Nico van der Voet

PA,

WEES EEN

VENT!

BOEKENCENTRUM

Van Nico van der Voet verschenen eerder bij Uitgeverij Boekencentrum

Waarom moet ik altijd helpen?

Over zelfhandhaving en zelfverloochening

Altijd vergeven? Over schuld en vergeving tussen mensen

Het woord krijgen.

Over spreekvaardigheid in de christelijke gemeente

www.uitgeverijboekencentrum.nl

Ontwerp omslag Studio Vrolijk

Ontwerp en dtp binnenwerk Gerard de Groot

Illustraties binnenwerk Dokus, D&DJ communicatie

ISBN 978 90 239 0169 3

NUR 854

© 2011 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 2598 9

       Woord vooraf

Er zijn in veel christelijke gemeentes opvoedingskringen. Daar komen ook vaders – ‘Toe nou Evert, daar wil ik naartoe en het is zeker ook iets voor jou!’ – maar moeders laten daar toch eerder hun gezicht zien. Er zijn veel ouderavonden op scholen. Je ziet daar echtparen naartoe gaan, of de moeders alleen. Wat is dat toch met de vaders? Zijn ze niet zo geïnteresseerd in de opvoeding en de ontwikkeling van hun kinderen als de moeders? Veel auteurs over opvoeding zeggen het. Of hebben ze wel belangstelling, maar geen tijd om zich te bezinnen op de opvoeding van de kinderen? Of hebben vaders minder behoefte dan moeders om opvoedingservaringen uit te wisselen? Zijn zij meer theoretisch geïnteresseerd in opvoedingsvragen? Als dat laatste het geval is, dan kan dit boekje uitkomst bieden. Iedere vader kan door dit boek te lezen interesse tonen in het thema opvoeden – daar hoeft z’n vrouw dan niet aan te twijfelen. Hij kan het lezen als het hem uitkomt. En als hij erover wil praten, kan dat ook. Elk hoofdstuk eindigt met gesprekstips voor in het gezin.

Dit is een ‘half’ opvoedingsboek. Elk opvoedingsverhaal gaat over ouders. Hier gaat het vooral over de vaders. Ik weet natuurlijk dat veel dingen die ik tegen vaders zeg, ook voor moeders opgaan. Ik wil nu echter, binnen het geheel van de opvoeding, de rol van de vader benadrukken. Soms is die gelijk aan die van de moeder, soms heeft die iets eigens. Een vader-zoonrelatie en een vader-dochterrelatie verschillen van een moeder-zoonrelatie of een moeder-dochterrelatie. Bovendien is de positie van de vader eigensoortig, omgekeerd aan die van de moeder, want hij mag optrekken met een vrouw en de gezamenlijke kinderen. Zij deelt het leven met een man als vader van haar kinderen. Dat is anders. Als je dat niet gelooft moet je maar eens op het schoolplein meeluisteren met een paar moeders, als ze hun hart bij elkaar luchten over hun mannen.

Als auteur bepaal ik even mijn positie. Dan weet je die als lezer. Ik zoek naar een eigentijdse invulling van de klassiek christelijke kijk op huwelijk en gezin. Ik praat daarom over vaders die gehuwd zijn met de moeders van hun kinderen. Ik sluit mijn ogen niet voor de werkelijkheid dat er veel varianten zijn op het traditionele huwelijk en gezin, maar in dit boek blijft dat onbesproken.

Mijn visie op huwelijk, gezin en de vaderrol daarin, past bij de traditionele en een beetje bij de moderne burgerij. Ik laat in al mijn citaten de kinderen ‘u’ zeggen tegen hun ouders, maar ben tegelijkertijd blij met bepaalde vruchten van de vrouwenemancipatie. Mijn visie is dus niet revolutionair. En toch… Als ik de ontwikkelingen van de jeugd in Nederland een beetje volg, als ik zie hoe het individualisme alom gezinsontwrichtend werkt, dan is een ouderwets pleidooi voor een gezond en liefdevol gezinsleven en een duidelijke rol daarin van moeder én vader, zo langzamerhand best revolutionair te noemen.

Waar haal ik als niet-pedagoog mijn eigen wijsheid vandaan om over opvoeding te schrijven? Ten eerste ben ik zoon, echtgenoot en vader. Ten tweede heb ik literatuur gebruikt. Ten derde heb ik als schoolpastor veel gesprekken gevoerd met pubers (en vaak ook hun ouders) en met adolescenten. Ik verschil dus niet zo veel van jou als lezer. Ik heb enige ervaring met opgevoed worden en opvoeden. Ik heb wat gelezen over opvoeden. Ik heb ook het een en ander aangehoord. Nu heb ik een deel ervan voor mijzelf en voor jou op een rijtje gezet. Ondanks mijn ervaringen werkte dat voor mij als een spiegel. Ik liep ook tegen mijn eigen leerpunten op. Ik hoop dat het jou ook zo vergaat. Ondanks wat je denkt te weten over opvoeden, hoop ik dat je al lezend ontdekt wat er goed gaat bij jouw vaderrol en waar er nog iets te leren valt.

