Omslagontwerp Wil Immink

Vertaling Rick de Gier

Oorspronkelijk verschenen bij Thomas Nelson Inc., Nashville, Tenessee, USA, onder de titel The Man in White

ISBN 978 90 239 1550 8

NUR 342

' Engelstalige versie 1986 Johnny Cash

' Nederlandstalige versie 2008 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden.

Dit boek is opgedragen aan mijn vader, Ray Cash,

1897-1985, veteraan van de Eerste Wereldoorlog.

Ontslag: eervol. Gedrag: goed.

De vrienden van de Nazarener verenigden zich

En ik werd woest

En voerde een bloedige klopjacht aan

Ik spoorde hun schuilplaatsen op

Ze werden geslagen en vastgeketend

Maar sommigen sloegen op de vlucht

Terecht bevreesd voor mij

Toen verscheen de Man in het wit aan mij

In zo’n verblindend licht

Dat ik werd neergeslagen

En door de glans

Verloor ik het zicht

Toen sprak de Man in het wit

Op tedere toon tot mij

Ik werd verblind zodat ik hem zou zien,

De Man in het wit

The friends of the Nazarene became united

And I became enraged

And led a slaughter zealously

I found there secret places

They were beaten, they were chained

But some of them were scattered

Justified in fearing me

Then the Man in White

Appeared to me

In such a blinding light

It struck me down

And with its brilliance

Took away my sight

Then the Man in White

In gentle loving tones spoke to me

And I was blinded so that I might see

The Man in White

' 1986 John R. Cash.

Auriga Ra Music, Inc.

Proloog

Hij was Kefas, ‘Rots’, genoemd door de Nazarener. Maar hij gedroeg zich allerminst alsof hij van steen was. Hij liep langs de menigte en raakte de vele uitgestoken handen aan. Ze riepen zijn naam uit en smeekten hem hen aan te raken. Zijn aanraking liet velen in vervoering achter. Sommigen vielen flauw, anderen keken op naar de hemel en dankten God dat ze zo bevoorrecht mochten zijn om door de grote visser te worden aangeraakt.

Hij bewoog zich langzaam in oostelijke richting voort, door het Tyropeondal, naar de zuidelijke trappen die naar het tempelcomplex leidden. Hij droeg een eenvoudige mantel van geitenhaar en zelfgemaakte sandalen. Hij was lang en fors, met een vierkant gezicht en een krachtige neus. Onder zijn zware wenkbrauwen scholen vriendelijke, zwarte ogen. Zijn dikke, ongekamde haar was koperkleurig en zijn volle rode baard was nooit geknipt.

Liefdevol en rustig liep hij door de menigte. Hij werd achtervolgd door een groot aantal kleine kinderen, van wie sommigen aan zijn mantel trokken. Hij bukte en pakte glimlachend twee kinderen op, een jongetje in de ene arm en een meisje in de andere. Met zijn ruwe baard wreef hij langs hun gezichten en liet ze vervolgens giechelend achter.

Onder aan de brede trap, omringd door een grote groep mensen, stonden Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs uit Galilea. Johannes sprak de menigte toe. Hij citeerde een aantal woorden van Jezus. ‘Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij mij komt zal geen honger meer hebben, en wie in mij gelooft zal nooit meer dorst hebben.’

‘Geef mij dat brood dat leven geeft,’ riep een man die onbedwingbaar trillende handen had. Hij hief ze op naar Johannes, die ze beetpakte en zei: ‘In de naam van Jezus van Nazaret, genees.’ De man hield zijn genezen handen voor zijn gezicht en barstte ongegeneerd in huilen uit.

Uit Jericho en Bethanië kwamen ze. Uit Samaria kwamen ze, de armen, de zieken, de blinden, de zwakken. Ze versperden al het verkeer op de wegen van en naar Jeruzalem. Per honderden kwamen ze, per duizenden. Niet ontmoedigd door de hitte en het stof hobbelden ze voort op zelfgemaakte krukken; anderen werden door geliefden op brancards gedragen. Eén man was op handen en voeten uit Bethlehem komen kruipen. Ze hadden allemaal dezelfde bestemming – de hof van Salomo, de grote open ruimte aan de zijkant van het tempelcomplex. Daar predikte Kefas, die ook wel Simon Petrus werd genoemd, elke middag om drie uur. Honderden hadden zich al in het portaal verzameld. Nog eens honderden zaten op de trappen, en van alle kanten stroomden anderen toe om de visser Kefas te horen spreken.

Een man met kromme handen en voeten riep Petrus toe: ‘Laat uw schaduw over mij vallen en ik zal worden genezen.’ Petrus’ schaduw bedekte de man terwijl hij stilstond en naar hem glimlachte. Toen liep hij verder, de man in tranen achterlatend.

Op de trap gingen de mensen voor hem opzij, waarna ze zich achter hem voegden en zich als één stuwende massa voortbewogen naar de grote binnenplaats waar de voorhof van de heidenen op uitkwam.

Terwijl de mensen zich om hem heen verzamelden, begon Petrus te spreken.

Een eind verderop, in een zaal die grensde aan de voorhof van de Joden, was het Sanhedrin in zitting. Vlak in de buurt van de oude hogepriester Annas hadden zijn familieleden Kajafas, Jonatan, Alexander en Theofilus plaatsgenomen.

Jonatan was officieel hogepriester; hij droeg het ambtskleed dat bij die functie hoorde, net als Annas’ neef Kajafas. De jongere Alexander bracht Annas een beetje in verlegenheid met zijn Griekse naam. In de binnenhof was wel gefluisterd dat Alexanders verkiezing tot hogepriester Israël te schande zou maken. De woorden ‘Vader Alexander’ zouden een zoon van het verbond bitter in de mond smaken.

Het was een rare situatie. Jonatan was zonder enig bezwaar verkozen en werd bereidwillig gediend. Maar voor een volk dat zo op geschiedenis was gericht, lag de tijd dat de Macedonische Griek Alexander de Grote steden had geplunderd en de kinderen van Israël had afgeslacht nog vers in het geheugen – ook al was er inmiddels vierhonderd jaar voorbijgegaan.

Maar Alexanders tijd zou nog wel komen.

Toen de oude, kalende Annas had besloten plaats te nemen op de zetel van de hogepriester, was zijn familie om hem heen komen zitten, zij het iets lager geplaatst.

Annas bestuurde niet alleen de binnenhof; zijn macht, invloed en rijkdom strekten zich uit over het hele gebied. In de buurt van Bethlehem bezat hij een groot stuk land, waarop zijn herders de sneeuwwitte schapen lieten grazen die op de pleinen van zijn eigen tempel werden verkocht. In zijn duiventillen in Bethanië en op de Olijfberg huisden duizenden witte vogels die dienden als aanvaardbare offers voor de allerarmsten. Annas’ rijkdom was verbazend snel gegroeid. Zijn Griekse vrouw Athaena hield toezicht op alle kramen in het tempelcomplex. Zijn persoonlijke voorraad gouden en zilveren buitenlandse munten was legendarisch.

Annas keek even op de gouden waterklok op het bordes, waarvan de rechterlijke weegschalen precies in evenwicht hingen. Het tiende uur van de dag was juist gepasseerd. ‘Zijn er voor dit hof nog verdere zaken in overweging te nemen?’ vroeg hij zijn zoons en neef.

Vanaf zijn zetel in de raad sprong Saulus de farizeeër, het nieuwste en jongste lid van het Sanhedrin, met gestrekte hand op.

‘Ja?’ zei Annas met een vermoeide blik op Saulus en vervolgens op de klok.

‘De Heer heeft een geest van diepe slaap over ons uitgestort,’ zei Saulus, de woorden van de profeet Jesaja aanhalend. ‘Hij heeft onze ogen gesloten en ons verstand verduisterd.’

Annas keek even vragend naar Kajafas en Jonatan, om te controleren of zij misschien begrepen waar de vurige farizeeër het over had. Zij haalden hun schouders op, waarna Annas vroeg: ‘Waar hebt u het over, Saulus?’

Saulus pauzeerde even, om het effect van zijn woorden te vergroten, en zei toen moedig: ‘Deze raad loopt het gevaar zich schuldig te maken aan heiligschennis. De wetten en offers die hier worden beschermd, worden op de pleinen van onze eigen tempel bespot.’

Annas verroerde zich niet; hij bleef Saulus afwachtend aankijken. De andere priesters keken Annas nieuwsgierig aan, benieuwd hoe hij op deze confrontatie zou reageren.

Saulus ging onverschrokken verder, op nog luidere toon dan daarvoor. ‘De belangrijkste apostelen van die timmerman-rabbi uit Nazaret staan op dit moment te prediken en genezen in de hof van Salomo. Hun leider is een man die Kefas heet, dezelfde Kefas die eerder voor deze raad is gebracht. Toen is hem bevolen niet meer in de naam van die Nazarener te spreken.’ Saulus werd zichtbaar kwaad. ‘Hij verkondigt in die naam de opstanding uit de dood.’

Annas zuchtte diep. Hij nam Saulus op en zei: ‘Deze Kefas verkondigt die naam nu dus opnieuw?’

‘Ja,’ riep Saulus, ‘en zijn toehoorders nemen met de dag toe.’

Annas zuchtte opnieuw en sloeg toen met de gouden staf in zijn hand luid op een cimbaal. ‘Moge de Allerhoogste worden geëerd met de uitspraak van dit hof,’ zei hij.

Onmiddellijk kwamen zeven tempelwachten de kamer binnen, die voor de hogepriester gingen staan. De hoofdwacht deed een stap naar voren.

De hogepriester zei: ‘Wees voorzichtig om geen onrust te veroorzaken onder de mensen in de hof van Salomo, maar neem, wanneer het juiste moment zich voordoet, Kefas en zijn metgezellen die prediken en genezen in de naam van de Nazarener Jezus, gevangen.’

De hoofdwacht stak zijn linkerarm op als saluut aan de leider van de Joden.

‘Sluit hen op,’ ging Annas verder, ‘en breng hen morgenochtend voor deze raad.’

Er hing een doordringende, verrotte lucht in de gevangenis. Voortdurend klonk er gepiep en geritsel van ratten. Het was ver na middernacht en Petrus en Johannes zaten op de vochtige vloer met hun rug tegen de muur. Ze waren lang wakker gebleven om te praten over de vreugde van het lijden omwille van hun Meester. Het zachte gemompel van hun stemmen had de twee bewakers doezelig gemaakt; ze zaten ieder aan een kant van de zware ijzeren deur te knikkebollen.

