Mel Starr

De meesterproef

Een Master Hugh-mysterie

vertaald door Liesbeth Goedbloed

MOZAÏEK - ZOETERMEER

Omslagontwerp Wil Immink

Omslagbeeld © John Foley / Trevillion images

Vertaling Liesbeth Goedbloed

Layout/dtp: Gerard de Groot

Oorspronkelijk verschenen bij Lion Hudson plc, Oxford, Groot-Brittannië, onder de titel The Unquiet Bones

ISBN 978 90 239 1564 5

NUR 342, 331

© 2008 Melvin R. Starr | Lion Hudson plc

© Nederlandse vertaling 2011 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.melstarr.net en www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk met ISBN 978 90 239 9379 7

VERKLARENDE WOORDENLIJST

Angelusklokken: Deze klokken luidden drie keer per dag: bij zonsopgang, om twaalf uur ’s middags en bij het vallen van de avond. Ze kondigden het Angelusgebed aan.

Baljuw: De belangrijkste functionaris op een landgoed, ook al stond hij niet boven de drossaard. Hij werd door de pachtboeren uit eigen gelederen verkozen; het was vaak de beste boer. Hij was verantwoordelijk voor de velden, gebouwen en voor het toezicht op de herendienst.

Bushel: Een oude inhoudsmaat. Voor droge waren: 35,238 liter, voor vloeistoffen 36,369 liter.

Cauteriseren: Dichtschroeien met een heet, metalen apparaat. Dit werd op een wond toegepast.

Cotehardie: Het belangrijkste bovenkledingstuk in de middeleeuwen. Cotehardies of mantels voor vrouwen reikten tot de grond, de lengte van cotehardies voor mannen varieerde. Soms reikten ze tot de dijen, soms tot de enkels.

Dag van de Onnozele Kinderen: 28 december. Op die dag wordt de moord op de onschuldige kinderen van Bethlehem herdacht.

Delicatesse: Een met zorg bereid en opgemaakt dessert dat tussen twee gangen door werd geserveerd. Bij een delicatesse ging het meer om het spektakel dan om het eten.

Deodandum: Een voorwerp dat een dodelijk ongeluk had veroorzaakt. Het voorwerp werd verkocht en het geld werd aan de koning gegeven.

De wilg dragen: De treurwilg was een symbool van rouw. ‘De wilg dragen’ betekende ‘rouwen’. Mensen droegen daadwerkelijk een wilgentakje om hun verdriet te tonen.

Dexter: Een oorlogspaard, groter dan een pakpaard en een telganger.

Domein: Land dat door een heer werd gebruikt en dat hij door zijn horigen liet bewerken. Het was iets anders dan het land dat een heer verpachtte.

Driekoningen: 6 januari. Het slot van het twaalf dagen durende kerstfeest. De komst van de magiërs die Christus kwamen aanbidden werd gevierd.

Drossaard: De belangrijkste vertegenwoordiger van het landgoed. Hij hield toezicht op alle werkzaamheden, zamelde de pachtgelden en de cijnspachtsommen in en zag toe op de naleving van de herendienst. Hij was niet iemand die erg geliefd was.

Drost: Een drost is een juridische functionaris die verantwoordelijk is voor een bepaald gebied. Hij werd door de koning aangesteld.

Heergewaad: Een erfenisschatplicht die betaald werd aan de landheer, meestal het beste dier van degene die de erfenis had ontvangen.

Herenhof: Het gerecht van een heer. De koninklijke gerechtshoven vonnisten de vrije boeren wanneer ze werden beschuldigd van moord of van een zwaar misdrijf. In andere gevallen had het herenhof rechtsbevoegdheid. Horigen die werden aangeklaagd vanwege doodslag konden ook gevonnist worden door een herenhof.

Het derde, zesde en negende uur: Respectievelijk negen uur in de morgen, twaalf uur en drie uur in de middag.

Het gemak: Het toilet.

Horige: Een boer die niet vrij was. Hij kon zijn land niet verlaten of de dienst aan zijn heer opzeggen. Hij kon zonder toestemming geen dieren verkopen. Maar als het hem lukte een jaar en een dag weg te blijven van het landgoed, dan was hij vrij.

Hoorndansers: Mannen die op Sint-Michael met een hertengewei op het hoofd op de stadsmarkt dansten. Waarschijnlijk een oud, heidens jachtgebruik.

Hozen: Strakke, lange broek. Vaak hadden de pijpen verschillende kleuren.

Hypocras: Gekruide wijn. Er ging vaak suiker, kaneel, gember, kruidnagel en nootmuskaat doorheen. Het werd doorgaans aan het einde van de maaltijd geserveerd.

Kapoen: Een gecastreerde haan.

Kasteel Goodrich: Het kasteel werd in de dertiende eeuw herbouwd. Het ligt in Herefordshire, vlak bij de zuidgrens van Wales. Gilbert Talbot erfde het via zijn moeder, Elizabeth Comyn.

Kennelopzichter: Degene die het opzicht had over het kennel en de jachthonden van de heer.

Kerk van St. Beornwald: Vandaag de dag de Kerk van de Heilige Maagd Maria in Bampton. In de veertiende eeuw was deze kerk gewijd aan een onbekende, Saksische heilige die in deze kerk begraven lag.

Kerstoffer: Een offergift die men met kerst aan de kerk verschuldigd was.

Kinderboete: Een schadevergoeding voor het krijgen van een onwettig kind.

Kuiken: Een jonge duif van ongeveer vier of vijf weken oud.

Laatste oliesel: Het sacrament der stervenden. Dit mocht niet te vroeg worden gegeven. Iemand die het had ontvangen en weer genas, werd als zo goed als dood beschouwd. De ongelukkige moest dan onophoudelijk vasten, barrevoets lopen en zich onthouden van seksuele contacten.

Lakei: Een hooggeplaatste dienaar, bijvoorbeeld een kamerheer.

Lithotomie: Een operatie waarbij blaasstenen worden verwijderd.

Maria-Hemelvaart: 15 augustus. Men nam aan dat Maria op die dag in de hemel werd opgenomen.

Maria-Lichtmis: 2 februari. Het zuiveringsoffer van Maria werd gevierd. Het was de gewoonte dat vrouwen in een stoet naar de kerk trokken, met brandende kaarsen in de hand. Het werk op de akkers begon die dag weer.

Noen: Twaalf uur ’s middags.

Ontuchtboete: Een belasting voor seksuele betrekkingen buiten het huwelijk.

Oogstfeest: 1 augustus. Er werd dan gedankt voor de tarweoogst.

Ossengang: Ongeveer dertig morgen land. De term was gebruikelijker in Noord-Engeland. Wordt ook wel yardland of virgate genoemd.

Pachtboerenland: Een aantal stroken land van verschillende pachtboeren, waar meestal hetzelfde gewas groeide.

Pachter: Een vrije boer die land pachtte van zijn heer. Hij kon zijn pacht betalen door te werken of, en dat was in de veertiende eeuw gebruikelijker, door baar geld te betalen.

Palfrenier: Een lager geplaatste dienaar. Vaak een jongen die nog in zijn tienerjaren was. Soms was hij het hulpje van een lakei.

Paxtafeltje: Een voorwerp dat beschilderd was met gewijde taferelen en dat in de kerk tijdens de dienst werd doorgegeven zodat de aanwezigen het konden kussen.

Pinksteren: Pinksterfeest, zeven weken na paaszondag.

Poorter: Een handelaar uit de stad of een ambachtsman.

Quadrivium: De wetenschappelijke vakken aan de universiteit – rekenkunde, meetkunde, sterrenkunde en muziek.

Quatertemperdag: Een dag van vasten en bidden om vergeving van zonden. Deze dagen werden vier keer per jaar gehouden op opeenvolgende woensdagen, vrijdagen en zaterdagen.

Rector: Een priester die verantwoordelijk was voor een parochie. Hij hoefde niet binnen de parochie te wonen, maar hij kon een vicaris of een kapelaan in dienst nemen om zijn plaats in te nemen.

Schicht: Een korte, zware, stompe pijl die met een kruisboog werd afgeschoten.

Schuldtijd: De zondag na Pasen. Dit was het moment om pacht en belasting te betalen en zodoende uit je schulden te komen.

Schutmeester: Degene die verantwoordelijk was voor de hekken, heggen, omheiningen en velden. Meestal iemand die zes hectare land pachtte of een gewone dorpeling. Hij stond onder de baljuw en werd ook wel ‘bode’ genoemd.

Sint-Andreaskapel: Een oude kapel die een paar honderd meter ten oosten van Bampton staat en die stamt uit de tijd voor de inval van de Noormannen.

Sint-Catharina: 25 november. De Heilige Catharina was de populairste, vrouwelijke heilige in het Europa van de middeleeuwen. Op haar feestdag werden ter ere van haar processies gehouden.

Sint-Krispijn: 25 oktober.

Sint-Michael: 29 september. Dit feest kondigde het einde van de oogsttijd aan. De laatste pacht en de tienden werden geïnd.

Sint-Stefanus: 26 december.

Sla: Een ander soort sla dan die wij kennen. Deze wilde, bittere sla werd soms aan soepen toegevoegd, maar was het bekendst vanwege zijn kalmerende en verdovende eigenschappen, vooral wanneer het in het zaad was geschoten.

Solarium: Een klein privévertrek dat makkelijker te verwarmen was dan de grote hal. Heren gaven er vaak de voorkeur aan om in dat vertrek te zitten, met name in de winter. De kamer lag doorgaans op een verdieping.

Telganger: Een rijpaard met een prettige gang.

Terts: Het bidden van de getijden om negen uur in de morgen.

Trepaneren: Een cirkelvormig deel van de schedel verwijderen, meestal om hoofdpijn te verlichten. Soms werkte het!

Trivium: De letterkundige vakken aan de universiteit – grammatica, retorica en logica.

Tuniek: De basisonderkleding in de middeleeuwen.

Uitstoelen: Het gebruik om bomen, met name essen en populieren, zo te kappen of terug te snoeien dat een bos jonge scheuten uit de stronk groeide. Ook wel knotten genoemd. De scheuten werden voor allerlei doeleinden gebruikt, van pijlen tot dakspanten.

Verordening: Een samenkomst van de gemeenschap. De term werd gebruikt voor de bijeenkomst en voor de wetten en voorschriften die daar werden bekrachtigd.

Vicaris: Een priester die een bepaalde parochie diende, maar geen recht had op de tienden.

Weeldewetten: Wetten die waren bedacht om de uitgaven aan overdadige kleding en buitensporig voedsel te reguleren.

Weekwerk: De twee of drie dagen werk die een horige elke week verschuldigd was aan zijn heer.

Zittekist: Een middeleeuws zitmeubel.

Zondag van de kruisweek: Vijf weken na Pasen. Op deze dag vroegen de mensen God om een zegen over het nieuwe seizoen. Er werd ook een processie om het dorp gehouden.

1

Uctred dacht dat hij varkensbotten had gevonden. Waarom ze in de beerput onder aan de muur van Kasteel Bampton lagen, wist hij niet. Het interesseerde hem ook niet.

Toen vond hij de schedel. Uctred was een horige van Lord Gilbert, de derde baron Talbot, heer van Kasteel Bampton, en Uctred had in zijn leven al heel wat varkens geslacht. Hij zag echt het verschil wel tussen een mensenschedel en de schedel van een varken.

Lord Gilbert liet mij halen om de botten te onderzoeken. Iedereen wist al van wie die botten moesten zijn. Onlangs waren twee mannen in de buurt van Bampton verdwenen. Dit waren vast de botten van een van hen.

Sir Robert Mallory werd door iedereen gezien als de toekomstige echtgenoot van Lord Gilberts knappe zus, Lady Joan. Vlak na Pasen was hij met zijn landjonker langsgekomen op het kasteel en hij had, zo werd beweerd, zaken gedaan met Lord Gilbert. Wat voor zaken, weet ik niet, maar ik vermoed dat de bruidsschat ter sprake kwam. Twee dagen later reed hij met zijn landjonker de kasteelpoort uit naar het noorden, naar Burford. De portier zag hen gaan. Daarna heeft niemand hem of zijn landjonker meer gezien. Hij kwam nooit aan op het landgoed van zijn vader in Northleech. Hoe hij hier terechtgekomen was, in de beerput binnen – of bijna binnen – de muren van Kasteel Bampton was iedereen een raadsel. Waarschijnlijk was het boze opzet.

Ik werd op het kasteel ontboden vanwege mijn beroep: ik ben arts. Had ik, toen ik dat vak koos, geweten dat het schoonmaken van mensenbotten bij mijn werk zou horen, dan had ik misschien toch gehoor gegeven aan mijn oorspronkelijke roeping en was ik geestelijke geworden.

Ik ben Hugh de Singleton, de vierde en jongste zoon van een lagere ridder uit het graafschap Lancashire. De naam van het riddergoed, Little Singleton, is erg toepasselijk; het is inderdaad klein. Mijn vader kreeg het riddergoed in leen van Robert de Sandford. Het was een prettige plek om op te groeien. Het land was zo plat als een pannenkoek. De trage, kronkelende getijdenrivier, de Wyre, stroomde er doorheen. De rivier stroomde van de heuvels, die vijftien kilometer oostwaarts lagen en die we net konden zien, naar de zee die vijftien kilometer naar het noordwesten lag.

Omdat ik de jongste zoon ben, zou het landgoed geen rol spelen in mijn toekomst. Mijn oudste broer Roger zou het hele landgoed krijgen. Ik weet nog dat ik, toen ik nog een klein ventje was, toevallig een gesprek opving dat hij met mijn vader voerde. Hij wilde weten hoe hij het bezit kon vergroten en welk huwelijk hem een goede bruidsschat zou opleveren. Uiteindelijk is hem dat best goed gelukt. Na het huwelijk met Maud was het pachtgoed van mijn broer dubbel zo groot. Na drie kinderen maakte Roger ook zijn bed dubbel zo groot. Maud was nooit echt slank geweest en met elke erfgenaam die ze baarde, werd ze dikker. Het leek Roger niets uit te maken. Erfgenamen zijn belangrijk.

Onze dorpspastoor, pater Aymer, leidde de school van het landgoed. Toen ik negen jaar was, het jaar waarin de Zwarte Dood voor het eerst rondwaarde, had hij een gesprek met mijn vader en werd er een besluit genomen over mijn toekomst.

Ik had een goed stel hersens, dus voor mij werd het de universiteit. Op veertienjarige leeftijd werd ik naar Oxford gestuurd om geestelijke te worden en, wie weet, misschien wel raadsman of priester. Het tijdstip was niet bepaald ideaal. Tijdens mijn tweede jaar aan de universiteit werd een medestudent woedend vanwege het waterige bier dat in een kroeg aan de hoofdstraat werd geschonken; met wat makkers sloeg hij de boel kort en klein. De eigenaar vroeg om hulp en het werd een wilde knokpartij die daarna bekend bleef onder de naam ‘De rellen van Sint-Scholastica’. Bijna honderd studenten en stedelingen vonden de dood voordat de rust weerkeerde. Toen ik uit mijn schuilplaats tevoorschijn durfde te komen, vluchtte ik naar Lancashire en ik keerde niet terug voor het trimester dat met Sint-Michael begon.

Ik had ook, als de Zwarte Dood harder had toegeslagen, Little Singleton kunnen erven. Roger en een van zijn zonen lieten het leven in 1349, twee dagen na elkaar, in de week voor Sint-Petrus. Rond Maria-Hemelvaart stierf mijn derde broer, een dag nadat hij ziek was geworden. Volgens pater Aymer was een verstoring van het evenwicht tussen de vier elementen – lucht, aarde, vuur en water – de oorzaak van zijn ziekte. De meeste priesters, en uiteraard ook de meeste leken, dachten dat God toornig was. De mens gaf Hem vast voldoende reden om toornig te zijn.

De meeste artsen schreven de verstoring van het evenwicht toe aan het element lucht. Pater Aymer gaf de volgende adviezen: we moesten nat hout verbranden, de kerkklok regelmatig luiden en een zakje kruiden om de nek dragen zodat het lekker ging ruiken. Ik was nog maar een kind, maar zelfs ik had mijn twijfels bij die voorschriften. Pater Aymer, die zijn plicht niet verzaakte zoals sommige ontaarde priesters, stierf een week nadat hij mijn broer Henry het laatste oliesel had gegeven. De dag dat mijn broer stierf, keek ik vanuit de deuropening toe, op eerbiedige afstand van zijn bed. In gedachten hoor ik nog hoe pater Aymer de woorden van het sacrament zong en zie ik nog voor me hoe hij zich over mijn hijgende, stervende broer boog en hoe het kruidenzakje uit zijn pij gleed.

Mijn neefje en zijn moeder erfden Little Singleton dus en ik vertrok naar Oxford. Ik vond mijn studie niet erg boeiend. Pater Aymer had me wat Latijn en Grieks geleerd. Het kostte me daarom geen moeite mijn vaardigheid in die talen te ontwikkelen.

Het trivium en het quadrivium rondde ik binnen de voorgeschreven zes jaar af, maar ik koos ervoor na mijn afstuderen niet tot de clerus toe te treden. Ik wilde niet celibatair leven, ook al had ik geen geschikte vrouw op het oog met wie ik een einde kon maken aan mijn vrijgezellenbestaan.