Het boek heb ik geschreven zoals de inhoudsopgave het aangeeft. Ik zou graag de logica van mijn opbouw nog willen verduidelijken.

1. Met welk doel ben je vader geworden? Word je daarvan bewust!

2. Om je doelen met je kinderen te bereiken moet je evenwichtig opvoeden. Wat is dat?

3. Om goed op te voeden, is het nodig dat je een team vormt met je vrouw. In je eentje red je het eigenlijk niet.

4. Als dat goed loopt, zul je op veel manieren genieten met je kinderen.

5. Je hebt als man en vader hiervoor ook gezond zelfbewustzijn nodig. Sta stevig!

6. Wees daarom vader met God! Hij is de basis onder je opvoeding.

Ik bewaar opmerkingen over God en geloof overigens niet voor het laatste hoofdstuk.

Ik leg graag de titel uit en kan dat kort doen. Pa, wees een vent! Wat verlangt een kind van zijn vader? Dat hij een kerel uit één stuk is, dat hij betrouwbaar is, zijn verantwoordelijkheid neemt voor het gezin en de opvoeding. Zo af en toe zal het ‘Wees een vent!’ als motto in het boekje uitgesproken worden. De ondertitel Opvoedingsboek voor vaders laat horen dat hier meer volgt dan een reeks ervaringsverhalen of anekdotes over vader-zijn. Dit boek is ook niet gevuld met alleen bijbeluitleg. Het is een opvoedingsboek. Ik hoop dat het gedegen genoeg is om er wijzer van te worden en luchtig genoeg om het tot de laatste bladzijde te lezen. Ik beschrijf, leg uit, zet dingen op een rijtje, roep op. Intussen weet ik dat een goede opvoeding niet maakbaar is, ook niet met mijn adviezen. Ik hoop wel dat ze tot nadenken stemmen en zo vaders een zetje in de goede richting geven.

Veenendaal, januari 2011

Nico van der Voet

1 Waarom vader en met welk doel?

Stel je voor dat ouders op een geboortekaartje honderd procent eerlijk zouden zijn. Dan zouden we niet alleen ontroerend liefdevolle teksten krijgen, maar ook opschriften zoals: ‘Per ongeluk zijn we vader en moeder geworden.’ ‘Op ons vierde kind hadden we niet gehoopt, maar hij is toch gekomen.’ ‘Wij wilden per se een kind krijgen en het is ons nog gelukt ook.’ ‘Wij zijn erg blij met de geboorte van ons kind, want zij mag ons huwelijk gaan redden.’ Kijk eens naar het geboortekaartje van jouw eigen kind(eren). Zet er eens een goudeerlijke tekst boven. Blijft deze hetzelfde als wat er al staat?

Als je nog maar pas vader bent, feliciteer ik je van harte met de geboorte van je zoon of dochter. Als je al een paar kinderen hebt rondlopen, weet je al langer hoe mooi het vaderschap kan zijn. In dit hoofdstuk wil ik je aan de tand voelen waarom je eigenlijk vader geworden bent van een, twee, drie of meer kinderen. Ik denk niet dat die vraag je al vaak gesteld is, maar ik vraag je erover na te denken. Mensen vragen wel waarom je leraar of tuinman geworden bent, maar nooit waarom je getrouwd bent en waarom je vader en moeder geworden bent. Blijkbaar spreekt dat voor zich, maar ik vind van niet.

Zeg het maar: waarom ben je vader geworden? Denk eens even terug naar de periode rond de geboorte van je eerste kind. Ik noem wat mogelijkheden.

Je hebt er niet bewust voor gekozen, maar het is gewoon gebeurd. Je vrienden trouwden en kregen kinderen. Jij trouwde en ja, dan komen er kinderen als je seksuele gemeenschap hebt met je vrouw en geen voorbehoedsmiddelen gebruikt. Misschien kwam je kind een beetje te vlug zelfs.

Je vrouw en jij hebben bewust voor een kind gekozen. Eerst hebben jullie gewerkt voor een mooi huis en toen dat er was, hebben jullie een kind gepland. Jullie wilden graag gelukkig worden. Zonder kind is het huwelijksgeluk niet compleet. Bij je vrouw leefde dat sterk, maar het leek jou ook prachtig om een trotse vader te zijn.

Je hebt samen met je vrouw verlangd naar een kind, als de vrucht van jullie liefde. Voor de geboorte was je vrouw zwanger, maar jullie waren beiden in verwachting! Je zoon of dochter is uit liefde geboren om liefgehad te worden. Dat zou niet anders geweest zijn, wanneer je kind met een handicap geboren was.