De apostelen waren inmiddels stil en zouden ook in slaap zijn gevallen als er niet plotseling een fel licht had geschenen. Het leek nergens en tegelijkertijd overal vandaan te komen. In het witte schijnsel verscheen de vorm van een engel op de plaats waar eerder de tralies van de gevangenisdeur hadden gezeten.

De gloed van de engel was zo verblindend dat Petrus en Johannes hun ogen sloten en op hun knieën vielen. De engel strekte zijn hand naar hen uit en wenkte hen te gaan staan.

‘Ga naar de tempel,’ zei de engel, ‘en spreek daar woorden van leven tegen de mensen.’

Petrus en Johannes stonden op en liepen verheugd in de richting van het licht. Ze liepen dwars door de plek heen waar de tralies hadden gezeten en verder de gevangenis uit. Toen verdween het licht net zo snel als het was gekomen. De ijzeren deur verscheen weer, nog steeds op slot, met de slapende wachten ernaast.

De volgende dag werden de apostelen weer gearresteerd toen ze op het punt stonden de tempel te verlaten. Ze hadden een grote menigte toegesproken aan de zuidkant van de binnenhof.

Toen ze voor de hogepriester werden geleid, keek Annas hen koel aan. ‘U staat duidelijk in de gunst bij de bewoners van deze stad,’ zei hij tegen de vissers. Cynisch voegde hij eraan toe: ‘Het nieuws over uw genezing van de verlamde aan de poort die de Schone heet, heeft alle oren bereikt. U heeft veel volgelingen verworven.’

‘De steen die de bouwlieden afkeurden, is de hoeksteen geworden,’ zei Petrus.

Annas negeerde Petrus’ verwijzing naar de psalm. Hij weigerde de profetie van de psalmdichter in verband te brengen met de komst van de Nazarener. ‘We hebben u streng verboden nog langer over de Nazarener te spreken,’ zei hij. ‘U lijkt vastberaden ons de schuld van de dood van deze man in de schoenen te schuiven.’

Johannes liet voor het eerst van zich horen. ‘Wij zijn alleen gehoorzaamheid verschuldigd aan God, niet aan mensen.’

Petrus stak zijn hand op om aan te geven dat hij de verdediging onder controle had. Hij keek Johannes even vriendelijk aan en zei: ‘De God van onze voorvaders heeft Jezus uit de dood opgewekt.’

Er trok een zacht gemompel door het Sanhedrin. Saulus van Tarsus zei hardop: ‘Wat een blasfemie.’

Petrus negeerde hem. ‘Hij die door u gekruisigd is, zetelt nu aan Gods rechterhand als Koning en Verlosser, om vergeving te kunnen schenken voor de zonden van Israël. Wij zijn hiervan getuigen, net als de heilige Geest, die God heeft geschonken aan allen die hem gehoorzamen.’

Gamaliël was een gerespecteerde schriftgeleerde. Hij hief zijn handen op, waarop het stil werd in de zaal.

‘Vader Annas,’ zei hij, ‘als het lot van deze mannen nu door dit hof besproken zal worden, is het ongepast dat zij er zelf bij aanwezig zijn. Ik stel voor dat deze mannen naar een afgesloten vertrek in dit gebouw worden geleid tot er een oordeel is geveld.’

Annas wenkte de hoofdwacht, waarop Petrus en Johannes voorzichtig maar snel de kamer uit werden geleid.

Vervolgens wenkte Annas naar Gamaliël om het Sanhedrin toe te spreken. Toen iedereen stil was en alle ogen op hem waren gericht, zei Gamaliël: ‘Mannen van Israël, overweeg zorgvuldig wat u wilt dat er met deze mannen gebeurt. Dit zijn niet de eerste Israëlieten met volgelingen onder het volk. Enige tijd geleden was er een man die Taddeüs heette. Hij trok een groep van zo’n vierhonderd mensen aan. Nadat hij werd gedood, verspreidden zijn volgelingen zich.

Nu weer,’ vervolgde Gamaliël, ‘verzamelen zich dagelijks honderden, zelfs duizenden mensen om deze vissers uit Galilea te horen spreken. Uit hun gedrag krijg ik niet de indruk dat zij opstand tegen Israël of Rome prediken. Door een of andere kracht is de verlamde die veertig jaar aan de Schone Poort heeft gezeten, genezen. Deze raad heeft hem onderzocht en inmiddels is de hele stad op de hoogte van dit wonder.

Ik wil graag Judas de Galileër bij u in herinnering brengen, die ten tijde van de volkstelling een opstand leidde. Hij werd gedood en ook zijn volgelingen raakten verstrooid. Daarom adviseer ik u deze mannen met rust te laten en hen te laten gaan. Als hun werk een menselijke oorsprong heeft, is het gedoemd te mislukken. Maar als het van God komt, kunt u het niet tegenhouden. Dan neemt u het op tegen God zelf.’

Saulus liet verslagen zijn hoofd zakken. Zo’n uitspraak van Gamaliël in het bijzijn van de hogepriester stond min of meer gelijk aan een officieel besluit van het Sanhedrin.

Annas liet Petrus en Johannes weer ophalen en zei tegen hen: ‘Ik laat jullie naar de geselkamer brengen. De zweep zal jullie herinneren aan het feit dat deze raad nog altijd het hoogste machtsorgaan van de Joden is en dat de Allerhoogste in deze tempel woont. Onze tradities en heilige wetten staan niet open voor persoonlijke interpretaties. Mocht u die naam opnieuw gaan verkondigen, dan zult u opnieuw voor deze raad gebracht worden voor een definitief oordeel.’

Het geluid van de zweepslagen weerklonk in het stenen vertrek. Petrus en Johannes stonden met hun armen om marmeren pilaren heen, met hun handen stevig vastgebonden. De zweep sneed bij elke slag dieper in hun vlees. Hoewel druppels bloed van hun rug in hun lendendoeken stroomden, veranderde Petrus’ serene gezichtsuitdrukking geen moment.

Deze gruwelijke pijniging was een van de weinige gebruiken die het Sanhedrin van de Romeinen had overgenomen. Kleding werd van de rug gescheurd om die bloot te stellen aan de vereiste negenendertig slagen.

Halverwege de beproeving kermde Johannes het uit van de pijn. Petrus riep: ‘Hou vol, Johannes! Reken jezelf gelukkig dat wij het voorrecht hebben om voor de Meester te lijden.’

Saulus stond naast de deur in stilte toe te kijken. Hij had nooit eerder zulke afschuw gevoeld. Wat een idioot fanatisme! dacht hij. Het zou beter zijn als heel Israël zou worden bevrijd van deze religieuze melaatsen…

1

De eed – A.D. 37

Vlak voor zonsopgang werd Saulus gewekt door een geluid in zijn kamer. Hij hoorde even niets, maar toen was het er weer: een knisperend geluid, als voetstappen in stro. Toen hield het weer op. Hij keek om zich heen in de schemerige kamer en zag dat hij alleen was. Misschien heb ik het me verbeeld, dacht hij, en viel weer in een lichte slaap. Toen hoorde hij het opnieuw, nu gevolgd door een licht geklop. Stil en zorgvuldig bestudeerde hij de kamer, eerst de muur en het raam, daarna de deur, die nog steeds op slot zat. Niets vreemds te zien. Hij draaide zich om, om de muur achter zich te bekijken, waar zijn weefgetouw stond. Ook daar was niets ongewoons, maar toch bleef het geluid zich herhalen. Het leek uit de hoek te komen waar het kastje stond met zijn heilige boekrollen. Terwijl de ochtendschemer steeds meer licht binnenliet, concentreerde hij zich op de bewuste hoek. Het viel hem nu pas op dat de fluwelen hoes die de boekrollen beschermde op de vloer was gevallen. De rollen lagen allemaal op hun plek, op één na. Die was ook op de vloer gevallen en een paar centimeter open gerold – en werd tot Saulus’ grote schrik aangevreten door een dikke rat.

Hij begon zachtjes te kreunen, waarop de rat ophield met knagen en z’n kop omdraaide. Grote zwarte ogen keken Saulus aan. Hij kwam langzaam overeind. De rat verroerde zich niet. Saulus boog voorzichtig omlaag en pakte een van zijn sandalen van de grond. Hij hief die boven zijn hoofd en wierp hem grommend naar de rat. Die verdween snel uit het zicht. De sandaal stootte nog een boekrol om.

De rat verschool zich nu onder het weefgetouw. Saulus liep er voorzichtig naartoe, duwde het toestel omver en sprong met zijn blote voeten op de plek waar hij het beest had gezien. Tevergeefs. Hij keek driftig om zich heen. Op de grond naast zijn bed lag zijn mantel. Saulus sprong er bovenop, maar ook nu weer zonder resultaat. Een beetje gegeneerd om zijn inspanningen begon hij de kamer verder af te speuren. De rat had zich vast in de emmer met garen verstopt. Hij liep er stilletjes naartoe en schopte de emmer omver. Het beest sprong eruit en trok een hele kluwen draden mee waar het in verstrikt was geraakt. Het sprong alle kanten op in een poging zichzelf te bevrijden, maar kwam alleen maar verder in de knoop te zitten. Saulus trok een van zijn sandalen aan en zette zijn voet behoedzaam boven op de rat. Het monster piepte wild en probeerde zich met alle macht te bevrijden. Saulus keek het vol afschuw aan terwijl hij een manier bedacht om het af te maken.

Net toen hij de rat wilde doodtrappen, herinnerde hij zich iets. ‘Dat smerige beest heeft snippers van de heilige Schrift in zijn maag,’ zei Saulus hardop tegen zichzelf. Het moet dood, dacht hij, maar hij aarzelde vanwege de kostbare boekrol. ‘Wat een vreselijke bezoeking,’ fluisterde hij, met zijn voet nog altijd boven op de rat. ‘Heer, wat heeft dit te betekenen? De ganse dag ben ik bezig met uw heilige Woord, en dan komt er zo’n handlanger van Satan, zo’n demon uit de hel, binnen terwijl ik slaap.’

Hij bleef een tijdje staan piekeren en bukte zich ten slotte om het beest tussen zijn duim en wijsvinger op te pakken. Hij deed de deur open en wierp de levende rat, met kluwen en al, ver weg de straat op. Hij bleef niet kijken of het dier zich wist los te maken, maar sloot de deur weer achter zich en deed die op slot.