Ik wilde graag verder leren. Misschien moest ik maar rechten gaan studeren, naar Londen verhuizen en adviseur van de koning worden. Het percentage koninklijke raadslieden dat in de gevangenis of op het blok eindigde, had me van die dwaze ingeving moeten afhouden. Maar jonge mensen laten zich zelden van iets dwaas afbrengen.

Je snapt het al: ik verwachtte niet veel van een leven als vicaris in een of ander afgelegen dorp, of van een leven als rector die meerdere inkomens had. Niet dat ik God niet wilde dienen. Dat wilde ik maar al te graag. Misschien wilde ik dat zelfs nog liever dan vele anderen die zich geroepen voelden om de kerk te dienen.

In 1361, toen ik mijn graad als meester in de kunsten had behaald, sloeg de pest weer toe. Oxford werd opnieuw zwaar getroffen. De collegezalen liepen leeg. Ik verloor veel vrienden, maar ook deze keer behaagde het God mijn leven te sparen. Sindsdien bid ik regelmatig dat ik een goed mens zal zijn, zodat Hij daar geen spijt van krijgt.

Ik woonde in een kamer aan de St. Michael’s Street, samen met drie andere studenten. Een van hen vluchtte de stad uit toen het erop begon te lijken dat de pest teruggekeerd was. De twee anderen kwamen om het leven. Ik kon niets doen om hen te redden, behalve mijn uiterste best doen hun lijden te verlichten. Ik bracht hun water, legde koele doeken op hun koortsige voorhoofd en wachtte met hen op de dood.

Vanaf het moment dat hij zich inschreef aan het Balliol College, vijf jaar daarvoor, was ik bevriend geweest met William van Garstang. We kwamen uit twee dorpen die slechts tien mijl uit elkaar lagen – het dorp waar hij vandaan kwam, was veel groter; er was een weekmarkt – maar we waren elkaar nog nooit tegengekomen. Totdat we allebei gingen studeren. Een uur voor hij stierf, smeekte William mij bij zijn bed te komen. Ik durfde niet al te dichtbij te komen, maar ik hoorde wat hij me met schorre stem toefluisterde. Hij liet mij zijn bezittingen na. Bij zijn povere nalatenschap hoorden drie boeken.

Gods wegen zijn wonderlijk. In augustus 1361 bracht Hij drie dingen op mijn pad die mijn leven voorgoed zouden veranderen. Allereerst las ik een van Williams boeken – Surgery van Henry de Mondeville – en kwam ik veel te weten over het wonderbaarlijk complexe menselijke lichaam. Tot diep in de nacht las ik in dat boek totdat mijn voorraad kaarsen op was. Toen ik het uit had, kocht ik nieuwe kaarsen en las ik het nog een keer.

Bovendien werd ik verliefd. Ik wist niet hoe het meisje heette en ook niet waar ze woonde. Maar één blik zei me dat het een dame van hoge komaf was en dat ik haar nooit zou krijgen. Het hart trekt zich echter niets aan van sociale wetten.

Ik had het boek van De Mondeville even terzijde gelegd om ergens wat te gaan eten. Ik zag haar toen ik de herberg uitkwam. Ontspannen en gracieus reed ze op een grijze telganger. Naast haar reed een man van wie ik aannam dat het haar echtgenoot was. Een andere vrouw, ook vrij knap, reed achter hen, maar naar haar keek ik niet. Een half dozijn palfreniers volgde hen; aan hun blauwzwarte tunieken had ik kunnen zien hoe de familie van die dame heette, maar ik besteedde ook aan hen weinig aandacht.

Als ik van hogere komaf was geweest en op een dag het bisschopsambt had mogen aanvaarden, dan had ik misschien een maîtresse genomen en mijn gelofte van kuisheid niet gehouden. Veel mannen die een roeping hebben, doen dat. Geestelijken uit de lagere klassen moeten daar wat voorzichtiger mee zijn, maar zelfs onder hen hebben velen een vrouw. Dat levert meestal geen problemen op, zolang ze maar trouw zijn aan de vrouw die met hen samenleeft en hun kinderen draagt. Maar de gedachte dat ik een eed zou breken, stuitte me tegen de borst, evenals de gedachte aan het kluizenaarsleven van een priester, die alleen met de kerk is getrouwd.

De verschijning op de grijze merrie droeg een dieprode cotehardie. Omdat het warm was, had ze geen mantel nodig. Ze droeg een eenvoudige, witte kap die naar achteren geslagen was, zodat je kon zien hoe haar kastanjebruine haar haar gave gezicht omlijstte. Ik ben wel vaker uit mijn doen geweest van een mooie vrouw. Eerlijk gezegd gebeurt dat met de regelmaat van de klok. Maar niet zoals bij deze vrouw. Ook al zei ik toen natuurlijk precies hetzelfde.

Ik volgde het drietal en hun palfreniers op gepaste afstand, in de hoop dat ze ergens zouden stilhouden. Ze reden door naar Oxpens Road, staken de Castle Mill Stream over en verdwenen in westelijke richting terwijl ik hen vanaf de brug stond na te kijken en de weg behoorlijk kwijt was. Waarom werd ik hopeloos verliefd op een vrouw die al getrouwd was? Wie zal het zeggen? Ik weet het niet. Als ik terugkijk op die dag vind ik mezelf dwaas. Maar op dat moment dacht ik daar heel anders over.

Ik zette die schone vrouwe uit mijn gedachten. Nee, ik lieg. Het is net zo onmogelijk om een mooie vrouw uit je hoofd te zetten als om een likdoorn op je teen te vergeten. En het is net zo pijnlijk. Toch probeerde ik het.

Ik ging terug naar mijn boek en las het voor de derde keer in zijn geheel door. Ik was in de war, maar dat kwam niet door het geschrift van De Mondeville. Het leven dat voor me lag, trok me niet langer. Koningen van advies dienen leek me ineens een stuk saaier. Mijn belangstelling ging nu vooral uit naar het genezen van zieke en gewonde mensen.

Ik was bang voor het onbekende. In Oxford wemelde het van de wetenschappers, rechtsgeleerden en griffiers. Als je voor dat beroep koos, dan stonden je geen grote verrassingen te wachten. Maar de stad was ook de thuishaven van veel artsen die zich ver verheven voelden boven de barbiers die, als dat nodig was, wonden hechtten en aderlatingen deden. Ik kende zelfs artsen die hun patiënten met zalven en drankjes probeerden te genezen. Maar door het boek van De Mondeville werd het me duidelijk hoe weinig ik wist van chirurgie en hoeveel ik nog moest leren. Ik had behoefte aan wijze raad.

Ik denk dat er in heel Oxford niemand is die wijzer is dan Master John Wyclif. Er zijn natuurlijk mensen die daar anders over denken. Dat zijn vooral geleerden die niet de reputatie hebben die Master John heeft. Erg tactisch is hij niet als hij kritiek geeft, maar hij heeft wel oprechte zorg voor zijn studenten. Ik zocht hem op om hem raad te vragen en ik trof hem aan op zijn kamer in het Balliol College. Hij zat over een boek gebogen. Ik vond het vervelend om hem te storen, maar toen hij zag dat ik het was die aan zijn deur klopte, ontving hij me hartelijk. Hij stond op en nodigde me binnen.

‘Hugh... Kom binnen. Je ziet er goed uit. Kom binnen, ga zitten.’

Hij gebaarde naar een bank en ging weer op zijn eigen stoel zitten terwijl ik plaatsnam op de aangeboden bank. De geleerde keek me zwijgend aan en wachtte tot ik hem vertelde wat de reden was van mijn bezoek.

‘Ik heb raad nodig,’ begon ik. ‘Ik had me voorgenomen rechten te studeren, zoals zovelen, maar ik wil misschien toch een andere kant op.’

‘Rechten is een veilige keuze… voor de meesten,’ merkte Wyclif op. ‘Wat zou je dan willen gaan doen?’

‘Geneeskunde. Ik heb een boek gelezen waarin allerlei dingen staan over de behandeling van verwondingen en ziektes.’

‘En alleen vanwege dat boek zou je je aan een nieuwe studie wagen?’

‘Vindt u dat onverstandig?’

‘Helemaal niet. Zolang mensen zichzelf of anderen verwonden, zijn er chirurgijns nodig.’

‘Dan zou ik dus altijd werk hebben.’

‘Ja,’ grijnsde Wyclif. ‘Maar waarom vraag je mij om raad? Ik weet weinig van die dingen.’

‘Ik heb u niet opgezocht vanwege uw kennis van de geneeskunde, maar omdat u me kunt helpen bij het doordenken van mijn besluit.’

‘Heb je al iemand anders om raad gevraagd?’

‘Nee.’

‘Dan is dat je eerste fout.’

‘Wie moet ik anders om advies vragen? Kent u iemand die me hierover raad kan geven?’

‘Jazeker. Hij kan voor elke beroepskeuze raad geven. Ik vroeg Hem om wijsheid toen ik voor het besluit stond welke studie ik zou gaan doen.’

Ik wist niets te zeggen. Ik kende niemand die zo wijs was en die niet alleen raad kon geven als het ging om een theologiestudie, maar ook als het ging om een studie geneeskunde. Misschien woonde die man niet in Oxford.

Wyclif zag mijn verwarring. ‘Vraag je God om leiding?’

‘Aha… Ik snap waar u heen wilt. Of ik hiervoor gebeden heb, vraagt u? Ja, dat heb ik zeker, maar God gaf geen antwoord.’

‘Dus zoek je mij op als de een-na-beste.’

‘Maar… u zei net zelf dat onze Heer raad kan geven voor elk beroep.’

‘Ik maak een grapje. Natuurlijk sta ik, net als ieder ander mens, onder onze Heer. Misschien ben ik de een-na-beste na Christus... of misschien wel de twee-na-beste of de drie-na-beste.’

‘Dus u wilt me niet helpen?’

‘Zei ik dat? Waarom wil je eigenlijk chirurgijn worden? Houd je van bloed, wonden en pijn?’

‘Nee. Ik maak me eerder zorgen dat ik er misschien niet tegen kan.’

‘Waarom wil je het dan?’

‘Ik vind het interessant om het menselijk lichaam te bestuderen. En ik... ik wil graag andere mensen helpen.’

‘Dat zou je als priester ook kunnen doen.’

‘Ja, maar daar heb ik de moed niet voor. De verantwoordelijkheid voor het eeuwig zielenheil van een ander mens is mij te groot.’

‘Je zou dus wel de verantwoordelijkheid voor het lichaam van een mens aandurven, maar niet voor zijn ziel?’

‘Het lichaam is slechts tijdelijk; daar kan een chirurgijn of arts niets aan veranderen. Maar de ziel van een mens vaart op naar de hemel of daalt neer in de hel… voor eeuwig.’

‘En een priester heeft invloed op die richting, ten goede of ten kwade,’ maakte Wyclif mijn gedachten af.

‘Juist. Die verantwoordelijkheid is mij te groot.’

‘Ik zou willen dat alle priesters zo waren als jij,’ mompelde Wyclif. ‘Maar je zou er geen moeite mee hebben om een arm af te zetten – bijvoorbeeld?’

‘Het is maar vlees, geen eeuwig levende ziel.’

‘Dat is een waar woord, Hugh. Het is respectabel werk: het leven van mensen gemakkelijker maken. Onze Heer Christus deed vele wonderen om mensen van hun kwalen te bevrijden. Als jij hetzelfde zou doen, zou je in Zijn voetsporen gaan.’

‘Daar had ik nog niet eens aan gedacht,’ gaf ik toe.

‘Dan moet je daar vanaf nu aan denken. En als je chirurgijn bent, houd dan onze Heer als voorbeeld voor ogen. Dan zal je werk vrucht dragen.’

En dat was het derde wonder: dat ik door God geroepen werd om chirurgijn te worden. Ik wilde naar Parijs om te studeren. Ik kreeg van de heerlijkheid in Little Singleton een inkomen van zes pond en vijftien shilling per jaar. Die beurs ontving ik zolang ik studeerde, maar na acht jaar zou de beurs ophouden.

Door die beurs kon ik me een jaar in Parijs veroorloven en ik weet wat je nu denkt. Ik heb mijn geld echter niet verspild aan een losbandig leven. Parijs is een dure stad. Ik heb daar veel geleerd. Bij ontledingssessies keek ik toe en later nam ik er ook deel aan. Ik leerde er aderlaten, hechten, cauteriseren, pijlen verwijderen, gebroken botten zetten, klierziektes behandelen, tanden trekken, tumoren verwijderen en trepaneren om hoofdpijn te verlichten. Ik leerde welke kruiden het bloeden stelpen, ik leerde pijn verdoven, fistels opensnijden en wonden desinfecteren. Mijn tijd en geld besteedde ik zo goed mogelijk en ik leerde alles waar ik op een dag de kost mee hoopte te verdienen.

2

Ik vertrok in 1363 uit Parijs en keerde rond Sint-Michael naar Oxford terug. De bomen begonnen al bruin te kleuren, de maaiers hadden de velden waar ik langskwam al gemaaid en de hoorndansers dansten op het marktplein.

Oxford was misschien niet de beste plaats om als onervaren chirurgijn te beginnen, want daar woonde al een aantal chirurgijnen. Alleen in Little Singleton zou ik me echt thuis voelen, maar in zo’n klein dorp zou ik niet genoeg patiënten hebben. Meer dan eens was ik in de verleiding om een praktijk in Ashford of Canterbury te beginnen en nog altijd huiver ik bij de gedachte aan alles wat ik gemist zou hebben als ik dat had gedaan. Natuurlijk heb ik vast ook veel gemist door niet naar Ashford of Canterbury te verhuizen. Wie zal het zeggen?

Ik vond onderdak op de bovenverdieping van herberg de Stag and Hounds aan de hoofdstraat; een herberg waar ik in mijn studententijd weleens een warme maaltijd at, al at ik liever ergens anders. De huur van die kamer was zes stuivers per maand – meer dan ik me kon veroorloven, maar ik wilde mijn gevelplaat ophangen op een plek waar de vele reizigers hem goed konden zien. Ik pakte mijn schamele bezittingen uit, ordende mijn chirurgijnsinstrumenten, hing een bord met mijn naam en beroep erop boven mijn raam en wachtte op patiënten.

Een groot deel van die eerste week was ik vooral bezig met het herordenen van mijn scalpels, scheermessen en tangen. Ik had weinig klandizie. Een moeder bracht een kind, een ventje van een jaar of zeven, dat van een muur was gevallen en daarbij zijn elleboog had ontwricht. Hij schreeuwde als een mager speenvarken, maar ik zette de elleboog recht, deed de arm in een draagdoek en stuurde ze weer weg. Mijn tarief: twee stuivers. Het grootste deel van de tijd bleef ik in mijn kamer. Ik was bang dat er net een patiënt langs zou komen als ik weg was.

Gelukkig bood mijn raam wel wat vertier. De hele dag zat ik te kijken naar alles wat er op straat gebeurde. Ik zat ook bij het raam toen ik de kans van mijn leven kreeg. Een heer en twee palfreniers reden door de mensenmassa richting de St. Aldgate’s. Toen ze voorbij de herberg kwamen, schoot een kat vlak voor hen de straat over. Het paard van de eerste palfrenier deinsde achteruit en steigerde. De voetgangers stoven uiteen, bang om geraakt te worden door de klauwende hoeven. De ruiter viel niet uit het zadel, maar hij had het dier ook niet onmiddellijk onder controle. Het paard draaide rond en trapte, en raakte de heer. Boven het hinnikende paard en de schreeuwende mensen uit hoorde ik iemand vloeken. Toen ik beter keek, zag ik dat er een grote bloedvlek op de dij van de edelman verscheen, die zich uitbreidde naar zijn kuit. Het bloed drupte van de stijgbeugel. Zo te zien had het paard van de palfrenier de edelman geschopt. Ik zocht wat instrumenten bij elkaar en gooide ze in een leren zak, zorgde ervoor dat ik hechtdraad en verband bij me had en stormde de deur uit.

Iemand in de mensenmassa moet mijn bord hebben opgemerkt en er de andere palfrenier op hebben gewezen. Terwijl ik de trap afstormde, liep ik hem tegen het lijf; hij rende de trap met twee treden tegelijk op. Hij duwde me opzij zonder in te houden.

‘Uit de weg, man,’ hijgde hij en stormde verder de trap op.

‘Wie zoek je?’ riep ik hem achterna. Het antwoord op die vraag wist ik al.

‘De chirurgijn die op de bovenverdieping woont.’

‘Dat ben ik. Ik heb gezien dat je meester gewond is.’

‘Kom snel mee,’ riep hij en rende voor me uit de trap af, net zo snel als hij naar boven was gekomen.

Als hij zo doorging, kon ik vast geld aan hem verdienen, want het zou me niet verbazen als ik binnenkort een gebroken been bij hem moest zetten. Vandaag kwam hij echter ongedeerd beneden.

Ik had Lord Gilbert meteen moeten herkennen. Ik had hem al eens eerder gezien, maar dat was al meer dan een jaar geleden. Bovendien was ik toen afgeleid door de jonkvrouwe die bij hem was. Lord Gilbert was een stevige man met een vierkante bouw en een hoekig gezicht. Hij had een baard die netjes was bijgehouden en die net grijs begon te worden. De baard stak af bij zijn blozende wangen. Zijn gezicht was gegroefd; het was een knap gezicht, knap op een grove manier. Je kon zo zien dat hij een echt buitenmens was.

