Connie Luyt

Regen voor de Serengeti

Vertaling Dorienke de Vries

Van Connie Luyt verscheen eveneens bij Uitgeverij Mozaïek: Schaduw over Afrika

Ontwerp omslag Wil Immink

Vertaling Dorienke de Vries

Oorspronkelijk verschenen bij Human & Rousseau, een imprint van NB Publishers, Kaapstad, Zuid Afrika.

Oorspronkelijke titel Reën oor die Serengeti

ISBN 978 90 239 1047 3

NUR 342

© Afrikaanse versie 2009 Connie Luyt

© Nederlandse versie 2010 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9333 9

Van de auteur

Dit verhaal heeft raakvlakken met mijn vorige boek, Schaduw over Afrika, en veel van de personages daaruit verschijnen opnieuw ten tonele. Toch staat het verhaal op zichzelf en is het geen vervolg te noemen. Wanneer die raakvlakken een rol spelen, probeer ik de omstandigheden enigszins toe te lichten, voor het geval de lezer de details is vergeten of het vorige boek niet heeft gelezen. De personages zijn en blijven pure fantasie. Zelfs wanneer ik historische figuren opvoer onder hun echte naam, heb ik hun nog bepaalde eigenschappen toegedicht die alleen op papier bestaan. De resultaten van mijn historisch onderzoek zijn uiteraard zo nauwkeurig mogelijk verwerkt, maar hier en daar heb ik toch van mijn recht als schrijver gebruikgemaakt door tijd en plaats van bepaalde gebeurtenissen te veranderen, omdat dit voor mijn verhaal beter uitkwam.

Vooraf wil ik mijn uitgever bedanken voor het in mij gestelde vertrouwen, en Janita Holtzhausen, mijn bekwame en betrokken redacteur, voor haar goede raad en enthousiasme. Dank ook aan Erika Murray-Theron, Dioné Prinsloo en Retha Luyt, die de tijd hebben genomen om het manuscript door te lezen en die me zulke goede adviezen hebben gegeven. Dank aan D-M-H voor alle inspiratie en geduld.

En dank aan Gretchen en John voor jullie aanwezigheid – het afscheid valt me zwaar.

Connie Luyt

Pretoria, oktober 2009

Lijst van personages

Oost-Afrika

John Barklin – safarigids

Tom van Breda/Barklin/Ouman – Johns vader

Maia van Breda – Toms vrouw

Simon van Breda – Toms zoon

Christine Newman – Toms dochter

Craig Newman – Christines man

Emily Barklin – Johns moeder

Pamela Rutledge – vriendin van John

Wangari – vriend van Tom en John

Warrick Hadden – Johns compagnon

Rexon ole Lesidia – vriend van John

Mary Leakey – antropologe en paleontologe

Selika – Rexons oma

Kipinget – Rexons vrouw

Ndika – Rexons broer

Sam Berman – toerist

Emma Berman – Sams dochtertje

Berlijn

Gretchen Schmidt – fotografe

Marianne Mandel – Gretchens moeder

Rozl Mandel/Schmidt – Gretchens tweelingzus

Oom Willi Schröder – een oude, Berlijnse man

Werner Schmidt – Gretchens vriend

Erich Meinke – Gretchens man

Gardi Kruger (Hensel) – Gretchens dochter

Helmut Hensel – Gardi’s man

Veruschka Vablenska – vriendin van Gretchen

Een

‘Voor een foto doet Gretchen Schmidt echt alles!’

Ik weet dat dit van mij gezegd wordt, door verslaggevers en redacteurs, door vrienden en vijanden – en dat niet alleen in Duitsland. Zij zal zich zelfs – zoals vandaag – verstoppen in een bos in het hoogland van Kenia om het volmaakte plaatje te kunnen schieten. Van een begrafenis nog wel.

Het is niet altijd makkelijk om Gretchen Schmidt te zijn. Het is een combinatie van instinct, puur geluk en aanpassingsvermogen, dat laatste vast en zeker ook. Zou dat soms de erfenis van mijn Boerenopa zijn?

Het is anders vochtig en koud in dit akelige bos. Ik kan best tegen een beetje ongemak, maar er hangt hier iets onheiligs tussen de bomen – een soort boosaardigheid die met ijzige vingers in mijn nek kietelt. Ondanks de zonneschijn voel ik op deze plaats een onderliggend verdriet dat niets met die begrafenis te maken heeft. Het is een oud verdriet, de thahu waarover de oude Kikoejoe-eigenaar van de boerderij het had – een besef van moeiten en tranen van lang geleden.

De camera beweegt even. Tegen de stam van de boom waarachter ik verborgen sta, zoek ik steun voor mijn hand en de lange lens. Ik trek mijn jas dichter om mijn schouders. Er is geen spoor te bekennen van de arrogante jongeman die me hierheen gebracht heeft. Hij zal wel wachten; ik heb hem geld beloofd als hij me naar de Landcruiser terugbrengt.