Het was een grote troep in de kamer. Saulus pakte eerst de rol op die hij had omgegooid en onderzocht die in het licht onder het raam. Het boek van de profeet Jesaja. Hij rolde het perkament open en ontdekte een vouw en een klein scheurtje in het materiaal, waar zijn sandaal hem had geraakt. Die kan ik wel laten maken door een Thorascribent, dacht hij. Hij had zelf de rollen jaren geleden gekopieerd. De inkt had hij gemaakt van een mengsel van cipres en lampzwart. Had hij er ook maar alsemolie aan toegevoegd, dan zou de bittere smaak knaagdieren en insecten hebben afgeweerd.

Hij bestudeerde de andere beschadigde rol nauwkeurig en ontdekte dat de rat er inderdaad een paar flinke stukken van had opgegeten. Hij opende de rol van Kronieken en legde die op tafel neer. Ook al ontbrak nu een deel van de tekst, Saulus wist precies wat er moest staan. De woorden waren duizend jaar oud – Gods belofte aan Salomo: ‘En wanneer dan mijn volk, het volk dat mij toebehoort, het hoofd buigt, al biddend mijn aanwezigheid zoekt en terugkeert van zijn dwaalwegen, dan zal ik het aanhoren vanuit de hemel, zijn zonden vergeven en het land genezen.’

God had Israël deze beloften gedaan tijdens de festiviteiten rond de inwijding van de tempel die Salomo had gebouwd, de eerste grote tempel die had gestaan op de plek waar nu de nog grotere tempel stond. Aan deze beloften had God ook een waarschuwing toegevoegd: ‘Maar mochten jullie je van mij afwenden en je niet houden aan de bepalingen en geboden… en in plaats daarvan andere goden gaan vereren…’

De rat had meer schade aangebracht dan hij had gedacht, merkte hij toen hij het perkament voorzichtig verder open rolde. ‘Deze tempel, ooit hoog verheven, zal dan bij alle volken het mikpunt worden van hoon en spot… Omdat ze zich hebben afgewend van de Heer, de God van hun voorouders, die hen uit Egypte heeft geleid…’

Hij gromde om de schending van de heilige Schrift, om die afschuwelijke tandafdrukken in de rol.

‘De heilige tempel en de Allerhoogste zullen nooit ten onder gaan,’ zei hij hardop. ‘Zijn dienst en zijn huis zijn mijn leven, mijn dagelijks brood.’

Hij rolde de boekrol weer op en legde die voorzichtig terug in het kastje. Het duurde even voor hij zijn weefgetouw en garen weer had opgeruimd. Vervolgens liep hij naar de wastafel en waste zijn hele lichaam, borstelde zijn haar en baard en deed een schone lendendoek en mantel om. Hij ging in de richting van de tempel staan en zag hoe de opkomende zon de pinakels met een gouden gloed omringde. Toen begon hij aan het ochtendgebed. Het zou een lange, moeizame dag worden.

Jonatan ben Annas, de hogepriester, keek neer op de jonge farizeeër die voor hem stond. Het was een kleine man, met een kastanjebruine baard en kort krullend haar, maar zijn donkere ogen waren vol vuur. Saulus van Tarsus had weer een gevangene, die werd verdacht van godslastering, voor het Sanhedrin gebracht. Er waren vandaag slechts tweeënveertig leden van het Sanhedrin aanwezig. Velen hadden zich met een smoes geëxcuseerd, om niet weer een zaak tegen een volgeling van de gekruisigde Nazarener te hoeven aanhoren en overwegen.

Sinds de laatste dagen van Herodus werd de tempel in Jeruzalem nauwlettend in de gaten gehouden door wat de Joden ‘het kwade oog in de lucht’ noemden – de voortdurende aanwezigheid van Romeinse soldaten boven in de Burcht Antonia, die tegen de noordwestelijke hoek van het tempelcomplex aan was gebouwd. De burcht bood plaats aan wel duizend soldaten en er waren grote stallen tegenaan gebouwd voor hun Syrische paarden. De Romeinse gouverneur Marcellus voorzag zich van alle luxe die zijn status mogelijk maakte. Op de begane grond van de burcht, onder de toren, bevond zich zijn rechtszaal, met daaromheen diverse kantoren. Daaronder was de gevangenis, een donker, onguur hol dat bijna net zo groot was als de soldatenbarak. In deze kerker werd het uitschot van Jeruzalem gegooid; dronkaards, dieven, rebellen en zeloten die waren opgepakt wegens hun actieve opstand tegen de Romeinse bezetting van Judea.

In de grote hal, die aan de tempelmuur grensde, was een grote ijzeren dubbele deur, die continu werd bewaakt door tien Romeinse soldaten. Deze deur leidde naar een gang die dwars door de muur heen liep, een niemandsland van veertig el lang dat via een tweede dubbele deur en een brede trap van zeventig treden uitkwam in het tempelgebied. Deze gang was aangelegd door Herodus. Bij het horen van die naam alleen al spuwden de Joden in afkeer op de grond. Dat Gods heilige tempel in de noordwestelijke hoek was onteerd door de aanwezigheid van de gehate Romeinen, was hun een doorn in het oog. De heidense toren was zelfs te zien vanaf een deel van de binnenplaats waar de offers werden gebracht.

Tijdens feestdagen en andere bijzondere momenten stroomde dit enorme, rechthoekige gebied vol met grote aantallen pelgrims. De buitenmuren, vervaardigd van zorgvuldig uitgesneden witte stenen, waren achthonderd el lang, tachtig el hoog en veertig el breed. De tempel was het religieuze centrum van Jeruzalem, maar in het gebied rond de trap die naar de Romeinse burcht leidde waren nooit veel mensen te vinden. Een Jood zou zichzelf als onrein beschouwen als hij ooit een voet op het grondgebied van de Burcht Antonia zou zetten.

Het tempelgebouw dat het dichtst bij de trap stond, was de Gazithzaal, ofwel de raadszaal van het Sanhedrin. De Joden wilden graag geloven dat het Sanhedrin de hoogste macht was in Jeruzalem, maar iedereen wist dat de Romeinse bestuurders het uiteindelijk voor het zeggen hadden, zelfs als het ging over kleine Joodse opstootjes, als ze ervoor kozen zich daarmee te bemoeien. De benoeming van een hogepriester werd automatisch goedgekeurd door de Romeinse gouverneur, mits deze persoon bereid was zich te onderwerpen aan het Romeinse recht en gezag.

Het Sanhedrin kwam dagelijks bijeen om het religieuze leven van het Joodse volk te besturen, behalve op de sabbat en andere heilige dagen. Niet alleen de Joden in Judea, maar ook zij die verspreid waren over het hele rijk, onderwierpen zich aan de uitspraken en beslissingen van de raad. De tweeënzeventig leden van het Sanhedrin beslisten over de bestemming van fondsen uit de tempelschatkist, behandelden rechtszaken en beslisten over het lot van misdadigers.

Achter Saulus stond een man die Stefanus heette. Hij liep op blote voeten en leek niet meer te dragen dan een mantel van ruw geitenhaar. Hij stond rechtop en hoewel zijn gladgeschoren wangen bedekt waren met bloed en blauwe plekken, keek hij uitdrukkingsloos voor zich uit. De aanwezigheid van de hogepriester en de Hoge Raad intimideerden hem niet; in gedachten was hij duidelijk elders. Zijn krullende haar was in Griekse stijl kortgeknipt en omringde zijn gezicht als een halo. Hij was lang en statig gebouwd, met brede schouders, lange, gespierde armen, volle lippen en een haviksneus. Met zijn imponerende uiterlijk straalde hij macht en status uit. Hij kwam uit een rijk gezin, maar had alles opgegeven om Jezus van Nazaret te volgen.

De hogepriester Jonatan wilde maar al te graag van die hele Nazarener-kwestie af zijn. Sinds zijn dood hadden zijn volgelingen onophoudelijk voor onrust gezorgd. Deze sekte zou niet snel uitsterven, zoveel was inmiddels wel duidelijk.

‘Saulus van Tarsus, wie is deze man en waarvan wordt hij beschuldigd?’ vroeg de hogepriester plechtig.

Saulus keek hem triomfantelijk aan met zijn felle, donkere ogen. ‘Hij heet Stefanus. Hij is een Jood uit mijn eigen land Cilicië, maar in tegenstelling tot mij heeft hij een heidens hart. Ik ken dit soort maar al te goed, Vader Jonatan. Van kind af aan is hem geleerd de wet te bezoedelen, en nu is zijn geperverteerde religie hier, in de stad van God, tot bloei gekomen. Hij verkondigt radicale dogma’s in naam van de Timmerman. Hij is een van diens voornaamste volgelingen. Hij heeft Mozes en de wet in het openbaar gelasterd en kwaad gesproken over deze tempel. Ik heb twee getuigen meegenomen die dit kunnen onderschrijven.’

‘Laat hen spreken,’ zei de hogepriester.

Een van de twee stapte aarzelend naar voren. Hij zag er onverzorgd uit, net als de andere; een man van de straat, maar al te bereidwillig om een dienst te verlenen in ruil voor een zilverling. Hij liep een beetje mank en steunde op een kromme voet terwijl hij naar voren schuifelde.

‘Duidelijk spreken,’ fluisterde Saulus hem toe. Met horten en stoten stak de man van wal, zichtbaar onder de indruk van deze verheven groep mensen, onder wie niemand minder dan de hogepriester zelf.

‘Mijn broer en ik,’ begon hij, ‘hebben zelf gehoord hoe deze Stefanus kwaadsprak over de tempel. Hij zei dat Jezus van Nazaret hem zal afbreken!’

Er trok een onderdrukt gemompel door het Sanhedrin. ‘Jezus van Nazaret is dood,’ zei de hogepriester.

‘Deze man beweert dat hij weer leeft en terug zal keren om de tempel te verwoesten en een einde te maken aan de offerdienst,’ reageerde de man.

‘Heeft u hem dat letterlijk horen zeggen?’

De man keek naar zijn broer, toen naar Saulus, en knikte ten slotte naar de hogepriester. ‘Ja.’

De tweede getuige had maar één oog, dat hij ter compensatie wijd opensperde. Bedeesd kwam hij naar voren; nu zijn broer had gesproken, durfde hij het ook wel aan. Met gebogen hoofd om zijn mismaaktheid te verhullen, zei hij: ‘Hij bidt tot die Jezus.’ Hij was even stil toen hij merkte dat alle ogen nu op hem gericht waren en ging toen hakkelend verder: ‘Hij verpest het geloof van de buitenlandse Joden die nieuw zijn in de stad. We hebben hem tot honderden mensen zien spreken in de taal van de Grieken. Hij verzamelt alle bezoekers van de synagoge van de Vrijgelatenen om zich heen, en ook die van de synagoge van de Eilanden van de Zee, om vervolgens deze heilige tempel te schenden.’