Je bent in onbevangen geloofsvertrouwen vader geworden. Je vrouw en jij hebben je kind zelf verwekt. Toch hebben jullie de zin ‘uit Gods hand ontvangen’ bewust op het geboortekaartje gezet. Het is jullie belijdenis. God heeft een kind aan jullie uitgeleend. Hij verbond drie mensenlevens: van jou, je vrouw en jullie kind.

Is jouw kind vooral de vrucht van ‘zo gaat het nu eenmaal’, of een middel om je eigen geluk te vergroten, of vrucht van liefde, of een geschenk van God? Kijk even in deze spiegel. Dan zal ik het antwoord geven: ik vermoed dat je het alle vier herkent. Soms betrap je je op het eerste. Als je zorgen hebt over de kinderen, bedenk je dat je toch wel makkelijk gedacht hebt over het krijgen van kinderen, zeker als vader. Soms herken je het tweede. Je vindt het maar moeilijk om je zoon een eigen weg te laten gaan die storend is voor het geluk van jou en je vrouw. Soms beleef je ook het derde. Je hart vult zich met liefde voor je kind. Dat vraagt om inzet en soms om offers. Soms haakt het vierde aan je vast: dankbaarheid tot God als je de zegen ziet die Hij in je kinderen aan jou geschonken heeft, ook al gaat niet alles naar wens. Daarbij komt de bereidheid om Hem met je gezin te dienen.                 

‘Kindergeluk’

Ik ga even somberen over het ‘kindergeluk’ in onze moderne samenleving. Als ik om me heen kijk, word ik enigszins wantrouwend, want waarom zijn mensen vader en moeder geworden? Ongetwijfeld zijn verreweg de meeste kinderen min of meer gelukkig. Toch gaat het te vaak niet helemaal goed of helemaal niet goed met hen.

Veel mensen in onze samenleving krijgen kinderen omdat het de normaalste zaak van de wereld is. Het besef dat een kind een wonder of een geschenk is, is bij een deel van hen afwezig. Ze hebben het over kinderen ‘nemen’ of ‘maken’. Ze hebben er voor hun gevoel ook recht op om dat te doen wanneer ze willen, ongeacht hun leeftijd en ongeacht de soort relatie die ze als aanstaande ouders hebben. Kinderen krijgen lijkt in zeker opzicht een onderdeel van de consumptiemaatschappij. Sommige mensen schaffen een hond aan, anderen een kind. Het liefst eentje met zo min mogelijk mankementen. Aanstaande ouders hebben er ook recht op om een zwangerschap te onderbreken, als de natuurlijke gang van zaken ongelukkig uitkomt of als de natuur hun een gehandicapt kind gaat geven. In Nederland gebeurt dat 33.000 keer per jaar (bij Nederlandse en buitenlandse vrouwen). Daarbij zijn dus 66.000 ouders betrokken! Als mensen een abortus laten plegen, gebeurt dat waarschijnlijk veelal in een situatie van pijn of wanhoop. Toch vraag ik me in het algemeen af: als toekomstige ouders bereid zijn een ongeboren vrucht weg te laten halen, welke kijk hebben ze dan op de kinderen die ze wel gekregen hebben of nog gaan krijgen? Zijn dat dan soms producten die je alleen maar aanvaardt als ze je goed uitkomen? Kinderen die als een product ‘genomen’ worden zouden echter wel eens liefde tekort kunnen komen.

Sommige mensen doen veel moeite om een nakomeling te krijgen. Jarenlang tobben ze met ogenschijnlijke onvruchtbaarheid of zwangerschappen die mislukken. Het ziekenhuis wordt ervoor bezocht. Doktoren kunnen erbij helpen om desnoods via reageerbuisbevruchting een kind te verwekken (ivf). Anderen gaan over tot adoptie van een kind. Ivf en adoptie laten nog duidelijker dan bij een vanzelfsprekende zwangerschap zien dat er in de kinderwens altijd óók de drijfveer van het eigen geluk zit. Dat speelt bij alle ouders een rol. Het is echter dubieus, als dat de belangrijkste achtergrond van het verlangen naar een kind is. Kinderen zijn dan middel en geen doel. Ze zijn niet meer dan het verlengstuk van de ambities van de ouders. Ze moeten beantwoorden aan de verlangens van pa en ma. Vandaar al die ouders die hun kind bij het opgroeien zo hoog mogelijk willen krijgen op de ladder van school of sport of baan. Als ouders vooral het eigen geluk beogen, krijgen ze het moeilijk als hun kind niet in het ideale plaatje past. Hoeveel liefde krijgt hun kind dan nog? Als het oudergeluk doel van kinderen krijgen is, kunnen ouders hun kinderen ook betrekkelijk makkelijk in de steek laten. Sommige ouders, die stralen van geluk bij de geboorte van hun kind, nemen na een paar jaar de benen omdat ze met een andere partner gelukkiger denken te zijn. Dan komen er weer nieuwe gelukskinderen, de ‘tweede leg’. Gezocht geluk is een wankele gezinsbasis. Weet je dat in Nederland elk jaar vele tienduizenden thuiswonende kinderen te maken krijgen met gehuwde of samenwonende ouders die uit elkaar gaan (Diekstra, 163)?

