Els Florijn

Het meisje dat verdween

Roman

UITGEVERIJ MOZAÏEK, ZOETERMEER

Van Els Florijn verscheen eerder bij Uitgeverij Mozaïek:

Schaduw van de wolf, roman

© 2010 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

ISBN 978 90 239 1074 9

NUR 301

Vormgeving omslag: Geert de Koning

Foto omslag: Liesbeth Dasberg en Elly Frank, uit de privécollectie van de familie Ikink-Dasberg.

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.uitgeverijmozaiek.nl.

Alle rechten voorbehouden.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9357 5

Az ale zoln zen

Ikh leb un zingen ken

Sheyner nokh un beser vi geven

Jiddisch kinderliedje

Zodat iedereen zal zien

Ik leef en kan nog zingen

Nog mooier en nog beter dan voorheen

Voorwoord

Alle personages in deze roman zijn fictief, evenals de gebeurtenissen in dit boek beschreven, met uitzondering van verschillende historische gebeurtenissen. Namen, geboortedatums, leeftijden en karakters zijn volledig fictief. Beschreven gebouwen en plaatsen komen in sommige gevallen niet voor in de genoemde dorpen.

Deze roman is geschreven ter nagedachtenis aan de duizenden kleine kinderen die in Auschwitz zijn vergast.

Van hen is Elly Frank het meisje dat in de afgelopen tijd voor mij bijzonder is geworden, een kind uit de duizenden dat voor mij een gezicht en een naam heeft gekregen. Zij werd, vier jaar oud, in 1942 door de burgemeester van Lienden aangegeven bij de SD. Nog geen anderhalve week nadat ze met de huishoudster was meegegaan, werd ze door de veldwachter van Lienden in Den Haag afgeleverd – alleen.

Zij is met het eerstvolgende transport richting Westerbork gegaan en vandaar naar Auschwitz. Daar is ze onmiddellijk na aankomst vergast.

Mijne heren, ik moet u verzoeken, zich te behoeden voor alle overwegingen van medelijden. (…) Men kan opvattingen, die vroeger golden, niet overbrengen op dergelijke gigantische, unieke gebeurtenissen. In ieder geval moeten wij een andere manier vinden om het doel te bereiken. Wij kunnen deze miljoenen Joden niet fusilleren. Wij kunnen ze niet vergiftigen, maar wij zullen toch maatregelen kunnen nemen, die op de een of andere manier tot vernietiging zullen leiden.

Gouverneur-generaal Hans Frank

De manier waarop wij onze slachtoffers uitkozen, was de volgende: Twee ss-artsen werkten in Auschwitz om de binnenkomende gevangenen te onderzoeken. De gevangenen moesten langs een van de artsen lopen, die door een gebaar de beslissing velde. Diegenen die geschikt waren om te werken, werden naar het kamp gestuurd. Anderen werden onmiddellijk naar de vernietigingsinrichtingen gebracht. Jonge kinderen werden zonder uitzondering vernietigd, aangezien zij op grond van hun jeugdige leeftijd niet in staat waren te werken.

Rudolf Höss

DEEL 1

Ditte 1943

Lotte 1938-1946 en verder

1943

Ze weet niet waarvan ze wakker wordt. Ze ligt roerloos op haar rug in bed en luistert naar de geluiden in huis.

Het lijkt alsof het oude huis opgehouden is met ademen, alsof het tikken van de buizen, het kraken van de spanten, het kreunen van het dak voorbij is.

Ze gaat rechtop zitten. Ze voelt de krullen in haar donkere haar langs haar gezicht glijden en ze kijkt met grote ogen de kamer in. Alles lijkt gewoon. Maar toch is dat niet zo, want ze hoort het water niet door de leidingen stromen, geen mama die de kraan opendraait om haar gezicht te wassen. Ze hoort papa’s stem niet, geen voetstappen op de trap. Er komt geen licht door de gordijnen. Het is dus nog avond, of nacht. En Lotte? Waar is Lotte?

