Ton van Mourik

De Naamkamer

UITGEVERIJ MOZAÏEK,ZOETERMEER

Ontwerp omslag Wil Immink
Layout/dtp binnenwerk Gerard de Groot

ISBN 978-90-239-1127-2
NUR 332

© 2008 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer Alle rechten voorbehouden

www.uitgeverijmozaiek.nl
www.tonvanmourik.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9265 3

‘ …en men zal u noemen met een nieuwe naam… ’

- Yesha ’yahu

Proloog

‘LOKVOGEL, charlatan, drogredenaar, geldwolf.’ ‘Meer niet?’ grijnsde Johannes Tetzel terwijl de gesloten koets stapvoets over de keien van de Grote Markt van Halle ratelde.‘Kom op, Baumhauer.’

‘Zielenkoper. En schuinsmarcheerder, natuurlijk.’

‘Huichelaars!’ Tetzel knikte gemaakt vriendelijk naar een groep arbeiders die, op weg naar huis na het eentonige werk bij de zoutbronnen, devoot bleef staan tot de kleine pauselijke stoet voorbij was.‘Ik heb alleen maar gedaan waar dat geteisem de hele dag over fantaseert. En volgens het Heilig Woord is de gedachte net zo’n grove zonde als de daad.Wie mij veroordeelt, veroordeelt zichzelf. Het enige verschil is, dat ik al voor mijn misstap heb betaald. Zij moeten nog, hier en nu of in het hiernamaals. De keuze is aan henzelf. Maar betalen zullen ze.’

Hij gaf een klap op de langwerpige, met ijzer beslagen houten aflaatkist naast hem.

Baumhauer keek de apostolisch ondercommissaris-generaal ernstig aan.‘Wie in Jüterbog de vrouw van een ander met een bastaard opzadelt, wordt in het openbaar gegeseld, als het al niet de pijnbank wordt. U loopt nog steeds vrij rond.’

‘Jij weet net zo goed als ik van mijn doodvonnis, Baumhauer. Maandenlang heb ik opgesloten gezeten. Enig idee waar ik doorheen ben gegaan? Ze wilden me in een zak in de Inn gooien. Heb jij weleens iemand zien verdrinken?’

‘Daar gaat het niet om. Niemand begrijpt dat u ermee bent weggekomen.’

‘Gods wegen, Christian. Gods wegen.’

Tetzels hulp trok een bedenkelijk gezicht.‘Daar denkt de gewone man anders over. Iedereen weet van uw contacten. En met uw permissie, het is niet verstandig dat u opnieuw…’

‘Wat opnieuw?’ reageerde Tetzel scherp.

‘Nou…’

‘Gisel. Je bedoelt Gisel.’

‘Het is koren op hun molen dat u haar soms laat opdraven. Ze is een lichtekooi. U moet niet vreemd opkijken als…’

‘Niemand leest mij de les, Baumhauer. Jij al helemaal niet.’

‘Ik vertel alleen maar wat ik in Jüterbog hoorde. Ik moest de sfeer toch polsen?’

Tetzel bond in.‘Al goed, al goed.’

De koets bonkte over een hobbel en beide mannen veerden op en neer.

‘Ik kijk allang niet meer op van roddel en achterklap,’ hernam Johannes Tetzel.‘Hoge bomen vangen veel wind.Maar voor wie ernaar vraagt, is Gisel onze wasvrouw, duidelijk? We maken lange dagen, wat zeg ik, lange maanden en zolang ik een volmacht van de Heilige Vader heb,bepaal ik zelf hoe ik me al dan niet ontspan. En maak je over de handel geen zorgen. Ik praat nog een klooster de hel in.’

De koets, voorafgegaan door vier zwaarbewapende ruiters en gevolgd door nog eens vier, sloeg rechtsaf de enige geplaveide straat in die, langs de Domkerk met de grootste verzameling relikwieën van alle bisdommen in het Duitse rijk, naar de Moritzburg leidde.

‘Genoeg nu,’stuurde Tetzel het gesprek bij.‘We hadden het over Jüterbog. Het is duidelijk hoe de wind daar waait. Maar is alles klaar? Zijn de herauten op tijd?’

‘Zeker. De jaarmarkt begint over drie dagen.Afgezien van de inwoners zelf zal het spektakel duizenden bezoekers uit de omgeving aantrekken, waaronder de helft van het nabijgelegen Wittenberg. De abt van het klooster heeft onze intocht op een uur voor afloop gesteld.’

‘Uitstekend. Op die manier pakken we de meeste mensen.Wat slepen we binnen?’

Zuchtend haalde Baumhauer een klein boekje uit zijn zwarte mantel tevoorschijn en bladerde naar zijn laatste berekening. ‘Ongeveer… twaalfhonderd goudgulden.’

Tetzel floot tussen zijn tanden.‘Daar maak ik met gemak achttienhonderd van. Goed werk, Christian.’

De koets minderde vaart en reed de stenen brug over de gracht van de Moritzburg op, de residentie waar aartsbisschop en keurvorst Albrecht von Brandenburg het liefst verbleef. De poortwachters, die het pauselijk vaandel aan de lans van een van de voorste ruiters hadden herkend, ontgrendelden de zware dubbele poortdeur.

‘Nog een paar dingen,’ instrueerde Tetzel terwijl de koetsier het vierspan halt liet houden op de binnenplaats.‘Hou die boekjes van je buiten zicht en jezelf op de achtergrond. Spreek alleen als je iets wordt gevraagd. Ik doe het woord.’

Christian Baumhauer knikte, zij het met tegenzin. Uitgerekend nu, dacht hij. Alsof de duivel ermee speelde.

Hij was eigenlijk van plan geweest de bisschop, als eindverantwoordelijke voor de aflaathandel in deze streken, enkele prangende vragen te stellen. In de eerste plaats stond zijn loon in geen verhouding tot het werk dat hij verzette. Hij mocht dan in Tetzels schaduw staan, hij reisde veel meer dan zijn meester. In elke streek waar ze aflaten verkochten, polste hij eerst de volksgeest, maakte afspraken met de verantwoordelijke geestelijken en regelde praktische zaken zoals een prominente plek voor de aflaatkraam, eten, drinken en logies. In de tweede plaats, en dat was eigenlijk de hoofdzaak, was hij zich steeds ongemakkelijker gaan voelen bij zijn rol. Aanvankelijk had hij het als een voorrecht beschouwd, tot hij steeds meer scheuren was gaan zien in het heilige huis dat Johannes Tetzel heette. De geprezen en verguisde apostolisch ondercommissaris-generaal verrijkte zich in hoog tempo, hield er een eigen moraal op na en plaatste zichzelf op een steeds hoger voetstuk – allemaal over de rug van zondebewuste aflaatkopers die geen weet hadden van de werkelijke bestemming van het bij elkaar gesprokkelde of zelfs geleende geld waarmee zij een vreselijk eeuwig oordeel hoopten af te wenden.

‘Ben ik duidelijk?’

Christan Baumhauer keek Johannes Tetzel aan en schrok van diens felheid.Tegenover hem zat een woordverkondiger die zich aan God noch gebod stoorde. De duisternis die uit zijn ogen sprak, was zwarter dan de nacht die over een paar uur over Halle, de welvarende zoutstad in Saksen, zou vallen.

‘De apostolisch ondercommissaris-generaal.’

De burchtmeester, die Johannes Tetzel en Christian Baumhauer was voorgegaan naar de zaal waar Albrecht von Brandenburg hoog bezoek placht te ontvangen, boog na de aankondiging en gebaarde hen door te lopen. Nadat drie van de gewapende begeleiders Tetzels aflaatkist op een tafel hadden getild, trok hij zich met de laatsten discreet terug.

Het was warm en licht in de zaal. Het vuur, in de schouw ter grootte van een paard, brandde volop en het schijnsel van staande en hangende kandelaars haalde nu eens deze, dan weer die kleur van de handgemaakte brokaten wandkleden, vaandels met wapens en met gouddraad doorvlochten roodfluwelen gordijnen naar boven.

‘Ah, eerwaarde.’ Albrecht rees op van zijn zetel en schreed Tetzel en Baumhauer tegemoet.‘Welkom.’

‘Monseigneur. God zegene u en de uwen.’

Tetzel knielde om de zegelring van de bisschop te kussen. Baumhauer volgde zijn voorbeeld.

‘Monseigneur, excellentie, eminentie…’Albrecht maakte een afwimpelend gebaar.‘Soms weet ik zelf niet meer wie ik wanneer ben. Jij moet dat herkennen,Tetzel, met die vele gezichten van je: woordverkondiger, kettermeester, ondercommissaris-generaal… Of geef je de voorkeur aan de term waarmee jij tegenwoordig overal over de tong gaat?’

Tetzel voelde zijn hoofdhuid prikken. De weinig flatteuze namen die Baumhauer in de koets had opgesomd, flitsten door zijn hoofd. Zou zijn dubieuze reputatie hem nu toch de kop kosten? Kon Albrecht hem niet langer de hand boven het hoofd houden?

‘U bedoelt…?’ zette hij voorzichtig in.

Christian Baumhauer nam de bisschop, die afgezien van zijn officiële gewaad niets van een bisschop had, ondertussen op.Voor hem stond geen grijze, vadsige en gevoelloze vazal van Rome maar een levenslustige jonge kerel van,zo had Tetzel hem onderweg verteld, zevenentwintig jaar oud, met een indrukwekkende staat van dienst.

Als zoon van keurvorst Johann Cicero von Brandenburg had Albrecht, samen met zijn broer Joachim, in 1506 de universiteit van Frankfurt gesticht. In hetzelfde jaar was hij toegetreden tot de geestelijke stand. Al in 1513 was hij, op zijn drieëntwintigste, tegelijk aartsbisschop van Maagdenburg en kerkelijk regent van het bisdom Halberstadt geworden. Een jaar later werd hij bovendien zowel aartsbisschop als keurvorst van Mainz. Het laatste wapenfeit bestond uit het gerucht dat Von Brandenburg binnen een jaar of twee kardinaal wilde zijn. Niemand twijfelde eraan dat hem ook dat zou lukken.

‘Aflaatkramer!’lachte de bisschop.‘In de volksmond ben jij niet meer dan een “aflaatkramer”. Maar laatdunkend of niet, het dekt wel de lading. Een marskramer verkoopt zaken voor het lijf, jij voor de ziel. Eeuwigheidswaarde,Tetzel, jij – en jij natuurlijk ook, Baumhauer – jullie verlenen mensen eeuwigheidswaarde. En nog betaalbaar ook.’

Johann Tetzel slaakte een onmerkbare zucht van verlichting. Hoe zeker hij ook was van zichzelf en zijn volmacht, Albrecht was onontbeerlijk als beschermheer. Als deze hem ooit liet vallen, was het gedaan. Gelukkig had de meervoudig bisschop hem net zo hard nodig.