Een deel van de ouders is te weinig emotioneel betrokken op hun kinderen. Vaders hebben dat doorgaans erger dan moeders. Ze zijn veel met zichzelf bezig en met hun eigen ontplooiing. De opvoeding van de kinderen wordt voor een belangrijk deel overgelaten aan anderen. Het werkritme van ouders loopt niet parallel met het schoolritme van de kinderen. Ze hebben kinderen gekregen, maar hebben er ten diepste niet zo veel mee. Of ze waren er gelukkig mee, tot de kinderen inspanning en zelfverloochening gingen vragen. En over de betrokkenheid van de vaders gesproken: er zijn veel kinderen die ’s avonds gaan slapen zonder dat ze die dag gesproken hebben met hun (biologische) vader. Soms leeft hij in hetzelfde huis, maar ontbreekt het aan contact. Dan praten we over afzijdige vaders. In andere gevallen woont hun vader niet eens bij hen. De echtscheiding van de ouders heeft het contact beperkt of onmogelijk gemaakt. Van de kinderen met gescheiden ouders woont 75% bij de moeder, 15% afwisselend bij vader en moeder en 10% bij de vader (Diekstra, 163). Er zijn dus veel vaders (grotendeels) afwezig in de opvoeding van de kinderen.

Ik zwijg hier nog maar over vaders die hun kinderen lichamelijk en/of psychisch mishandelen. Jeugdzorg verstrekt daarover regelmatig onthutsende cijfers. Ook die vaders hebben kinderen gewild. ‘Waarom?’ vraag je je af. Vaderloosheid, letterlijk of figuurlijk, of het hebben van een hardvochtige vader is niet goed voor de ontwikkeling van kinderen. Hun zelfvertrouwen raakt beschadigd. Ze gaan soms rare dingen doen.

De grootste verandering in je leven

Ik keer weer terug naar jou als vader. Ik hoop temeer, gelet op wat ik in de vorige paragraaf geschreven heb, dat je kind vooral uitdrukking en doel van de liefde van jou en je vrouw is. Dat gaat ook op als je kind een adoptiekind is: jij en je vrouw wilden een kansarm kind laten delen in jullie liefde en voorspoed.

Toen je eerste kind zich aankondigde begon de grootste verandering in je leven. In het huwelijksbootje stappen is leuk, maar dat verandert alleen maar je levensomstandigheden. Verder kun je, zolang je nog samen bent, je eigen leventje leiden. De komst van je kind veranderde jouw bestaan. Je levensperspectief werd anders. Je leven kreeg een ander doel. Je nam voor de geboorte je vadertaak al een klein beetje op je door mee te leven met je vrouw. Het kind dat zich aankondigde was immers ook het kind van jouw liefde! Je bracht je vrouw wellicht ontbijt op bed, omdat ze anders misselijk werd. Misschien maakte jij een kinderkamer in orde door een bestaande kamer te verbouwen. Na de geboorte van je kind stapte jij ’s nachts met een trots gevoel je bed uit om je kind je vrouw aan te reiken voor de voeding en hem daarna te verschonen. Wekenlang (maandenlang?) was de baby er de oorzaak van dat jij en je vrouw slaap tekortkwamen. Je had geen keuze. Je ontdekte namelijk dat de pasgeborene als kleinste aanwezige de grootste baas in huis werd. Als je zoon of dochter schreeuwde, moest alles wijken, zelfs op ongelegen momenten. Voor het eerst voelde je je gebonden als je omwille van je kind bijvoorbeeld thuis moest blijven. Het was soms zwaar en tegelijk waren jullie blije mensen.

Jij doet je best als beginnend vader. Je hoort je dochter huilen. ‘Moet ze soms verschoond worden?’ ‘Als jij dat wilt doen, graag!’ Je haalt haar uit de wieg – en daar sta je dan. ’t Is wel een gedoe. Haar luier heeft gelekt. Het rompertje is nat. Het lakentje is ook vies. Je bent een poosje bezig om kind en bed weer schoon te krijgen. Je vindt zelf dat je niet heel handig, maar wel goed bezig bent. Dan hoor je je vrouw roepen. ‘Je moet praten! Jij kletst niet met Melody. Je moet haar niet in stilte verschonen. Dat heb ik je nou al drie keer gezegd.’ Met een zucht antwoord je: ‘Ik zou niet weten wat ik tegen zo’n kleintje zeggen moet. Ze zegt toch niets terug!’ De zucht van je vrouw die je beneden hoort, klinkt nog harder dan die van jou.