Op dat moment was mijn belangstelling voor hem zuiver professioneel. Met hulp van de omstanders was hij van zijn paard geklommen. Ik knielde neer bij zijn been. Hij verloor veel bloed en er zat een fikse snee van meer dan tien centimeter lang halverwege zijn dij. Zijn hozen waren gescheurd, zodat de wond goed te zien was. Hij zat op de straatkeien, zijn benen voor zich uitgestrekt, en hij steunde op zijn handen. Zijn gezicht was niet vertrokken van pijn en zijn stem klonk vast.

‘Bent u chirurgijn?’ vroeg hij en knikte naar het bord boven mijn raam.

‘Inderdaad, dat ben ik.’

‘Kunt u deze wond hechten of moet ik een ander laten roepen?’

Waarschijnlijk vond hij me nog erg jong. Hij vertrouwde mij heel wat toe; het hing van mij af of hij in de toekomst weer kon lopen. Ja, hij legde zelfs zijn leven in mijn handen.

‘Dat kan ik zeker.’

‘Dan lijkt het mij het beste als u een beetje opschiet,’ antwoordde hij.

Ik onderzocht eerst de huid rondom de wond om erachter te komen of het bot gebroken was. Toen ik ervan overtuigd was dat dat niet zo was, koos ik twee toeschouwers uit die Lord Gilbert – ik wist op dat moment zijn naam nog niet – de trap op moesten helpen naar mijn kamer. Ik stuurde de nog nahijgende palfrenier weg – de andere hield de drie paarden stevig in bedwang, inclusief zijn eigen, onwillige rijdier – naar de herberg voor een kan wijn terwijl ik de grommende heer en zijn bedienden volgde, de ongelijke trap op.

Toen ik eenmaal in mijn spreekkamer was, droeg ik de gewonde man op op mijn bed te gaan liggen. Daarna sneed ik de gescheurde stof rond de wond weg. De palfrenier kwam binnen met de wijn en ik maakte de wond schoon. Lord Gilbert kromp ineen, maar hervond zijn zelfbeheersing en beval me door te gaan. Ik stak een draad in een naald en begon de wond te hechten. Ik werkte zo netjes mogelijk en deed mijn uiterste best om mijn patiënt zo min mogelijk pijn te bezorgen, wat eigenlijk onmogelijk was. Ik zette twintig hechtingen. Misschien meer dan noodzakelijk was, maar toen ik zag dat hij de pijn goed aankon, bedacht ik dat een goed genezen been in de toekomst waarschijnlijk goede reclame voor mij was. Ik haalde de laatste hechting aan en legde er een knoop in. Daarna kwam ik overeind en strekte mijn pijnlijke rug.

‘U moet dat been vier dagen helemaal ontzien en u kunt drie weken lang niet paardrijden,’ zei ik. ‘Binnen drie weken kom ik de hechtingen verwijderen.’

Lord Gilbert strekte onzeker zijn gewonde been. ‘En kan ik daarna weer rijden?’ vroeg hij.

‘Ik raad het u niet aan. Met zo’n diepe wond moet u voorzichtig zijn. Als u nog jong was geweest, had ik misschien “ja” gezegd, maar ik denk dat u de dertig al voorbij bent.’ Hij fronste zijn wenkbrauwen en knikte. ‘Ik raad u daarom aan een maand lang geen paard te rijden, zodat u goed kunt genezen.’

Hij grijnsde weer. ‘Gaat u de wond nu verbinden?’ vroeg hij en knikte naar zijn been.

‘Nee. Ik houd me aan de gebruiken van Henry de Mondeville. Hij ontdekte dat een onbedekte wond sneller geneest. U mag mijn hozen lenen zodat u over straat kunt, maar wanneer u thuis bent, moet u het been onbedekt houden. Houd in de gaten of er pus uit de wond komt. Als het pus wit en dik is, is er niet veel aan de hand, maar als het dun en waterig is, moet u me onmiddellijk laten halen.’

‘Anders nog iets?’ vroeg hij.

‘Nee, mijn heer. Dat was alles.’

Lord Gilbert zette zijn goede been op de grond en de palfrenier kwam haastig aan om hem overeind te helpen.

‘Help me naar beneden, naar de herberg,’ zei hij en wees naar de trap. Ik woonde boven een goedkope studentenherberg, niet de juiste plek voor mannen van adel. De soep was dun, het vlees zat vol kraakbeen en het bier was zuur. Ik at er vaak. ‘Daar zal ik wachten. Regel een paardendraagkoets. Dan kan ik naar huis.’

Uit mijn kist haalde ik de hozen die Lord Gilbert kon aantrekken. Hij deed ze aan en strompelde naar de deur om naar beneden, naar de herberg te gaan. Ik wilde hem volgen, want zelfs een kroes slecht bier leek me nu een goed idee. Toch zag ik ervan af. Hij zou mijn aanwezigheid kunnen opvatten als een belediging of als een vrijpostige eis om betaling. Toch twijfelde ik geen moment of hij zou betalen, ook al had de man er met geen woord over gerept.

Nog geen uur later hoorde ik voetstappen bij mijn deur, daarna werd er stevig op het deurschot gebonkt. Het was de palfrenier die me was komen halen. Hij bood me een kleine beurs aan.

‘Lord Gilbert wil u dit aanbieden voor uw diensten. Als het niet genoeg is, zal hij het tekort betalen wanneer u hem komt opzoeken om de hechtingen te verwijderen. Ik kom u binnen drie weken halen. God zij met u.’

‘Insgelijks.’

De palfrenier draaide zich om en stoof de trap af, precies zoals hij een uur eerder had gedaan. Lord Gilbert hield er vast niet van om te wachten, dacht ik. Toen de palfrenier weg was, schudde ik de beurs leeg in mijn hand. Er zaten tien zilverstukken in! En de man was bereid nog meer te betalen! Ik nam me voor die dag eens goed te eten en zeker niet aan de tafel van mijn waard!

De volgende twee weken had ik wat klandizie. Een houthakker had een bijl op zijn voet laten vallen en daarbij waren twee tenen afgehakt. Ik kon niet veel meer voor hem doen dan de wond schoonmaken en verbinden en hem de raad geven voortaan voorzichtiger te zijn. Hij wist die raad ongetwijfeld op waarde te schatten.

Toen de bediende van Lord Gilbert me twintig dagen later kwam halen, deed ik mijn best de indruk te wekken dat ik een drukbezet man was.

‘Ik ben Arthur, ik ben hier om u naar Lord Gilbert Talbot te brengen. U hebt hem meer dan twee weken geleden gehecht.’

Ik volgde hem de trap af. Op straat stonden twee paarden. Ik vond het beleefd van Lord Gilbert; hij wilde zijn chirurgijn niet laten lopen. Maar toen we Castle Mill Stream overstaken en de stad achter ons lieten, realiseerde ik me dat dat paard meer was dan een kwestie van beleefdheid.

‘Waar gaan we heen?’ vroeg ik.

‘Naar Lord Gilbert,’ antwoordde Arthur.

Nou, dat was een antwoord waar je wat aan had, zeg!

‘En waar kunnen we hem vinden?’

‘O... weet u dat niet? In Bampton, op het kasteel daar,’ antwoordde hij.

Ik had van die stad gehoord, maar dat was ook het enige. ‘Hoe ver is het rijden?’

‘Vijftien mijl... misschien zestien.’

Ik ging zo comfortabel mogelijk in het zadel zitten. Ik had in geen jaren op een paard gezeten en wist dat ik, tegen de tijd dat ik ’s avonds naar Oxford terugkeerde, pijn zou hebben in mijn achterwerk. Misschien kon ik maar beter aanbieden naar huis te lopen.

Het eerste wat ik van Bampton zag, was de torenspits van de Kerk van St. Beornwald. De torenspits rees hoog op boven de akkers en bossen om het dorp heen. De torenspits was al te zien voor we in Aston waren, meer dan twee mijl van Bampton. We kwamen langs een oude kapel die aan Sint Andreas was gewijd en reden de stad via de hoofdstraat binnen. Ik voelde me er meteen thuis. Zou elke Engelse stad zo’n hoofdstraat hebben? Midden in de stad hielden we op een T-splitsing links aan en volgden de molenstraat tot de brug over Shill Brook.

Toen we door het stadje reden, keken de mensen me na. Vreemdelingen trekken nu eenmaal de aandacht in zo’n klein stadje. De huizen en de mensen zagen er vrij welvarend uit. Ik zag zelfs een paar stenen huizen. Maar de meeste huizen waren gemaakt van tenen en pleisterwerk en hadden rieten daken.

Kasteel Bampton was een indrukwekkend bouwwerk en al helemaal als je het voor het eerst zag. Een gevel van zes meter hoog en bijna twee meter dik omsloot een van de grootste binnenplaatsen in het hele koninkrijk; de muren om de vierkante binnenplaats waren alle vier meer dan honderd meter lang. Op elke hoek stonden ronde torens van drie verdiepingen met schietgaten op elke verdieping. Er stonden nog eens vier torens aan de vier zijden. Het wachthuis in de westelijke muur vormde de toegang tot de binnenplaats. Ten noordwesten van het kasteel, vlak bij een turfafgraving, lag de beroemde Lady Well. Het water uit deze bron stond bekend als bijzonder geneeskrachtig.

Lord Gilberts kamerheer bracht me naar het solarium, waar ik mijn patiënt aantrof. De wond was goed genezen. Er kwam geen pus uit en volgens mijn patiënt was dat eerder ook niet het geval geweest. Sommige artsen vinden het beter als er etter uit een wond komt, witte, heilzame etter, maar ik houd het er met De Mondeville op dat, ook al is wit pus verre te verkiezen boven waterig, stinkend pus, het het beste is als er helemaal geen sprake van is. Het litteken op Lord Gilberts dij was mooi recht. Helaas zat het litteken niet op een zichtbare plek zodat iedereen kon zien dat ik goed was in mijn werk. Maar mondelinge reclame was in dit geval ook goed.

‘Denk eraan dat u de komende tijd niet mag rijden,’ herinnerde ik hem aan mijn raad.

Lord Gilbert blies zijn wangen op, wierp een blik op mijn tas en zei: ‘Ik heb twee horigen die medische zorg nodig hebben. Wil je hen onderzoeken voor je vertrekt?’

Klanten! Natuurlijk wilde ik hen onderzoeken.

De eerste man die bij me gebracht werd, was een eenvoudig geval. Hij had een grote, vlezige wrat in zijn nek. Hij had de gebruikelijke middelen geprobeerd: de wrat met de schil van een bonenpeul inwrijven; de wrat met een geknoopt koord aanraken en het koord daarna begraven; de wrat met een naaktslak inwrijven en de naaktslak daarna aan een doornstruik spietsen. Dat had allemaal niet geholpen. Als een wrat na een dergelijke behandeling verdwijnt, dan is dat – daar ben ik van overtuigd – puur toeval. Zo’n wrat zou sowieso verdwenen zijn.

Ik bond een stukje touw stevig om de voet van de wrat en gaf de man nog zo’n stukje touw. ‘Als de wrat niet binnen twee weken verschrompelt en afvalt, maak dan het touwtje los en laat je vrouw dit tweede touwtje vastknopen. En stevig aantrekken!’

De boer knikte begrijpend, maar vertrok met een sceptische uitdrukking op zijn verweerde gezicht. Deze behandeling had echter wel het gewenste resultaat. Ik zag de man een paar weken later en hij was zijn wrat kwijt. De bloedtoevoer wordt afgesneden van de wrat en die verschrompelt, sterft en valt af.

De tweede man die ik onderzocht, had iets veel ernstigers. Arthur bracht me naar zijn huisje en wachtte ongemakkelijk bij de deur. De patiënt was een grote, gespierde vent met een brede rug en benen die sterk waren geworden van het werk op het land. Zijn gezicht was getekend door de pijn. Zijn vrouw drentelde zenuwachtig om het bed heen, dat doorboog onder zijn gewicht.

‘Hij heeft een steen,’ zei Arthur bij wijze van inleiding.

De horige knikte instemmend.

‘Ik heb ’t al vaker gehad,’ legde hij uit. Bij het praten klemde hij zijn kaken opeen. ‘Twee jaar terug... met Maria-Lichtmis. Ik dronk uit de Lady Well en de Heilige Maagd deed voorspraak voor mij. De steen was na ongeveer een week verdwenen. Maar dit... Sinds het oogstfeest heb ik bijna steeds op bed gelegen.’

Bijna twee maanden! Die steen was te groot om vanzelf te verdwijnen. Hij zou groter worden, de pijn zou erger worden, de man zou verzwakken en een vroege dood sterven. Nou ja, zo jong was hij nou ook weer niet. Ik schatte hem ongeveer veertig jaar oud, maar het was mogelijk dat hij ouder leek door zijn ziekte. Hij had waarschijnlijk niet lang meer te leven.

‘Lord Gilberts bediende zei dat mijn heer u gestuurd heeft. Kunt u iets voor mij doen?’

‘Ik kan die steen verwijderen. Maar zo’n operatie is gevaarlijk. Het kan zijn dat je het niet overleeft.’

‘Ik kan geen dag meer met deze pijn leven. Ik sta nog liever vandaag voor Gods troon dan dat ik die pijn nog een uur moet verdragen.’

‘Ik zal eerlijk tegen je zijn: het kan zijn dat je de operatie niet overleeft. En als je vandaag niet sterft, dan misschien morgen of overmorgen.’

‘Maar als ik het overleef, is de pijn dan weg?’

‘Zeker.’

Alfred wierp zijn vrouw een blik toe. Haar gezichtsuitdrukking zei genoeg; zij zou het er nooit op wagen. Maar hij wendde zich van haar af en zei: ‘Wanneer kunt u die operatie uitvoeren?’

‘Vandaag. Nu, als u het zeker weet.’

Hij keek opnieuw even naar zijn vrouw en zuchtte toen: ‘Ik weet ’t heel zeker.’

Ik had één keer eerder een lithotomie zien uitvoeren, in Parijs. Die patiënt had het niet overleefd. Maar die was al bijna zestig jaar oud en mijn leermeester had mij verzekerd dat hij een dergelijke operatie al heel wat keren met goed gevolg had uitgevoerd. Ik zag ernaar uit mijn bekwaamheid te beproeven en het lijden van deze man te verlichten. Maar ik zal er niet over liegen: ik maakte me niet alleen zorgen over mijn patiënt, maar ook over mijn reputatie. Stel dat ik zou falen! Lord Gilberts gezonde been zou niet opwegen tegen een nieuw graf dat op het kerkhof van St. Beornwald gedolven zou worden. Ik vond het lastig dat ik even bezorgd was om mijn goede naam als om het leven van mijn patiënt, maar zo was het nu eenmaal. Die houding begon te veranderen toen ik de mensen uit Bampton beter leerde kennen. Het is vrij lastig om een zakelijke houding aan te nemen tegenover een patiënt die al een jaar of twee een vriend van je is.

Ik hoorde een stem vanuit de deuropening van de hut, draaide me om en zag door de waas van het rokerige haardvuur dat Arthur naderbij kwam.

‘Een bericht van Lord Gilbert. Hebt u hier nog lang werk? Hij zou graag willen dat u vanavond bij hem eet.’

Er waren zes uur voorbijgegaan sinds ik had ontbeten met een korst brood en een halve kroes bier. Misschien kwam die knoop in mijn maag wel door de honger en niet door de angst voor wat me binnenkort te doen stond. Als ik inging op de uitnodiging van Lord Gilbert, kon ik de operatie uitstellen.

Ik nam de uitnodiging aan.

Arthur nam me mee naar de binnenplaats van het kasteel en bracht me naar de hal. Het grootste deel van het vertrek werd in beslag genomen door tafels die waren opgesteld in een U-vorm. Broodplanken en broden – witte broden! – stonden op het tafelkleed, een op elke tafel. Twaalf stoelen stonden rond de tafel. Ik hield een hand boven het brood dat vlak bij me stond; het kwam net uit de oven, want het was nog warm!

Arthur liet me in de hal achter. Toen hij door de ene deur was verdwenen, kwamen mijn disgenoten door een andere deur binnen.

Zij was erbij: de schoonheid die ik een jaar daarvoor had gezien toen ze te paard voorbijreed! Je verbaast je er misschien over dat ik me haar na een jaar nog herinnerde en dat ik haar herkende. Maar als jij die schone vrouwe had gezien, zou je je daar niet meer over verbazen.

Lord Gilbert zag mij staan, in mijn eentje. Het was blijkbaar goed te zien hoe ongemakkelijk ik me voelde, want hij zei tegen de mensen om hem heen: ‘Aha, daar is de chirurgijn die me weer op de been heeft geholpen. Master Hugh de Singleton; mijn vrouw, lady Petronilla; mijn zus, Lady Joan.’

Ik hoorde de andere namen slechts vaag; iedereen viel in het niet bij de lieftallige Joan – de zus, niet de vrouw, van Lord Gilbert.

Ik herinner me weinig van die maaltijd. Ik at goed: zelfs de liefde kan mij mijn eetlust niet ontnemen. Ze glimlachte één keer naar me. Het grootste deel van de maaltijd moest ik mijn uiterste best doen om niet te laten merken dat ik totaal overdonderd was door haar schoonheid. Dat was het moeilijkst tussen de gangen door, want dan was er geen eten waar ik mijn blik en mijn aandacht op kon richten.