Vanwege zijn laatste benoeming was Albrecht von Brandenburg de moederkerk veertienduizend dukaten schuldig aan servituden en palliumgelden, de gebruikelijke vergoeding voor de bisschoppelijke hoogwaardigheidstekens. Daar bovenop kwam tienduizend dukaten simonie, een wel vaker gehanteerde afkoop van het kerkelijk verbod op meerdere bisschopszetels, omdat hij Maagdenburg en Halberstadt al bezat. Er was echter een ander probleem gerezen: Von Brandenburg had het geld niet. Na uitvoerige diplomatie was een slimme oplossing gevonden waar iedereen baat bij had – Rome nog het meest. Albrecht had negenentwintigduizend Rijnlandse goudgulden van de Fuggers geleend, een bankiersfamilie in Augsburg. Hij zou dit terugbetalen door acht jaar lang een speciale aflaat te prediken, waarvan de helft van de opbrengst naar paus Leo X ging voor, onder meer, de bouw van de Sint-Pieterskerk. De andere helft mocht Von Brandenburg houden om de Fuggers af te lossen en, als officieel apostolisch commissarisgeneraal, gevolmachtigden aan te stellen die de aflaten overal in het Duitse rijk aan de man brachten. Als voornaamste ondercommissaris-generaal kreeg ook Tetzel een aanzienlijk percentage van elke aflaat. Baumhauer was de laatste in de keten. Hij leefde van de kruimels.

‘Schatmeester Kramm.’

Tetzel keek over zijn schouder naar de halfronde deur, waar de burchtmeester een al wat oudere man in een lange, zwartfluwelen mantel met hermelijnen bontkraag binnenliet. Hij herkende hem meteen en maakte aanstalten de bezoeker te begroeten.

De vertegenwoordiger van de Fuggers nam zijn hoed af, zette zijn leren tas neer en stak, met een blik in de richting van Von Brandenburg, een afwerende hand op.‘Wacht,Tetzel. Eerst…’

‘Laat toch, Kramm,’ zei de bisschop. ‘Je weet dat ik niet om plichtplegingen geef. Goede reis gehad? Keurig op tijd, trouwens.’

‘Dank u, Monseigneur. Uitstekend.’

‘Mijn nieuwe hulp,’stelde Tetzel Baumhauer voor.‘Een van de besten, tot nu toe.’

Gustav Kramm knikte en gaf Tetzels dienaar zwijgend een hand.

Christian Baumhauer keek in een benig gezicht met een fletse huid en toegeknepen ogen.Waarschijnlijk kwam de schatmeester alleen maar buiten wanneer hij, zoals nu, belangrijke schuldeisers van de Fuggers bezocht. Dat Kramm een man van weinig woorden was, werd hem snel duidelijk.

‘Vergeef mij, Monseigneur,’ richtte de schatmeester zich zonder dralen tot de bisschop,‘maar ik word morgen nog in Neustadt verwacht. Ik moet zo gauw mogelijk weer afreizen. Mag ik u, met uw welnemen, daarom verzoeken om...?’

Hij wees naar de tafel met Tetzels aflaatkist.

Albrecht von Brandenburg barstte in lachen uit.‘Is het zo erg met de geldkoorts? Geniet toch eens wat, man. Ik werk ook hard, maar zorg wel voor mezelf. Eerst de wijn, Kramm, dan de zaken.’

Hij voegde de daad bij het woord en liep naar een lange tafel waarop een zilveren karaf en een aantal kelken stonden.Terwijl Tetzel, Baumhauer en ook Kramm hem volgden, schonk hij in en hief als eerste zijn beker.

‘Op het aardse bestaan en de hemelse werkelijkheid.’

De woorden troffen Christian Baumhauer als een bliksemschicht. Dat was het! Dat was het onderliggende conflict dat al langer in hem woelde, de tegenstelling die hij maar niet had weten te benoemen. Zeker stond Tetzels handel en wandel hem tegen. Zeker verrijkten allerlei mensen, zelfs de spilzieke Leo X, zich aan de aflaathandel. Het meest absurde was echter dat zij met aardse middelen probeerden de hemelse werkelijkheid te bepalen. En dat was volgens hem onmogelijk. De hemel had de aarde geschapen, niet andersom. Hoe had hij, Christian Baumhauer, hierin verzeild kunnen raken? En, zoals hij zich de afgelopen maanden steeds vaker had afgevraagd, kon hij er nog wel uit?

‘Zo.’ Von Brandenburg zette zijn kelk neer, stak een hand in zijn gewaad en hield een sleutel omhoog.‘Zullen we dan maar?’

De bisschop ging hen voor naar de aflaatkist en stak de sleutel in een van de sloten.

‘Het uur van de waarheid,’ grijnsde Tetzel. Hij legde zijn handen in zijn nek, haalde een halsketting met een sleutel over zijn

hoofd en stak deze in het tweede slot.

‘Kramm,’ nodigde de bisschop uit.

Volgens het protocol stak de schatmeester van de Fuggers als laatste zijn sleutel in het derde slot waarna de mannen alledrie op hetzelfde moment hun sleutel omdraaiden. Het vernuftige mechanisme van de langwerpige, speciaal in Venetië vervaardigde aflaatkist sprong open met drie opvallend zachte klikken en wat metaalachtig geschuif. Met een behoedzaamheid alsof het de kribbe van Christus zelf betrof, legden Tetzel en Kramm hun handen allebei op een uiteinde van het deksel met de metalen geldgleuf en zetten kracht.

Hoewel Baumhauer de afgelopen paar keer met eigen ogen had gezien hoeveel mensen aflaatgeld in de kist hadden gestopt, duizelde het hem opnieuw bij de aanblik van de totale hoeveelheid dukaten, karolinen, grossen, florijnen en daalders. Bij sommige muntstukken kwamen vanzelf weer bepaalde gezichten bij hem boven: de bakkersvrouw die hem hoopvol had aangekeken toen zij haar geld tevoorschijn haalde. Een verzuurde koopman die opzichtig goede sier probeerde te maken met een gouden penning. Een oudere zoutarbeider met een uitgebeten huid. Niet zelden trokken de mensen van overdag ook ’s nachts aan Baumhauers geestesoog voorbij, als een rij gedoemden die nog maar moesten afwachten of het armzalige offer dat zij hadden gebracht afdoende was om gespaard te worden voor de eeuwige pijniging.

‘Contritio, confessio, satisfactio,’ mompelde de bisschop de drie fasen uit het boeteproces. Het klonk bijna als een magische formule.

Gustav Kramm pakte zijn tas en haalde er een maagdelijk document en schrijfgerei uit, samen met een donkerrode lakstaaf en het stempel van de Fuggers. Ook legde hij een klein, aan de slijtsporen te zien vaak gebruikt boekje op tafel. Als laatste pakte hij zijn vertrouwde telraam met rekenpenningen.

‘Sorteren en meetellen,Christian,’beval Tetzel.‘Gustav wordt al een jaartje ouder. Bovendien weet je het nooit met die woekeraars.’

De manier waarop de schatmeester de apostolisch ondercommissaris-generaal onmiddellijk aankeek, verraadde een scherpzinnigheid die alleen maar afkomstig kon zijn van een zwaar beproefd innerlijk en een bijna bovennatuurlijk inzicht. Gustav Kramm keek dwars door Johannes Tetzel heen.

‘Koopt u zelf eigenlijk weleens een aflaat?’ beet hij Tetzel toe. ‘Aan de andere kant, sommige zielen krijg je met twee volle kisten nog niet schoon.’

Albrecht von Brandenburg kwam tussenbeide.

‘Geen tweedracht, heren. Dit is een heilig werk.’

‘Een grap, Gustav,’ verklaarde Tetzel onhandig.‘Het was maar een grap.’

De bisschop legde een hand op de schouder van zijn ondercommissaris en troonde hem wijselijk mee naar de lange tafel met de karaf.‘Het gaat goed, Johann. In dit tempo ben ik er een jaar eerder af. Ik ben tevreden en zal je niet vergeten.’

‘Dank u, Monseigneur. Ik doe alleen maar mijn best.’

De bisschop lachte.‘Dat weet ik.Vooral dat verhaal met die veer is knap gevonden. Engelen zijn, per slot van rekening, niet voor niets dienende geesten. Kom, nog wat wijn. Daarna wacht ons een koningsmaal in de eetzaal. Die twee redden het wel zonder ons.’

Aan de tafel met de aflaatkist sorteerden Kramm en Baumhauer de geldstukken naar soort, grootte en waarde. Met behulp van het kleine boekje waarin hij al jarenlang elke nieuwe muntsoort en waardeverandering noteerde, rekende de schatmeester alles om naar de geldende standaard van Rijnlandse goudguldens.

Bij elke tussentelling waarmee hij het totaalbedrag zag groeien, voelde Christian Baumhauer zijn eigen ziel minder waard worden.

‘Ze komen!’

De dunne kinderstem van de kleine jongen die opgewonden uit de richting van de stadspoort kwam gehold, ging verloren in het tumult van de jaarmarkt.

Het indringende geluid van draailier, vedel, schalmei en foekepot zorgde voor een permanente ondertoon waarop het gejuich bij het ganzentrekken, en het ritmisch gejoel bij een ter dood veroordeelde misdadiger waarvan eerst de tanden een voor een werden uitgetrokken, wedijverde met kreten van bewondering voor acrobaten, potsenmakers, vuurspuwers en dansende apen en beren. Wie zich niet tegoed deed aan wildbraad, nam zijn toevlucht tot paling en andere riviervis, worstenbrood of peperkoeken. Voerlui met karrenvrachten vers bier liepen regelmatig vast in het gewoel. Van knapen en meiden die zich kort verpoosden in de schaduwen van alles wat maar schaduw bood, keek vandaag niemand op. Jüterbog vierde feest en vierde dat goed.

‘Ze komen!’

De kleine jongen zocht nogmaals aandacht door herhaaldelijk aan de rok van een vrouw te trekken. Hij kreeg een oorvijg en trok zich mokkend terug bij een tent waar mensen zich vergaapten aan een kip met drie poten, een halfnaakte inboorlinge met een baard en een kind met het gerimpelde gezicht van een grijsaard.

Ongemerkt had zich inmiddels nog een ander geluid bij de kakofonie gevoegd. Aanvankelijk dof in de verte, kwam het in golven dichterbij. Hier en daar begonnen mensen hun hoofd scheef te houden, in een poging het thuis te brengen.

Opeens maakte zich een rij geestelijken los uit de feestende menigte, op de voet gevolgd door het stadsbestuur, prominente burgers en de in vol ornaat uitgedoste stadswachterij. Met wierookvaten, vaandels en brandende dikke kaarsen schreed de processie statig in de richting van het geluid.Vlak bij de stadspoort deelde de stoet zich op en vormde een menselijke haag.