Het zou kunnen dat jij wat langzamer op gang kwam in je vaderrol dan ik hier geschetst heb. Misschien heb je steken laten vallen. Na negen maanden voorbereidingstijd had je de kinderkamer nog niet klaar. Je kwam ’s nachts niet je bed uit om vrouw en kind te helpen. (‘Ik houd niet van poepbroeken!’ – Ach, kom, kerel, die had je zelf vroeger ook en toen hebben ze jou ook verschoond!) Dat zal je vrouw niet leuk gevonden hebben! Misschien liep je emotioneel achter in de beleving van je vaderrol. Dat is iets anders. Je deed wat een (aanstaande) vader moest doen, maar je voelde je nog geen vader. Daardoor was je na de geboorte niet zo enthousiast als je dacht dat je zou moeten zijn. Je zei het tegen niemand, maar je vrouw betrapte je erop. Je kon zomaar langs de wieg lopen zonder er een blik in te werpen en dat zag zij. Je wist ook werkelijk niet wat je tegen je kleine kindje kon brabbelen en dat hoorde ze. Het zou kunnen dat je vrouw daarom zelfs een beetje teleurgesteld was in jou. Dat is dan waarschijnlijk niet terecht.

Nogal wat mannen hebben een tijdje nodig om te wennen aan de vaderrol. Dat is dan geen teken van gebrek aan liefde voor vrouw of kind. Een vrouw heeft tijdens de zwangerschap al een band met haar kind gekregen. Daardoor heeft ze een voorsprong op haar man in haar ouderrol. Wees ook nuchter: vrouwen hebben doorgaans meer met kleine baby’tjes dan mannen. Sommige mannen komen pas echt in hun vaderrol op gang tegen de tijd dat ze met hun kind kunnen spelen of het kunnen voorlezen. Dit zeg ik niet om kersverse vaders lui te maken, maar wel om hen in dit opzicht gerust te stellen.

Het vaderschap maakte van jou een ander mens, omdat je een nieuwe verantwoordelijkheid op je schouders voelde liggen, die je nooit meer ongedaan kunt maken. Al zou jij naar de Noordpool vluchten, je kind blijft altijd jouw kind. Als je kind vrucht en doel van liefde is, heb je de nieuwe verantwoordelijkheid met blijdschap op je genomen. Jij bent dan ook bereid om je in te spannen voor je kind. Je wilt in het belang van vrouw en kind(eren) keuzes maken die goed zijn voor hun geluk, al moet jij er soms een offertje voor brengen. Dat is wel eens moeilijk. Misschien heb je wel een kind met lichamelijke of geestelijke beperkingen. Soms is zo’n kind het zonnetje in huis. Meestal vraagt het extra energie. Ook gezonde kinderen kunnen op een gegeven moment meer dan normale zorg van ouders vragen. De draaglast in de opvoeding is wel eens groter dan de draagkracht. Daarom ben ik blij als er boven aan jullie geboortekaartje stond: ‘Met dankbaarheid aan God…’ Misschien stond er een andere verwijzing naar Hem, een bijbeltekst bijvoorbeeld. Hij is degene die jullie zijn liefde schenkt als krachtbron om ook in moeilijke momenten er te zijn voor je kind(eren).

Waarom ben je vader geworden? Omdat je er samen met je vrouw voor gekozen hebt. Omdat je liefde wilt doorgeven. Het is je overkomen, maar niet zomaar. Gód heeft je een kind toevertrouwd. Dáárom neem jij de verantwoordelijkheid op je om zo goed mogelijk vader te zijn. Daarvan wordt je kind gelukkig en – in deze volgorde – jij dan ook.

Later

Je wilt een zo goed mogelijke vader zijn. Wat stel je je daarbij voor? Om deze vraag te beantwoorden, nodig ik je uit om (ver) vooruit te denken.

Ds. Van der Steen, als predikant verbonden aan het verpleeghuis, heeft een gesprek met de nabestaanden van de heer Korpel. Deze is op 86-jarige leeftijd overleden. Er zijn zes kinderen en schoonkinderen bij het gesprek ter voorbereiding van de begrafenis. De predikant vraagt: ‘Wat heeft jullie vader voor jullie betekend?’ Er volgt een grote stilte. Dan zegt een zoon, aarzelend: ‘Dat kan ik moeilijk zeggen. Hij heeft niet zo veel voor mij betekend. Hij was vooral de afwezige in ons leven. Mijn moeder heeft ons opgevoed. We weten niet beter dan dat hij werkte en op het sportveld was of thuis zat te slapen.’ De andere kinderen herkennen dit. Geen van hen wil een in memoriam uitspreken tijdens de rouwsamenkomst. Als die gehouden wordt, spreekt de predikant en inderdaad, er is ook iemand van de voetbalvereniging die kort het woord voert. ‘Meer dan vijftig jaar heeft Korpel zijn beste krachten gegeven aan onze club…’