Ik ben nu al twee weken in Kenia en ik heb in die tijd veel moeite moeten doen om John Barklin te zien te krijgen. Gelukkig kon ik de tijd nuttig gebruiken door foto’s te maken voor mijn tentoonstelling van volgende maand. Toch vergat ik geen moment het eigenlijke doel van mijn reis naar Kenia: dat ik hem wilde zien en zo mogelijk met hem praten. Dat ben ik aan Gardi verplicht.

Het lukte me niet een plaats te reserveren voor een safari die door hem wordt geleid – volgens mij is hij altijd al maanden van tevoren volgeboekt. Ondertussen ben ik er wel achter gekomen dat hij een lodge aan het bouwen is, maar dat die nog niet zo ver is dat hij er gasten kan ontvangen. De meisjes op het kantoor van Wilderness hebben duidelijk instructies om geen inlichtingen over iemands persoonlijk leven te geven. Ondanks dat heb ik wel van hen begrepen dat hij niet getrouwd is.

Het was puur geluk dat ik net in het kantoor was toen een van de meisjes vertelde dat John Barklin terug zou komen voor de begrafenis van zijn vader. Een quasitoevallige ontmoeting met hetzelfde meisje, net na sluitingstijd, en een of twee glazen wijn in het Thorn Tree Café verschaften me vervolgens de informatie waarnaar ik op zoek was.

Dat stuk van het verhaal was anders nog eenvoudig vergeleken bij de moeite die het me kostte om de weg te vinden naar Nyahururu, vlak bij Thompson’s Falls. Vervolgens hoorde ik van de predikant daar dat de dienst vanochtend gehouden zou worden op de boerderij met de naam Tene-na-Tene. ‘Uitsluitend voor de familie.’

Wat nu te doen? Langer blijven kon ik niet en onverrichterzake teruggaan wilde ik niet. Ik moest er iets op verzinnen. Dus ben ik hier gisteren al wezen kijken. Er was een heleboel geld voor nodig om Kamau, de verslonsde eigenaar van de boerderij, zo ver te krijgen dat hij zijn gemelijke zoon de opdracht gaf mij de plek van het graf te wijzen.

Hoe loop je iemand toevallig tegen het lijf bij de begrafenis van zijn vader? Je kunt hem moeilijk langs de weg opwachten. Toen heb ik maar besloten te doen wat ik het beste kan: fotograferen.

Bovendien heb ik in de jaren achter de Muur de lessen van oom Willi al met succes toegepast: ‘Mensen die voor een foto poseren, verraden onbewust al veel van zichzelf, maar pas als ze geen weet van de camera hebben, komt hun ware aard aan het licht.’ Wat zal het oog van mijn camera over John Barklin registreren? Hopelijk iets wat ik naar Gardi mee terug kan nemen om haar van haar voornemen te doen afzien.

In mijn ziel hangt nog steeds de kille triestheid die overbleef na mijn laatste ontmoeting met haar, in mijn flat in Berlijn. Roodbehuilde ogen en bloedloze lippen. Vier blauwe vingerafdrukken op haar bovenarm en geelgroene kneuzingen rond haar polsen en op haar ene wang. En wat er verder nog verborgen ging onder de sjaal om haar hals, haar witte blouse en haar lange spijkerbroek, wilde ik liever niet weten.

‘Ik ben zo bang, Gretchen! Help me, alsjeblieft! Vanaf dat we terug zijn uit Afrika is hij waanzinnig jaloers.’ Telkens weer wreef Gardi over haar bovenarmen. ‘Er was daar een man… John Barklin. Ik droom nu van hem. Ik wil weg, terug naar hem, maar Helmut heeft mijn bankrekening geblokkeerd en ik heb geen geld.’

Haar dunne stemmetje en haar lege ogen houden mij ’s nachts nog steeds uit de slaap.

‘Maar stel nou dat je daar aankomt en hij blijkt een vrouw en kinderen te hebben? Of hij heeft een relatie? Wat doe je dan?’

‘Wil jij dat niet voor me gaan uitzoeken, Gretchen? Als je hem zelf ontmoet, zul je het wel begrijpen. Je wou toch altijd nog eens naar Afrika. Toe, alsjeblieft?’

Het was het enige wat ze ooit van me heeft gevraagd. Hoe kon ik het haar dan weigeren?

Een fourwheeldrive klimt brullend tegen de helling omhoog. Ik schok overeind van schrik en moet de lens opnieuw tegen de boom stabiliseren. Een portier slaat dicht. Mijn hart begint sneller te kloppen en mijn vinger vindt trefzeker de sluiter van de camera.

De man komt in zicht. Dat moet hem zijn: John Barklin.

Mijn hart klopt te snel.

Een lange man is het, op een bepaalde manier aantrekkelijk. Klik. Bruingebrand, een wit overhemd met open hals. In zijn hand een schop, waarmee hij dadelijk begint te spitten. Klik. Pakt zijn zakdoek, veegt zijn voorhoofd af, graaft weer door. Als in een droom, bijna mechanisch.

Waar zou hij nu aan denken? Zijn kaken strak, zijn mond een dunne streep. Van verdriet of van ergernis? Hij doet een stap terug, zijn gezicht staat uitdrukkingloos. Hij keert zich om. Meer auto’s, meer dichtslaande portieren, en stemmen.