Spelen, spellen en voorstellingen stopten. Muzikanten braken hun vrolijke deuntjes af. Alsof de mensen schrokken van hun eigen lawaai, zakte het feestgedruis in tot een onwennig geroezemoes. Terwijl iedereen zich verdrong achter de menselijke haag, breidde deze zich vanzelf uit tot een pad dat zich uitstrekte tot aan de verderop gelegen Nikolaikerk.

Op het moment dat de klokken van de kerk begonnen te luiden, kwamen vier herauten te paard stapvoets door de stadspoort. De tamboers achter hen, verantwoordelijk voor het aanvankelijk niet thuis te brengen geluid, lieten hun trommelstokken rusten. Twee van de herauten zetten de hand aan de mond.

‘De genade van God en van de Heilige Vader staat voor uw poorten! Hier is de kerk van Sint Pieter. God en de heilige Petrus roepen u!’

Tijdens de voortdurende herhaling van de oproep ging het geroezemoes van de menigte over in eerbiedig gefluister. Hier en daar knielde iemand. Een dronkelap die voorover uit de menselijke haag viel, kon ternauwernood voor het paard van een van de herauten worden weggetrokken.

Achter de herauten en de tamboers liepen twee priesters met een groot rood aflaatkruis waaraan de pauselijke wapens – twee kruiselings over elkaar gelegde sleutels, zes ballen en een driedubbele kroon erboven – waren bevestigd. Zij werden gevolgd door een andere geestelijke die, op een roodfluwelen kussen, de pauselijke volmacht droeg. De laatste voorbode van de met vaandels gesierde koets van de apostolisch ondercommissaris-generaal en zijn helper, werd gevormd door twee priesters met een nu nog lege, langwerpige aflaatkist.

‘Wat een volk,’merkte Tetzel op.‘Je hebt niets te veel gezegd. Het lijkt de intocht in Jeruzalem wel.’

Christian Baumhauer reageerde niet. Hij probeerde de gezichten van de mensen langs de kant te lezen. Hij zag een man die getekend was door de wanhoop van jaren.Verderop stond een vrouw met – ja, met wat? Een groot verdriet? Een paar tellen later kruiste zijn blik die van een arrogante knaap die het leven nog moest tegenkomen, al dan niet met de guitige jonge meid naast

hem die geen moeite deed haar linnen lijfje dicht te rijgen.

‘Zodra ik je een teken geef, reik jij mij dat ding aan.’

Baumhauer keek op.‘Wat?’

‘Dat kistje.Waar zit jij met je gedachten? We zijn aan het werk.’

Tetzels hulp keek vluchtig naar het kleine kistje naast hem.

De koets hield stil, de klokken van de Nikolaikerk zwegen. Ook de mensen leken tot rust gekomen. Gespannen wachtten ze op de dingen die komen gingen.

Christian Baumhauer steeg uit, liep om de koets heen en hield de deur voor Tetzel open. Zodra de apostolisch ondercommissarisgeneraal zich in hoogsteigen persoon vertoonde, slaakten mensen een bewonderende zucht.

Johannes Tetzel ging gekleed in een paarse albe en een goudkleurige kazuifel. Rond zijn hals en over zijn schouders lag, als bevestiging van zijn autoriteit, het pallium van de aartsbisschop van Brandenburg. Het manipel over zijn statig opgeheven linker onderarm bevestigde zijn status van werker in de wijngaard.

Voordat hij zich naar de overdekte verkooptafel vlak bij de Nikolaikerk begaf, draaide hij zich langzaam een keer in de rondte en liet zijn blik strak en onbewogen over de mensen glijden. Hoe minder emotie hij nu toonde, hoe harder zijn woorden zo meteen aankwamen.

De twee geestelijken met het grote aflaatkruis schreden naar hem toe, knikten en nodigden hem en Baumhauer uit hen te volgen. Ze bevestigden de pauselijke wapens aan de tafel waarna zij, elk aan een kant, hun plaats innamen. Johannes Tetzel boog zijn hoofd in de richting van de hoogwaardigheidstekens en bleef een moment met gesloten ogen staan. Vervolgens liep hij naar de bescheiden kansel, die klaarstond op een kleine verhoging naast de tafel, legde het manipel over de rand, richtte langzaam zijn hoofd op en opende zijn mond.

‘Gij woekeraars, rovers, moordenaars! Verstomd is nu uw feestgedruis! Hoort naar de stem des Heren, gij liegers, bedriegers en overspeligen! Neemt uw toevlucht tot de vrijgeleidebrief die onze Heilige Vader de paus, stedehouder van onze Heer Jezus Christus, heeft uitgevaardigd om uw ziel uit de klauwen van de vijand te grissen en haar, onder berouw en biecht, zonder het schroeisel des vagevuurs in het hemelrijk te brengen!’

De echo van zijn woorden boven de doodstille mensenmassa was nog niet uitgestorven of hij voerde het tempo al op.

‘Vrouwen, verkoopt uw sluiers en gordels. Mannen, ziet af van uw bezit. Koopt daarvoor aflaat! De aflaat is het grootste geschenk dat God aan de mens kon geven. Zij bezit de kracht om zondaars zelfs ook zonder berouw en boete te rechtvaardigen. Zij maakt hen reiner en onschuldiger dan door de doop, ja, onschuldiger dan Adam in de staat van zijn onschuld. Blijft niet besluiteloos staan. Ontvangt volkomen vrijwaring van de straffen die gij door uw zonden hebt verdiend. Redt uzelf en de zielen van uw gestorven dierbaren! Ik heb macht om aan levenden en doden beiden aflaat toe te staan. Gestorvenen worden uit het vagevuur verlost zodra het geld in de kist klinkt. De levenden kan ik door mijn aflaat alle zonden vergeven, ook degene die zij nog in de toekomst bedrijven of van plan zijn te bedrijven. Ik heb door mijn aflaten al meer zielen verlost dan de heilige Petrus met al zijn preken bij elkaar. Als Petrus hier was geweest, zou hij u geen grotere aflaat kunnen verlenen dan ik.’

Er ontstond gedrang in de voorste rijen. Een schamel geklede man baande zich een weg tot vlak voor Tetzels kansel.

‘Drogredenaar!’ riep hij met gebalde vuist.‘Alleen God heeft macht over levenden en doden. De doden hebben hun bestemming bij hun leven al bepaald. En alweer aflaat? Velen kochten al eerder aflaten. Zijn die opeens niet meer voldoende? Geldklopper! Geld stelen van onwetenden!’

Er ging een golf van ontzetting door het aanwezige volk.

Tetzel verblikte of verbloosde niet. Hij gaf het hoofd van de burgerwacht een teken.

‘In de ban, weerspannige!’ fulmineerde hij met uitgestoken wijsvinger.‘Lasteraars die dit werk verhinderen,worden door onze allerheiligste vader Leo X in de ban gedaan en vallen in ongenade bij de almachtige God en de zalige apostelen Petrus en Paulus.Weg met dat hellebraad!’

Terwijl de man tegenstribbelend door de burgerwacht werd afgevoerd, richtte de aflaatkramer zich in één adem weer tot zijn publiek.

‘Bestaande aflaten zijn vervallen. Deze nieuwe aflaat omvat ze allemaal. Aarzelt niet. Kiest heden voor het geween en het tandengeknars, in de poel van vuur en zwavel, of voor de eeuwige gelukzaligheid samen met uw gestorven dierbaren. Of gelooft gij, armzaligen, niet in de strijd tussen licht en duisternis?’

Johannes Tetzel keek naar Baumhauer en hield zijn hand op. Zijn hulp overhandigde de meester het kleine kistje. Theatraal haalde Tetzel het deksel eraf en hield iets omhoog.

‘Aanschouwt de veer die de duivel, tijdens zijn gevecht met de aartsengel Michael, uit de vleugels van zijn tegenstander trok. De veer dwarrelde naar de aarde, als tastbaar bewijs van de strijd om uw zielen.’

Sommige mensen vielen op hun knieën en begonnen te jammeren.‘Heb meelij. Heb meelij met ons!’

‘Koopt dan aflaat!’ riep de aflaatkramer tot slot van zijn betoog. ‘De tijd van spreken is voorbij, de genadetijd breekt aan. Komt ordelijk langs en weest vergeven, van nu aan tot in eeuwigheid.’

Meteen begonnen mensen, zacht fluisterend, in beweging te komen. Leden van de burgerwacht stelden zich, samen met een aantal geestelijken, tactisch op om de toestroom in goede banen te leiden. Het gefluister veranderde al gauw in geroezemoes en, niet lang daarna, in opgewonden rumoer.

Tetzel stapte van de verhoging af en gaf Baumhauer het kistje met de veer terug.

‘De volgende keer,’ zei hij met stemverheffing om boven het lawaai uit te komen, ‘heb ik een nieuwe veer nodig, Christian. Deze wordt smoezelig. Hoeveel onderverkopers zijn er trouwens?’

‘Dertien.’

‘Mooi. Betaal ze pas aan het eind. Ik trek me een paar uur terug.Vanaf nu heb jij weer de verantwoording. Zorg dat alles goed verloopt. En waar zit dat vermaarde gastenhuis?’

‘Een paar straten verderop. De abt zal u er met een escorte heen brengen. Ik wilde u alleen nog iets zeggen. Ik…’

‘Later. Ik ben hondsmoe. Ik zie je vanavond of anders morgenvroeg. En blijf eens wat korter hangen, na een klus. Je bent ook maar een mens.’

Opvallend monter voor een uitgeputte redenaar liep Johannes Tetzel naar de Nikolaikerk, waar de abt van het plaatselijke klooster hem opwachtte.

‘God ontferme zich over u,’ zei iedere onderverkoper telkens bij het overhandigen van een aflaatdocument nadat men zich ervan had vergewist dat de koper het juiste bedrag in de geldgleuf van Tetzels aflaatkist had gedeponeerd.‘God ontferme...’

De vier bewakers die toezicht hielden op de aflaatkist, konden het al na een uur bijna niet meer aanhoren.

Na de volle aflaatkist te hebben veiliggesteld in de zwaarbewaakte Nikolaikerk, begaf een vermoeide Christian Baumhauer zich in het holst van de nacht op weg naar het gastenhuis dat als logeeradres voor hem en Tetzel fungeerde. Afgezien van een passerende nachtwacht met een flambouw, en een zwerfhond die etensresten van de jaarmarkt zocht, was er niemand meer op straat. Jüterbog had zich te rusten gelegd en sliep, in de zekerheid van een schone ziel, de slaap der rechtvaardigen. Zelfs schavuiten die juist op dit tijdstip begonnen met dingen die het daglicht niet konden verdragen, wisten zich op voorhand al vergeven.