Het is niet zo’n voor de hand liggende vraag, maar ik ga haar nu stellen, want nú moet je er een antwoord op hebben. Dat antwoord is mede bepalend voor de invulling van je vaderschap, waarvan je nu misschien nog aan het begin staat. Hoe wil jij dat je kinderen later over jou spreken, als jij er niet meer bent? Wat wil jij hun nu geven, waarvoor zij je straks dankbaar zijn als jij gestorven bent? Ik kan ook vragen: wat hoop jij dat je zoon of dochter tegen jou als vader zegt op zijn of haar trouwdag? Toch is de begrafenistoespraak nog even iets treffender. Als die gehouden wordt, is je aardse leven voltooid. Je kunt nooit meer een betere of andere vader worden. Hoe wil jij dat jouw kinderen dan op jouw vaderrol terugkijken? Ik heb hierboven een stukje tekst geschreven over de vaderrol van de heer Korpel. Is dat jouw ideaal? Zijn beste krachten gaf hij aan zijn werk en de voetbalvereniging. De restanten van zijn inspanningen waren voor het gezin. Wat wil jij dat jouw kinderen eens zeggen? Ik doe wat suggesties. Straks zeggen je kinderen:

Mijn vader kon best kritisch zijn, maar hij steunde mij door dik en dun.

Met mijn vader kon ik praten.

Mijn vader was mijn voorbeeld.

Mijn vader was een echte gezins- en familieman.

Mijn vader bedacht leuke en gezellige dingen. Hij heeft veel voorgelezen toen ik klein was.

Mijn vader was wel druk met z’n werk en praatte niet veel, maar voor mijn gevoel was hij er altijd op het goede moment bij.

Mijn vader was heel goed voor mijn moeder. Dat gaf haar energie om er ook voor ons te zijn.

Mijn vader stond ergens voor, maar kon ook relativeren.

Mijn moeder was een slaapkop en daarom stond mijn vader altijd ’s avonds en ’s nachts voor ons paraat als er iets was.

Mijn vader had een band met God. Hij heeft meer dan eens persoonlijk met mij gebeden.

Mijn vader was streng, maar altijd eerlijk in de opvoeding.

Zet eens een kruisje bij wat jij belangrijk vindt van de rij hierboven, vul aan met je eigen ideeën. Stel je ook voor dat je kinderen later negatieve dingen over je zeggen, zoals:

Mijn vader had nooit belangstelling voor mij.

Mijn vader was een egotripper. Als hij maar in het middelpunt stond, was hij gelukkig. Zijn gezin diende als versiersel voor zijn leven.

Mijn vader meed persoonlijke gesprekken. Die liet hij aan mijn moeder over.

Mijn vader zei eigenlijk alleen maar negatieve dingen tegen de kinderen. ‘Kijk uit, niet doen, houd op, nee natuurlijk niet, ben je nou helemaal gek?’ en dergelijke.

Mijn vader was een driftkikker. Zijn handen zaten los.

Mijn vader heeft zich doodgewerkt. We waren hem jong kwijt doordat hij op 45-jarige leeftijd al een hartstilstand kreeg.

Mijn vader was toen wij klein waren, vaak voor zijn werk in het buitenland. Daardoor heb ik nooit een goede band met hem gekregen.

Mijn vader hielp ons altijd, maar luisteren kon hij niet. Hij was altijd onrustig.

Mijn vader was rechtlijnig en plichtsgetrouw, maar zo gevoelloos.

Mijn vader heeft nooit met ons over God gesproken.

Wat gaat er door je heen als je kinderen later zo op jouw leven terugkijken? Als jij zo niet herinnerd wilt worden, weet je wat je nu te doen staat. De waardering van kinderen heeft vaak te maken met de relatie die ze met hun vader hebben of hadden. De negatieve opmerkingen hebben vaak te maken met de wijze waarop hun vader bezig is of was met de dingen naast het gezin, zoals zijn werk. Pa gaat voor de prestatie(s) in zijn leven en de kinderen hopen juist op een goede band. Hier zet ik ze zwart-wit tegenover elkaar. Er hoeft in werkelijkheid niet zo’n tegenstelling te zijn. Een vader kan én veel tijd in zijn baan investeren én een goede relatie hebben met zijn kinderen. In de praktijk blijkt dat evenwicht toch wel moeilijk te vinden te zijn. Iemand die veel thuis is en niet voor zijn werk leeft, is trouwens nog niet automatisch een betere vader.

Overigens wil ik hier wel verraden wat vrijwel alle kinderen van hun vader verlangen en bij een terugblik op hun jeugd graag zouden willen vertellen:

Mijn vader had tijd voor mij.

Mijn vader luisterde naar mij en probeerde mij te begrijpen, zonder dat hij direct overal oplossingen voor bedacht.

