardige en pijnlijke situaties niet laten verworden tot bitterheid. Bitterheid ligt altijd op de loer; het is heel makkelijk die weg in te slaan. Dat gaat bijna vanzelf. Jezus laat echter een andere weg zien. Hij liet zijn boosheid en verdriet transformeren tot genade en bewogenheid. Zijn voorbeeld roept ons op Hem daarin te volgen.

Zo’n transformatie is iets anders dan het negeren of ontkennen van verdriet en pijn, en net doen alsof er niets aan de hand is. Dat leidt juist tot bitterheid. Het gaat er veel meer om, pijn en verdriet in zijn handen te geven, zodat Hij het kan helen en omzetten in liefde en genade, in bewogenheid met mensen in nood. Wie zelf pijn heeft ervaren, weet immers waar anderen doorheen gaan. Dat maakt mild om met ontferming over hen bewogen te kunnen zijn. Paulus zegt dat wij met de troost en bemoediging die wij zelf van God ontvangen hebben; ook anderen in hun ellende weer kunnen troosten en bemoedigen (2 Kor. 1:4).

De genade die Jezus geeft is zo overvloedig, dat ze zonder moeite met anderen gedeeld kan worden. Het evangelie is niet bedoeld als een doekje voor het bloeden, om je weer goed te voelen in of na een moeilijke periode, maar om uit te delen. Gewonde genezers mogen het heil van God doorgeven aan mensen die door de Herodessen van deze wereld worden vermalen. Zij mogen hen brengen in groen gras en aan vredig water; ze mogen hen langs veilige paden leiden (Ps. 23:3). De kudde volgelingen van Jezus wordt geroepen anderen bij de Herder te brengen. Jezus zegt niet voor niets tegen zijn discipelen: ‘Geven jullie hun maar te eten!’ (Marc. 6 37).

Gespreksvragen

1. Lees het verhaal nog eens rustig door.
a. Wat spreekt je in deze geschiedenis aan? Waarom?
b. Wat daagt je in deze geschiedenis uit? Waarom?
c. Welke weerstand roept deze geschiedenis bij je op? Waarom?
2. Hierboven is het volgende gezegd: ‘Jezus belooft niet dat een christen geen tegenslag krijgt, nooit ziek zal worden of nooit iemand zal moeten missen.’ Wat vind je van die uitspraak?
3. Jezus zet zijn boosheid en verdriet om in genade en liefde. Denk eens na over je eigen reactie op onrecht en pijn. Herken je dat het makkelijk is bitter te worden? Hoe kun je dat voorkomen?
4. Hoe kun je je in moeilijke situaties laten bemoedigen en troosten door Jezus? Welke stappen zou je daarvoor kunnen zetten?
5. Hoe reageer je op tragedies in het leven van anderen, van vrienden of mensen in de gemeente? Hoe zou je concreet de genade die je zelf hebt ontvangen, aan hen kunnen uitdelen?