Hoewel Baumhauer zich verre van rechtvaardig voelde, maakte zich bij elke stap meer opluchting van hem meester. Niet door de waarschijnlijk hoge opbrengst maar door het besluit dat hij, na hun bezoek aan aartsbisschop Albrecht von Brandenburg, had genomen. Dit was de laatste keer geweest. Johannes Tetzel zou op zoek moeten naar een ander. Het enige probleem was dat Tetzel het nog niet wist aangezien deze hem, na zijn preek, niet had laten uitspreken. Nu moest Baumhauer die hobbel nog nemen. Maar hij zou hem nemen.Vannacht nog. Morgen wilde hij helemaal vrij zijn. Moest hij vrij zijn om te kunnen voltooien wat hij zich heilig had voorgenomen. Het ongemerkte begin dat hij met zijn plan had gemaakt, had hem een weldadig gevoel gegeven.Alsof hij beantwoordde aan een onverwachte bestemming waarvan hij zich nooit eerder bewust was geweest.

Hij sloeg een hoek om en zag het gastenhuis, waar hij al eerder had geslapen toen hij alle voorbereidingen in Jüterbog had getroffen, halverwege de straat. Ditmaal stonden er twee wachtposten van de pauselijke escorte voor de deur. Johannes Tetzel nam geen risico.

‘Nog bijzonderheden?’ informeerde Baumhauer toen hij het middelgrote pand, een van de weinige met een stenen onderbouw, bereikte.

‘Alles in orde. De zijdeur is open. Blaas wel de kaars uit, in de gang.’

‘Goeie wacht.Tot morgen.’

Hij liep het steegje naast het gastenhuis in, schoof de deurgrendel omhoog en ging naar binnen.

‘Ja!’ klonk meteen een vrouwenstem in het halfdonker.‘Daar izzie dan, ’t onderpausje.Tonderpausje, tonderpausje.’

Het laatste had veel weg van een kinderliedje.

Baumhauers hart sloeg over. Instinctief drukte hij zich met zijn rug tegen de muur.‘Wat…?!’

Hij kneep zijn ogen samen en tuurde in het halfduister. In het dunne licht van de kaars, op een standaard in de hal, herkende hij de vrouw op de onderste traptrede onmiddellijk.

‘Achterlijk mens!’ siste hij.

Gisel kwam overeind, trok haar nachtgewaad iets op en liep parmantig op blote voeten naar hem toe.

‘Daz nie lief, Baum,’ zei ze met een hand op zijn borst. ‘En Giselchen heeft nog wel op je ge… dingest. Gwacht. Gwacht, ja.’

Ze rook naar drank.

Baumhauer duwde haar van zich af.‘Verdwijn. Je hebt hier niets te zoeken.’

‘Nietz?’ Ze schommelde licht heen en weer en stak een wijsvinger op.‘Welz.Giselchen wil Baumchen klimmen.Die ouwe iz nogal…’

Ze maakte een verdwaald gebaar in de richting van de slaapvertrekken op de bovenverdieping.

De opmerking vervulde hem met weerzin.Vertwijfeld haalde hij een hand door zijn haar. Hij wilde niets met Gisel te maken hebben. Zij was hem al veel langer een doorn in het oog. Bovendien was dit stomdronken loeder Tetzels verantwoordelijkheid, niet de zijne. Aan de andere kant was ze een ongeleid projectiel, ongetwijfeld tot alles in staat.Wat moest hij doen? En, moest hij nog wel iets doen nu hij, in ieder geval al voor zijn gevoel, niet langer deel uitmaakte van het gevolg van de apostolisch ondercommissarisgeneraal?

Christian Baumhauer besloot Johannes Tetzel voor de laatste keer te behoeden voor een rel. Hij pakte Gisel bij de arm en trok haar mee naar de trap.

‘Hé! Damez moet je…’

Onwillekeurig schoot hij in de lach.‘Dames? Stil en slapen!’

‘Loz! Kwil niet. Laat…’

In een poging Baumhauer van zich af te schudden, greep Gisel hem halverwege de trap bij zijn jas en ging er met haar hele gewicht aan hangen. Baumhauer wankelde en beiden stortten de trap af.

Binnen een paar seconden ging er een deur in de gang achter in de hal open. De waard van het gastenhuis verscheen, in de ene hand een kaars, in de andere een dolk.

‘Wat gebeurt hier?’

Baumhauer veegde een streep bloed van zijn voorhoofd en richtte zich half op.‘Zij wilde…’

Onmiddellijk slaakte Gisel een kreet en greep naar haar been. ‘Kannie opztaan.’

De zijdeur vloog open en een van de pauselijke wachtposten stormde binnen. Op hetzelfde moment verscheen Tetzel bovenaan de trap. Hij nam het tafereel in een oogwenk in zich op en verbeet zich.

Gisel! Hoewel hij haar niet helemaal verborgen hield voor de buitenwereld, hoefde ze nu ook weer niet in het middelpunt van de belangstelling te staan. Een nieuw schandaal kon het werk niet lijden. Hoewel hij de laatste dagen een vreemde terughoudendheid bij Christian had bespeurd, had deze er misschien toch niet ver naast gezeten met zijn waarschuwing.

‘Eerwaarde?’ vroeg de wachtpost.

Alle ogen waren op Tetzel gericht, als degene met de hoogste autoriteit. Hij zou iets moeten doen en wel onmiddellijk.Wat er zich ook had afgespeeld, de zaak moest de kop worden ingedrukt.

Johannes Tetzel kwam de trap af. ‘Wat is dit voor gedoe, Christian?’

Gisel zag haar kans schoon en zette een huilstem op.‘Hij probeerde mij…’

Het zweet brak Baumhauer uit. Dit ging zo niet goed. Moeizaam kwam hij overeind.

‘Ik kwam net terug en zij klampte mij aan.’

‘Niewaar. Jij wou mij…’

‘Ik kan het niet beoordelen,’ verontschuldigde de waard. ‘Ik kwam pas na dat lawaai.’

‘Ik hielp haar alleen de trap op,’ riep Baumhauer ontzet.‘Zien jullie niet dat ze dronken is?’

Juist nu hij een innerlijke ommezwaai had gemaakt, juist nu hij had besloten geen deel meer te willen uitmaken van die vrome kwezelarij, om alleen nog maar te leven voor het schone, het pure en het zuivere, sloeg het vuile, het leugenachtige en het duistere zijn duivelse klauwen om hem heen.

Opnieuw ging de zijdeur open. Het was een van de nachtwachten van Jüterbog. Hij keek van de een naar de ander, wierp een blik op de jammerende Gisel en richtte zich tot Tetzel.

‘Problemen, eerwaarde? Uw wachtpost buiten zei zoiets. Zelf hoorde ik ook gerucht, in het voorbijlopen.’

Dat ontbrak er nog maar aan. Een buitenstaander.‘Nee, alles in orde. Zij is alleen maar gestruikeld. Ik zorg wel voor haar, de rest kan gewoon gaan slapen.’

‘Geztruikeld? Gezmete!’ riep Gisel.‘Trap.’

De nachtwacht fronste zijn wenkbrauwen en zakte naast haar door z’n knieën.‘Trap? Van de trap gegooid? Door wie?’

Gisel wees met een triomfantelijke blik naar Baumhauer.

‘Wat krijgen we nou?’ riep deze uit.‘Ik ben een eerbaar mens. Ik ben zelf ook gevallen. Kijk, m’n hoofd. Ik was… ben de rechterhand van de apostolisch ondercommissaris-generaal!’

Hij kon zich wel voor zijn hoofd slaan vanwege de verspreking die ook Tetzel niet was ontgaan.

‘Het spijt me, eerwaarde,’ concludeerde de nachtwacht terwijl hij opstond,‘maar dit is een ernstige beschuldiging, zeker van een dame. Ook al hoort deze heer bij u, ik zal hem moeten meene-men.Wij nemen zoiets hoog op, in Jüterbog.’

Christian Baumhauer verstijfde.

De waard knikte.‘Dit is een net huis en dat moet het blijven.’

De wachtpost van de pauselijke escorte vroeg Tetzel met zijn ogen of hij moest ingrijpen. Maar Johannes Tetzel had geen grip meer op de situatie. Zijn leven was te ingewikkeld geworden. Hij kon niet meer kiezen tussen de verschillende kwaden die hij eigenhandig had laten ontstaan.

Tetzel liep naar Baumhauer en legde aarzelend een hand op zijn schouder.‘Meegaan.We zien morgen wel.’

Baumhauer deed zijn mond open maar sloot deze meteen weer. Ze is een hoer! had hij kunnen roepen. Jullie veelgeprezen vertegenwoordiger van de paus hangt ’s nachts de beest uit! De man met de hemelse woorden leeft een aardse leugen! Maar hij zweeg. De nieuwe weg die hij was ingeslagen, gedoogde geen zwartmakerij – zelfs niet om zijn eigen huid te redden.

Ogenschijnlijk willoos liet hij zich door de nachtwacht meevoeren naar de deur. De pauselijke wachtpost volgde hen om zijn plaats bij de voordeur weer te gaan innemen.

‘Wacht even.’

Johannes Tetzel liep nogmaals naar Christian en stak zijn handen achterin diens kraag.

‘Voor alle zekerheid,’ verduidelijkte hij en deed de vergulde ketting met Baumhauers sleutel van de aflaatkist om zijn eigen nek. Hij kon hem beter boven bij de andere bewaren. Je wist maar nooit.

Nadat hij de wachtpost van zijn eigen escorte iets had toegefluisterd en de deur achter de drie mannen had dichtgedaan, draaide Tetzel zich om. De waard zat op zijn hurken over het been van Gisel heengebogen.

‘Laat haar,’ commandeerde Tetzel.

‘Alleen gekneusd. Ik zal…’

‘Ben je doof? Hier speelt meer dan jij weet. Dat mens blijft daar, wat ze straks ook uithaalt.’

Met tegenzin maakte de waard zich uit de voeten en verdween in zijn eigen vertrekken.

Tetzel liep naar de trap, zijn ene hand om de sleutel aan zijn hals.

‘En ik?’ vroeg Gisel met trillende stem.

Met het zakken van de roes had ook het triomfantelijke gevoel plaatsgemaakt voor een angstige onzekerheid. Schichtig keek zij de man aan van wie zij nu volledig afhankelijk was.

Johannes Tetzel hield het kort.

‘Jij?’ schamperde hij over de trapleuning heen.‘Jij doet me niks meer. En dat been van je al helemaal niet. Je hebt het over jezelf afgeroepen met dat gekonkelfoes.’

‘Wat moet ik dan?’ fleemde ze.‘Ik kan niet opztaan.’

‘Jij bevindt je precies op het niveau waar je hoort,’ smaalde hij verder.‘Luister goed: ik laat je morgen zo snel mogelijk naar huis brengen. Ook zorg ik voor een jaarlijkse toelage. De enige voorwaarde is dat jij je koest houdt, zowel vannacht als de rest van je leven. Anders weet ik je te vinden. Als ik wil, bewijs ik in vijf minuten dat jij een ketter of een heks bent.’

Met die woorden verdween hij.

Ondanks haar duizeligheid besefte Gisel dat ze te hoog had ingezet.