Lord Gilbert had me aan de hoge tafel gezet, naast een gast, Sir William Fitzherbert, niet meer dan twee plaatsen van hemzelf verwijderd. Ik was me ervan bewust dat dat een hele eer was.

‘Kun je mijn horigen ook behandelen?’ vroeg Lord Gilbert tussen de eerste en tweede gang.

Ik vertelde hem wat ik voor de eerste man had gedaan en wat ik voor de andere wilde doen. Ik vond het echter niet het juiste moment en de juiste plek om de behandeling uitgebreid te beschrijven.

‘Ik hoop en bid dat het je lukt. Alfred wordt al maandenlang gekweld door de pijn en zoals hij er nu aan toe is, heb ik niets aan hem.’

‘Hij zal misschien overlijden.’

‘Dat geldt voor ons allemaal,’ lachte Lord Gilbert.

‘Maar het kan zijn dat de operatie niet slaagt.’

‘Dat weet Alfred?’ vroeg Lord Gilbert met gefronste wenkbrauwen.

‘Ja, dat weet hij.’

‘Toch wil hij dat je het doet?’

‘Hij zei dat hij God nog liever vandaag zou ontmoeten dan nog langer met deze pijn te moeten leven.’

Lord Gilbert speelde met een korst brood. ‘Nou ja, hij moet het zelf weten. Heb je hulp nodig?’

‘Een paar sterke kerels om hem rustig te houden. Vier is wel genoeg, denk ik. Verder wat heet water, bier en een kan wijn.’

‘Wijn? Is bier niet goed genoeg? Je kunt hem net zo goed dronken voeren met bier als met wijn.’

Lord Gilbert is een beetje krenterig; daar was ik al snel achter. Bier is goedkoop, wijn is duur.

‘Om de incisie te ontsmetten. Weet u nog hoe ik uw wond ontsmet heb?’

‘O... ja ja. Nou ja, die wijn krijg je van me.’

Ik ving een laatste glimp van Lady Joan Talbot op toen ze de hal verliet en naar haar eigen kamer ging. Vandaag zou ik mijn eigen lot bezegelen: met deze operatie zou ik mijn naam voorgoed vestigen of voorgoed ruïneren.

Lord Gilbert voldeed snel aan mijn verzoek. Ik was nog maar net in Alfreds hut of er kwamen al vier mannen aan: twee lakeien die ik nog niet eerder had gezien en de twee palfreniers die in Oxford bij Lord Gilbert waren geweest. Arthur had een kan wijn bij zich en er was nog een kan vol bier.

‘Cicily is water aan het koken. Zodra het heet is, zal ze een meisje hierheen sturen met het water.’

‘Cicily?’ vroeg ik.

‘Mijn vrouw, Master Hugh. Ze werkt in de keuken van Lord Gilbert.’ Ik hoorde de trots doorklinken in Arthurs stem.

Ik haalde twee gordeltassen uit mijn leren tas: in de ene zat fijngemalen wilgenbast; de andere bevatte hennepzaad en hennepwortel dat eveneens was fijngestampt. Ik deed een flinke hoeveelheid van de wilg en het hennep door het bier. Het was goed bier; Alfred dronk het met alle plezier op. Wilg en hennep verlichten de pijn en bij de operatie die ik zo meteen zou uitvoeren, zou er heel wat pijn geleden worden. Zelfs als de patiënt dit mengsel had gedronken.

Ik legde aan mijn vier helpers uit wat ik ging doen en waar. Niet in de schemerige hut, want ik had zo veel mogelijk licht nodig. Een van de palfreniers trok wit weg toen ik klaar was met mijn verhaal.

Ik vroeg of de grond achter Alfreds hut schoongeveegd kon worden en of zijn bed daar neergezet kon worden, met hem erop. Ik legde hem dwars over het bed, zijn tuniek opgetrokken en zijn billen naar boven. Het moest vernederend voor hem zijn om in een dergelijke houding te worden gelegd en hij moest wel heel veel pijn hebben dat hij dit zo bereidwillig onderging.

Het meisje dat het water kwam brengen, bloosde bij de aanblik van Alfred – of van wat ze van hem kon zien.

Ik ging aan het werk. De vier mannen hielden Alfred stevig vast bij zijn armen en benen, zoals ik hun had opgedragen. Ik zal je de details van de operatie besparen en ik zal Alfreds operatie kort samenvatten.

Ik vroeg zijn vrouw om reuzel en daar vette ik mijn vingers mee in. Mijn vingers moest ik zo ver in Alfreds rectum inbrengen dat ik zijn blaas kon voelen. Met wat geluk zou ik de steen ook voelen.

God was met mij, of met ons beiden, want ik voelde de steen meteen. Hij was groot en dus gemakkelijk te lokaliseren. Geen wonder dat Alfred hem niet kwijtraakte en dat hij er zo’n martelende pijn van had! Met mijn vinger werkte ik de steen naar beneden, naar de hals van de blaas. Alfred kreunde verschillende keren, maar hij verdroeg de pijn stoïcijns.

Ik haalde diep adem om mezelf te kalmeren voordat ik aan dit hachelijke karwei begon. Ik gebruikte warm water en een stuk linnen om Alfreds geslachtsdelen te wassen, daarna ontsmette ik de huid met wijn. Hier is geen precedent voor en ik denk dat de meeste chirurgijns het zullen beschouwen als een verspilling van goede wijn. Maar het leek mij dat, als het genezingsproces bevorderd wordt als een wond met wijn ontsmet wordt, wijn misschien ook ontsmettend werkt voordat er een wond ontstaat.

Ik maakte een incisie tussen Alfreds rectum en scrotum en maakte die voorzichtig dieper. Daarbij probeerde ik te vermijden dat ik de zaadleiders en de urinebuis beschadigde. Ik wilde niet dieper snijden dan nodig was, dus ik voelde een paar keer met mijn vinger in de incisie om vast te stellen of ik al bij de blaas was. Alfred snakte naar adem en bewoog een paar keer krampachtig, maar verder was hij zo mak als een schaap.

Dat was maar goed ook, want net toen ik de steen door de incisie voelde, begon de lakei die bij Alfreds linkerbeen stond te wankelen. Hij rolde met zijn ogen en zakte ineen. Alfreds vrouw, die al die tijd ongerust in de deuropening van de hut had staan toekijken, kwam haastig aanlopen. Maar in plaats van voor de gevallen man te zorgen, nam ze zijn plaats in bij Alfreds been en klampte zich eraan vast als een bloedzuiger.

Ik gebruikte een piepklein scheermesje om de blaas open te snijden en wurmde de steen er met mijn vinger uit. Alfred snakte weer naar adem. Dat zou jij ook doen, lezer. De meesten zouden het hebben uitgeschreeuwd. Ik in elk geval wel. Maar Alfred had zo lang met deze pijn geleefd dat het hem weinig leek te deren.

Het enige wat nu nog moest gebeuren, was de incisie nog een keer met wijn schoonmaken en de wond hechten. Ik zette maar een paar hechtingen om Alfred niet meer pijn te bezorgen dan nodig was. Bovendien zou Alfred waarschijnlijk toch geen reclame maken voor mijn handwerk, gezien de plek waar ik hem hechtte. Vier hechtingen was wel genoeg.

De flauwgevallen assistent kwam bij toen we Alfred op zijn rug legden en zijn bed weer de hut indroegen. Ik gaf zijn vrouw nog wat instructies – haar ogen waren betraand – waste mijn bebloede handen in het laatste beetje warm water en verliet het huis. Ik ben zelden zo blij geweest dat ik ergens weg kon.

‘Lord Gilbert wil u graag spreken voordat u teruggaat naar Oxford,’ zei Arthur tegen me toen we de binnenplaats van het kasteel over liepen.

Het was na het negende uur en de herfstige hemel ging schuil achter laaghangende, grijze wolken. Voor ik terug zou zijn in Oxford, zou het donker zijn. Maar wanneer een heer me wenst te spreken, dan maak ik daar doorgaans tijd voor.

We troffen Lord Gilbert aan in het solarium; hij zat met zijn vrouw bij een klein haardvuur. Het was een toonbeeld van huiselijk geluk. Ik hoopte dat ik op een dag een soortgelijk geluk zou kennen, al had ik in dat opzicht nog geen vorderingen gemaakt.

‘Je bent dus klaar met Alfred? Verliep de operatie goed?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Ik ben positief. Toen ik vertrok, lag hij er rustig bij en had hij geen pijn. Niet veel, in elk geval.’

‘Mooi zo... Goed gedaan. Ik heb een kamer voor je in gereedheid laten brengen. Het is te laat om vanavond nog naar Oxford terug te gaan. We zullen zo meteen met elkaar een lichte avondmaaltijd gebruiken. John zal je de weg wijzen. John!’ riep hij naar zijn kamerheer. ‘Laat Master Hugh zijn kamer zien.’

De kamer was licht en schoon, zo schoon als een kamer met stenen muren kan zijn. Het vertrek lag een eind van de grote hal en door een paar smalle, glazen ramen viel licht naar binnen. Ik had niet vaak achter glas geslapen, dus dit zou een bijzondere ervaring voor me zijn. Dankbaar ging ik op het bed liggen; John moest een paar keer stevig op de deur kloppen om me, twee uur later, te wekken.

Een lichte avondmaaltijd, had Lord Gilbert gezegd. Er was koud, gesneden hertenvlees, peterseliebrood en honingboter, kaas, erwtensoep, snoek, eendenpastei, kapoen en Italiaanse pudding.

Toen ik mijn buikje rond gegeten had en ik verzadigd en verkwikt was, bracht Lord Gilbert het gesprek op mijn werk. Ik snap nu waar hij heen wilde, maar op dat moment had ik nog geen flauw idee van zijn bedoelingen en dus werd ik erdoor overvallen. Ik was het grootste deel van de maaltijd niet op mijn hoede geweest; Lady Joan bevond zich immers onder de aanwezigen. Ze zweeg toen Lord Gilbert me vroeg wat een chirurgijn zoal doet in het dagelijks leven. Maar toen het gesprek stokte, nam zij het woord.

‘Waar heb je een opleiding gevolgd, Master Hugh?’

Dat zij deelnam aan het gesprek bracht me zo van mijn stuk dat ik me bijna verslikte. ‘Eh... in Parijs, m’lady. En Oxford.’

Er kwam een einde aan mijn gesprek met Lady Joan voordat het goed en wel begonnen was. Lord Gilbert pakte de draad van ons gesprek weer op en Lady Joan wijdde zich opnieuw aan haar vis. Met haar sierlijke vingers haalde ze het witte vlees van de graten.

‘Je hebt ongetwijfeld een drukbezet bestaan, daar in Oxford?’ vroeg hij.

Het was een vraag, geen aanname. Ik had om mezelf te sparen bevestigend kunnen antwoorden. Dan was mijn trots ongeschonden gebleven, maar dan had ik mijn eigen toekomst vergooid. Het was niet de eerste keer, en zeker ook niet de laatste, dat ik ontdekte dat de waarheid hard is, maar dat het soms wel iets oplevert als je eerlijk bent.

‘Nee, Lord Gilbert. Ik ben net begonnen in Oxford. Ik heb nog niet zo veel patiënten.’

‘Aha. Juist, ja...’

Ik zag hem glimlachen en vroeg me af of hij het leuk vond dat ik zo weinig patiënten had. ‘Er zou hier, in Bampton, genoeg werk voor je zijn. Het dorp heeft geen arts, alleen een barbier die aderlatingen doet bij zieke mensen. Maar hij is niet zo vakbekwaam als jij. In de stad staat een huis van me leeg – verschillende huizen, om je de waarheid te zeggen.’ Hij fronste zijn wenkbrauwen. ‘Sinds de laatste pestepidemie staan er heel wat huizen leeg. Maar er zijn nog genoeg burgers over om een chirurgijn van werk te voorzien.’

Lord Gilbert zei dat hij me het huis de volgende ochtend zou laten zien. Ik beloofde hem na te denken over zijn aanbod en ik zou de volgende morgen laten weten wat ik had besloten. Maar waarom zou ik niet op zijn aanbod ingaan? Als er te weinig klandizie in Bampton bleek te zijn, kon ik altijd nog terug naar Oxford, waar ik vast niet minder werk zou hebben dan nu. Intussen leek het erg onwaarschijnlijk dat ik hier minder klandizie zou hebben dan in Oxford. Maar ik wilde niet al te gretig overkomen.

Het huis dat Lord Gilbert me de volgende ochtend liet zien, was een solide bouwwerk met twee verdiepingen en een stevig raamwerk van balken, hordewerk en pleisterleem. Het dak was onlangs nog gedekt, waarschijnlijk voor de epidemie van twee jaar geleden, toen de pachters stierven. Om het huis heen, aan de kerkzicht, stonden vergelijkbare woningen en het was maar drie deuren van het kerkhof van St. Beornwald verwijderd. De plek was ideaal voor iemand die zaken wilde doen. De meeste mensen zouden minstens één keer per week, onderweg naar de kerk, langs mijn huis komen.

Arthur had de sleutel meegenomen. Lord Gilbert deed een stap naar achteren om hem gelegenheid te geven de sleutel in het slot om te draaien en de zware deur open te duwen. De deur was een aantal maanden niet gebruikt en de scharnieren piepten. Het waren net mensen: die piepten ook bij het minste of geringste en tekenden telkens weer protest aan als de plicht hen riep.

Binnen was het schemerig en stoffig, maar ik zag mogelijkheden: mijn eigen kamer op de bovenverdieping, de spreekkamer en keuken op de begane grond. Het huis had maar één nadeel: de huur zou veel te hoog zijn voor mijn lichte beurs. Ik zei dit eerlijk tegen Lord Gilbert.

‘Ik heb op dit moment helemaal geen inkomsten uit dit huis,’ antwoordde hij. ‘Dus ik doe je een voorstel: vier shilling per jaar, te beginnen in het nieuwe jaar. Je hebt zes maanden de tijd om je financiën op orde te krijgen voor je me de eerste huur verschuldigd bent.’

We sloten de overeenkomst met een handdruk. Ik leende een paard uit het koetshuis van het kasteel, reed naar Oxford om mijn schaarse bezittingen op te halen en was toen de avond viel terug in Bampton.

John had twee meisjes van het kasteel gestuurd om de stoffige woning schoon te maken. Op de tafel trof ik een konijnenpastei aan die nog warm was. Ik was thuis!

In de weken die volgden, behandelde ik de dorpsbewoners. Ze hadden verstuikingen en brandwonden, gezwellen en gebroken botten, koorts, snijwonden, ontwrichtingen, zwellingen en lopende wonden. Mijn huis lag gunstig en ik had veel patiënten. Veel stadsbewoners hadden kwalen die jarenlang niet behandeld waren en al snel wist iedereen in de wijde omtrek dat er een goede chirurgijn in Bampton zat. Ik was hard op weg om een welvarend man te worden.

Lord Gilbert wist nog een ander voordeel te noemen van de woning aan de kerkzicht: als ik er niet in slaagde een patiënt te behandelen, dan was het maar een klein stukje naar het kerkhof. Lord Gilbert had zo nu en dan een vreemd gevoel voor humor.

Ik had het geluk dat er die eerste maand maar één patiënt naar het kerkhof werd gebracht. De vrouw had al twee jaar een kankertumor in haar wang. Ik sneed weg wat ik kon wegsnijden, maar het kwaadaardige gezwel had zich uitgezaaid naar haar kaak. Ze stierf op Sint-Krispijn.

Nu zult u begrijpen waarom ik op het kasteel werd ontboden om de botten te onderzoeken die uit het slijk in de beerput waren gehaald. Ik had meer botten gezien dan wie ook in de stad. Mijn kennis van mensenbeenderen deed er echter nauwelijks toe. Het nieuws over de vondst verspreidde zich als een lopend vuurtje door Bampton en iedereen wist van wie die botten waren: van die verdwenen vrijer, Sir Robert Mallory, of van zijn schildknaap.

Maar niets was minder waar.

3

Een beerput opgraven is geen werk voor mensen met een klein hartje. Het wordt dan ook niet vaak gedaan. Sommige mensen doen het nooit. Maar Petronilla Talbot wist wat ze wilde. Ze eiste dat het slijk om de twee jaar werd opgegraven en Lord Gilbert was zo verstandig hierover niet met haar in discussie te gaan. Bovendien kon hij anderen de opdracht geven de klus te klaren.

De beerput was aan het kasteel gebouwd, jaren nadat het was voltooid. De gemakken waren aan de buitenkant van de muur gebouwd – het leek wel een reusachtige schoorsteen – en de beerput lag onder aan die schoorsteen.

Vier horigen kregen de opdracht de beerput op te graven, de emmers omhoog te halen en het vuil weg te brengen. Uctred had de opdracht toegewezen gekregen om de emmer op te halen wanneer de onfortuinlijke horige die in de beerput werkte de emmer had gevuld. Daarna werd van hem verwacht dat hij de inhoud van de emmer op een kar stortte en de emmer weer liet zakken zodat die opnieuw gevuld kon worden. Toen Uctred de emmer leegsmeet, zag hij de botten. De man in de beerput had niets gezien. Waar hij werkte, was het te donker.