Mijn vader sprak waardering uit en stimuleerde mij.

Mijn vader toonde liefde voor mijn moeder en ons als kinderen.

Mijn vader gaf grenzen aan, zonder dat hij een autoritaire baas was.

Zou het moeilijk voor je zijn om hieraan te werken?

Wie wil je achterlaten?

Ik kan de vraag ook omdraaien. Niet: hoe denken je kinderen over jou als jij er niet meer bent? Maar: welk soort kinderen wil jij achterlaten als volgende generatie? Dat werpt ook een boeiend licht op jouw kijk op vaderschap. Zul jij als je oud bent, vooral trots zijn als al je kinderen een goede opleiding gehad hebben en een behoorlijk inkomen hebben? ‘Ze zijn allemaal goed terechtgekomen!’ zeggen de bejaarde ouders dan tegen hun vrienden. Of geniet jij het meest als je zoon schaatser is geworden en je dochter fotomodel? Of ben jij tevreden als je kinderen gewoon gelukkig zijn, al wonen ze in een eenvoudig optrekje en hebben ze een dito baan? Of is het jouw hoogste vreugde als je weet dat ze een kind van God zijn en daarnaar leven? Of ga je voor een combinatie? Ook hier zijn veel mogelijkheden. Afhankelijk van jouw keuzes ga je je vaderschap invullen.

Ik weet niet waarvoor jij kiest. Laat ik zeggen wat volgens mij goed is om voor ogen te houden.

Misschien denk je de wereld te verrijken met je eigen bedrijf. Of misschien denk jij de christelijke gemeente op te bouwen met je taak als oudste of ouderling. Dat is allemaal belangrijk. Het grootste geschenk dat jij samen met je vrouw de samenleving en de gemeente van Christus kunt nalaten, zijn evenwichtige kinderen die stevig in het leven staan. Aan mensen die in balans zijn, is dringend behoefte. Of ze een titel krijgen, doet er dan niet toe. Je kunt wensen dat jouw kind opvolger wordt op de boerderij en in die richting ga je je zoon opvoeden. Veel belangrijker is dat je zoon een evenwichtige kerel wordt, al komt hij nooit op de boerderij.

Jij verrijkt kerk en wereld als je gelukkige kinderen achterlaat. Welke kinderen zijn dat? Rijke kinderen, die alles hebben wat hun hartje begeert, zijn meestal niet de gelukkigste. Wat echt geluk is, kun je zelf zien. Kijk naar kinderen die spelen. Ze vragen zich niet af wat het nut is van hun spel. Ze doen het gewoon. Ze filosoferen niet over de zin van het leven. Dat doen tobbers en filosofen. Ze hebben gewoon zin in het leven. Ze genieten van ogenschijnlijk zinloos klodderen met zand en water. Als jij daarnaar staat te kijken als vader, geniet jij ook. Als jouw kinderen ’s morgens wakker worden met zin in de dag, zijn ze gelukkig. Ze zijn gewoon blij met wat er komt. Dat wordt uiteraard wel aangevochten. Het leven van jouw kinderen zal ook niet altijd leuk zijn. Misschien krijgen ze als adolescent wel last van depressieve gevoelens. Als jij als vader met je vrouw hen dan kunt helpen om weer gewoon zin te krijgen in de dag van vandaag, geef je ze houvast. Dat heeft alles met het geloof in God te maken. De Here Jezus laat horen dat eenvoudig geluk gevonden wordt in het leven bij de dag, in het vertrouwen op God en in het zoeken van zijn koninkrijk (Mat. 6:25-34). Als jouw kinderen gelukkig zijn, gewoon zin in hun leven hebben, hoe zou dan hun hemelse Vader naar hen kijken? Ik denk dat Hij geniet. Daarvoor heeft Hij hun het leven geschonken.

Jij verrijkt de samenleving als je kinderen achterlaat met besef van goed en kwaad, met moreel besef. Dat is belangrijk in een samenleving die kapot gaat aan grenzeloosheid. Het individualisme (ikke, ikke, ikke!), hedonisme (leve de lol!) en materialisme (consumeren!) vieren hoogtij. De hele samenleving doet eraan mee, al zijn de verschillen groot. De grenzeloosheid van de een bestaat uit jagen naar een topsalaris, het bewonen van een groot huis, het hebben van veel bezit en het genieten van verre vakanties. De grenzeloosheid van de ander bestaat uit roken en blowen en drinken en rommelen met seks. Criminaliteit is er in de onder- en in de bovenwereld. Er zijn stelende winkeldieven en graaiende directeuren. Niet alleen de samenleving lijdt onder het dikke-ik van veel mensen. Het milieu, de schepping zucht er ook onder. Zelfs niet- gelovigen maken zich druk om de verschuivingen in het morele besef bij oud en jong (Spangenberg, 95, 140). Als jij kinderen achterlaat die alle verleidingen tot zelfverrijking als bankier kunnen weerstaan of die als verpleegkundige geen linnengoed uit het ziekenhuis achteroverdrukken, heb je ze goed opgevoed. Jij hebt hun geleerd wat rechtvaardigheid en trouw inhouden. Ze varen een moreel zuivere koers. Jij hebt hun, samen met je vrouw, voorgeleefd wat liefhebben is en wat God vraagt in zijn geboden. Jij hebt hen laten horen en zien dat de bron van een goede levenswandel een ootmoedige omgang met God is. Dat is wat God goed noemt (Mi. 6:8). Dat is waar een wereld vol onrecht en liefdeloosheid op wacht. Als jouw kinderen aan het goede leven een klein beetje mogen bijdragen in hun gezinnen, kerk en samenleving, mag je dankbaar zijn. Dit zeg ik, ook al zal jouw opvoeding genoeg gebreken hebben.