De eerste getuige, die ook weer graag in de belangstelling wilde staan, viel hem bij: ‘Hij maakt ook gebruik van toverij; zogenaamd geneest hij mensen en geeft dan vervolgens de eer aan die Jezus.’

‘Wat voor genezingen verricht hij dan?’ vroeg de hogepriester.

De man had de directe vraag niet zien aankomen en begon te stotteren: ‘Nou… ik…’

‘Toe, zeg het,’ spoorde Saulus hem streng aan.

‘Saulus, wilt u gaan zitten tot dit verhoor voorbij is?’ vroeg Jonatan. Met tegenzin ging Saulus op een bankje zitten, met zijn gezicht naar Stefanus en de getuigen gericht.

‘Zijn kracht stelt net zo weinig voor als die van die Egyptische magiër die laatst door Jeruzalem trok om de mensen te bedriegen,’ begon de getuige.

De hogepriester viel hem in de rede. ‘We zijn niet geïnteresseerd in uw persoonlijke opvatting over deze man. Hij wordt verdacht van godslastering. Bent u daar getuige van geweest?’

‘Er was een bedelaar die aan de Damascuspoort zat en beweerde blind te zijn. Iedereen wist dat hij een bedrieger was. Maar hij was lui en gebruikte dat smoesje om geld van vreemdelingen af te troggelen. Nu zag ik deze Stefanus langs de poort lopen. Het was erg druk, dus hij wist dat er veel publiek zou zijn om te kunen getuigen van zijn zogenaamde wonderbaarlijke krachten. Hij stond stil en legde zijn handen op de ogen van de bedelaar. Toen hij zijn handen wegnam, begon die te schreeuwen: “Ik kan zien! Ik kan zien!”’

De hogepriester interrumpeerde de getuige opnieuw. ‘We zijn hier niet om te oordelen over Egyptische goocheltrucs of wonderbaarlijke genezingen. We zijn bijeengekomen om te beoordelen of deze man schuldig is aan blasfemie.’

Het Sanhedrin begon rusteloos te worden. Een van de rechters liet zijn beker door een bediende vullen met een mengsel van granaatappelsap en wijn, een veelgenuttigde drank in de rechtszaal.

Op dat moment stak de leraar Gamaliël zijn hand op. ‘Mag ik de getuige een vraag stellen, Vader Jonatan?’ vroeg hij zachtjes. Jonatan knikte, waarop alle ogen zich op Gamaliël richtten.

De statige oudere man was iemand die meteen alle aandacht trok als hij een kamer binnenliep. Hij was lang en slank als een wilg. Het weinige haar dat nog onder zijn farizeeërstulband uitstak, was zilverkleurig. Zijn gezicht had een vriendelijke, vaderlijke uitstraling. Hij zuchtte diep en liet de vingertoppen van zijn beide handen zachtjes tegen elkaar aan tikken. Zijn hoffelijke manier van doen had een kalmerend effect op de getuige.

‘Hoe heet u?’ vroeg Gamaliël.

‘Ik ben Shemei van Hebron, meester Gamaliël,’ antwoordde hij.

Saulus ging rechtop zitten en draaide zich om, om naar Gamaliël te kijken. Zijn oude leraar en vriend liet maar zelden van zich horen vanuit zijn zetel in het Sanhedrin. Wat hij te zeggen had, was altijd de moeite waard. Hij was de meest geliefde en gerespecteerde leraar in Jeruzalem.

‘Shemei,’ begon Gamaliël, ‘deze raad is vaak bijeen om beschuldigingen aan te horen tegen de volgelingen van de leer van de Nazarener. We hebben in de loop der tijd voldoende gehoord over die zogenaamde wonderbaarlijke genezingen die mensen verrichten uit allerlei verschillende namen. Nu wil ik u iets vragen.’

Ik weet wat hij gaat vragen, dacht Saulus vergenoegd. Nu gaan we deze man berechten.

‘Shemei,’ zei Gamaliël, ‘riep deze Stefanus de naam van een godheid aan toen hij deze zogenaamde genezing verrichtte?’

‘Nee, meester,’ zei Shemei. ‘Hij deed het in de naam van de Nazarener, Jezus.’

Er klonk geroezemoes in de zaal. ‘Stenig hem,’ zei iemand. En een ander: ‘Deze zaak is beslist.’ De tempelwachters die langs de muren van de gesloten rechtszaal stonden, keken gespannen toe. Hogepriester Jonatan maande met geheven handen tot stilte.

Stefanus stond stil en keek nog altijd strak voor zich uit, maar in gedachten leek hij ergens anders te zijn. Om zijn mond tekende zich een flauwe glimlach af. Bijna iedereen keek nu nieuwsgierig naar Stefanus, maar Gamaliël was nog niet klaar. Hij keek de tweede man aan en vroeg: ‘En wat is uw naam?’

‘Ik ben Kononia, ook uit Hebron, meester,’ antwoordde hij.

‘Kononia, was u er ook bij toen uw broer de gedaagde de naam van Jezus van Nazaret hoorde aanroepen?’ vroeg Gamaliël langzaam en streng.

‘Ik… ik was erbij, meester. Ik liep vlak achter mijn broer door de poort.’

Ongeduldig vroeg Gamaliël: ‘Hoorde u de verdachte ook spreken?’

‘Nee, meester,’ antwoordde hij en voegde er snel aan toe: ‘maar ik hoorde de blinde wel beweren dat hij door Stefanus was genezen.’

Met een zucht ging Gamaliël zitten. ‘Dank u, Vader Jonatan. Ik heb geen vragen meer.’

Saulus ging ongeduldig staan en werd opgemerkt door de hogepriester, die instemmend knikte.

‘Meester Gamaliël,’ zei Saulus, ‘vele jaren hebt u mij onderwezen. Dankzij uw lessen is de heilige Thora aan mij geopenbaard. U, meester, hebt mij geleerd de wet lief te hebben! U hebt mijn hart en verstand gevuld met de mondelinge tradities van onze voorvaders. Deze jaren zijn mij zeer kostbaar geweest. In mijn leven spelen drie zaken een grote rol: ons volk, onze wet en onze tradities. Onze wet ontvingen wij direct van de Allerhoogste. En nu worden de autoriteit en integriteit van die wet bedreigd door deze verachtelijke sekte.’ Saulus verhief zijn stem. Zijn ogen spuwden vuur. Terwijl hij verder sprak, hakte hij met zijn handen door de lucht, alsof hij denkbeeldige vijanden aanviel. ‘Ik heb al veel van deze lasteraars laten arresteren en veroordelen. In veel gevallen heeft het recht gelukkig gezegevierd. Maar deze Stefanus,’ – Saulus wees hem schreeuwend aan – ‘deze apostel van die dode nep-Messias, heb ik nauwkeurig in de gaten gehouden, en ik kan u vertellen dat we met hem een belangrijke figuur in handen hebben. Wekelijks breken honderden Joden het verbond van onze vaders om zich bij deze verderfelijke groep aan te sluiten. Deze man is een raddraaier! Hij moet sterven!’ Saulus ging zitten. Zijn handen trilden en het zweet droop van zijn gezicht. Met gebalde vuisten staarde hij naar Stefanus.

Net als Saulus maakte Gamaliël deel uit van de hooggerespecteerde groep die de farizeeën werd genoemd. De farizeeën waren ontstaan omdat de Joodse religie en cultuur in de loop der jaren steeds meer werden bedreigd door heidense invloeden van buitenaf. De vrome Joodse mannen die de groep hadden opgericht, waren erop gebrand het geloof en de gebruiken van hun voorvaders te bewaren en te beschermen, en hadden al snel veel invloed en aanzien onder het Joodse volk, op het gebied van religie en ethiek.

Er was nog een groep vertegenwoordigd in het Sanhedrin, die de Sadduceeën heette. Veel Sadduceeën zaten daar omdat ze tot rijke en machtige families behoorden. Hoewel ook zij toezicht hielden op de religieuze gang van zaken, waren de Sadduceeën werelds en hadden ze niet veel op met de strenge rabbijnse interpretaties van de farizeeën.

De hogepriester reageerde op Saulus’ tirade voor Gamaliël de kans kreeg. ‘Wij beschikken niet over de autoriteit om de doodstraf uit te voeren zonder goedkeuring van de Romeinen.’

Saulus dwong zichzelf tot kalmte voor hij de voorzitter aansprak. ‘Wat de Romeinen niet weten, zal ons geen last bezorgen, Vader,’ zei hij. ‘Doorgaans bemoeien ze zich toch liever niet met onze zaken. Ik heb persoonlijk een aantal van deze ratten gepakt, die ik betrapte op het onteren van de wet, en ik ben van plan er alles aan te blijven doen hen te berechten.’

Hij was furieus en had eigenlijk nog veel meer toe te voegen, maar hij durfde niet meer. Hij wist dat de hogepriester veel contact had met de Romeinse procurator Marcellus. En hoewel hij het niet durfde uit te spreken, wist hij ook dat de Romeinen zich dikwijls niet met Joodse zaken bemoeiden omdat er stilzwijgende overeenkomsten waren tussen Marcellus en Jonatan. De hogepriester hield de mensen in toom, voorkwam opstand tegen de Romeinen en zag erop toe dat het Romeinse vaandel tijdens evenementen werd getolereerd. In ruil daarvoor gaf Marcellus Jonatan de vrijheid om religieuze regels en tempelgebruiken toe te passen, waaronder het berechten van mensen die schuldig werden bevonden aan ketterij en godslastering. Deze afspraak was zogenaamd strikt geheim, al waren velen, onder wie Saulus en andere leden van het Sanhedrin, ervan op de hoogte. Maar om de overeenkomst te kunnen laten voortbestaan, moest die worden stilgehouden; Tiberius Caesar zou zoiets nooit tolereren.

‘Saulus,’ zei de hogepriester streng terwijl hij met zijn vinger naar hem wees, ‘ú bent hier niet het gezag. Het recht zal worden bepaald door een stemming in dit Sanhedrin.’

‘Ja, Vader,’ reageerde Saulus berustend.

Kononia stak zijn hand op om toestemming te vragen nog iets te zeggen.

‘Ja?’