Een varken, dacht hij, tot er een emmer omhoogkwam waarin de schedel zat. Dat was het moment waarop Arthur werd weggestuurd om mij te gaan halen. Nog maar een paar minuten daarvoor had ik een grote splinter verwijderd uit de handpalm van een boer. Tijdens het ploegen was hij op een kei gestoten en daarbij was de ploegschacht afgebroken. Maar toen Arthur langskwam, had ik niets omhanden en dus ging ik meteen met hem mee om het vreemde, stoffelijke overschot uit de beerput in ogenschouw te nemen.

Ik trof Lord Gilbert aan en zijn baljuw, John Holcutt. Ze stonden bij een kleine hoop botten.

‘Ah, Hugh, kijk hier eens. Wat zeg je daarvan? Ik vrees dat we die arme Sir Robert hebben gevonden.’

Op dat moment had ik nog geen reden om het niet met hem eens te zijn, maar ik vroeg me wel af hoe het mogelijk was dat Sir Robert hier was teruggevonden. Die man was voor het laatst gezien toen hij te paard de stad verliet – hoe kon het dan dat we hem nu in de beerput terugvonden? En wat was er van zijn schildknaap geworden? Zouden er twee stel botten worden gevonden?

Ik knielde neer om de schedel aan mijn voeten te bekijken. Mijn intuïtie zei me dat er iets niet klopte, dat we Sir Robert helemaal niet gevonden hadden, maar ik hield mijn twijfels voor me.

In elke nieuwe emmer slijk zaten nieuwe botten. Tijdens het leeghalen van de beerput kwam er een bijna compleet skelet aan het licht. De botten lagen op de keien tussen het kasteel en het koetshuis. Telkens als er nieuwe beenderen bovengehaald werden, maakte ik ze schoon in een tobbe water, verwijderde het rottende vlees dat er nog aan zat en legde ze op een rijtje neer. Elk nieuwe bot bevestigde mijn eerdere vermoedens.

De botten waren voor het grootste deel ontvleesd en het kraakbeen was weg. Het lijk was in een vergevorderd stadium van ontbinding. De kaak zat amper meer aan de schedel vast. Aan de achterkant van de schedel zat een klein beetje blond haar aan de ontbindende hoofdhuid.

‘Welke kleur haar had Sir Robert?’ vroeg ik.

Lord Gilbert bestudeerde de schedel die ik in mijn handen ronddraaide. ‘Het lijkt er erg op,’ knikte hij. ‘Donkerblond dat een rode gloed kreeg als de zon erop viel.’

‘Hoe lang was Sir Robert?’ vroeg ik.

‘Vrij lang. Hij was zeker vijf centimeter langer dan ik,’ antwoordde Lord Gilbert. Dat zou betekenen dat Sir Robert één meter tachtig lang was.

‘Dit zijn niet de botten van Sir Robert,’ zei ik tegen de omstanders.

Lord Gilberts mond viel open.

‘De haarkleur komt misschien overeen, maar ik denk dat dit de botten zijn van een vrouw. Kijk eens hoe fijntjes die schedel is. Het is de schedel van een jonge vrouw, een meisje misschien nog. De tanden zijn nog niet gaan rotten en ik zie geen aanwijzingen dat de verstandskiezen zijn doorgekomen. Dit is het skelet van iemand die nauwelijks anderhalve meter lang was, misschien zelfs korter.’

‘Maar... er worden in Bampton geen vrouwen of meisjes vermist,’ sputterde Lord Gilbert tegen.

‘Nou, ergens wordt een meisje vermist. Misschien weet niemand er nog van. Maar ik kan u verzekeren dat dit niet het geraamte van Sir Robert is.’

Lord Gilbert riep Thomas de Bowlegh en Hubert Shillside erbij. Pater Thomas is een van de drie vicarissen van de Kerk van St. Beornwald. Bij het afnemende licht van die grijze herfstdag sprak hij het sacrament uit over het gebeente. Hubert Shillside, de lijkschouwer van de stad, is een rijke, vrije boer en hij is ook fourniturenhandelaar. Hij riep snel een raad van vooraanstaande burgers bijeen, bekeek de botten bij het afnemende licht, overlegde met zijn collega’s en kwam tot het oordeel dat hier waarschijnlijk sprake was van moord. Er werd geen deodandum gevonden en er kon ook niet worden vastgesteld wie de dader was.

Lord Gilbert trof samen met pater Thomas de nodige voorzorgsmaatregelen zodat de botten de volgende dag op het kerkhof ter aarde besteld konden worden. Ik vond dat wel erg snel. Een nader onderzoek bij beter licht zou misschien meer aanwijzingen opleveren over de identiteit van de dode of over de doodsoorzaak. Ik ging naar Lord Gilbert toe en vroeg hem of de botten naar mijn spreekkamer konden worden overgebracht om de volgende dag onderzocht te worden. Ze waren tenslotte maandenlang niet begraven geweest – tenminste, niet in gewijde grond. Eén of twee dagen extra zou weinig verschil maken.

Lord Gilberts reactie overviel me.

‘Nee! Ik zal die... die persoon een christelijke begrafenis geven. Hij of zij is binnen de muren van mijn kasteel gestorven.’

‘Is dat zo? Is ze in het kasteel gestorven?’ vroeg ik.

‘Hoe moet ik dat weten?’ snauwde hij. ‘Ik... Wij weten niet eens wie ze – het is, dus we weten al helemaal niet waar of hoe ze is gestorven.’

Zijn felheid verbaasde me. Ik vroeg me af waarom hij die botten zo snel uit het zicht wilde hebben. Ik geef toe dat ik hem heel even verdacht.

‘Wat u daar zegt, is nu juist het punt. Onderzoek van de botten bij goed licht kan een antwoord geven op die vragen.’

Petronilla hoorde ons gesprek zwijgend aan. ‘Het is niet veel gevraagd, Gilbert, om Master Hugh’ – ik heb nooit mijn opleiding tot arts afgerond, dus ze konden geen ‘dokter’ tegen me zeggen, ook al was ik praktiserend chirurgijn – ‘een dag of twee naar die botten te laten kijken. Het zal voor deze arme ziel niet veel uitmaken.’ Ze keek even naar het gebeente. ‘En God moest toch al een tijd wachten voor ze in gewijde grond kon worden begraven. Hij zal het echt niet erg vinden als het nog een paar dagen duurt.’

Twee tegen één winnen meestal, zelfs wanneer het gaat tegen een ridder die dapper bij Poitiers heeft gestreden aan de zijde van Edward, de Zwarte Prins.

Uctred en zijn maten hadden tegen die tijd hun onwelriekende klus geklaard. Lord Gilbert droeg hem en een andere man met tegenzin op het gebeente in een kist te leggen en de kist naar Huize Galenus te brengen – de naam die ik mijn woning had gegeven als eerbetoon aan die grote arts uit de Oudheid.

Die nacht sliep ik niet best met die kist vol botten op de tafel beneden. Ik zeg nu tegen mezelf dat de oorzaak van mijn slapeloosheid nieuwsgierigheid was en dat het niets te maken had met het feit dat ik probeerde te slapen boven de stoffelijke resten van een mens. De waarheid ligt in het midden, zoals wel vaker het geval is.

Achter Huize Galenus was een kleine, ommuurde hof. Het huis nam het licht van de opkomende zon uit het oosten weg, maar het diffuse licht daar was beter dan het bleke licht dat door de kleine ramen van het huis schemerde. Vroeg in de ochtend sleepte ik de tafel met kist en al door de deuropening naar de hof en ging aan het werk.

Er ontbraken heel wat kleine voet- en vingerbotjes. Uctred en zijn maten waren niet erg netjes te werk gegaan. Maar alle grote botten – armen, benen, ribben en het grootste deel van de ruggengraat – waren er. En de schedel. Bij dit licht kon ik zien dat de kaak aan de schedel zat met stukjes bindweefsel en vlees en ook de meeste ruggenwervels zaten nog aan elkaar. Hoe lang, vroeg ik me af, zou het duren voor al het vlees en bindweefsel verteerd zou zijn? Zou dat ontbindingsproces sneller of langzamer gaan in zo’n beerput? Mijn intuïtie zei me dat een lijk snel zou ontbinden op een dergelijke plek, maar ik kon dat niet controleren. En in Parijs had ik er ook niets over geleerd.

Ik legde de botten een voor een voor me op tafel. Ik had ontledingen bijgewoond en geraamtes onderzocht, dus ik kon dit menselijke skelet vergelijken met andere skeletten die ik had gezien. Ik was er nog meer dan de vorige dag van overtuigd dat het het skelet was van een vrouw. Een jonge vrouw. De botten waren klein en licht. Ik zag een jong, tenger meisje voor me. Misschien verzon ik maar wat. Maar ik had gelijk. Daarover straks meer.

Zou degene die die moord had begaan niet geweten hebben dat het geraamte gevonden kon worden? Dat Lord Gilbert de beerput liet uitgraven was een vreemde gewoonte die hij aan zijn vrouw te danken had. De meeste mensen groeven, tot grote tevredenheid van hun horigen die het vieze werk moesten opknappen, de beerput bij hun kasteel nooit uit. Het stoffelijk overschot van een mens zou op zo’n plek waarschijnlijk nooit gevonden worden. Een tegenvaller dus voor de moordenaar.

Er was nog een probleem: hoe was deze jonge vrouw gestorven? Opnieuw tuurde ik naar de botten; ik bekeek ze een voor een van alle kanten en liet ze door mijn handen gaan.

Ik had er bijna overheen gekeken – de schram op de derde rib – omdat er wat restjes vlees en wat huid waren achtergebleven op het bot. Maar ik twijfelde niet aan wat ik zag: een mes was langs de rib geschampt en had op weg naar haar hart een buts achtergelaten in een stukje bot.

Wie was dit meisje? Had ze de moordenaar gekend? Waar kwam ze vandaan en waarom was ze hier geweest, in Bampton? Waarom stelde ik mezelf die vragen en waarom wilde ik dat zo graag weten?

Omdat er iemand gestorven was, iemand die geschapen was naar het beeld van God: een kind van Hem. Ik voelde de gal omhoogkomen in mijn maag en dat kwam niet door het rottende vlees aan het bot in mijn handen.

Ik liep over de kerkzicht naar het zuiden, sloeg rechtsaf en stak de Shill Brook over, wandelde langs de molen en liep de binnenplaats van Kasteel Bampton op. Wilfred, de poortwachter van Lord Gilbert – het was zijn paard geweest dat een paar maanden terug in Oxford over de hoofdstraat jakkerde – begroette me bij het poorthuis. Hij had promotie gemaakt. Of misschien vond Lord Gilbert het beter als hij meer liep en minder paardreed.

‘Ik zou Lord Gilbert willen spreken. Zeg tegen hem dat ik nieuws heb over de botten.’

Wilfred was op zijn post bij het poorthuis toen de botten gevonden werden, dus hij had ze niet gezien toen ze uit de beerput werden gehaald. Maar hij wist ervan. Tegen de middag zou de hele stad ervan weten. En morgen zou het zelfs in Oxford bekend zijn – onder de mensen die zich voor dat soort dingen interesseerden of niets beters hadden om over te praten.

Wilfred had lange benen en hij kon snel lopen zonder dat hij zich hoefde te haasten. Kort nadat hij het binnenste poorthuis was ingegaan, verscheen hij weer in de deuropening. ‘Lord Gilbert wil je spreken,’ pufte hij. ‘In het solarium. De kamerheer verwacht je en zal je erheen brengen.’

Ik vertelde Lord Gilbert wat ik te weten was gekomen. ‘Je twijfelt er niet aan dat er sprake is van moord?’ informeerde hij.

‘Geen twijfel mogelijk. Ze werd vermoord en in uw beerput gegooid zodat de misdaad niet ontdekt zou worden.’

‘Zou het niet veel makkelijker zijn geweest,’ vroeg Lord Gilbert zich hardop af, ‘als de moordenaar haar hier ergens in de buurt had begraven? Er is op dit moment zo veel land dat braak ligt sinds de pest. Deze plaats werd ooit “Bampton in de Bossen” genoemd vanwege de woeste omgeving. De bossen eisen nu terug wat ooit van hen was en ik heb te weinig pachters en horigen om het land te bewerken.’

‘Daar heb ik over nagedacht,’ antwoordde ik. ‘Als ik de moordenaar was, zou ik de makkelijkste, veiligste plek kiezen om het lijk kwijt te raken. Waarom zou uw kasteel een betere, veiligere plek zijn dan, laten we zeggen, het bos hier vlakbij?’

Lord Gilbert krabde aan zijn kin. Het was een gewoonte van hem die me al eerder was opgevallen: als hij diep nadacht, krabde hij aan zijn kin. ‘Misschien was degene die deze misdaad beging vertrouwder met mijn kasteel dan met het land eromheen.’

‘Misschien,’ stemde ik met hem in.

‘Of,’ hij krabde opnieuw aan zijn kin, ‘ze werd hier vermoord en de moordenaar liep het risico betrapt te worden als hij het lijk naar het bos bracht.’

‘Komen er weleens mensen op het kasteelterrein zonder dat iemand – Wilfred of Arthur of John of u – ervan weet?’ vroeg ik.

‘Nee. Behalve, misschien, als er markt is. De stad trekt rond Maria-Hemelvaart veel volk. Soms lopen mensen zo de poort door; meestal zijn ze dan zo dronken dat ze denken dat ze bij de herberg zijn. En natuurlijk logeren er dan arme mensen in de hutten op het voorplein.’

‘Maar die mensen,’ vroeg ik, ‘komen toch niet langs het binnenste poorthuis?’

‘Niet meer! Wilfred is erg nauwgezet en plichtsgetrouw; hij doet zijn werk heel goed. Hij is zeker bang dat ik hem op het land laat werken vanwege zijn gebrekkige paardrijkunst.’ Lord Gilbert grinnikte. ‘Dankzij dat ongeluk heb ik aan Wilfred voortaan een trouwe bediende.’

‘Dus als ze binnen het kasteel is vermoord, dan is die misdaad begaan door iemand die geen argwaan wilde wekken.’

‘Ik vind het niet prettig om daarover na te denken, maar ik vrees dat ze inderdaad de dood heeft gevonden in mijn kasteel,’ gaf Lord Gilbert toe.

‘Dat ben ik met u eens.’

We zwegen even, in gedachten verzonken, en daarna bracht Lord Gilbert mijn gedachten onder woorden: ‘Ze werd dus naar binnen gesmokkeld?’

‘Juistem. Maar kon dat wel als ze tegenstribbelde?’

‘Misschien hebben ze haar iets bedwelmends gegeven?’ peinsde Lord Gilbert hardop.

‘Dat is mogelijk. Maar wat is makkelijker: het kasteel binnenkomen met iemand die bewusteloos is of met iemand die klaarwakker en springlevend is?’

‘Ik snap je punt.’ Lord Gilbert viel opnieuw zijn kin aan. Ik begon te vrezen dat hij zichzelf tot bloedens toe zou krabben. ‘Iemand speelde onder één hoedje met dit meisje om haar langs de portier te krijgen.’ Hij perste zijn lippen op elkaar.

Ik was het met hem eens. ‘Gaat u uw drossaard opdragen de moordenaar op te sporen?’

‘Dat kan niet. Hij is vlak na de kruisweek gestorven. Ik heb nog geen vervanger aangesteld. John verwacht dat hij die aanstelling krijgt, maar ik denk niet dat hij dat kan. Dit sterfgeval is een schande voor mijn goede naam,’ vervolgde hij. ‘Dat een meisje onder mijn dak het slachtoffer moest worden van zo’n misdaad! Master Hugh, ik wil dat ú de moordenaar opspoort.’

Ik stond sprakeloos. ‘Maar, mijn heer... ik heb daar geen enkele ervaring mee. Ik zoek geen dingen uit die niemand gezien heeft; ik houd me alleen bezig met zichtbare dingen. Ik ben maar chirurgijn, niet eens arts.’

‘Wie nam dat meisje mee naar mijn kasteel?’ vroeg hij. ‘John Holcutt misschien?’

‘Denkt u dat echt?’ Ik was verrast door die verdachtmaking.

‘Nee. De baljuw is een goed mens. Maar zelfs goede mensen hebben soms slechte gedachten. Toch?’

‘Dat klopt,’ stemde ik in. ‘Zelfs onze Heer Jezus werd verzocht, zoals de apostel ons vertelt.’

‘Worden slechte gedachten geen slechte daden als ze niet worden ingetoomd?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Dat kan gebeuren.’

‘Dan moet jij de moordenaar voor mij opsporen. We zijn het er volgens mij over eens dat deze misdaad begaan is door iemand die regelmatig op het kasteel kwam. Het is mogelijk dat ik de moordenaar zonder het te weten aanwijs om de moordenaar op te sporen. Ik geloof dat geen van mijn bedienden tot een dergelijke misdaad in staat is en toch heb ik het vast en zeker bij het verkeerde eind.’

‘Ik zal doen wat u van me vraagt,’ zuchtte ik. ‘Toen ik de botten van dat meisje in mijn handen had, was ik boos en verdrietig. Wie was dat meisje? En wat had ze gedaan om een dergelijke dood over zich af te roepen? Hoe lachte ze en wie waren haar geliefden? Had ze een man, had ze kinderen? Ik denk van niet, want ik geloof dat ze daar te jong voor was, maar misschien zou ze ze ooit gekregen hebben. Ik wil antwoord op die vragen, net als u, mijn heer. Maar ik zal u zonder omwegen zeggen dat ik bang ben dat ik deze opdracht niet kan uitvoeren, omdat ik zo onervaren ben. Wie weet, verraad ik mezelf wel als ik een onhandige vraag aan de moordenaar stel.’