Na een paar minuten sleepte zij zich, met een verwrongen gezicht door haar pijnlijke been en de inzettende kater, langs de trap en ging met haar rug tegen de zijmuur zitten. In het licht van de kaars, die zowel de waard als Tetzel had laten branden, liet zij haar ogen werktuiglijk door de hal glijden, over de zijdeur, de muren, de vloer, haar pijnlijke been en het onderste gedeelte van de trap.

Op dat moment zag Gisel iets liggen in de schaduw van de onderste traptrede.Vanuit een ander standpunt zou ze het nauwelijks hebben opgemerkt. Ze rekte zich uit en kon er net bij.

Gisel had nog nooit een boekje vastgehouden. Perkament wel, maar nog nooit een boek, groot noch klein. Boeken waren voor de aanzienlijken, de welgestelden, de geleerden en de geestelijken. Maar hoewel zij niet kon lezen en schrijven, kende ze wel het verschil tussen cijfers en letters. Zo te zien bevatte dit boekje bladzijde na bladzijde combinaties van beide. Ook zaten er nog onbeschreven bladzijden in.Van wie dit ook was, het moest veel waard zijn. Boeken, groot of klein, waren altijd duur.

Ondanks de nieuwsgierigheid begonnen alle spanning en vermoeidheid hun tol te eisen. Haar ogen vielen steeds dicht.Voordat Gisel haar hoofd op haar schouder liet zakken, schoof ze het boekje onder haar nachtgewaad, tegen het lijf waaraan de ondercommissaris-generaal zich vaker tegoed had gedaan dan zij had kunnen tellen.

I

‘HET is oorlog,’ mompelde Frascan Barieux grimmig, ‘en ze zien het niet.’ In gedachten verzonken zette hij zijn handen op het granieten aanrecht en staarde door het keukenraam naar de rietzoom van het beschermde natuurgebied achter zijn kleine, oude woonboerderij.

Een purperreiger maakte zich los van de pluimen en bereikte met enkele slagen de gewenste hoogte. Na een nauwelijks waarneembare wending koerste hij, scherp afgetekend in het heldere ochtendlicht, statig uit het zicht.

‘Jij kunt tenminste nog weg,’ mijmerde Barieux, de vogel met zijn ogen volgend. ‘Voor ons mensen ligt het anders. Wij zijn vogelvrij.’

Frascan Barieux was ongedurig. Al een paar maanden. En het werd steeds erger.

De wereldwijde dreiging die hij met een aantal anderen op het spoor was gekomen, en die zij aan de kaak hadden proberen te stellen, had zijn leven ingrijpend veranderd. Hij was onrustig geworden. Achterdochtig. Ging hij vroeger graag in op uitnodigingen voor een lezing, nu wees hij elk verzoek op voorhand af. Ook op de faculteit was hij nog maar zelden te vinden. Hij kon zich eenvoudigweg niet meer concentreren. Dingen die vroeger belangrijk hadden geleken, zelfs zijn expertise op het gebied van oude talen, stonden in geen verhouding meer tot alles wat hij te weten was gekomen. Er was een stille oorlog gaande, onderhuids, waar ieder mens vroeg of laat mee te maken zou krijgen. Maar wat hij nu…

Frascan voelde zijn mobiel trillen. Hij greep in het borstzakje van zijn paarse overhemd en controleerde veiligheidshalve de nummerherkenning. Het was zijn internetprovider. Hij nam op en liep naar de woonkamer.

‘U had gebeld, meneer Barjeuks?’ informeerde een medewerkster van de helpdesk.

‘Barieux. De “x” spreek je niet uit. Klopt, ja. Ik word gek van de spam sinds die nieuwe servers van jullie.’

‘U bent niet de enige. Het komt vermoedelijk door de zelflerende filter. Onze excuses.’

‘Pardon?’ Frascan Barieux ging aan de ronde biedermeiertafel zitten, verschoof de mobiel naar zijn andere oor en klikte zijn laptop uit de sluimerstand.

‘Excuses.’

‘Nee, dat andere.’

‘Zelflerende filter?’

‘Verstond ik het toch goed,’ zei Barieux terwijl hij terloops twaalf nieuwe onzinnige berichten in z’n box zag staan. ‘En wat moet een mens…’ – hij selecteerde de mails en verplaatste ze in een keer naar de prullenbak – ‘…zich daar in vredesnaam bij voorstellen?’

‘Als u elke ongewenste mail terugstuurt en aangeeft dat de afzender geweerd moet worden, weet de filter dat voortaan.’

Frascan zuchtte.‘Is dat niet de omgekeerde wereld?’

‘Het is een samenspel.Wij zorgen voor de faciliteiten en de klant moet…’

Dat moest je niet tegen Frascan Barieux zeggen.

‘Ik moet helemaal niks. Luister: wie betaalt er elke maand voor die spamfilter?’

‘Nou,’ luidde het antwoord na een paar tellen,‘u, in principe.’

‘Juist. En wie krijgt er, in principe, elke dag nog steeds tientallen oproepen om alles te laten vergroten wat er maar los en vast zit aan hem, te investeren in rechte bananen of afwikkelingskosten te betalen voor de erfenis van een schimmige oudtante in Verweggistan?’

‘Dat ligt niet aan ons. Zodra u ook maar een seconde online bent, wordt uw IP-adres automatisch gespot. Daarbij is phishing en pharming…’

Barieux verloor zijn geduld.‘Jullie voeden dat ding maar op. Krijg ik die troep over een week nog, dan kunnen jullie me schrappen.’

‘Dat zal niet gaan. Uw abonnement loopt nog acht maanden. Afgezien daarvan zit u in het systeem en…’

‘Haal me er maar uit.’

‘Voor beëindiging moet u...’

Barieux hoorde de brievenbus klepperen, gevolgd door een doffe plof.

‘Een week,’ kapte hij het gesprek af.‘Ik geef jullie een week.’

Hij klikte de helpdesk weg, liep naar de gang en pakte het stapeltje post van de deurmat.

‘Krant,’mompelde hij onder het schiften,‘bank,verzekering… Hè?’

Met een gezicht alsof hij een vieze doek beethield, draaide hij de rechthoekige envelop van Andersson & Andersson Advocaten onderzoekend om en om.

‘Nooit van gehoord.’

Hij liep niet achter met de alimentatie voor z’n twee exen en had ook geen arbeidsconflict met de faculteit. Onder het voorwendsel van een burn-out – want wie zou het bestaan van de Quadrantijnen hebben geloofd? – was het hem gelukt in goed overleg een half jaar vrijaf te krijgen.

Bij gebrek aan een briefopener ratste hij de envelop met de nagel van zijn wijsvinger open en haalde het schrijven eruit.

Geachte heer Barieux,

Wij verzoeken u vriendelijk op korte termijn contact met ons op te nemen teneinde een mogelijke betrokkenheid uwerzijds bij een gerech

telijke procedure te kunnen vaststellen dan wel uit te sluiten.

Onder verwijzing naar onze gegevens verblijven wij met de meeste

hoogachting,

Mr. S.Andersson,

Andersson & Andersson Advocaten

‘Wat…?!’

Verbouwereerd liet Frascan zich op z’n rode chesterfieldfauteuil zakken. Betrokkenheid? Gerechtelijke procedure? Wat voor procedure?

Hij liet zijn hand met de brief op een armleuning rusten en haalde zijn andere hand door zijn warrige haardos.

‘Oppassen, kerel,’ zei hij tegen zichzelf en bewoog zijn wijsvinger een paar keer heen en weer.

Frascan dacht terug aan de turbulente gebeurtenissen van enkele maanden geleden. De pogingen hun bevindingen te publiceren en het bestaan van de Quadrantijnen wereldkundig te maken, waren op niets uitgelopen. Geen enkel nieuwsmedium had er aandacht aan besteed. Behalve twee onopvallende overlijdensberichten, dat van priester-onderzoeker Paolo Longhi in L’Osservatore Romano,de krant van het Vaticaan,en dat van Karol Stroytslav,een adviseur van de Raad van Europa, herinnerde niets meer aan de verbeten strijd die hij samen met Anna, Milo, Stan en Guy had gevoerd. Zelfs de centrale plek waar ontvreemde relikwieën opgeslagen hadden gelegen, was geruimd. Ze hadden een slag gewonnen, en in eigen ogen misschien een belangrijke, maar het was nog steeds oorlog. Barieux twijfelde er geen moment aan dat de Quadrantijnen, met hun wereldomspannende piramideachtige structuur van Wachters,Wakers en Wegbereiders,achter de mediastilte staken. En ook achter die andere, onlogische stilte.

Sinds de dood van Stroytslav, een van de vier Wachters die bij elkaar het Quadrantium vormden en elk verantwoordelijk waren voor de heimelijke voorbereidingen in een kwart deel van de wereld, hadden de Quadrantijnen Frascan en de anderen met rust gelaten.Terwijl ze een klopjacht hadden verwacht, was niemand van hen zichtbaar geschaduwd, bedreigd of nog erger. Dat was verontrustend. Het stond haaks op de eerdere harde lijn.Was het een teken dat de Quadrantijnen zo dicht bij hun einddoel stonden dat het uitschakelen van tegenstanders al overbodig was?

En er was nog iets, voelde Barieux. Ergens gebeurde iets waarvan hij geen weet had maar wat direct met hemzelf had te maken. Hij herkende dat ondefinieerbare gevoel. Meestal voorspelde het weinig goeds.

Eerst maar met die brief afrekenen. Als hij al ergens bij betrokken was, wat hij zich niet kon voorstellen, moesten ze hem maar sommeren of dagvaarden. Hij had al genoeg aan zijn hoofd.

‘Korte metten,’ bromde hij.

Frascan pakte zijn mobiel en toetste het nummer van Andersson & Andersson in. Ondertussen legde hij de brief op de ronde eettafel, waar deze meteen opging in de chaotische verzameling andere brieven, kopieën, notities, scans en prints. Frascan Barieux was geen opruimer. In het gunstigste geval verplaatste hij. Meestal bleef alles liggen tot hij een keer iets specifieks zocht en dan van de weeromstuit alles weggooide wat daar niets mee te maken had – wat hem dan later weer duur kwam te staan.

‘Barieux,’ zei hij kortaf tegen de telefoniste.‘Ik kreeg een brief.’

‘Heeft u een dossiernummer voor me?’

Frascan boog zich over de tafel.‘VC8763.76/C. Is dat het?’

‘Verbind u door.’

‘Andersson,’ zei een mannenstem na een paar seconden zakelijk.

‘Met Barieux. Zeg, die brief. Ik denk niet…’

De advocaat liet er geen gras over groeien.‘Ik ben blij dat u snel reageert.Wij moeten elkaar spreken. Hoe zit u morgen?’

‘Niet.’

‘Overmorgen?’

‘Luister, ik bel alleen om af te bellen. Ik ben nergens bij…’

‘Ik raad u ten sterkste aan te komen.’

‘Word ik ergens van beschuldigd?’

‘Nee. Ik heb hier alleen een stuk met uw naam erop. Het gaat mij om de herkomst ervan. Of het op de een of andere manier van u is, zeg maar.’