‘Vader,’ begon de getuige, ‘op die dag dat mijn broer en ik deze Stefanus de naam van Jezus hoorde uitspreken bij het aanraken van die blinde man, kwamen we later nog eens langs de poort en hoorden we hem een groep mensen in het Aramees toespreken.’

‘Wat zei hij dan?’

‘Hij zei – en terwijl hij het zei wees hij naar de tempel, zelfs naar het binnenste gedeelte, het allerheiligste…’

‘Wát zei hij dan?’ herhaalde de hogepriester rustig.

‘Dat Jezus Gods rechterhand zou verlaten om terug te komen en de tempel te verwoesten en de offerdienst af te schaffen,’ stamelde de man.

Er ging een gejoel op in het Sanhedrin. Sommige farizeeën gingen staan, grepen met twee handen naar de kraag van hun mantel en scheurden die tot hun middel doormidden, als betoon van ontzetting bij het horen van zulke godslastering. Op Saulus’ gezicht verscheen een triomfantelijke glimlach. Nu beide mannen hadden getuigd dat ze Stefanus hadden horen spreken over Jezus’ beweringen, was zijn lot bezegeld. In het Sanhedrin werd druk gesproken en naar Stefanus gewezen. Sommige leden sloegen zich op de borst uit afschuw over de blasfemische beschuldiging. Ze zouden nog liever hebben dat hun hart het zou begeven dan dat ze nog meer van dit soort lasterlijke praat zouden moeten aanhoren.

Toen Saulus zag dat Stefanus dit alles onbewogen onderging, werd hij woest. Die man staat hier op deze heilige plaats, dacht hij, vlak bij het huis van de Allerhoogste, en hij lijkt wel trots te zijn op alle verdorven dingen die hij heeft gezegd en gedaan. Hij staat daar maar wat te glimlachen. Ik had hem nooit voor deze raad moeten laten verschijnen, maar hem meteen zelf moeten doden. Dat hij schuldig is staat als een paal boven water. Hij verspilt mijn tijd; ik moet me aan het werk wijden waartoe ik geroepen ben. Saulus was ziedend. Hij kon amper blijven zitten. Hoe durft hij die dode Messias te verkondigen? Talloze generaties Joden hebben net als ik dagelijks geleefd in de hoop op de komst van de ware Messias!

Saulus sprong overeind. ‘De schuld van deze man is bewezen!’ riep hij naar de hogepriester.

Er klonk instemmend geroep vanuit het gezelschap. De hogepriester begon op de tafel te slaan. ‘Stilte!’ herhaalde hij meerdere malen.

Gamaliël was tijdens alle commotie blijven zitten. Hij kende de profetie van Jezus over de verwoesting van de tempel. Er zouden geen twee stenen op elkaar blijven staan, had Jezus kort voor zijn dood tegen zijn discipelen gezegd. Hij had hun verteld over vreselijke rampen en tekenen van de eindtijd.

Toen het rumoer wegstierf en de orde terugkeerde, besefte de rood aangelopen Saulus dat alle ogen op hem gericht waren, vooral die van Gamaliël. Met tegenzin ging hij weer zitten.

Stefanus bleef onbewogen staan. Hij straalde iets ongrijpbaars, haast onwerelds uit – te midden van al dit geraas leek hij een volledige rust te ervaren, zelfs een soort vreugde.

De twee getuigen stonden ineengedoken bij de grote dubbele deur. De hogepriester wierp hun een strenge blik toe, waarop een tempelwacht hen de zaal weer in duwde. De deuren waren op Saulus’ verzoek gesloten. Veel kompanen van Stefanus hadden de raadsvergadering willen bijwonen, maar Saulus had hen buitengesloten.

Toen het helemaal stil was, zei de hogepriester tegen Stefanus: ‘U bent beschuldigd van het verkondigen van de naam van Jezus de Nazarener. Deze getuigen hebben u ook horen zeggen dat deze Jezus de tempel zal verwoesten. Is dit allemaal waar?’

Stefanus knipperde met zijn ogen en leek zich eindelijk bewust te worden van zijn omgeving. Hij draaide zich om en keek Saulus aan – niet venijnig, maar vriendelijk. Saulus staarde vijandig terug. Toen wierp Stefanus een blik op de getuigen, die de hoofden beschroomd lieten zakken. Ten slotte keek hij om zich heen naar de leden van het Sanhedrin en begon toen op een verrassend krachtige toon te spreken. ‘Mannen, broeders en vaders, luister naar mij,’ zei hij. ‘Toen onze vader Abraham nog in Mesopotamië woonde, voordat hij zich in Kanaän vestigde, verscheen God in al zijn luister aan hem en zei: “Vertrek uit je land, verlaat je familie, en ga naar het land dat ik je zal wijzen.” Toen trok Abraham weg uit het land van de Chaldeeën en vestigde zich in Charan. Na de dood van zijn vader bracht God hem naar dit land, waar u nu woont.’

Wat is dit nu voor list? vroeg Saulus zich af. Wat heeft het verhaal van Abraham te maken met de beschuldigingen tegen hem? Denkt hij zijn onschuld te kunnen bewijzen door te tonen hoeveel hij weet over de geschiedenis van ons volk? Zijn welbespraaktheid zal niets afdoen aan zijn godslasterlijke uitlatingen. Hij keek geërgerd naar de hogepriester, maar Jonatan gebaarde naar Saulus dat hij moest zwijgen.

Stefanus bleef minutenlang aan het woord. Hij vertelde uitgebreid over de geschiedenis van Israël, over de roeping van Abraham, de verhalen van Isaak en Jacob, van Jozef en zijn broers en van Mozes. Hij vertelde hoe Mozes met God sprak en hoe God de tien geboden en veel andere zaken aan hem had geopenbaard. Hij sprak in helder Hebreeuws en vulde de hele zaal met zijn krachtige stem. Hoe langer hij aan het woord was, hoe hartgrondiger Saulus hem begon te haten.

Saulus had een droge mond. Mijn tong kleeft aan mijn gehemelte, dacht hij. Hij knipte in zijn vingers naar een tempelbediende, die kwam aansnellen met een zilveren dienblad met drankjes. Saulus nam een beker met het mengsel van wijn en vruchtensap, deed er een scheutje honing bij en roerde luid terwijl Stefanus verder sprak. Hij is duidelijk retorisch geschoold, dacht Saulus. Een typische Griekse god, een vervuiler van het Verbond. Hij heeft niet het recht zich een Jood te noemen. Om hier in stilte te blijven zitten luisteren, terwijl deze man verhalen van ons volk vertelt aan de hogepriester en het Sanhedrin, terwijl hij zojuist de naam van Israël door het slijk heeft gehaald… Saulus nam een slok van zijn drankje terwijl Stefanus vertelde over David en Salomo en de bouw van de eerste tempel.

Toen Stefanus de tempel noemde, ging Saulus oplettend rechtop zitten. Zal hij zichzelf klempraten? Zou hij opnieuw met die beweringen komen over Jezus die de tempel gaat verwoesten?

Maar Stefanus citeerde de profeten: ‘De Allerhoogste woont niet in een huis dat door mensenhanden is gemaakt.’

Hij probeert indruk op ons te maken met zijn kennis van de heilige Schrift, dacht Saulus. Maar deze verrader zal niemand overtuigen.

‘“De hemel is mijn troon, de aarde mijn voetenbank. Hoe zouden jullie dan een huis voor mij kunnen bouwen?” ging Stefanus verder, de profeet Jesaja citerend. “Heb ik dit alles niet met eigen handen gemaakt?”’ Hij was even stil.

Saulus hield zijn beker met beide handen stijf vast.

‘Halsstarrige ongelovigen, u wilt niet luisteren en verzet u steeds weer tegen de heilige Geest, zoals uw voorouders ook al deden. Wie van de profeten hebben uw voorouders niet vervolgd? Degenen die de komst van de Rechtvaardige aankondigden, hebben ze gedood,’ zei Stefanus luid, met een beschuldigende vinger naar de hogepriester. ‘En zelf hebt u nu de Rechtvaardige verraden en vermoord, u die de wet ontvangen hebt door tussenkomst van de engelen, maar er niet naar hebt geleefd.’

Saulus sprong overeind. Met een felle uitroep smeet hij zijn zware zilveren beker naar Stefanus, die hem met een doffe klank tegen de zijkant van het hoofd raakte. Stefanus viel achterover, terwijl Saulus op hem af rende.

De hogepriester schreeuwde: ‘U, Saulus, een schriftgeleerde, hebt een man getroffen die nog niet is veroordeeld – een onwettige daad!’

Maar zijn woorden waren amper te horen in de drukte die volgde op de aanval van Saulus. Ook andere oudsten kwamen overeind en holden schreeuwend op Stefanus af om hem te belagen. Kononia en Shemei deden ook mee, opgelucht dat de zitting in hun voordeel was uitgevallen. De hogepriester riep om orde, en ten slotte hield Saulus, die zijn ergste woede had kunnen uitleven, de anderen tegen. ‘Neem hem mee naar buiten en stenig hem!’ zei hij tegen de groep.

‘Stop!’ riep de hogepriester. ‘Deze man is niet schuldig bevonden. Saulus van Tarsus, u heeft niet de macht om een executie te eisen!’

Saulus was razend. Hij draaide zich met een ruk om en keek de hogepriester vurig aan. ‘Houd een stemming!’ schreeuwde hij.

Jonatan ben Annas blikte van Saulus naar het gekwelde lichaam van Stefanus, die probeerde op te staan. Hij voelde een vreemd soort mededogen voor hem. Wat een knappe, welbespraakte man is deze Stefanus, zo anders dan al die andere, onverzorgde rabbi’s, waarvan sommigen grote groepen volgelingen trekken met hun nieuwe interpretaties van de heilige Schrift. Maar blijkbaar was de interpretatie van deze man doorgeslagen naar pure ketterij.

Jonatan richtte zich tot het Sanhedrin en zei: ‘Alle rechters die deze man schuldig achten aan godslastering, kom voor mij staan en steek uw linkerarm op.’ Ze gingen allemaal staan, op Gamaliël na, die zorgvuldig nadacht over de toespraak van Stefanus. Ook vier of vijf Sadduceeën die het allemaal weinig kon schelen, bleven zitten.

‘Deze man is door de raad schuldig bevonden,’ zei Jonatan ben Annas.