Aan de slag

Jij hebt een kind of kinderen gekregen en wilt een goede vader zijn. Je wilt eraan werken dat zij opgroeien tot evenwichtige volwassenen. Je hoopt dat ze gelukkig worden. Je wilt dat ze morele verantwoordelijkheid gaan dragen. Daar ga ik maar van uit. Wat nu? Om iets goeds te bereiken in jouw gezin, moet jij zelf je schouders eronder zetten. Je mag als vader je betrokkenheid bij de opvoeding niet uitstellen. Als jij met je kind pas gaat spelen zodra het gaat praten, heb je het kind al tekortgedaan. En als je je inhoudelijk pas met de opvoeding van je kind gaat bemoeien als het op tienjarige leeftijd vreemde dingen doet, ben je misschien al te laat om het te corrigeren. Je loopt niet achter de ontwikkeling van je kind aan, maar probeert die juist een stapje voor te blijven. Dat vraagt oplettendheid en inspanning. Je mag niet weglopen uit je vaderrol. Dat zal niet altijd gemakkelijk zijn, maar wees daarin een vent! Jij kijkt niet toe hoe je vrouw de kinderen opvoedt. Samen met haar ga jij aan de slag – elke dag. Voor opvoeders zijn er geen vakantiedagen.

Wat de belangrijkste aandachtspunten voor de opvoeding zijn, met het oog op de balans die je wilt bereiken in het leven van je kinderen, komt in het volgende hoofdstuk aan de orde.

Het gesprek met vrouw en kinderen

Elk hoofdstuk sluit ik af met een paar opmerkingen voor het gesprek met je vrouw. Zij is je kameraad en je tegenover. Ze steunt je en houdt je de spiegel voor. Ik vind het prima als je met je collega’s praat over de opvoeding van je kinderen. Ga zeker mee naar de opvoedingskring van je christelijke gemeente. Vergeet het gesprek met je vrouw echter niet. Dat is nog belangrijker, al is het soms moeilijker. Je kent elkaar immers en weet van elkaars irritaties en zwakke plekken. Probeer in het gesprek eerlijk te zijn over persoonlijke en wederzijdse verwachtingen en eventuele teleurstellingen. Als dat gesprek goed loopt, is dat niet alleen een stimulans voor je ouderschap, maar ook voor je relatie. Misschien ben je het gewend om net zoals in je verkeringstijd met je vrouw persoonlijke gesprekken te hebben. Dan vraag ik niets moeilijks. Als je er tegen opziet, omdat je al lang geen goed gesprek gehad hebt, neem dan eerst een mooie bos bloemen mee… dan vraagt zij misschien… en dan zitten jullie voor je het weet te praten.

Naar aanleiding van dit hoofdstuk wil ik het volgende voorstellen:

Praat met je vrouw over het doel waarmee jullie vader en moeder geworden zijn.

Zeg tegen haar wanneer jij denkt dat jouw vaderschap geslaagd is. Denkt zij hetzelfde over jouw kijk op vaderschap? Waarin wel, waarin niet? Vindt zij dat jij jouw idealen waarmaakt? Vraag of ze haar standpunt illustreert.

Noem je eigen zwakke punten in je vaderschap en praat erover hoe je vrouw jou kan helpen daarmee beter om te gaan.

Sluit je gesprek af met het lezen van Psalm 127. Zeg wat je ervan kunt leren voor je vaderschap.

Als je toch over je vaderschap aan de praat gaat, vergeet dan je kinderen niet. Om hen gaat het immers. Als ze oud genoeg zijn, vraag dan eens wat zij een goede vader vinden. Laat ze maar vertellen wat ze leuk of niet leuk vinden van jou. Het makkelijkst praat je over zulke persoonlijke vragen als je er juist niet voor gaat zitten. Denk aan: onder de afwas (wat jammer nou, al die vaatwasmachines!), in de auto, als je samen loopt of fietst.  