‘Mijn naam? En hoezo “op de een of andere manier”?’

Belangstelling en achterdocht vochten bij Barieux om voorrang. Het leven was er niet gemakkelijker op geworden sinds hij zijn onbevangenheid was kwijtgeraakt. Misschien gooiden de Quadrantijnen het wel over deze boeg.

Het bleef stil.

‘Hallo? Hoezo “op de…”?’

‘Ik kan en mag telefonisch verder geen inhoudelijke mededelingen doen.Alleen onder vier ogen.Toch maar morgen,om een uur of drie? U weet ons te zitten?’

‘Wie zegt me dat ik niet voor niets kom?’

‘Niemand,’antwoordde Andersson laconiek.‘Maar het zou uw leven kunnen veranderen.’

‘In welke zin? Waar moet ik aan denken?’

‘Waar het bij veel procedures om draait.’

‘Een erfenis? Onroerend goed? Eigendomsrecht? Geld?’

‘U zegt het.’

Wat het ook was, het kon twee dingen betekenen. Er kon Barieux iets toevallen of iemand wilde iets van hem.

Andersson wachtte niet verder af.‘Dan hoop ik u morgen te zien. Breng wel een identiteitsbewijs mee. Samen met een uittreksel van de Kamer van Koophandel, als u een rechtspersoon bent.’

De verbinding werd verbroken.

Frascan liet zijn mobiel zakken en legde het apparaat bovenop de brief op tafel, om het toestel een paar seconden later onwillekeurig opzij te schuiven.

‘Het geval Barieux,’ schamperde hij terwijl hij de brief herlas.

Over letters, tekens, symbolen en oude geschriften hoefde je hem niets te vertellen. Hij was een gerenommeerd wetenschapper met enkele opzienbarende ontdekkingen op zijn naam. Ditmaal had hij echter geen flauw vermoeden welke wereld er achter dossiernummer VC8763.76/C zou kunnen schuilgaan.

‘Dit is de tweede keer deze maand,Steve,’zei Vince Worth terwijl hij de blauwe antistatische hoesjes van zijn schoenen trok. ‘Hoe kan dat?’

De systeembeheerder haalde een kartonnen bekertje onder de koffieautomaat vandaan, nam een slok en keek nog een keer over zijn schouder naar de immense serverroom.‘Een bokkige monolithische kernel. Ik zal je er niet mee vermoeien. Het belangrijkste is dat het weer draait.’

‘Het belangrijkste is dat het niet mag gebeuren. Het risico op dataverlies is te groot.’

‘Kom op,Vince.We streamen alles real-time. Bovendien was het maar één cluster.Waar hebben we het over?’

‘Daar gaat het niet om. Ik moet blindelings op dat spul kunnen vertrouwen. En daar begint het aan te schorten.’

Steve, die nonchalant tegen de muur geleund stond, trok een wenkbrauw op.‘Heb jij een auto?’

‘Domme vraag.’

‘Is daar nooit iets mee?’

Worth voelde waar hij heen wilde.‘Een auto is een mechanische constructie van bewegende delen. Logisch dat dat slijt.’

‘Kijk,’ lachte Steve, ‘daar zit de denkfout. Iedereen denkt bij digitale technologie aan iets verhevens, iets onaantastbaars. Dat is het helemaal niet. Het is alleen een andere technologie, met eigen nukken. Misschien wel gevoeliger dan…’

Vince Worth wuifde de uitleg weg.‘Bewaar je stokpaardje maar voor die familiefeesten van jullie, Steppanos Papalian.’

‘“Steve” voor jou. En wat bedoel je daarmee?’

‘Whatever. Zorg dat het niet meer gebeurt.’

Vince Worth liep naar de irisscanner naast de luchtsluis en bracht een oog op gelijke hoogte met de biometrische sensor. De glazen deur schoof open en hij verdween in de ronde gang.

Steve Papalian nam een laatste slok koffie, kneep het bekertje fijn en gooide het in de prullenbak.

Voordat ook hij aanstalten maakte om te vertrekken, keek hij, met op de achtergrond het ononderbroken gezoem van de eindeloze rijen megacomputers en hun koeling, nog een keer door de glazen wand van de serverroom. Hij kneep zijn ogen samen om het lichtspel van de ontelbare knipperende groene, gele en rode ledjes, afhankelijk van het soort informatie en de verwerking ervan door de desbetreffende server, nog beter te kunnen zien.

‘Fascinerend,’ mompelde hij.‘Het is en blijft fascinerend.’

‘Complimenten!’ zei Aldo Simonelli met de triomfantelijke blik van iemand die een raadsel onverwacht snel had opgelost.‘Ik had het zelf niet kunnen verzinnen.’

Zijn secretaresse reageerde niet.

‘Laat me raden. Op een zonnig terras bedacht, na een paar grappa’s, en uitgewerkt met een paar van m’n studenten. Ik wil wel weten wie, want ze zijn goed.Verdraaid goed.’

Zwijgend draaide Francesca elegant een paar haren achter het linkeroor.

‘Dit is een grap, nietwaar?’ informeerde de advocaat en gelegenheidsdocent rechtswetenschappen iets voorzichtiger.‘Zeg me dat dit een grap is.’

Met dat hij de woorden uitsprak, gaf zijn gevoel antwoord. Het was alsof een reuzenhand over zijn rug kroop. De glimlach op zijn gezicht bevroor.

‘Het spijt me,’antwoordde Francesca en schudde haar hoofd.‘Ik weet hier niets van. Het werd een uur geleden door de deurwaarder bezorgd. Zoals gebruikelijk heb ik de vertegenwoordiger van de eisende partij geverifieerd en het klopt. Het is een bestaand advocatenkantoor. Bovendien liggen deze stukken ook op het parket, dus...’

Simonelli gaf een klap op zijn bureau, stond op en liep naar de opengeklapte balkondeuren waarachter Rome in de middagzon baadde.

Drie tourbussen reden richting Vaticaanstad. Op het plein, aan de overkant van de weg, speelden kinderen aan de rand van de fontein terwijl hun moeders fruit schilden, een boek lazen of nog bruiner probeerden te worden dan de truffels uit de delicatessenwinkel op de hoek. Een aftandse scooter knetterde voorbij, enkele verstoord opkijkende fietsers in een blauwe walm hullend.

‘Kardinaal Vincente,’ commandeerde hij zonder achterom te kijken.‘Handsfree.’

Francesca boog zich over het bureau en drukte op een van de voorkeuzetoetsen. Al na enkele tellen werd er opgenomen.‘Aldo. Zeg het eens.’

Simonelli draaide zich om en ging op een hoek van zijn bureau zitten. Hij gebaarde Francesca aantekeningen te maken. Zelf boog hij opzij en pakte de papieren.

‘Eminentie.Wij moeten elkaar onmiddellijk zien. Problemen.’

‘Wat dan?’

‘Een dagvaarding.’

Angelo Vincente lachte.‘Je kent je speelruimte.Regel het.’

‘Ik vrees dat zelfs uw bevoegdheden niets zouden uithalen.’

Simonelli hoorde de kardinaal zuchten.‘Wie heeft zijn handen nu weer niet thuisgehouden? Nauwelijks de grootste claims over misbruik in Amerika geregeld of…’

‘Dit is van een andere orde, Eminentie.

‘De hemel zij geprezen.’

‘Daar zou ik maar even mee wachten. Het gaat om artikel 661 van het Italiaanse Wetboek van Strafrecht.Weliswaar ook misbruik, maar dan van “de goedgelovigheid van het volk” zoals de officiële term deels luidt.’

‘Alweer? Daar zijn wij in 2006 van vrijgesproken, m’n beste. De aanklager werd zelfs veroordeeld.’

‘Jawel,’beaamde Aldo Simonelli,‘maar pas na een hoger beroep in Italië. Meteen daarna heeft hij de kwestie aanhangig gemaakt in Straatsburg, bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De zaak loopt daar nog steeds.’

De advocaat kwam van zijn bureau af, liep er omheen en zette zijn handen op de leuning van zijn stoel.‘Maar inderdaad, dat is een onzinnige procedure.’

‘Dit dan niet?’Kardinaal Vincente klonk bezorgd.

‘Wilt u een eerlijk antwoord?’

‘Daar word je voor betaald.’

‘Goed. Hoewel deze aanklacht vergezocht lijkt, is de mate van aannemelijkheid van het betwiste feit – opzettelijke misleiding – vele malen groter dan bij die eerste. De geschiedenis pleit tegen ons. Of de eruit voortvloeiende veronderstellingen reëel zijn, valt…’

‘Waar gaat het om, man?!’

Aldo Simonelli schraapte zijn keel. ‘De Rooms-Katholieke Kerk wordt ervan beschuldigd mensen opzettelijk te hebben misleid bij de verkoop van aflaten. Bij verkoop werd wel gehamerd op het afkopen van het vagevuur, maar met geen woord gerept over de werkelijke besteding van de gelden.’

‘Wat? Dat speelde in de middeleeuwen! Dit moet een onsmakelijke grap zijn.’

‘Dat dacht ik aanvankelijk ook. Maar...’

‘Kom op,Aldo!’barstte Vincente los.‘Ieder weldenkend mens weet dat dit niet levensvatbaar is.Afgezien van de vraag of de verkoop van aflaten een dubieuze praktijk was, dan nog is dat allang verjaard.Wat zeg ik, vereeuwd.’

‘Lag het maar zo. De katholieke kerk hanteert het aflaatmechanisme nog steeds, zij het niet meer tegen geld.Veel regels uit de Codex van 1917 zijn nog steeds van toepassing, blijkens de Apostolische Constitutie Indulgentiarum doctrina van 1967 en de Enchridion indulgentiarum van 1968. Verder zegt de Codex van

1983 – wacht, ik heb hem hier – …’

Simonelli pakte een van de boeken op zijn bureau erbij.

‘…in canon 997 dat – ik citeer – “de voorschriften betreffende het verlenen en het gebruikmaken van aflaten onderhouden moeten worden zoals ze zijn vervat in de bijzondere wetten van de Kerk”. Ook Johannes Paulus II schreef erover, in zijn Apostolische Brief Incarnationis mysterium van 29 november 1998. Zelfs Benedictus XVI kende aflaten toe naar aanleiding van de Wereldjongerendagen, de veertigste verjaardag van het einde van het Tweede Vaticaanse Concilie en de Werelddag van de zieke.Onlangs heeft hij nog…’

‘Genoeg. Het moet bij deze ene zitting blijven, Simonelli. Dit mag voor geen goud hogerop. De moederkerk heeft de laatste tijd al te veel klappen gehad.’

‘Ik zal mijn best doen, Eminentie.’

‘Nog een ding. Stel – het is te belachelijk voor woorden – maar stel dat het toch tot een zaak leidt.Wat kan er in het ergste geval gebeuren? Ze kunnen moeilijk middeleeuwse bisschoppen opgraven en veroordelen. Hoewel, postuum? Bij verstek?’