Vier mannen die de kist dragen. De man die samen met John vooraan loopt, kan zijn broer zijn; er is iets vergelijkbaars in hun houding. Dan de predikant van gisteren. De vierde man neemt je meteen voor zich in – de ogen, de zachte trek om de mond, de beginnende kaalheid.

Achter hen lopen een paar vrouwen. De voorste is zeker al zeventig en ze kijkt strak naar de kist daar voor haar. Ze draagt lichtgrijze kleren en heeft haar haren in een losse knot opgestoken. In haar handen, waar de aderen dik en blauw bovenop liggen, heeft ze een bos bloemen. Links van haar trekt een vrouw van middelbare leeftijd aan haar te krappe jasje en rechts loopt een donkerharige vrouw in een lange zigeunerrok, met een jongetje aan de hand en een peuter op haar heup.

Zou dat Johns vrouw zijn?

Nee. De man met de zachte ogen komt naast haar staan en legt even zijn hand tegen haar wang, voordat hij de peuter van haar overneemt. De lens die haar dichterbij haalt, laat een doorleefd gezicht zien, met verdrietige ogen.

Een beetje achteraf staat een groepje Kikoejoes. Ze vormen met hun grauwe kleren en donkere huid een schril contrast met de anderen. Door de sterke lens is duidelijk te zien dat bij Kamau de tranen over de wangen lopen.

Weer een waarom. Kent hij die mensen dan?

Ik richt de camera weer op John en met de telelens krijg ik hem nu scherper en dichterbij in beeld. De weemoed op zijn gezicht is zo hartverscheurend, dat ik de camera weer laat zakken; ik schaam me plotseling voor de manier waarop ik in zijn privéleven binnendring.

Ik ben niet meer wie ik vroeger was. De Gretchen die er niet voor terugschrok om met haar cameralens het leed en verdriet van anderen bloot te leggen, bestaat allang niet meer. De huivering in mijn binnenste bevestigt dat mijn vijftigste verjaardag alweer een poosje achter mij ligt.

Zo veel doden. Zo veel begrafenissen. Zelfs die waar ik niet bij kon zijn, blijven rondspoken in mijn hoofd. Wie zal de volgende zijn? Er loopt een koude rilling over mijn rug.

Klik, klik. Johns gezicht fascineert me. In de lijnen om zijn mond lees ik verdriet en onverstoorbaarheid. En nog iets. Woede? Hij is een man die verder kijkt en meer doorheeft dan je zou denken. Voel ik me daardoor nu zo ongemakkelijk?

Langzaam daalt de kist in het graf. Stof ben je en tot stof zul je weerkeren – dat is de weg van de mens.

Meteen klinkt in mijn gedachten duidelijk de stem van oom Willi, en ik zie hem weer staan, met zijn Bijbel tegen zijn borst gedrukt. Ik ben weer het kind in de kelder, ruik het zweet van te veel mensen die leven in voortdurende angst voor de dood, terwijl het stof op ons neerdwarrelt en in de straten van Berlijn de bommen ontploffen. Het verdriet dat me nu naar de keel vliegt, is even heftig als onverwacht.

Zelfs wanneer de stemmen rondom het graf allang zijn verstomd en de auto’s zijn weggereden, zit ik nog steeds in het bos. Met mijn vingertoppen volg ik de groeven en de barsten in de ruwe grijze boombast, alsof ik daarin mijn eigen weg naar de toekomst probeer te vinden. Onder mijn handen weet ik oude jaarringen en ontelbare seizoenen en dat maakt me onverklaarbaar verdrietig.

Als lang vervlogen herinneringen verkruimelen de bladeren tussen mijn vingers; alleen een lichte stofgeur blijft hangen. In het spel van zon en schaduw tussen de takken verschijnen brokstukken van mijn leven, als de fragmenten van een film.

Door mijn hoofd malen de woorden van Veruschka, mijn beste vriendin die af en toe zo’n verre blik in haar ogen krijgt als ze in de toekomst ziet. Net een liedje dat je maar niet kwijtraakt: ‘Wat je zoekt, zul je vinden op een plaats ver van hier. Maar eerst moet je je eigen leven onder ogen zien en je met jezelf verzoenen. Pas dan zul je gelukkig zijn.’

Maar ik wil niks onder ogen zien. Nu niet.

Ik stop mijn camera weer in de fototas. Voetje voor voetje loop ik terug naar de plek waar de jonge man op mij wacht. Hij grist me brutaal het geld uit de hand en wijst me waar het voertuig staat.

Voor ik wegrijd, zit ik nog een poosje na te denken. Ik was aanvankelijk van plan John te volgen, zodat ik misschien nog een kans zou krijgen met hem te praten, maar dat wil ik nu niet meer. John Barklin heeft iets over zich wat ik herken als integriteit. Ik ben ervan overtuigd dat Gardi in haar fantasie de situatie verkeerd heeft ingeschat en in zijn vriendelijkheid meer heeft gelezen dan er werkelijk was.

Ik moet zien dat ik bij het hotel kom. Morgen vlieg ik terug naar Berlijn.