Plotseling, voordat ze hem konden grijpen, ging Stefanus rechtop zitten, deed zijn ogen open en staarde recht voor zich uit, in de richting van Saulus. Er kwam een waas voor zijn ogen, hij glimlachte en hief zijn handen op. Iedereen in de kamer was een moment stil van de uitdrukking op zijn bebloede gezicht, en op dat moment zei Stefanus verheugd: ‘Ik zie de hemel geopend en de Mensenzoon, die aan Gods rechterhand staat.’

Iedereen keek even in de richting waarin Stefanus keek. Saulus schrok van alle blikken die op hem werden gericht en keek snel ook even achter zich. Gegeneerd dat hij in zo’n doorzichtige truc was getrapt, zei hij snel tegen Kononia en Shemei en de tempelwachten: ‘Neem hem mee naar buiten!’

Stefanus werd door de tempelwachten, bedienden, oudsten en andere toeschouwers, waaronder de twee getuigen, de tempel uitgedreven en meegenomen naar de Gouden Poort. Terwijl ze de gewonde Stefanus de stad uit sleurden, voegden veel nieuwsgierige omstanders zich bij de groep. Opgehitst schopten en sloegen zij Stefanus ook. Maar er liepen ook volgelingen van de sekte van de Nazarener mee, die buiten de raadszaal hadden staan wachten en bidden om Stefanus’ bevrijding. Nu huilden ze openlijk terwijl ze de menigte volgden die door Saulus werd voortgeleid.

Vlak voor het Kidrondal, tegenover de Olijfberg, gooiden ze Stefanus van een steile, rotsachtige helling en keken toe hoe zijn lichaam hortend en stotend naar beneden rolde. Zwaargewond klom hij onder in het dal op zijn knieën, keek zijn aanklagers aan en riep uit: ‘Heer, reken hun deze zonden niet aan!’

‘Wat zegt hij?’ gilde Saulus. ‘Wat zegt hij?’

De meeste oudsten en tempelwachten verlieten het schouwspel nu om terug te keren naar de tempel. Saulus ging op een grote steen zitten en keek op Stefanus neer.

‘Hij bidt tot zijn Jezus,’ zei Kononia.

‘Wat zullen we doen?’ vroeg Shemei.

Saulus richtte zich tot een oudste en twee bewakers en zei: ‘Trek jullie bovenkleding uit en leg die aan mijn voeten neer.’ Als geen van de beulen tempelkleding droeg, zou niemand later kunnen bewijzen dat deze executie werd voltrokken met goedkeuring van de tempel. Ze deden hun mantels uit en legden die aan Saulus’ voeten neer.

Saulus keek omhoog naar de Burcht Antonia. Hij zag een stel Romeinse bewakers met pijl en boog in de hand naar beneden kijken. Ze waren te ver weg om een bedreiging te kunnen vormen, maar wat had hij toch een hekel aan hen, aan de constante aanwezigheid van deze Romeinen, die zich voortdurend met Joodse zaken bemoeiden. Hij vreesde hen geenszins, aangezien Saulus zelf in Rome was geboren en dus automatisch een burger van die stad was, maar hij zou nooit rust kunnen ervaren zolang die gehate Romeinse soldaten zijn geliefde Judea bleven bevolken.

Saulus stond op, stak opstandig zijn vuist op naar de Romeinen en spuugde luid op de grond om zijn walging kenbaar te maken. De soldaten keerden zich onaangedaan om van Saulus en zijn kompanen. Ze wisten wat er nu zou volgen: een zoveelste Joodse executie.

Saulus wees naar Stefanus en zei streng: ‘Dood hem!’

De eerste stenen waren mis. Toen raakte een grote steen zijn schouder, die brak. Stefanus deed zijn best op zijn knieën overeind te blijven. Zijn gezicht was bedekt met bloed, maar hij hield die vredige blik in zijn ogen. Kononia pakte een grote, scherpe steen vast, en vlak voor hij die gooide, riep Stefanus uit: ‘Heer Jezus, ontvang mijn geest!’ De steen verbrijzelde Stefanus’ schedel, waarop hij meteen dood neerviel.

Zo heb ik er nog nooit een zien sterven, dacht Saulus. Hij bleef nog lange tijd naar Stefanus kijken. Hij merkte amper dat zijn metgezellen hun mantels bij zijn voeten vandaan haalden en zachtjes weggingen. Saulus was alleen en voelde zich rusteloos. Er was iets wat deze man anders maakte dan de rest, peinsde hij. Hij leek haast wel blij om te sterven. Tot zijn laatste ademhaling hield hij die glimlach op zijn gezicht. Saulus’ gedachten werden afgeleid door de aanblik van mensen die langs de steile kliffen het Kidrondal in klommen. Mannen en vrouwen renden naar het lichaam van Stefanus, dat voorover in de modder lag. Luid huilend bogen ze zich over hem heen.

Saulus’ woede laaide weer op. ‘Waar komen al die Nazareners vandaan?’ vroeg hij zich hardop af. ‘Uit de grotten langs het Kidrondal? De tuin van Getsemane? Ze zijn overal! Het zijn er honderden!’

Ze tilden Stefanus’ gebroken lichaam op en droegen hem het dal uit. Arme, in lompen gehulde mensen sloten zich bij hen aan, zodat er een lange rouwstoet ontstond achter het lichaam van Stefanus. Een aantal van hen kromp ineen toen Saulus opstond en hen met gebalde vuisten toeschreeuwde: ‘Hoor, Israël, de Heer, onze God, de Heer is één!’

Achter Saulus klonk een zachte stem: ‘U, Heer, bent een God die liefdevol is en genadig, geduldig, trouw en waarachtig.’ Saulus keerde zich om en keek in de ogen van de oude meester Nicodemus, een geëerd lid van het Sanhedrin. Saulus ergerde zich meteen aan dit weerwoord en reageerde zonder aarzeling: ‘Zo zegt de Heer, die de hemel gemaakt heeft: “Ik ben de Heer en er is geen ander!”’

Nicodemus had ook meteen een antwoord paraat, een citaat uit Leviticus: ‘U zult zich niet wreken en geen wrok blijven koesteren. Heb uw naaste lief als uzelf. Ik ben de Heer.’

Saulus hield zich in. Nicodemus was er vandaag niet bij geweest toen Stefanus met zijn eigen woorden zijn lot had bezegeld.

‘Deze man is schuldig bevonden aan godslastering, meester Nicodemus,’ zei Saulus. ‘Als u vandaag in het Sanhedrin aanwezig was geweest, zou u ongetwijfeld met zijn dood hebben ingestemd.’ Een ironische glimlach vormde zich op Saulus’ gezicht, want hij twijfelde meteen aan zijn eigen woorden – Nicodemus had nog nooit een proces tegen een van de discipelen van de Timmerman bijgewoond.

Hoewel Nicodemus officieel een emerituslid van het Sanhedrin was, en nu hoofd van de watervoorziening in de tempel, zat hij soms nog een zitting bij om bij zijn oude vrienden te zijn. De meeste taken die hij had als watersupervisor delegeerde hij aan rentmeesters en priesters. Dagelijks ontving hij rapporten over de kwaliteit van het water dat uit de bronnen van Salomo via het aquaduct naar de vele kamers en hoven in de tempel vloeide.

Saulus gaf de strijd met Nicodemus nog niet op. Hij citeerde weer uit de Schrift: ‘Wie de naam van de Heer lastert moet ter dood gebracht worden, die moet door de voltallige gemeenschap worden gestenigd.’ Saulus sprak de zin langzaam en bijtend uit. ‘Kan de Schrift het nog duidelijker verwoorden, meester Nicodemus? Hebben wij de vrijheid om vraagtekens te zetten bij die heilige woorden?’

Met een zucht ging Nicodemus op een steen zitten, een meter of twee bij Saulus vandaan. Zijn vriendelijke ogen keken Saulus vol medelijden aan. Hij liet zijn schouders hangen. Het spierwitte haar dat onder zijn hoofddeksel vandaan kwam, vormde een krans om zijn hoofd. Zijn gezicht vertoonde veel lijnen, vooral bij zijn ooghoeken, en zijn handen trilden een beetje. Uit eerbied voor zijn hoge leeftijd en zijn functie ging Saulus weer zitten en wachtte af wat de oude man te zeggen had.

‘Nee, ik zou niet hebben ingestemd met de dood van deze man,’ zei Nicodemus. Hij keek het Kidrondal in, dat nu verlaten was. De enige bewijzen van Stefanus’ executie waren een paar verspreid liggende stenen en een donkere plek in het zand waar zijn gezicht had gelegen. ‘Ik zou niemand zo’n dood toewensen, of het nu een Jood of een Griek betrof, een gevangene of een vrij man. Deze ogen hebben al veel dood gezien en ik ben tot de conclusie gekomen dat een mens er beter aan zou doen als hij staakte met het doden en laten lijden van andere mensen.’

‘Het waren de misdaden van deze man tegen de Allerhoogste die zijn dood tot gevolg hadden, meester,’ zei Saulus.

In de vijf of zes jaar dat hij hem nu kende, had Saulus Nicodemus zelden gesproken. Nicodemus had Jezus de Timmerman persoonlijk gekend en hem overdreven tolerant behandeld. Hij had meerdere malen met hem gesproken, had hem horen preken en had niet ingestemd met zijn dood toen hij voor Kajafas en het tribunaal was geleid.

Terwijl hij deze feiten overwoog en naar Nicodemus’ vaderlijke toespraak luisterde, begon Saulus’ woede weer op te laaien. ‘Vertel eens, meester,’ zei hij geërgerd, ‘beweerde de Galileeër niet de Zoon van de Allerhoogste te zijn?’

Nicodemus wachtte een poos voor hij antwoord gaf en zei toen rustig: ‘Hij maakte geen aanspraak op zichzelf, Saulus. Hij noemde God de bron van alle aardse macht.’