Kardinaal Angelo Vincente gaf een zenuwachtig lachje.

‘Het is een civiele procedure,’ verduidelijkte Simonelli.‘Geen strafzaak.’

‘Kijk, nu wordt het weer behapbaar. In welke orde van grootte?’

‘Dat wilt u niet weten.’

‘Ik moet de curie inlichten, Simonelli.Wat zou het ons kunnen kosten? Graag het ongunstigste geval. Je weet dat wij een potje hebben voor dit soort zaken, al is dat niet onuitputtelijk.We hebben al een deel van onze beleggingsportefeuille moeten afstoten. Amerika kostte ons tot nu toe een slordige 650 miljoen dollar en er lopen nog steeds zaken.’

Aldo Simonelli keek zijn secretaresse aan terwijl hij het doemscenario benoemde, zodat niemand hem er later van zou kunnen beschuldigen dat hij het niet had gezegd:‘De Sint-Pieter.’

‘Wat?!’ Na een minuut die een eeuwigheid leek, vervolgde een hese stem aan de andere kant:‘Hoe… bedoel je?’

De advocaat zuchtte. ‘Zoals u weet, werd op een bepaald moment in de middeleeuwen een substantieel deel van de opbrengst van elke jubileumaflaat gebruikt voor de uitbreiding, zeg maar gerust nieuwbouw, van de huidige Sint-Pieter.’

‘Nou en? Jij weet net zo goed als ik dat de Sint-Pietersbasiliek eigendom is van Vaticaanstad, een onafhankelijke en internationaal erkende staat met eigen wetten en middelen. Juridisch gezien staat Vaticaanstad volledig los van de Kerk en kan voor geen enkel handelen van de moederkerk verantwoordelijk gehouden worden, laat staan worden vervolgd. De Sint-Pieter kan helemaal geen inzet van een procedure zijn. Bovendien was de verkoop van aflaten een geestelijke kwestie. Een wereldlijke rechtbank kan helemaal geen uitspraken doen over kwesties rond zielenheil.’

‘Ik vrees dat het gecompliceerder ligt, Eminentie.Wacht even.’ Simonelli zocht naar de betreffende passage in de stukken voor de zitting.‘Ja, hier. Ik citeer: “…WAARMEE DE WETTELIJKE ERFGENAMEN VAN ELKE OORSPRONKELIJKE AFLAATKOPER OP PERSOONLIJKE TITEL AANSPRAAK MAKEN OP DAT DEEL VAN ALLE ROERENDE OF ONROERENDE GOEDEREN WAARVOOR HET DESBETREFFENDE DEEL VAN DE AFLAATOPBRENGST, VERMEERDERD MET DE WETTELIJKE RENTE, IS, WERD, WORDT OF NOG ZAL WORDEN AANGEWEND”. Daarna volgen een paar berekeningen die ik u beter persoonlijk kan laten zien. En geloof me, ze zijn niet mis. Het gaat namelijk niet alleen om deze zaak. Stel dat de eis onverhoopt wordt toegewezen en een precedent wordt, dan volgen er absoluut meer zaken. En telkens wanneer we verliezen, verliezen we opnieuw een deel van de Sint-Pieter. Goed, het is allemaal nog hypothetisch, en er zal veel water door de Rijn moeten voordat het daadwerkelijk zover zou komen, maar we moeten dit niet onderschatten. Ook een ander fnuikend aspect niet.’

‘En dat is?’

‘Onherstelbare imagoschade. Ondanks alle claims rond misbruik, staat de kerk ogenschijnlijk nog steeds overeind. Maar deze zaak zou weleens tegelijk het materiële en geestelijke faillissement van de Rooms-Katholieke Kerk kunnen zijn. U mag zelf invullen wat u het ergste vindt.’

‘Dit is… dit is absurd, Aldo. Dat kan niemand toch serieus nemen? Welke gek spant zo’n zaak aan?’

‘Iemand die de Kerk intens haat? De eisende partij van die zaak in Straatsburg verklaarde bijvoorbeeld dat hij “geboren was om tegen God te strijden”. Het stond in alle kranten. Net als die Amerikaanse senator die onlangs God voor het gerecht daagde vanwege het onrecht in de wereld. Malloten genoeg.’

‘Ieder weldenkend mens, en zeker een onafhankelijk rechter, ziet toch meteen dat zulke lui ontoerekeningsvatbaar zijn?’

‘Dat valt te bezien. Het zal niet de eerste keer zijn dat een rechter naam wil maken in dergelijke kwesties. Maar wanneer kunnen wij elkaar zien? We moeten dit zorgvuldig voorbereiden.’

‘Morgenochtend,’ bracht kardinaal Angelo Vincente er aangeslagen uit.‘In mijn werkkamer op het Vaticaan.’

De kardinaal verbrak de verbinding en bleef een paar minuten met het hoofd in zijn handen zitten. De Rooms-Katholieke Kerk had in de loop der eeuwen veel stormen getrotseerd: machtsstrijd, innerlijke verdeeldheid, bedrog, twee wereldoorlogen, seksueel misbruik en vooral veel, heel veel laster. Maar dit was een orkaan van de zwaarste categorie. Het handelen van de kerk, de vroegere verkoop en het huidige verlenen van aflaten, dreigde in haar eigen gezicht te ontploffen.

Vincente stond op, liep naar een verzilverde muurtafel en schonk een port in. Hij dronk het glas in een keer leeg en vulde het opnieuw.

Terug aan zijn bureau staarde de Heilige Vader hem vanuit een gouden fotolijstje aan. Een vriendelijk ogende man, voortdurend balancerend op de dunne scheidslijnen tussen religie, politiek en maatschappij. Soms meer diplomaat dan kerkvorst.

Over diplomatie gesproken, was het eigenlijk wel verstandig de curie onmiddellijk in te lichten? Het zou een schokgolf binnen het Vaticaan teweegbrengen waarvan niemand de reikwijdte kon voorspellen. Het zou niet onder de mijter blijven. Informanten genoeg. Vaticaanstad hing aan elkaar van belangen. Sommige journalisten in Rome loerden permanent op ook maar het kleinste scheurtje in de brokaten kazuifel van het Vaticaan.

Maar ook als hij de curie niet inlichtte, zou de pers erachter komen – alleen wat later. Had tijdwinst voordeel? En zou hij er morgen wel uitkomen met Simonelli? De belangrijkste advocaat van het Vaticaan was goed, heel goed. Hij had hen menigmaal gered. De vraag was echter of zelfs hij hiertegen opgewassen zou zijn.

De kardinaal draaide met zijn wijsvinger rondjes over de rand van zijn glas. Het was de kat of de hond, het zwaard of de galg.

Hoe het ook zij, de voortgang mocht onder geen beding in gevaar komen. De strategische ontwikkelingen van de komende weken waren…

Onder geen beding. Dat was het! De zaak moest in de kiem worden gesmoord, tegen elke prijs worden voorkomen. Geen overleg, geen uitstel. Ze moesten onmiddellijk ingrijpen. Nu.

Vincente pakte de telefoon en koos Simonelli’s nummer.

‘Aldo? Fax me alle stukken. Nee, de veilige lijn. En onze afspraak verschuift. Ja, dat besef ik. Ik bel je morgen.’

Na enkele minuten hoorde de kardinaal het faxapparaat aanklikken.Vastberaden liep hij erheen en haalde vel na vel eruit.

‘Absurd,’ mompelde hij terwijl hij de papieren even later haastig doornam.‘Absurd.’

Al gauw vond hij wat hij zocht. Hij trok een van de bureauladen open en haalde zijn satelliettelefoon eruit. De betreffende voorkeuzetoets kon hij dromen.

‘Vincente,’meldde hij kortweg.‘Er is een gevaarlijke ontwikkeling.’

‘Heb je alles?’ zei Astrid.‘En weet je het zeker?’

Stijn Vereers gebaarde over zijn schouder naar het koffertje op de achterbank en knikte. Hij beantwoordde haar kus, zoemde het zijraam dicht en gaf gas.Terwijl de Volvo via de oprit van hun bungalow de provinciale weg opdraaide, zag hij Astrid nog net het woord ‘voorzichtig’ vormen, in de achteruitkijkspiegel. Hij glimlachte. En niet alleen omdat zij een heerlijke vrouw was.Vandaag was de dag.

Vereers maakte vaart en zette de cd-speler aan. De verstilde klanken van Sting’s Songs from the labyrinth vulden de wagen.Toegegeven, het was een totaal andere stijl dan je van de man gewend was. Maar het had iets. In ieder geval kon Stijn er goed op nadenken. Niet dat dat hoefde, nu. Het grote denkwerk zat erop. Net als alle zorgen, als het goed was.

Het was niet overdreven te stellen dat Astrid en hij er lang over hadden nagedacht. Niet voortdurend, maar ze waren er regelmatig op teruggekomen, hadden gewikt en gewogen en, uiteindelijk, besloten het erop te wagen. Ze hadden het ook gewoon in de kluis kunnen laten liggen, als collector’s item. Maar voor wie? Kinderen hadden ze niet en zelf haalden ze het nooit voor de dag. Ze wisten dat het er lag en daarmee klaar. Nee, het was een goede tip geweest. Zeker nu het financieel minder ging, met zijn bedrijf.

Stijns mobiel ging. Hij drukte de handsfree in.

‘Ha, Renger. Nee, de rust zelve. Alle vertrouwen. Oké, dank je. Ja, natuurlijk.Wacht even, er gebeurt iets. Zeker. Ik hou je op de hoogte. Later.’

De paar auto’s voor hem begonnen langzamer te rijden. Hij remde af en rekte zich uit om, in de flauwe bocht die de weg naar links maakte, een zo goed mogelijke blik op het rechte stuk verderop te werpen. Er stond een personenauto dwars op de weg, geflankeerd door een politiewagen en, in de berm, een hulpdienst. Agenten en mannen met fluorescerende pakken hielden het verkeer uit beide richtingen tegen. Er vormde zich een kleine file die zich schoksgewijs over de weg bewoog als een rups op een tak. Al gauw kwam alles tot stilstand.

Met in de verte het alarmsignaal van een aanstormende ambulance,keek Vereers op het digitale klokje op het dashboard.Hij had nog wat tijd, vooropgesteld dat het niet te lang duurde. Hij trommelde een paar keer met zijn vingers op het stuur en wachtte met draaiende motor af.

Can she excuse my wrongs with virtue’s cloak? vroeg Sting zich af. Astrid wel, bedacht Stijn. Zij had veel ingeleverd in de jaren dat hij meer oog voor de zaak had gehad – nee, noodgedwongen had moeten hebben – dan voor haar.Wat dat betreft hoopte hij dat het zou lukken. Zij verdiende het.

Na een kwartier kwam er schot in. Met korte tussenpozen werden auto’s een voor een doorgelaten. Aan de wagen die de oorzaak was van het oponthoud, was, behalve een ingedeukt portier, weinig te zien.