Ze duwt de deken van zich af. Haar witte beentjes komen over de rand van het bed, en met haar blote voeten stapt ze op de koude vloer.

Trillend staat ze in haar nachtpon naast het bed.

‘Eerst je sokken aan. Anders vat je kou,’ zegt Lotte altijd, en daarom zoekt ze tussen de kleren die ze gisteravond op de stoel gelegd heeft naar haar sokken. Ze gaat op bed zitten om ze aan te trekken. Ze heeft het gevoel dat haar keel gevangen zit in een

strakke band.

Ze duwt de slaapkamerdeur open.

‘Lotte?’ En, als het stil blijft: ‘Papa?’

Niets.

Ze loopt naar beneden, zich vasthoudend aan de leuning, tree voor tree. Haar ogen zijn groot en ze wil niet huilen, maar haar lip begint te trillen. Overal is het donker. En waar is Lotte? Lotte is er altijd. Papa heeft haar naar bed gebracht, maar Lotte was er wel, want ze hoorde haar stem, vaag en vertrouwd van beneden.

‘Lotte?’ zegt ze weer, en als het weer stil blijft, suizelend stil, en donker, begint ze te huilen. Ze gaat halverwege de trap zitten.

Tegenover haar is de voordeur. Ze hoort het geluidje ondanks haar snikken, en verbaasd is ze stil. Er wordt een sleutel in het slot gestoken en omgedraaid.

‘Frieke!’ zegt ze, en nog een keer: ‘Frieke!’ Zo blij is ze dat ze degene die binnenkomt, kent.

Het meisje kijkt omhoog.

‘Ditte? Maar kind, wat doe jij hier? In je nachtpon in het donker op de trap? Waar zijn je papa en mama en Lotte?’

‘Ditte weet het niet.’ Ze begint weer te huilen, met lange uithalen, ze kan niet stoppen, ook niet als Frieke haar optilt en van de trap af draagt.

Ze lopen samen de kamers door, eerst beneden, dan boven, maar alles is stil: het bed van papa en mama is opgemaakt, Lottes bed ook.

‘Toen je naar beneden ging daarnet, was er toen al niemand?’ Er is een diepe rimpel tussen Friekes ogen gekomen, alsof ze boos is.

Ze schudt haar hoofd. ‘Ditte wil naar Lotte toe, naar Lotte toe!’

Frieke zucht. ‘Kind, als ik wist waar Lotte was, mocht je meteen naar haar toe.’

‘Ze zijn opgegeten!’

‘Opgegeten? Hoe kom je daar nu bij?’

‘Papa zei dat de Duitsers Joden eten.’

‘Ik denk dat je het verkeerd verstaan hebt. De Duitsers eten geen Joden.’

Frieke zet haar op het aanrecht en begint chocolademelk te maken, iets wat Ditte anders alleen zondags krijgt. Het lijkt alsof Frieke niet goed kan nadenken, want ze morst melk, en ze doet ook geen suiker in de chocolademelk. Zonder lust ze het niet, al heeft mama pas gezegd dat ze heel zuinig moeten doen met de suiker.

Ze zegt het zachtjes, omdat ze anders echt geen chocolademelk lust: ‘Frieke, mag Ditte suiker?’

‘Hè? Ja natuurlijk, liefje.’

Ze ziet hoe Frieke zich omdraait en de suikerpot wil pakken, hoe ze dan opeens een briefje van de keukentafel pakt. Ze blijft half omgedraaid staan en leest wat erop staat.

‘Je gaat met mij mee,’ zegt ze dan. ‘Drink je chocolademelk maar op.’

Ditte ziet dat er tranen in haar ogen staan.

Ze durft niet te zeggen dat er nog steeds geen suiker in zit, ze zegt niets, maar drinkt de chocolademelk op.