Saulus hoefde niet van Nicodemus te horen wat Jezus allemaal had verkondigd. Hij kende de woorden van Jezus bijna net zo goed als de woorden van Mozes. De afgelopen jaren had hij veel uiteenzettingen en discussies gehoord over de woorden van Jezus. Vol afkeer had hij die zelfingenomen fanatiekelingen horen beweren dat zij los waren van de wet en verlost waren door enkel in Jezus te geloven. Die mensen waren schenders van de wet. De heilige Thora was alles voor Saulus. Het rijke Woord was iets om steeds dieper in te spitten, tot je oud en grijs was. Er kon dagelijks nieuwe vreugde uit worden geput. Er was geen hoger doel in het leven dan de studie van en bezinning op het Boek. Hoewel Saulus wist dat alleen God zelf volmaakt was en geen mens die staat ooit zou kunnen bereiken, was het zijn levensdoel om alle 613 geboden en voorschriften van de wet te vervullen. Onmogelijk of niet, met minder zou hij geen genoegen nemen. Om volledig Joods te zijn, was het niet voldoende je simpelweg Joods te voelen of te gedragen. Daarvoor was een plechtige naleving van de wetten, voorschriften, feesten en tradities noodzakelijk. Die stonden dan ook gegraveerd in Saulus’ ziel. Hoe ouder hij werd, hoe meer hij van de wet ging houden. Het bestuderen van de Schrift inspireerde hem en gaf hem een voldoening die zijn menselijke verlangens onderdrukte; hij had geen behoefte aan aardse rijkdom of een gezin – laat staan dat hij er tijd voor had.

Als mijn haar zo wit is als dat van Nicodemus, dacht Saulus, zal ik niet zo besluiteloos zijn en onzeker over mijn verbond met God. Ik zal leven en sterven met de wet en ik zal het Woord en de wet alle dagen van mijn leven in mijn hart dragen.

Saulus ging staan en keek Nicodemus aan. Hij was nu rustig en zelfverzekerd en voelde niet meer de behoefte op hoge toon te spreken, al klonken zijn woorden nog altijd bars.

‘Meester,’ zei hij, ‘het Sjema, waarin de eenheid van de Heer wordt verkondigd, is het eerste gebed dat ik als kind uit mijn hoofd leerde. De aanbidding van de ene Heer is ons eerste gebod. De volgelingen van de Timmerman aanbidden in hun doop, gebeden en rituelen drie Goden – de Vader, de Zoon en de heilige Geest. Alleen al om deze reden vormt deze groep in mijn ogen een belediging van alles wat mij heilig is. Als ik hun beweringen hoor, snijdt het zwaard van het Woord door mijn hart. Gods Zoon gekruisigd door de verachtelijke Romeinen! Heeft de Schepper van hemel en aarde hulp nodig van een man die zichzelf niet eens in leven kan houden?’ Hij sprak nu op smekende toon tot Nicodemus. ‘Moeten wij het maar toestaan dat er mensen onder ons leven die zich Joden noemen en die de goddelijkheid verkondigen van een Nazarener die een schandelijke kruisdood is gestorven? De komst van de Messias is ons al honderden jaren beloofd – zou die dan zo onopvallend komen en gaan, alsof het om een vergissing ging?’

Nicodemus keek Saulus vol medelijden aan.

‘En de derde godheid, de heilige Geest,’ ging Saulus verder, ‘daarvan beweren ze dat die in hen leeft.’ Hij besloot weer een beetje gas terug te nemen, want ook al koesterde hij zelf geen gevoelens voor Nicodemus, deze was toch een belangrijk man in het Sanhedrin. ‘Meester Nicodemus, de heilige Geest van de gezegende God van Israël vormde de goddelijke inspiratie van onze voorouders en profeten. Mag ik u dit vragen: kan die heilige Geest wonen in zwak, bederfelijk vlees?’

‘God is een geest, Saulus,’ zei Nicodemus. ‘En zij die hem aanbidden, moeten dat doen in geest en in waarheid.’

Hij citeert de Nazarener, merkte Saulus bitter op. Een meester van de tempel van God zit hier voor mij een dode rebel te citeren…

‘Wilt u mij excuseren, meester,’ zei Saulus, waarna hij zich omdraaide om weg te lopen.

Nicodemus boog zijn hoofd. ‘Wraak komt mij toe, zegt de Heer,’ zei hij zwakjes. Hij sloeg zijn mantel om, wierp een laatste blik op de rode plek in het zand waar Stefanus had gelegen en liep somber terug naar de stad. Er liep een rilling langs Nicodemus’ rug toen hij dacht aan de vurige blik in Saulus’ ogen. Er was ongetwijfeld weer een nieuwe slachting op komst.

Met grote, vastberaden passen liep Saulus langs de oostelijke muur van de tempel. Met zijn felle, donkere blik en wapperende mantel was hij een ontzagwekkende verschijning. Hij had korte benen, maar lange, gespierde armen en alleen al zijn kleding deed mensen op straat stilstaan om hem aan te staren. Zijn tulband en mantel maakten zijn positie in de tempel duidelijk, en over zijn schouders droeg hij ook nog een veren gewaad, en aan zijn voeten zware sandalen, zoals die van de tempelwachten, met leren veters die tot zijn knieën waren vastgebonden.

Woedend bewoog hij zich naar de ingang van de tempel. Hij was nu vastberaden! Hij zou de gemeenten van de Nazarener uitroeien. Hij was ervan overtuigd dat hij daarmee Gods wil voor zijn leven had gevonden. Zijn leven lang had hij zijn best gedaan om God te dienen, maar toch had hij altijd het gevoel dat hij niet genoeg deed, dat hij nooit kon voldoen aan Gods eisen. Hij ervoer nooit volmaakte vrede als hij iets had gepresteerd en was er nooit van overtuigd dat hij alles deed wat hij kon in zijn persoonlijke ijver voor God. Nu diende zich een kans aan om dit te kunnen compenseren, om God echt tevreden te kunnen stellen met deze dienst aan zijn volk. Die gedachte maakte hem nog gedrevener.

Gods plan voor de mens werd geopenbaard op de Sinaï, dacht Saulus. Eeuwenlang heeft de heilige Thora ons de belofte voorgehouden van de komst van de Rechtvaardige, de Gezalfde, die in koninklijke heerlijkheid uit de hemel zal neerdalen. Deze beloften zullen alle valse profeten en namaakmessiassen die zich aan de mensen proberen op te dringen kunnen weerstaan. Jezus van Nazaret mag niet langer worden verkondigd. Mannen als Stefanus, die hem goddelijke macht willen toedichten en een drie-eenheid verkondigen, moeten worden tegengehouden. De Nazarener, dacht Saulus, is niet een of andere nieuwe waarheid die God als postscriptum aan de openbaring op de Sinaï heeft toegevoegd.

Jonatan ben Annas had een gemiddeld postuur, maar straalde iets koninklijks uit met zijn sierlijke kleding en parmantige pas. Om zijn nek hing een zware gouden ketting; aan zijn linkerhand droeg hij een gouden zegelring en aan zijn rechter een grote robijnen ring. Hij was erg knap om te zien, met kastanjebruin haar en een gezonde donkere huidskleur. Hoewel hij veel aanzien genoot, vonden velen hem afstandelijk overkomen; zijn gelaat verried zelden wat hij dacht. Hij begroette iedereen met dezelfde rustige uitdrukking, misschien als bescherming tegen de eindeloze stroom gasten die hij ontving. Ook toen de temperamentvolle Saulus van Tarsus plotseling zijn privévertrek binnenstormde, was er niets van Jonatans gezicht af te lezen, maar hij was beslist niet op dit bezoek voorbereid.

Hij was juist een aantal brieven aan het dicteren aan een klerk, die zijn woorden langzaam en nauwkeurig in het perkament grifte. Voor de bewaker bij de deur kans had iets te doen, was Saulus al met een rood hoofd binnengekomen. De hogepriester stak zijn hand op om hem tegen te houden en sprak verder tegen de klerk, vastberaden om zijn brief af te maken voor hij zijn gedachtegang zou kwijtraken. Het was hoogst ongebruikelijk dat iemand ongevraagd zijn privévertrekken binnenkwam; de bewaker geneerde zich duidelijk en leek te twijfelen of hij alsnog actie moest ondernemen. Maar Saulus negeerde hem en bleef staan wachten tot de hogepriester hem zou aanspreken. Toen de brief ten slotte af was, verzamelde de klerk zijn rollen perkament en ging staan om weg te gaan.

‘Vraag hem te blijven,’ zei Saulus tegen de hogepriester. ‘Als u mijn verzoek inwilligt, zal ik zijn diensten nog nodig hebben.’ Saulus besefte wel dat hij stoorde, maar kon zich niets belangrijkers voorstellen dan de heilige missie die hij zou gaan ondernemen. Jonatan was boos om zijn onbeschoftheid en verhulde het ditmaal niet. Hij kwam vlak voor Saulus staan.

‘Het is laat, Saulus,’ zei Jonatan ben Annas, ervan uitgaand dat Saulus’ boodschap wel een dagje zou kunnen wachten. ‘Deze dag heeft al genoeg ellende gebracht. Morgen, Saulus. Met de zorgen van morgen hoeven we ons vandaag nog even niet bezig te houden.’

Maar Saulus liet zich niet afpoeieren. ‘Stefanus, de apostel van de Nazarener, is dood, Vader. Zijn vrienden treuren nu over hem. Binnen de kortste keren zal iedereen het erover hebben en zullen de Nazareners zich verspreiden. Ik zou graag een brief ontvangen met een officiële verordening van het Sanhedrin, zodat ik hen kan opsporen en voor het gerecht slepen.’

De hogepriester nam Saulus nauwkeurig op voor hij antwoord gaf. ‘Je wilt er dus persoonlijk op toezien dat de sekte van de Nazarener wordt uitgeroeid?’

‘Ja,’ zei Saulus resoluut. ‘God wil niet dat de erfgenamen van zijn Verbond zulk verval in hun midden verdragen.’

Jonatan liet zijn vinger over de ketting om zijn nek glijden en probeerde zich in te houden. ‘De zaak van de Nazarener ligt achter ons,’ zei hij zachtjes. ‘God wil?’ Hij herhaalde het nog eens, nu met verheven stem: ‘God wil? Wij zijn al jarenlang op zoek naar de juiste manier om met deze mensen om te gaan en nu is de oplossing opeens aan jou geopenbaard? Ben jij plotseling gezegend met de kennis van Gods wil?’

‘Ik baseer mij puur op Gods wet, Vader,’ antwoordde Saulus. ‘Zoals de psalmist het zegt: “Uw wil te doen, mijn God, verlang ik, diep in mij koester ik uw wet.” De toorn van God laait in mij op, Vader Jonatan. Er is geen grotere liefhebber van de wet dan ik, en niemand doet zo hard zijn best de wet te houden als ik. Door die diepe liefde die ik voel en de kennis die ik heb van de wet, weet ik dat ik door hem geroepen ben om dit werk te doen.’

Jonatan werd woest. ‘Geroepen?! Heb je zijn stem dan gehoord? Is hij persoonlijk aan je verschenen? In een brandende braamstruik? Hoe ben je dan geroepen?’ schreeuwde hij.