‘Misschien. Maar ik heb je de afgelopen maand een beetje in de gaten gehouden. Het kan zijn dat je je gaven onderschat. Waar wil je beginnen?’

Ik dacht even na. ‘Ik denk dat we eerst zullen moeten uitzoeken wie het slachtoffer is... was.’

‘Slim. Hoe ga je dat aanpakken?’

‘Daar moet ik nog beter over nadenken. Ze kwam niet uit Bampton, dat weet u heel zeker, toch?’

‘Honderd procent zeker,’ knikte hij instemmend en trok opnieuw aan zijn kin.

‘Ik vermoed dat ze uit een dorp in de omgeving kwam. Ze kwam hier niet in haar eentje, denk ik, en als ze van ver kwam, waarom was ze dan hier?’

‘Je zult een paard nodig hebben,’ zei Lord Gilbert. ‘Ik zal tegen John zeggen dat de stalknecht een paard voor je gereed houdt. Wanneer je tijd hebt om naar een dorp in de omgeving te gaan, kom dan hier om een paard. Wanneer ga je beginnen?’

‘Vandaag,’ zei ik schouderophalend. ‘Niemand heeft de afgelopen tijd iets dwaas of gevaarlijks uitgehaald, dus ik ben op dit moment niet nodig.’

‘Je kunt Aston en Cote vandaag nog bezoeken. Dan ben je voor het invallen van de avond weer thuis.’

‘Aston ken ik,’ merkte ik op. ‘Het lijkt me een goed idee om daar te beginnen.’

‘Binnen een uur zal er een paard voor je klaarstaan. Ik zal Thomas de Bowlegh op de hoogte stellen. Morgen zullen we het stoffelijk overschot begraven.’

‘Dat zou ik nog niet doen,’ antwoordde ik.

‘O?’

‘Als God mijn werk genadig wil zegenen en ik vind de familie van het meisje, dan zullen ze haar dicht bij zich willen hebben. En misschien zal een nader onderzoek nog meer aanwijzingen opleveren.’

‘Hmmm... Ja ja. Zoals jij wilt. En, Hugh,’ zei hij terwijl hij zich omdraaide om te gaan, ‘houd me op de hoogte van je vorderingen.’

‘En als er geen vorderingen zijn, moet ik u daar dan ook van op de hoogte brengen?’

‘Je doet er geen goed aan zo weinig van jezelf te verwachten.’

‘Ik hecht veel waarde aan uw oordeel over mij. Als ik heb gegeten en de botten opnieuw heb onderzocht, kom ik dat paard halen.’

4

Ik keerde naar Huize Galenus terug en nam een meergranenbrood en wat koude kapoenborst mee naar de hof waar ik – nu ik erop terugkijk was dat misschien niet zo verstandig – mijn onderzoekstafel had laten staan met de botten erop. Terwijl ik zat te eten, bekeek ik de botten opnieuw op zoek naar nieuwe informatie. Maar het onderzoek leverde geen nieuwe feiten op. Ik spoelde mijn maal weg met het bier dat ik bij de bakkersvrouw had gekocht; zij kon vrij goed brouwen.

Na een paar rondjes om de tafel was ik nog steeds niets wijzer geworden. Ik zette mijn kroes op de keien neer en besloot de botten nog één keer grondig langs te lopen voordat ik op weg ging naar Aston en Cote. Ik begon bij de schedel. Was ik bij de voeten begonnen, dan was ik misschien voor het donker weer thuis geweest.

Dat zal ik uitleggen. De schedel vertelde me niets wat ik niet al wist. Het ging om een jong iemand, ongetwijfeld een vrouw, die nog geen verstandskiezen had, ook al wees een grondig onderzoek uit dat er achter in de kaak net een tand begon door te komen. De grote botten en de geschramde rib leverden geen nieuwe aanknopingspunten op. Uiteindelijk kwam ik bij de voeten en de paar kleine botjes die waren teruggevonden. Daar vond ik wat ik zocht. Dit meisje had ooit haar voet gebroken. Welke voet – dat kon ik niet zien. Een van de middenvoetsbeentjes leverde het onomstotelijke bewijs van een fractuur die scheef was aangegroeid. Dit was geen grote aanwijzing, maar toch! Hoeveel meisjes hadden weleens een gebroken voet gehad?

Door deze ontdekking kreeg ik meer hoop op een goede afloop. Ik keerde vrolijker terug naar het kasteel dan ik twee uur daarvoor was vertrokken. Ik groette Wilfred en stak de binnenplaats over naar de paardenstal. Het duurde even voor ik daar was, want toen ik om het fundament van de zuidwestelijke toren liep, kwam ik oog in oog te staan met Lady Joan Talbot. Er was niemand die ik liever onder vier ogen had gesproken dan zij. Ik had echter niet gerekend op een ontmoeting met haar en ik ben bang dat de jonkvrouwe niet echt een hoge dunk kreeg van mijn intelligentie.

‘Eh, goededag, m’lady.’

‘Goededag, Master Hugh. Ben je op zoek naar mijn broer?’

‘Nee. Ik kom om een paard.’

‘Ga je voor je plezier rijden, Master Hugh?’

‘Nee, m’lady. Ik moet een opdracht uitvoeren voor uw broer.’

‘O? En welke opdracht is dat dan?’

‘U weet van de botten die gister gevonden zijn?’

Ze knikte toen ik naar de beerput wees.

‘Lord Gilbert wil dat ik die zaak onderzoek. Ik ga op pad om de dorpen in het graafschap hier in de buurt te bezoeken in de hoop er zo achter te komen of ergens een jonge vrouw wordt vermist.’

Lady Joan fronste haar voorhoofd. ‘U weet zeker dat het een vrouw was die gevonden werd in de... beerput?’

‘Zeker. Ik twijfel er niet aan en ik weet ook hoe ze gestorven is.’

Lady Joans adem stokte en ze deed een stap naar achteren. ‘O?’

‘In een van de ribben zit een diepe gleuf waar het mes waarmee ze vermoord is langs geschampt is.’

Lady Joan verbleekte en zei toen zachtjes: ‘Dan wens ik je veel succes bij je zoektocht.’

Ik bedankte haar, nam mijn muts af en boog met een elegante zwaai van mijn arm en lichaam. Tenminste, ik dacht dat het elegant was, maar misschien overdreef ik. Ik hoorde haar zachtjes giechelen terwijl ze verder schreed over de binnenplaats van het kasteel.

Ik weet dat ik geen knappe vent ben. De vrouwen vechten niet om mijn aandacht. Maar kleine kinderen rennen ook niet weg om zich te verstoppen als ik me ergens laat zien. Ik ben even lang als Lord Gilbert, ook al weegt hij heel wat meer. Hij is een krijgsman. Ik zou niet zeggen dat ik schriel ben; tenger is een beter woord. Goed, sommige mensen zouden zeggen dat ik schriel ben. Ik geef er de voorkeur aan om mijn figuur pezig te noemen.

Mijn neus is vrij groot in verhouding tot de rest van mijn gezicht, maar ik heb altijd gevonden dat het mijn gezicht iets eigens gaf. Mijn gezicht is – en dat is mooi meegenomen – een mannelijk gezicht. Ik heb een rechte neus die echter ineens afbuigt naar rechts, alsof mijn neus mijn aandacht wil vestigen op iets ter rechterzijde. Het is erfelijk. Mijn vader zat ook zijn hele leven opgezadeld met een neus van dezelfde omvang en vorm. En mijn vader was kaal. Ik weet dat ik mijn dikke, bruine lokken binnenkort kwijt ben. Ik hoop dat ik een vrouw gevonden heb voordat het zover is, ook al weet ik niet zeker of ik wel een vrouw wil die meer denkt aan wat er op mijn hoofd groeit dan aan wat zich in mijn hoofd afspeelt.

Ook al ben ik de zoon van een landridder – goed, het was niet veel land – toch heb ik geen havezate. Het standsverschil tussen mij en Lady Joan is te groot; de droom dat ik haar ooit in mijn armen zal houden, zal nooit in vervulling gaan. Ik had haar niet vaak gezien sinds ik in Bampton woonde. In de stad deed het verhaal de ronde dat ze, kort na de verdwijning van Sir Robert, naar Exeter was gegaan om daar de zomer door te brengen bij haar nicht, Lady Alice Boteler. Ze keerde met Sint-Michael terug, rond de tijd dat ik als chirurgijn in de stad begon. In de dorpsroddels heette het al snel dat het bezoek aan Exeter een fiasco was geweest, want de jonkvrouw had huwbare jongemannen van hoge komaf willen leren kennen.

Ontelbare redenen werden aangevoerd voor dit fiasco: Lady Joan was bevooroordeeld; ze was te veeleisend; ze was een helleveeg; ze had haar hartje te hoog. Of er iets van waar was, wist ik niet. Maar niemand zei dat het door haar uiterlijk kwam dat haar zoektocht naar een echtgenoot op niets was uitgelopen. Als het al waar was dat ze op zoek was.

Ik keek hoe ze de binnenplaats van het kasteel over liep en opnieuw werd ik eraan herinnerd dat het goed zou zijn om een vrouw te hebben. Waarschijnlijk zou elke man dat denken – of hij nu van hoge of lage komaf was – wanneer Lady Joan voorbijliep.

Met dromen over onbereikbare dingen kwam ik echter niet in Aston of Cote. Toch had ik net zo goed op de binnenplaats kunnen blijven, want mijn rit leverde niets op. Thomas wist vast nog hoe goed ik paard kon rijden, want hij had de stalknecht een oudere ruin met een brede rug en een vriendelijk karakter laten klaarzetten.

‘Bruce, zo heet-ie,’ zei de stalknecht tegen me. ‘Lord Gilbert reed bij Poitiers op ’m, echt waar! Het beest kreeg een schicht in de dij, maar die knol gaf geen krimp. Lord Gilbert wist niet eens dat-ie gewond was. Pas na de strijd kwam hij daarachter.’

De stalknecht hield het paard bij het hoofd vast en krauwde toen ik opsteeg door de voorlok van het beest.

Vier uur later kuierden Bruce en ik weer door de poort. Er was nog net genoeg licht om te zien dat Wilfred de poort nog niet had gesloten en het valhek nog niet had laten zakken. Hij had op mijn komst gewacht, zei hij toen ik hem begroette. Niemand, geen enkele man en geen enkele vrouw, werd in Aston of Cote vermist. Dat wil zeggen: vermist om onbekende redenen. Door de pest waren zo veel mensen omgekomen dat een oude vrouw die ik in Cote sprak, tegen me zei dat de mensen die de ziekte hadden overleefd hun heer misschien zouden vragen of ze naar Newbridge mochten verhuizen of naar een andere stad die minder zwaar was getroffen.

Ik nam me voor de volgende dag de andere dorpen ten oosten van Bampton te bezoeken, maar het zou er niet van komen. Toen ik die ochtend net uit bed was, voordat ik me goed en wel had gewassen – ik weet dat velen dat beschouwen als een totaal overbodige gewoonte – werd er op de deur van Huize Galenus gebonst.

Ik deed de deur open en staarde naar buiten. Het was nog half donker. Voor me stonden drie mannen, twee van hen droegen een baar waarop een vierde man lag. Hij lag doodstil. De man die op de deur had gebonsd, nam zijn muts af en legde uit waarvoor ze kwamen. De man op de baar was zijn vader. Ze waren houtvesters en woonden in het bos van Lord Gilbert ten noordwesten van Bampton. Aan het begin van de nacht, de avond ervoor, hadden ze de laatste eik van die dag geveld. De man op de baar had niet gezien dat de eik zijn kant op viel en toen hij het doorhad, was het al te laat. Een grote tak had zijn hoofd geraakt en hij was buiten bewustzijn. De tak had een deuk achtergelaten in de schedel en de man had een wond aan zijn hoofd. Even was hij bijgekomen, had over hoofdpijn en misselijkheid geklaagd en daarna was hij, nadat ze hem naar huis en naar zijn vrouw hadden gebracht, opnieuw buiten bewustzijn geraakt. En deze keer was hij niet meer bijgekomen.

Ik gebaarde dat ze hem naar binnen moesten brengen. Gelukkig had ik eraan gedacht om de botten op te ruimen en mijn onderzoekstafel weer op zijn plaats te zetten. Als je een hoop botten op de onderzoekstafel van een chirurgijn zag liggen, zou je je waarschijnlijk niet graag door hem laten behandelen, al werd je nog zo door pijn gekweld.

‘Zet de baar op die tafel daar.’

Ik stak twee extra kaarsen aan – er brandde er al eentje – en onderzocht de wond. De wond was een vinger diep en er druppelde bloed uit.

‘Kan u iets voor ’m doen?’ vroeg de zoon die zijn muts nog altijd in zijn handen klemde.

‘Misschien. Je had er beter aan gedaan als je hem gisteravond al had gebracht.’

‘Hij werd heel effetjes wakker. Z’n vrouw wilde dat we ’m zouden brengen, maar hij zei zelf dat-ie niet wilde. Was bang dat het te veel zou kosten, snapt u? Dus toen-ie opnieuw van zijn graadje ging, dachten wij dat het maar een minuutje of wat zou duren. Maar hij is nog steeds niet bijgekomen en het lijkt ook of hij niet goed ademt.’

Dat klopte. Ik zei tegen zijn zoon en de andere dragers dat ik zou doen wat ik kon, maar dat ik het somber inzag. Bij wat ik ging doen kon ik geen pottenkijkers gebruiken, dus ik stuurde de drie makkers van mijn patiënt de straat op om daar te wachten. De gewonde man bleef bewusteloos en dat was maar goed ook. Hij zou geen pijn voelen en ook niet ongecontroleerd om zich heen slaan.

Ik kookte wat water en schoor het ingedeukte deel van zijn schedel kaal. Daarna waste ik de wond met het laatste beetje wijn dat ik had. Ik maakte een grote ‘H’ in de hoofdhuid van mijn patiënt; de snee in de schedel was de dwarsstreep en aan de uiteinden maakte ik twee verticale incisies. Zo ontstonden er twee flappen schedelhuid die ik open kon vouwen om zo de fractuur bloot te leggen.

Toen ik de schade opnam, snakte ik naar adem. De fractuur had een diameter van een vinger en bestond uit vier grote stukken bot en een heleboel splinters. Ik keek of ik het grootste stuk kon optillen en bij het toenemende licht dat door het oostelijke raam viel, tuurde ik onder het bot.

Ik was gerustgesteld toen ik zag dat de schade niet zo ernstig was als de schedelbreuk deed vermoeden. Ik zag geen scheuren in de dura mater die de hersens omsloot. Er zat veel gestold bloed onder het bot, maar dat kon met wat geduld worden verwijderd. Dus ik nam de tijd en ik was uiterst voorzichtig. Drie uur later had ik de kleinste botsplinters uit de wond verwijderd, de grotere stukken zo teruggeplaatst dat ze aansloten op het onbeschadigde deel van de schedel en had ik de H-vormige flap in de hoofdhuid gehecht. Mijn rug deed pijn en het zweet stroomde over mijn voorhoofd in mijn ogen, maar de pijn die ik voelde, woog niet op tegen het gevoel van tevredenheid. De man zou het misschien niet overleven, maar hij was in elk geval niet op mijn onderzoekstafel gestorven. Nog niet, in elk geval. En dankzij mij had hij een kans om het te overleven.

Ik deed gemalen penningkruid op de wond, wond een paar lagen linnen stroken om het hoofd van de houthakker en riep daarna zijn zoon en zijn vrienden binnen. Ze waren vanaf het moment dat ik hen naar buiten had gestuurd doodstil blijven staan en het was al voorbij het zesde uur. Tijdens het werk had ik hen een paar keer door het raam gezien.

‘Breng hem heel voorzichtig naar huis. Als hij nog een keer zo’n klap op zijn hoofd krijgt, wordt dat zijn dood. Hij mag een week lang niet uit bed komen. Na zeven dagen mag hij opstaan, maar alleen om wat te eten en voor zichzelf te zorgen. Niet om te werken! Binnen twee weken moet hij terugkomen om de wond te laten onderzoeken en het verband te verwisselen.’

‘En dan blijft-ie leven?’ vroeg de zoon.

‘Misschien. Ik kan het niet beloven. Het was een ernstige fractuur.’

‘Wanneer kan hij weer aan het werk?’

‘Misschien over een maand. Het is niet veilig om al eerder aan het werk te gaan.’

‘Wat wilt u ervoor hebben?’

Deze mannen verdienden misschien twee stuivers per dag. Ik vroeg vier stuivers, een schedeloperatie was werk waar heel wat meer opleiding voor nodig was dan het werk van een houthakker en het was bijna net zo zwaar, merkte ik aan mijn stijve rug.

‘Ik heb maar twee stuivers. De rest neemt hij over twee weken wel mee. Als het tenminste Gods wil is dat hij dit overleeft.’

Dat was eerlijk, dacht ik. Een succesvolle operatie mocht meer kosten dan een mislukte.