‘Mooi,’mompelde Vereers toen het zijn beurt was en hij opreed tot aan een wegwerker met een verlichte aanwijsstok. De man gebaarde hem te wachten en kwam naar de Volvo gelopen.

‘Opgelost?’ vroeg Stijn door het open raam.

‘Nog een half uur,’ verklaarde de man, enigszins voorovergebogen.

‘Wat?’Stijn Vereers wees door de voorruit.‘En zij dan? Ik moet binnen tien minuten op de snelweg zitten. Het viaduct verderop is…’

De wegwerker schudde zijn hoofd.‘Er komt een oplegger aan voor die brik. Die heeft alle ruimte nodig.’

Hij richtte zich op en keek om zich heen alsof hij naar alternatieven zocht. Opeens boog hij zich weer naar het portierraam en maakte een vaag gebaar over de motorkap heen. ‘Daar de berm over, voorbij die wilg, en dan het ventweggetje. Na een kilometer of twee ziet u links een zandweg. Inslaan, aanhouden en u komt vanzelf bij het viaduct.’

Blij met het hem onbekende sluipweggetje tikte Stijn met zijn wijsvinger tegen zijn slaap.‘Bedankt.’

Hij keek over zijn rechterschouder, gaf wat gas en hobbelde de berm over. Na nog een vluchtige blik op de klok, trapte hij de Volvo op z’n staart en verdween met hoge snelheid op de ventweg.

‘Viipurin Linna,’ legde de gids het handjevol toeristen uit,‘werd in de dertiende eeuw gebouwd door Torkel Knutsson,een Zweedse vorst. Gelegen bij de stad Vyborg aan de Finse Golf kent Slot Wiborg, of Kasteel Vyborg zoals Viipurin Linna ook wel wordt genoemd, een roerige geschiedenis. Door de eeuwen heen is Vyborg afwisselend in Zweedse, Germaanse, Finse en Russische handen geweest. Sinds de val van het communisme hoort het officieel bij de Republiek Rusland. De laatste renovatie van Viipurin Linna dateert uit 1980. Het is gedeeltelijk een museum maar er worden ook wel opera’s uitgevoerd. Opvallend is de zogeheten Toren van Olaf. Hoewel hij rond oogt, rijst hij op uit een rechthoekig blok dat…’

Art Bridges,Wachter van het Eerste Quadrant, drukte het beeld en het geluid op zijn ultramobile weg. Hoewel niemand hen hier vermoedde, logde hij af en toe in op de verschillende webcams rond het kasteel. Je kon nooit weten.

Hij keek de forse en ruwe vierkante tafel, die al sinds 1297 in deze verborgen zaal in Viipurin Linna had gestaan, rond. Ook de andere twee Wachters waren, in afwachting van het begin van de zitting, aan het werk op hun ultramobile. Monica Canaro beantwoordde een brandmail uit haar eigen Tweede Quadrant en Amrit Kumar, verantwoordelijk voor het Vierde Quadrant, bekeek de stand van de beurzen in Azië. Het beveiligde en razendsnelle extranet van de Quadrantijnen garandeerde hun wereldwijd onbelemmerde communicatie, zelfs in deze uithoek. De zetel van de vierde en laatste Wachter was voor het eerst sinds lange tijd onbezet.Karol Stroytslav,Wachter van het Derde Quadrant, was dood.

Nog een minuut of vijf, zag Bridges. Hij betrapte zich erop dat hij opgewonden was.Twee weken geleden waren ze gesommeerd naar Vyborg te komen en dat was een veelbetekenend signaal geweest. Het zou een historische zitting worden.

In de eerste plaats was deze wijkplaats niet eerder door de Quadrantijnen gebruikt. Sinds de ontmanteling van de Wereldkamer onder de Sainte-Chapelle in Parijs, de vaste vergaderruimte van het Quadrantium sinds de tijd van Lodewijk IX, was er zelfs geen enkele zitting meer geweest. In de tweede plaats was het Quadrantium, het hoogste bestuursorgaan dat zij met elkaar vormden, nooit eerder zonder een van de vier Wachters bijeengeroepen. En in de derde plaats zouden zij voor het eerst persoonlijk geconfronteerd worden met Eligius, de gekozene die de vervulling was van de ingenieuze voorbereidingen die alle Quadrantijnen, van hoog tot laag, door de eeuwen heen achter de schermen hadden getroffen.Elk van de drie Wachters besefte dat dit daadwerkelijk de inleiding was tot de voleinding. In de eerste fase zou Eligius zich bekendmaken aan het Quadrantium. Daarna, zodra de allerlaatste dingen in gereedheid waren gebracht, zou hij zich bekendmaken aan de wereld – tot Dies Eminens, de verheven dag waarop zijn volledige heerschappij een feit zou zijn.

‘Wachters,’ attendeerde Amrit Kumar de anderen.

Aarzelend kwam het grote, vrijwel doorzichtige plasmascherm dat aan de langste muur in de zaal hing, tot leven.

‘Terra nobis semper,’ klonk het traditionele devies van de Quadrantijnen uit de verborgen speakers.‘De wereld is…’

‘Terra nobis semper,’ antwoordden Bridges, Canaro en Kumar als met één stem.‘…voor altijd van ons.’

Uit het niets doemde het achteraanzicht van een man op een design bureaustoel op, zijn hoofd net zichtbaar boven de rugleuning.Terwijl de camera nauwelijks merkbaar inzoomde, begon de stoel langzaam te draaien.

‘Wachters, ik groet u.’

Eligius openbaarde zich.

Frascan Barieux zette zijn Snoek langs de stoep en liep het bordes van de Kamer van Koophandel op.

Een jonge vrouw, met een stapel documenten onder haar ene arm, kwam ingespannen telefonerend de draaideur uit. Ze miste hem op een haar na.

‘Ook goeiemorgen,’ bromde Barieux en maakte zich smal om nog net op tijd tussen de deur en de glazen pui te kunnen glippen.

De geur van papier, verschraalde schoonmaakmiddelen en de eeuwigdurende strijd tussen verwarming en airco kwam hem tegemoet. Hij begaf zich langs een paar breedbladige palmen naar de L-vormige balie. Aan de andere kant kwam een vrouw aangelopen uit een blok van vier bureaus waarvan er drie onbemand waren. Ze keek hem met een vragende blik aan.

‘Een uittreksel, graag.’

‘Ik zal m’n best doen,’ zuchtte ze.

‘Hoe bedoelt u?’

Ze maakte een moedeloos gebaar naar de computer op de balie.‘Die nieuwe software. Een ramp. Maar goed.’

De vrouw toetste zich een weg naar de database van het handelsregister.‘Hoe is het mogelijk. In één keer. Firmanaam?’

‘Barieux Beheer.’

‘Uw identiteitsbewijs, graag.’

Frascan legde zijn ID-kaart op de balie.

De medewerkster begon de achternamen op het scherm langs te lopen.‘Bara, Barbarex… hier, Barieux.’ Ze keek op.‘Zijn er nog dingen veranderd? Of gaat er binnenkort iets veranderen?’

Ja, de hele wereld, dacht Barieux. Zodra zij het voor het zeggen hebben, zal…

‘Meneer?’

‘Sorry. Alles bij het oude.’

‘O-ké,’ benadrukte ze twee toetsaanslagen.‘En vandaag is het de… Mooi. Hij rolt er zo uit. Mag ik ondertussen…?’

Frascan keek over zijn schouder. Een paar meter achter hem stond een onberispelijk geklede zakenman met een koffertje.

Frascan draaide zich om en deed een paar passen naar achteren. De man knikte hem in het voorbijgaan toe. Koude ogen, alsof iemand het licht in hem had uitgedaan.

‘GCT,’ verklaarde hij bij de balie en liet een bedrijfspas zien.

‘Eindelijk,’ reageerde de vrouw opgelucht. ‘Het werkt voor geen meter.’

Ze liep naar het klapdeurtje naast de balie om hem door te laten. Op hetzelfde moment kwam een koerier met een vol steekwagentje uit de vaste deur pal naast de draaideur. Zonder opkijken koerste hij in een rechte lijn naar de balie, waarbij hij de zakenman de pas afsneed.

‘Sorry, maat,’ zei de koerier en plantte een vrachtbrief op de balie.‘Misschien geen jeuk, schat, maar toch effe krabbelen.’

Meteen begon hij, een populair deuntje fluitend, pakken drukwerk op de balie te leggen.

‘Zou u misschien…?’ De baliemedewerkster wees naar de grond achter zich.

‘Geen haar onder m’n oksel,’ antwoordde de man en stapelde onverstoorbaar door.‘Zestien adresjes, vandaag.Toen jij nog onder je luipaardvel lag, rolde ik al uit m’n krat.’

Frascan werd ongeduldig. Zo schoot het niet op.‘Uittreksel?’

‘O, dat is waar ook.’

‘Yo!’ riep de koerier na de laatste twee pakken en rammelde met de lege steekwagen naar buiten.

De vrouw haastte zich naar de printer en griste het document uit de opvangbak.Toen Frascan het van haar wilde aanpakken, trok ze het onverwacht terug.

‘Wat nou weer?’ vroeg Barieux geïrriteerd.

‘Nee. Ja. Het spijt me. Ik realiseer me opeens…’

De vertegenwoordiger van GCT, die zich op de hoek van een leeg bureau had gezet, bekeek het tafereel schijnbaar onbewogen.

Ze legde de print weg, liep naar het afgeleverde drukwerk, scheurde het bovenste pak open en haalde er een formulier uit. Na met het toetsenbord nog een paar kleine wijzigingen in de printopdracht aangebracht te hebben, liep ze ermee naar de printer.

‘Alstublieft,’ glimlacht ze even later, met een schuin oog naar de GCT-man, alsof ze een bovenmenselijke prestatie had geleverd.‘U bent een van de eersten.Via ons kantoor, dan.’

Frascan Barieux nam het uittreksel in ontvangst en keek haar niet-begrijpend aan.

‘Met een GCT-nummer,’ verduidelijkte ze.‘Alle ondernemingen krijgen er een. Niet gelezen in ons orgaan?’

Op Barieux’ hekellijst van oneigenlijke benamingen scoorde ‘orgaan’ hoog. Organen zaten in je lijf en kwamen niet door de brievenbus.

‘’t Zal me jeuken.’

Misprijzend vouwde Barieux het uittreksel dubbel, stak het in zijn achterzak en liep naar buiten. Al op de trap zag hij het gele papiertje op de voorruit van de Snoek.

‘Wat moet iedereen toch met mij?!’

Hij plukte de bekeuring achter de ruitenwisser vandaan, verfrommelde deze en wierp de prop in het plantsoen.

Terwijl het hydraulisch systeem de wagen langzaam op hoogte bracht, raadpleegde hij nogmaals de routebeschrijving die hij thuis had uitgeprint. Het was ongeveer een uur rijden naar Andersson & Andersson.