Saulus gaf geen antwoord. Hij hief alleen trots zijn hoofd op. ‘Ik ben geroepen,’ herhaalde hij.

De hogepriester was verbijsterd. Hij staarde vol ongeloof naar de jonge strijder voor hem. De wil van God kennen, dacht hij bij zichzelf. Hoeveel mensen zijn door de jaren heen niet verwoed op zoek geweest naar Gods wil in hun leven? Saulus de Benjaminiet heeft zojuist verkondigd dat hij de wil van de Allerhoogste kent! Ontsteld schudde hij zijn hoofd. Hij ging weer op zijn stoel zitten en wachtte een poos voor hij antwoord gaf. Dit is een gevaarlijke man, dacht Jonatan.

‘Jouw drift zal je verzengen als een vuur, Saulus,’ zei de hogepriester rustig. ‘Fanatici staan altijd aan de randen van de maatschappij, ongeacht de bron van hun fanatisme – en meestal gaan ze uiteindelijk aan hun drift ten onder.’

‘Vader Jonatan,’ zei Saulus scherp, ‘als fanatici als de profeet Elia en de schriftgeleerde Ezra er niet waren geweest, zou Israël niet bestaan. Het is mijn gebed dat men mij met zulke fanatici zal vergelijken wanneer ik eenmaal ten onder ben gegaan.’

‘Saulus,’ zei de hogepriester uiteindelijk, ‘ben je het niet met meester Gamaliël eens dat de Nazareners op den duur vanzelf wel zullen uitsterven als zij werkelijk ketters zijn? Waarom zou een man van de wet, zoals jij, zich bezighouden met zo veel geweld en vernietiging?’

‘Omdat God het wil,’ antwoordde Saulus eenvoudig.

Deze man gaat mij nog veel problemen bezorgen, dacht Jonatan.

‘Er zullen veel mensen omkomen, Saulus. In de meeste gevallen mensen van jouw eigen ras, jouw eigen bloed. Het zijn niet allemaal Grieken of heidenen. Velen van hen horen bij de twaalf stammen, je eigen volk.’

Saulus wachtte even voor hij reageerde. ‘Zij die zich buiten het Verbond hebben gesteld, zijn van de wijnstok afgesneden. Ik zal de wijngaard zuiveren.’

De hogepriester zuchtte diep, beseffend dat een verdere discussie met deze man geen zin zou hebben. Hij zou de Nazareners met of zonder goedkeuring van het Sanhedrin vervolgen. Dan was het misschien beter als de tempel nog wat invloed op zijn werk zou kunnen uitoefenen. Als hij Saulus een brief van goedkeuring zou geven, zou hij in ieder geval een poos van hem af zijn. Maar ze zouden hem wel goed in de gaten moeten blijven houden; mocht hij een gevaar gaan vormen of het Sanhedrin te schande maken, dan zouden ze hem moeten tegenhouden.

‘Goed, laat de klerk maar een brief opstellen. Als ik ermee in kan stemmen, zal ik die namens alle hogepriesters ondertekenen,’ zei Jonatan ben Annas.

Saulus richtte zich tot de klerk, die een nieuw stuk perkament uitrolde.

vanuit het vertrek van de hogepriester aan de synagogen van de joden in judea, samaria, fenicië, syrië

en hen die verspreid in andere landen leven

Deze brief dient als introductie van de drager ervan, Saulus, zoon van Benjamin, een farizeeër, en verheven lid van het Sanhedrin in de tempel van de Allerhoogste in deze heilige stad Jeruzalem.

Deze Saulus krijgt hierbij toestemming van dit tribunaal om de leer te onderzoeken in elke synagoge of andere plaats van samenkomst. Mocht hij hierbij ketterse doctrines en gebruiken aantreffen van de sekte die zich ‘de Nazareners’ of ‘mensen van de Weg’ noemen, dan zal hij de volgelingen van Jezus van Nazaret, die is gekruisigd en gestorven onder Pontius Pilatus, arresteren en laten berechten.

Deze apostelen staan bekend om hun verkondiging van de goddelijkheid van Jezus van Nazaret, die zou zijn opgestaan uit de dood en naar de hemel gevaren, waar hij gezeten is aan de rechterhand van de Allerhoogste. Deze en dergelijke andere leringen zijn in strijd met de wet van Mozes en de Orde van deze heilige tempel.

Saulus, zoon van Benjamin, mag niets in de weg worden gelegd bij het tegenhouden van de groei en verspreiding van de sekte van de Nazarener.

Jonatan ben Annas

Hogepriester

De klerk hield een stuk was in een vlam en liet een paar druppels op het perkament vallen, waarna hij de brief voor de hogepriester neerlegde, die zijn ring in de was drukte en de brief aan Saulus overhandigde.

Op dat moment kwam Nicodemus de kamer binnen. Saulus rechtte vinnig zijn rug. De geur van zijn zweet mengde zich met die van de citroenolie en ceder van de weelderige kamer. Hij voelde zich betrapt en zei: ‘Wees niet bang, meester Nicodemus. De tempel geeft mij toestemming voor het werk dat ik ga uitvoeren. Over een paar dagen zult u geen last meer van mij hebben.’

Toen Saulus de deur had bereikt, zei Nicodemus: ‘Denk aan de woorden van Zacharias, Saulus: “Spreek eerlijk recht; wees goed en zorgzaam voor elkaar.” En de woorden van Mozes: “Heb je naaste lief als jezelf.”’

Saulus glimlachte bitter en antwoordde: ‘Ik weet wie mijn echte naasten zijn, meester. Die hebben niets te vrezen.’

‘Saulus,’ zei de hogepriester streng, ‘degenen die je arresteert zul je naar deze raad van oudsten brengen voor een eerlijke rechtspraak.’

‘Ik behoor toch ook tot deze raad?’ schreeuwde Saulus terug. ‘De Chebronieten zullen mijn getuigen zijn.’ Tot Jonatans woede draaide Saulus zich daarmee resoluut om en liep de deur uit.

Nicodemus wendde zich tot Jonatan. ‘Wat gaat hij doen?’

‘Ik hoop en bid dat hij deze stad snel zal verlaten,’ zei Jonatan. ‘Tot die tijd zullen wij hem in de gaten houden.’

‘En daarna?’ vroeg Nicodemus.

‘En daarna zullen we dat blijven doen.’

‘Maar die man is geobsedeerd, Jonatan,’ zei Nicodemus.

‘Nu wil ik het niet meer over die man hebben!’ schreeuwde Jonatan. ‘Ik ga naar huis, naar mijn gezin.’

Jonatan voelde een zekere opluchting bij de gedachte dat Saulus de stad zou verlaten. Hij had immers niet om geld uit de tempelschatkist gevraagd. Dit was een persoonlijke missie van hem. En de brief was voorzichtig genoeg geformuleerd om de tempel buiten schot te houden. Die man zou de verantwoording voor zijn daden helemaal alleen moeten dragen.

Saulus liep haastig de voorhof van de heidenen over. Hoewel het al laat in de middag was, was het nog druk en rumoerig in het tempelgebied. De enorme open ruimte was bevolkt door duizenden mensen. Hij liep de vele kraampjes van de geldwisselaars langs. Alleen munten die door Joden in Judea waren geslagen mochten aan de tempel worden gedoneerd. Romeinse munten en munten uit alle andere provincies moesten worden geruild voor plaatselijk geslagen Joods geld. De standaardmunt voor donatie aan de tempel was de bronzen halve sjekel. Zelfs zilveren sjekels werden ingeruild voor deze mindere munten. De geldwisselaars probeerden uit deze ruilhandel zo veel mogelijk winst te slaan. Bij elk kraampje werd getwist over de prijs. Er werd veel geschreeuwd en gekibbeld. De geldwisselaars behoorden tot de rijkste mensen van de stad.

Saulus liep walgend langs de kraampjes. Er waren ook talloze koopmannen die vogels en andere dieren verhandelden: grijze, bruine en witte duiven, rammen, ooien, lammeren en verschillende soorten geiten – een grote menagerie. De allerarmsten kochten meestal twee duiven om te offeren. Wie het kon betalen kocht een sneeuwwit, onbevlekt lam om op het altaar te leggen. De keuze voor een offerdier hing ook af van de verschillende heilige dagen en van persoonlijke situaties.

Terwijl hij liep sprak Saulus hardop de dertien geloofsprincipes uit en vroeg om vergeving voor de zonden van Israël. ‘De Heer is standvastig, almachtig, genadig, lankmoedig, vol van liefde en waarheid. Hij beloont wie hem trouw zijn, tot in het duizendste geslacht, en vergeeft de overtredingen van wie berouw hebben. Gezegend zij de naam van de Allerhoogste.’

Inmiddels was hij eindelijk de rumoerige markt voorbijgelopen. Hij liet het tempelgebied achter zich en ging verder naar de wijk waar hij woonde.

‘Wanneer de Messias komt,’ zei hij in zichzelf, ‘zal hij zijn tempel zuiveren van al deze geldwolven. Volgens de profeet Maleachi zal hij zijn volk reinigen en zuiveren als goud en zilver, zodat zij voor de Heer een aanvaardbaar offer zullen zijn. Reinig en zuiver mij nu, Heer. Heilig mij en sterk mij voor het werk dat ik moet doen.’

Hij liep langs de grote waterklok – de clepsydra, zoals de Grieken die noemden – die het elfde uur aanwees. ‘Het elfde uur is aangebroken voor de Nazareners,’ dacht Saulus hardop. ‘De tijd dringt.’

De klok rees boven de tempelmuren uit en kon van bijna overal in de stad worden gezien. Hij werd van water voorzien via de bronnen van Salomo. Het mechanisme van de klok was eenvoudig, maar erg accuraat. Aan een tandrad waaraan de wijzer was bevestigd, hing een gouden ketting, die was vastgemaakt aan een grote koperen bol die in een waterbak in de onderste helft van de toren dreef. Via een kleine opening werd het water langzaam uit de bak gelaten, zodat het waterpeil op zo’n tempo zakte dat de wijzer altijd de juiste tijd aangaf.

Elke zevende dag, op de avond na de sabbat, werd de tank opnieuw gevuld en de grootte van de opening aangepast, als dat nodig was. Voor trouwe gelovigen als Saulus vormde de klok een vertrouwde aanblik. De grote bronzen bel in de klokkentoren werd elke drie uur geluid, om de tijd aan te geven en op te roepen tot gebed.