Ik was uitgeput door het werk van die ochtend en had niet de moed opnieuw een vruchteloze tocht door het herfstlandschap te ondernemen. Ik had witte engelwortel en penningkruid gebruikt om het bloeden te stelpen en ik wist dat ik mijn voorraad kon aanvullen op een grasland ten noorden van de stad.

Die middag zocht ik kruiden: witte engelwortel, vrouwenmantel, klaver, penningkruid en betonie. Ik vond ze niet allemaal op dezelfde plek, maar sinds de pest lag er zo veel land braak dat ik na een korte strooptocht alles had gevonden wat ik nodig had. Ik hing de geneeskrachtige kruiden die ik had geplukt te drogen aan de balken in de spreekkamer.

Ik ging zitten en nam de kamer in ogenschouw. Het daglicht nam langzaam af. Morgen zou ik mijn zoektocht voortzetten. Na gedane arbeid is het goed rusten en die avond blikte ik tevreden terug op het werk dat ik had verzet. Die dag had ik in Gods bossen en velden gedwaald op zoek naar de middelen die Hij ons heeft geschonken om onze kwalen te genezen. Daar wilde ik van nagenieten. Als avondeten at ik rogge en een stuk koud schapenvlees en ik dronk een kroes bier van de bakkersvrouw. Het leven was goed.

De volgende dag werd ik al vroeg gewekt door de Angelusklokken. Die wekken me elke dag. Voordat de zon boven de Sint-Andreaskapel uitkwam, was ik al op het kasteel. Ik wenste Wilfred een goede morgen en haalde Bruce uit de paardenstal.

Ik reed die dag naar het noordoosten, naar Yelford en Hardwick, en daarna helemaal naar Witney. De eerste twee dorpen waren zwaar getroffen door de pest, dus daar bleef ik niet lang. Er werd niemand vermist.

Witney was groter dan Bampton en de stad was niet zwaar getroffen door de pest. Witney zou me meer tijd kosten. Het was mijn taak om alles te weten te komen wat ik moest weten. Ik besloot dit op twee manieren te bereiken: ik wilde een herbergier wat vragen stellen en een of twee oude vrouwen spreken. Als die niemand uit de stad kenden die verdwenen was, dan waren alle inwoners er waarschijnlijk nog.

Twee uur later was ik klaar. Eén herbergier en drie grootmoedertjes hadden zich geen vermiste inwoner kunnen herinneren.

Over de bruine, herfstige velden en door de gouden bossen reed ik naar Bampton terug. De vorst viel in. Het was jammer, dacht ik, dat ik zo’n lugubere opdracht moest uitvoeren, terwijl ik omringd werd door zo veel schoonheid. Maar die schoonheid deed me ook denken aan de dood. Die bladeren en stengels stierven, zoals ook ik op een dag zou sterven. Zou mijn dood de wereld ook opluisteren, net als die stervende bladeren?

Sommige sterfgevallen zijn alleen maar ontluisterend. Als je een vroege dood sterft of ten prooi valt aan een of andere vreselijke ziekte, dan sterf je een roemloze dood. Zelfs als je tijdens een bloedbad op het slagveld de dood vindt, heeft dat nog meer waardigheid. Ik had ervoor gekozen mijn leven te wijden aan de strijd tegen zo’n roemloze dood: tegen verwoestende ziektes en lelijke wonden. Maar nu voerde ik een strijd tegen een groter kwaad, namelijk tegen moord, en ik voelde me niet opgewassen tegen die taak. Al snel ik zou erachter komen dat dat gevoel volkomen terecht was.

De volgende dag zocht ik niet naar het vermiste meisje, want het was zondag. Rond het derde uur riepen de klokken van de Kerk van St. Beornwald de gelovigen op voor de morgenzang en de mis. Ze riepen de ongelovigen ook op. Ik vermoed dat zich in de kerk zowel gelovigen als ongelovigen bevonden.

Lord Gilbert was er niet. Hij en zijn gezin gingen ter kerke in hun privékapel in het kasteel, maar het was te verwachten dat de meeste andere mensen uit de stad wel aanwezig waren. Voordat de pest toesloeg, paste de gemeente nauwelijks in het kerkschip. Nu was er plaats genoeg, er was zelfs ruimte over.

Pater Thomas ging de twee andere vicarissen voor in een processie om de kerk; ze zegenden de altaren en de parochianen en sprenkelden wijwater over de mensen en de altaren. Een kapelaan leidde het gebed van verootmoediging en las de tekst van die dag voor uit de brief van de heilige Paulus aan de Galaten: ‘Laten we daarom het goede doen, zonder op te geven, want als we niet verzwakken zullen we oogsten wanneer de tijd daarvoor gekomen is. Laten we dus, in de tijd die ons nog rest, voor iedereen het goede doen, vooral voor onze geloofsgenoten.’

‘Laten we daarom het goede doen, zonder op te geven.’ Ik beschouwde dit als een bemoediging van God, want ik had het bijna opgegeven. Ik was moe van het dwalen over het platteland, van mijn zoektocht naar een of ander vermist meisje van wie ik nog nooit had gehoord.

Ik zat zo vol van alles dat het me niet lukte om me te concentreren op mijn gebed voor de levenden en de doden. Pater Thomas droeg de mis heel toegewijd op en ik had mijn gedachten weer bij de dienst op het moment dat de hostie werd aanbeden en het paxtafeltje werd gekust. We deelden het heilige brood en zoals altijd na de mis verliet ik de kerk met het vaste voornemen beter te leven en er vooral achter te komen hoe dat vermiste meisje heette. Ik zou de mis eigenlijk twee keer per dag moeten bezoeken. Toch waren er mensen die dat elke dag doen en bij wie die gewoonte toch geen vruchten afwerpt.

Ik ben altijd uitgehongerd na het opdragen van de mis. Er zijn mensen die voor het sacrament ontbijten, maar ik sluit me liever aan bij de mensen die dat niet doen. Na het zondagse middagmaal nodigt Lord Gilbert zijn pachters en vrijboeren altijd uit voor een schietwedstrijd op het voorplein van het kasteel. Hij zorgt dat er een vat bier is om zich te verzekeren van een goede opkomst en hij regelt een prijs voor de beste scherpschutter. Omdat de prijs, meestal twee stuivers, pas bij de laatste wedstrijd wordt uitbetaald, gaan de mannen meestal zonder een stuiver op zak naar huis, omdat ze zichzelf te goed hebben gedaan aan Lord Gilberts bier.

Die maandag had ik niets te doen, dus ik reed naar het noorden, naar Curbridge, Minster Lovell en Brize Norton. In Minster Lovell was zeven jaar geleden een vrouw verdwenen, maar de kletstante die me erover vertelde, was ervan overtuigd dat haar verdwijning te maken had met een stel Italiaanse wolhandelaren die in die tijd door de streek trokken. En die vrouw was zesentwintig jaar oud geweest: te oud voor het geraamte in mijn spreekkamer.

Ik reed tot woensdag niet meer op Bruce. Op dinsdag moest ik een steenpuist en een oorontsteking behandelen. Maar om je de waarheid te zeggen waren mijn patiënten niet de enigen in Bampton die pijn hadden. Mijn achterwerk was nog niet gewend aan het zadel en omdat mijn plicht riep, kreeg ik een dag lang respijt. Mijn werk verschafte me een pijnlijk noodzakelijke onderbreking van mijn zoektocht.

Op woensdag reed ik door Black Bourton, Alvescot en Shilton, helemaal naar Burford. Burford was net zo groot als Bampton, dus ik paste dezelfde methode toe als die ik in Witney had gebruikt: oude vrouwen en herbergiers. Het tweede besje maakte een einde aan mijn zoektocht.

De oude vrouw kneep haar ogen tot spleetjes toen ik haar vroeg of er iemand vermist werd in de stad. ‘Wie wil dat weten?’ vroeg ze achterdochtig.

‘Ik ben chirurgijn en ik kom uit Bampton,’ stelde ik mezelf voor.

Als ik had gehoopt dat ze daarvan onder de indruk was, dan was haar reactie een teleurstelling. Ze stond daar maar, met een mand vol knollen op haar ene heup, en wachtte op meer.

‘Er is een lijk gevonden vlak bij Bampton. Niemand weet wie het geweest kan zijn en niemand uit de stad of de omliggende dorpen wordt vermist. Ik handel namens Lord Gilbert Talbot; ik moet uitzoeken wie er is gestorven.’

‘De dochter van de smid wordt al sinds ’t begin van de zomer vermist. Een week na Pinksteren was het. De mensen dachten dat ze weggelopen was met d’r vrijer, maar die kwam een dag later weer opdagen en zei dat-ie een wagen vol haver had weggebracht en dat hij die haver voor z’n vader had verkocht. Hij liep wekenlang treurig rond. De laatste keer dat ik ’m zag, leek ’t nog steeds of de duivel hem bij de kladden had.’

‘Hoe heette dat meisje?’

‘Margaret.’

‘Hoe oud was ze?’

Er verscheen een frons op het voorhoofd van de oude vrouw. Ze dacht diep na. ‘Ze werd geboren voordat mijn John stierf aan de pest... Zo’n zeventien, achttien jaar oud.’

‘Waar kan ik haar familie vinden?’

‘Alleen haar vader, Alard, leeft nog. D’r moeder stierf zeven of acht jaar terug. Zijn smederij ligt aan de rivier, net over de brug. Lord Thomas wilde niet dat-ie zijn smederij aan de stadskant bouwde vanwege het brandgevaar, snapt u?’

Het was niet moeilijk om de smid te vinden. De man stond buiten zijn hut en nam Bruce met een kennersblik op terwijl ik de rivier overstak en dichterbij kwam. Hij keek verrast op toen ik bij hem stilhield. Blijkbaar had hij niets bijzonders gezien aan Bruce’ gang en hij dacht waarschijnlijk dat ik geen behoefte had aan zijn diensten.

‘U bent Alard de smid?’ vroeg ik bij wijze van groet.

Het was een retorische vraag. Eén blik op zijn onderarmen was voldoende om te weten welk beroep hij had en hoe hij heette, maakte niet uit.

‘Klopt als een bus,’ antwoordde hij bedaard.

‘Er is mij verteld dat uw dochter wordt vermist.’

Hij verstijfde en zijn ogen, die eerst verveeld stonden, lichtten op. ‘Zekers. Vier maanden terug. Wie bent u? Weet u iets over haar?’

Ik stelde mezelf voor en vertelde de smid wat de reden was van mijn bezoek. Maar ik vertelde hem niet alles. Als het geraamte uit Lord Gilberts beerput de dochter van deze man was, dan hoefde hij niet te weten waar ze was gevonden en hoe ze eraan toe was toen ze werd gevonden.

‘Heeft uw dochter weleens iets gebroken? Of heeft ze andere dingen gehad?’ vroeg ik.

‘Nee… ’t Was een ijzersterk kind. Maar wacht, toen ze nog klein was, liep ze bijna de hele dag achter me aan door de smederij. Ik kon m’n werk nauwelijks doen omdat ik steeds over haar struikelde. Die meid probeerde een keer m’n moker op te tillen. Ze was nog maar een jaar of zeven, acht. Dat ding was veel te zwaar voor haar, dus hij viel, bovenop d’r voet. Die zwol op en werd blauw, dat duurde een week of twee, maar na een maand of wat rende ze weer vrolijk rond. Maar af en toe had ze er nog last van.’

‘Ze liep dus mank?’ vroeg ik.

‘Inderdaad, een beetje, als er verandering in de lucht zat.’

‘Ze heeft misschien een botje in haar voet gebroken,’ merkte ik op.

‘Zeker... Dat was ook al bij mij opgekomen,’ zei hij schouderophalend.

‘Wanneer hebt u uw dochter voor het laatst gezien?’

De smid kromp ineen toen hij terugdacht aan de zomer. ‘Het was vlak na Pinksteren.’

‘Had u door dat ze misschien wilde weglopen?’

‘Nee. Ze was rustig, dat wel. Dat lijkt tenminste zo als ik er nu aan terugdenk. ’k Dacht eerst dat ze weggelopen was met die vrijer van d’r, maar ze had geen enkele reden om dat te doen. Tom is een beste kerel. Zijn vader heeft een ossengang vlak bij Shilton, van Lord Thomas. Tom zou het krijgen, want hij is de oudste.’ Hij zweeg even. ‘Margaret was mijn jongste… het enige kind dat ik nog had. Haar broer is bij Poitiers gestorven en twee zussen zijn heengegaan toen de pest hier de eerste keer toesloeg.’

‘Waarom dacht u dat ze misschien met haar vrijer was weggelopen?’

‘Hij was ook verdwenen. Toen ik hoorde dat die jongen ook vertrokken was, ging ik naar z’n vader toe. Tom was een wagen haver wegbrengen die ze hadden verkocht. Hij kwam de volgende dag terug en was net zo verbaasd als wij.’

Terwijl de smid dat zei, kromp hij nog verder ineen en ik was bang dat hij zou omvallen. Hij leek over zijn dochter te willen praten, maar daar betaalde hij een vreselijk hoge prijs voor. Het nieuws van de dood van zijn dochter zou hem nog harder aanpakken. Maar ik dacht dat het beter was hem meteen maar te vertellen wat ik wist en niet te wachten tot hij zich weer had hersteld, want dan moest hij nog een tegenslag incasseren.

‘Het dode meisje dat in het kasteel van Lord Gilbert is gevonden, heeft ooit een gebroken voetbot gehad,’ zei ik tegen hem.

De smid zakte neer op een zak kolen. ‘Welke voet was ’t?’ vroeg hij.

‘Dat kan ik echt niet zeggen. Ik weet alleen dat een van haar voeten ooit zo’n klap heeft gehad dat ze een bot brak.’

Ondanks zijn grote verdriet hield de smid het hoofd helder. Hij had onmiddellijk door wat mijn woorden inhielden. ‘D’r is dus niet meer van haar over dan een geraamte.’

‘Inderdaad. Dat klopt.’

‘Hoe is ze gestorven?’ fluisterde hij.

Ik vertelde hem over de geschampte rib, maar kon mezelf er niet toe brengen hem te vertellen waar ze was gevonden.

‘We hebben haar nog niet begraven. We dachten dat haar familie dat liever zelf zou doen, als we eenmaal wisten wie ze was.’

‘Juistem.’

‘Ze is bij mij thuis, in Bampton. In Huize Galenus. Stuurt u iemand om haar of wilt u dat ik haar door een van Lord Gilberts mannen laat brengen?’

‘Nee. Ik kom morgen zelf wel om haar. Ik kan wel een wagen van iemand lenen.’

Ik legde de smid uit waar hij Huize Galenus kon vinden, wenste hem nog een goede dag en liet hem alleen achter; hij bleef, overmand door verdriet, op de zak kolen zitten.

Al vroeg de volgende ochtend ging ik op weg naar Kasteel Bampton om Lord Gilbert op de hoogte te brengen van mijn ontdekking.

‘Het gebroken voetbot geeft de doorslag, zou ik zeggen,’ merkte hij op toen ik hem het nieuws vertelde.

Ik knikte instemmend.

‘Nu moet je erachter zien te komen wie dit op zijn geweten heeft. En snel. Ik wil dat deze zaak is opgelost voordat ik met kerstmis naar Goodrich ga.’

‘Ik weet niet waar ik moet beginnen,’ protesteerde ik.

‘Je bent al begonnen, man. Nu hoef je je werk alleen nog maar af te maken. Een goed begin is het halve werk... Dat zeggen sommige wijze mensen tenminste.’

‘Ik zou willen dat die wijze mensen hun mond een keertje hielden,’ mompelde ik.

Lord Gilbert grinnikte. ‘Ik wil binnen drie weken naar Goodrich, na Sint-Catharina en de processie. Vind de moordenaar voor die tijd, anders moet ik midden in de winter terugkeren om recht te spreken wanneer je de moordenaar gevonden hebt.’

5

Alard was een man van zijn woord. Hij kwam de volgende dag rond het zesde uur aan met een paard en een zware wagen. Samen tilden we de kist met het gebeente van zijn dochter in de bak van de wagen. Alard had die klus ook in zijn eentje kunnen klaren, maar dit was de laatste eer die ik het meisje kon bewijzen. Als chirurgijn dien je de levenden. Ik heb geen ervaring met het dienen van de doden. Als ik het verlangen had gekoesterd de doden te dienen, dan had ik me beter tot priester kunnen laten wijden. Maar wat had Margaret, het enige kind van Alard de smid, nu aan een priester? Kon hij haar het vagevuur uit bidden? Welke priester zou tijd hebben voor de dochter van een smid? Zij had hopelijk zelf alles in het werk gesteld om zich op de hemel voor te bereiden, want het was niet waarschijnlijk dat een priester of een monnik zich nu om haar ziel zou bekommeren. Een rijke vader kon een kapel schenken waar de monniken voor haar ziel konden bidden. Maar Alard de smid kon dat niet betalen. Zou ze zonder die verlossende gebeden eeuwen in het vagevuur blijven? Had onze Heer niet zelf gezegd dat het nog gemakkelijker is voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen dan dat het voor een rijke is om het koninkrijk der hemelen binnen te gaan? Margaret was niet rijk. Zou het voor haar niet juist makkelijker moeten zijn om rust te vinden voor haar ziel dan voor iemand als Lord Gilbert? Lord Gilbert kon een altaar schenken voor zichzelf. Zou zo’n altaar ervoor zorgen dat hij de hemel eerder binnenging dan Margaret?

Ik brak mijn hoofd over die vraag. Intussen keerde Alard de wagen en reed langs de Kerk van St. Beornwald de stad uit, in noordelijke richting.

Lord Gilbert had mij een volgende opdracht gegeven. Daar zijn mensen van adel heel goed in – anderen opdrachten geven. Ze zouden vast ter verdediging aanvoeren dat er toch iemand moet zijn die de zaken regelt en ik ga ervan uit dat dat klopt.

Na het middagmaal wandelde ik naar het kasteel. Ik had daar niks te zoeken, want ik hoefde Lord Gilbert niet te spreken. Maar ik wist echt niet meer wat ik moest doen om die moordenaar te vinden. Als ik nu terugkijk op die wandeling, dan heb ik het idee dat ik hoopte dat ik vanzelf op nieuwe ideeën kwam als ik maar zo dicht mogelijk bij de plaats van de misdaad was. Dat gebeurde ook, tot mijn eigen ergernis.

Inmiddels was het zo gewoon geworden dat ik op Kasteel Bampton rondliep dat niemand nog vreemd opkeek als ik over de binnenplaats en het voorplein liep. Ik bekeek uitgebreid de toren met de gemakken, zoals ik ook had gedaan op de dag waarop ik was geroepen om de botten te onderzoeken. De toren met de gemakken was later aan Kasteel Bampton gebouwd, het was een nakomertje. Het was gebouwd nadat Aymer de Valence, de grootvader van Lord Gilbert, toestemming van koning Edward II had gekregen om zijn huis in Bampton te versterken. De toren stond dus buiten de kasteelmuur en was eraan vast gebouwd. Maar een vijand kon de toren niet neerhalen en zich zo een toegang tot het kasteel verschaffen. De enige openingen zaten hoog in de toren, op elke verdieping van het kasteel zat er een. En de beerput zat aan de buitenkant, onder aan de toren, en was nu afgedekt met een houten deksel. Daar hadden Uctred en zijn maten gewerkt toen ze de botten ontdekten.

Kon iemand dat deksel in zijn eentje optillen? Als dat zo was, waren Margarets botten misschien van buitenaf in de beerput terechtgekomen. Het leek mij namelijk erg onwaarschijnlijk dat een moordenaar zou proberen een lijk door het gemak te proppen. Ik liep over de modderige binnenplaats om het deksel nog wat beter te bekijken. Het was bijna twee passen lang, reikte tot mijn middel en was iets dikker dan een duim. Degene die het deksel had gemaakt, had de planken vastgespijkerd aan twee planken die onder het deksel zaten. Ik zakte door mijn knieën, stak mijn vingers onder het deksel en trok eraan. Het deksel bood eerst weerstand, maar schoot daarna los. Zonder veel moeite tilde ik het deksel tot enkelhoogte. De stank die uit de beerput opwalmde, zorgde ervoor dat ik het snel weer op zijn plaats liet vallen. Iemand kon in zijn eentje dat deksel optillen en een lijk door de opening duwen. Maar het leek mij waarschijnlijker dat er twee mannen bij betrokken waren.

Dit was geen antwoord op mijn vraag; het riep slechts nieuwe vragen op. Werd het lichaam van het meisje hier in de beerput gegooid? Het was overduidelijk dat meer mensen bij de buitenkant van die toren konden komen dan bij de binnenkant. Maar dat betekende ook dat er misschien getuigen waren. Zou de moordenaar hier, op de binnenplaats van het kasteel, het risico genomen hebben om betrapt te worden?

Terwijl ik hierover nadacht, werd mijn aandacht getrokken door een boerenwagen die volgeladen was met hooi. De wagen kwam het voorplein van het kasteel op en reed na toestemming van Wilfred door het poorthuis, over de binnenplaats richting de paardenstallen.

Een stalknecht verscheen in de deuropening van de stal en samen met de voerman stak hij de lading hooi op in een lege hoek van de stal.

Ik had toch niets anders te doen, dus ik keek toe hoe ze werkten. Het was niet mijn bedoeling het gesprek af te luisteren dat die mannen tijdens het werk voerden. Eigenlijk zeiden ze niet eens zo veel; ze gingen helemaal op in hun werk. Maar toen ze de klus hadden geklaard, sprak de stalknecht de voerman aan.

‘Je kan die kar hier niet laten staan. Span ’t paard maar uit en zet het op stal. Boven de stal is de hooizolder, daar vind je je bedje gespreid en daar ken je vannacht lekker pitten. En als je in de keuken om brood vraagt, hebben ze vast wel wat voor je en ook nog wat extra’s als avondeten.’

Ik liep naar de stalknecht terwijl de voerman in de richting van de keuken beende.

‘Jij bent zeker op zoek naar Bruce?’ vroeg hij.

‘Nee. Over dat hooi... Is die vent’ – ik knikte in de richting van de verdwijnende voerman – ‘een horige van Lord Gilbert? Ik heb hem hier nog nooit gezien, geloof ik.’

‘Nee. Die vent komt uit Northleech; hij is van Sir Geoffrey Mallory.’

‘Koopt Lord Gilbert hooi bij Sir Geoffrey?’

‘Ja, en haver ook. Je weet toch wel hoe ’t afgelopen lente heeft geplensd? Het hooi en de haver stonden te rotten op het land.’

Ik wist dat dit jaar geen goed jaar was geweest vanwege het koude, natte weer aan het begin van het seizoen, maar voor mijn werk hoefde ik niet op het weer en de stand van gewassen te letten. Zolang ik patiënten had die mij konden betalen, hield ik me niet bezig met de oogst. Als de prijs van het brood steeg, dan merkte ik dat vanzelf. En in de afgelopen maanden was ik het gaan merken.

‘Dus Lord Gilbert is gedwongen om veevoeder te kopen?’

‘Juistem. Nu nog niet waarschijnlijk, maar als-ie tot van de winter wacht, is de prijs torenhoog. In de heuvels richting Northleech stroomt ’t water beter weg, dus de mensen daar waren d’r niet zo slecht aan toe als wij. Ze hebben genoeg en kunnen nog wat verkopen ook.’

‘Dus Lord Gilbert koopt hooi in. Is dit de eerste lading?’

‘Nee. Zie je die zolder daar?’

Ik tuurde in de schemerige stal. De zolder lag vol hooi.

‘Dit zal wel zo’n beetje de vierde of vijfde lading zijn.’

‘Allemaal van Sir Geoffrey?’

‘Nee. D’r kwam een lading haver uit het noorden. Een van de pachters van graaf Thomas Beauchamp. ’t Was van de lente, net na Pinksteren. Lord Gilbert zag ’t probleem al snel, want we hadden weinig hooi en niks geen haver meer.’

Pinksteren? Een karrenvracht haver? Ik was even het spoor bijster, toen zag ik het verband. Die knul van Margaret!

‘Die haver – stuurde Lord Gilbert een man om die lading te gaan halen?’

‘Nee. Een vent kwam negen zakken haver brengen. D’r paste niet meer op z’n wagen.’

‘Heb je hem geholpen met lossen?’

‘Nee. De smid was er om de paarden te beslaan. Die vent zei dat-ie die zakken zelf wel naar zolder zou brengen. Een sterke, jonge kerel. Had geen hulp nodig. Die ging rechtstreeks de ladder op met die zakken, alsof ’t niks was, een fluitje van een cent.’

‘Je hebt gezien dat hij aan het lossen was?’

‘Alleen de eerste zak... om zeker te weten dat hij het aankon. Farrier was bezig met Lord Gilberts beste dexter. Da’s een vals beest. Uctred en ik moesten hem in toom houden.’

‘Ging die vent diezelfde avond weer terug naar huis?’

‘Hij bleef in de hooiberg pitten, net als die kerel daar.’ Hij knikte in de richting van de keuken. ‘Vertrok de ochtend d’rna zodra het licht genoeg was om de weg te zien.’

‘Ik heb Bruce morgen nodig,’ zei ik tegen hem.

Er waren te veel toevalligheden: de botten, de plek waar ze gevonden waren, het vermiste meisje, de aankoop van negen zakken haver en het tijdstip. Misschien was dat het enige: stom toeval. Maar om daarachter te komen, moest ik naar Burford.

Ik wandelde naar huis terug met de warme zon in mijn rug. Ik hoefde niet meteen terug naar Huize Galenus, dus ik bleef op de brug over de Shill Brook staan kijken naar het rad van Lord Gilberts molen, dat langzaam ronddraaide.

Wat als Margaret en haar vrijer ruzie hadden gekregen? Wat als die ruzie uit de hand gelopen was? Wat als die jonge vent haar in een vlaag van woede had doodgeslagen? Wat als hij daarna haar lichaam onder de zakken haver had gestopt en meegenomen naar Kasteel Bampton? Had hij dan niet het gevaar gelopen dat hij bij het lossen betrapt zou worden? Zou een bange, jonge moordenaar daar over nadenken? Waarom had hij het lichaam niet ergens in het bos tussen Kasteel Bampton en Burford achtergelaten? Er waren te veel vragen. Morgen zou ik naar Burford teruggaan, op zoek naar een antwoord op die vragen. In elk geval op een paar van die vragen.

Bruce leek het prettig te vinden om weer op pad te gaan, misschien omdat ik altijd in een rustig tempo reed om mijn zitvlak te sparen. Of misschien was hij het zat om de hele tijd tegen de vier muren van zijn stal aan te kijken.

Terwijl Bruce voortsjokte over de weg naar het noorden, naar Shilton en Burford, keek ik beter om mij heen dan de eerste keer dat ik hier reed. Lord Gilberts opmerking over braakliggend land klopte. Er was heel wat weideland dat langzaam maar zeker weer in bos veranderde. Op verschillende plekken waren de bomen uitgestoeld, maar niet zo regelmatig als voor de pest. Ik kwam onderweg maar een paar mensen tegen, waarschijnlijk waren er ’s zomers meer mensen op de weg. Ongetwijfeld waren er heel wat plekken waar je een lijk ongezien in het bos kon laten verdwijnen. Je kon het lichaam achterlaten op een stuk overwoekerde weide of in het bos. Geen haan zou ernaar kraaien en de beesten zouden niets van het lijk overlaten, behalve wat botten die tussen de varens en in het mos zouden vergaan.

Ik wilde nog een keer met Alard praten, maar voor die tijd wilde ik die oude vrouw met haar knollenmand nog even spreken. Zij had me naar hem gestuurd. Er waren dingen over Margaret Smith die ik te weten wilde komen, dingen die Alard me misschien niet zou vertellen. En andere dingen die hij misschien niet wist, bijvoorbeeld dat zijn dochter een relatie had.

Ik reed met Bruce een paar keer de hoofdstraat en de zijstraten van Burford op en neer, totdat de mensen, toen ik voor de derde of vierde keer voorbijkwam, me met gefronste wenkbrauwen opnamen.

Ik probeerde me te herinneren wat die oude vrouw had gedragen, maar ze had niets opvallends aangehad dat ik me herinnerde. Een eenvoudige, bruine mantel en een grijze kap die misschien ooit wit was geweest: de kleding die elke vrouw van haar leeftijd in elk Engels dorp droeg.

Ik gaf het op en reed de brug over de Windrush over. Bij de hut van de smid haalde ik de teugels aan en Bruce stond stil. Ik zag geen rook uit de schoorsteen kringelen en niemand reageerde op mijn roepen. Van de smederij naar de molen was het maar een klein eindje, de molen stond langs een pad dat tussen de wilgen door slingerde. Ik ging naar de molen om erachter te komen waar de smid uithing.

‘Die zal wel op ’t kerkhof zijn,’ antwoordde de molenaar, ‘om zijn dochter Margaret te begraven.’

Ik herinnerde me ineens dat ik een klein groepje mensen op het kerkhof had zien staan, de paar keren dat ik er was langsgereden. Er sterven zo veel mensen en er zijn zo vaak begrafenissen dat ik die begrafenis niet meteen in verband had gebracht met het gebeente van Margaret. Ik besloot niet te wachten tot de smid terug was, klom op Bruce’ rug en reed over de brug en langs de hellende hoofdstraat terug. Ik reed naar het oosten, de kerklaan op. Op dat moment kwam de rouwstoet het kerkhofpoortje uit. Alard liep aan het hoofd van de stoet. Bijna aan het einde liep de oude vrouw die ik zocht.

Ik steeg af en volgde de oude vrouw naar haar huis; Bruce hield ik bij de halster vast. Het huis was gemaakt van hordewerk en pleisterleem, zoals de meeste huizen in dit stadje en het zag er haveloos uit, net als de bewoonster van het huis. Er lag maar een dun laagje stro op het dak en er waren stukken pleisterwerk uit de muren gevallen; je kon zien dat het hordewerk aan het verrotten was. Het huis van een weduwe, dacht ik.

Ik bond Bruce vast aan een hekpaal en liep naar de deur. Voordat ik had kunnen kloppen, ging hij open. De vrouw zag me staan en schrok zo dat ze achteruit sprong. Ik was bang dat ze zou vallen.

‘Ik schrik me een hoedje. Ik liet m’n eieren bijna uit mijn handen pletteren!’ riep ze uit.

De vrouw had een mand aan haar arm, die ze tegen zich aan klemde. Achter in het vervallen huis hoorde ik kippen kakelen; blijkbaar waren ze een bron van inkomsten voor deze vrouw en scharrelden ze daar rond. Misschien waren ze samen met de knollen wel haar enige bron van inkomsten.

‘Neemt u mij niet kwalijk, het was niet mijn bedoeling u aan het schrikken te maken. Weet u nog wie ik ben?’

‘Zekers. U vroeg ’n paar dagen terug naar Margaret, de dochter van de smid.’

‘Dat klopt, al wist ik niet hoe ze heette tot u mij dat vertelde. Ik zou u nog wel wat meer over haar willen vragen.’

‘Ik heb de vicaris beloofd dat ik deze eieren voor de noen zou brengen. Pater Geoffrey heeft z’n eieren graag vers.’

Het huis van de vrouw lag slechts drie straten van de kerk en de pastorie.

‘Komt u terug als u ze hebt afgeleverd?’

‘Ja ja, ik ben zo terug.’

‘Dan wacht ik hier op u.’

Tijdens het wachten nam ik het huis en de straat eens op. De straat zag er precies hetzelfde uit als honderden andere straten die ik tijdens mijn reizen door Engeland, en ook door Frankrijk, had gezien. Die straten leken op elkaar, maar de levensverhalen van de mensen die er woonden, waren uniek. Dat oude vrouwtje – was ze weduwe? Of was ze nooit getrouwd geweest? Had ze kinderen? Kleinkinderen? Had ze ooit van iemand gehouden? Had ze met hem gelachen? De rimpels rond haar ogen zeiden van wel, maar haar neergebogen mondhoeken wezen erop dat ze in haar leven veel verdriet had gekend.

Terwijl ik zo zat te filosoferen, kwam de oude vrouw de hoek om – ze had woord gehouden en hinkte naar me toe.

Toen ze met de eieren naar de vicaris ging, was het me niet opgevallen dat ze moeilijk liep, maar toen ze terugkwam, strompelde ze; als haar linkervoet de grond raakte, trok ze met haar been. Toen ze dichterbij kwam, zag ik aan haar gezicht dat ze pijn had als haar gewicht op haar linkervoet rustte. Haar kwaal wekte mijn nieuwsgierigheid.

‘U loopt moeilijk,’ stelde ik vast toen ze dichterbij kwam.

‘Klopt. Sinds Pasen dit jaar heb ik d’r last van.’

‘Hoe komt dat?’

Ik vermoedde dat ze een botziekte had. Ze had er de leeftijd voor. Het was erg onwaarschijnlijk dat deze jicht veroorzaakt werd door te veel en te vet eten.

‘’t Is m’n teen. Die is rood en dik. Da’s waar ook, u bent die chirurgijn uit Bampton. Ik heb over u gehoord.’

Ik vroeg me af wat ze had gehoord, maar kwam tot de slotsom dat het niets negatiefs kon zijn, want in één adem vroeg ze of ik die martelende teen van haar eens wilde onderzoeken.

Ik volgde haar het huis in, maar daar was te weinig licht om te kunnen zien wat er mis was met die teen. Ik droeg een bank naar buiten en zette die in het zonlicht, vroeg haar plaats te nemen en ik knielde voor haar neer om haar schoen uit te trekken. Ik kon de zwelling door het oude, gescheurde leer zien en ik hoorde haar zachtjes achter haar hand giechelen toen ik haar enkel vastpakte om de schoen uit te trekken. Het gegiechel ging over in een snik toen de schoen langs haar teen schuurde.

De pijn werd veroorzaakt door een ingegroeide teennagel waardoor de teen zwaar ontstoken was; een van de ergste ontstekingen die ik ooit had gezien. Het was een wonder dat ze überhaupt nog kon lopen.

‘Ken u d’r iets aan doen?’ vroeg ze.

‘Zeker. Maar niet nu. Ik heb mijn instrumenten niet bij me.’

‘Instrumenten?’ Het was een vraag, maar er klonk ontzetting door in haar stem.

‘U hebt een ingegroeide teennagel. Ik moet de nagel bijknippen en wat ontstoken vlees er omheen wegsnijden.’

‘Kan u d’r niks op doen – een kompres of zo?’

‘Dat zou kunnen, maar dat zou een tijdelijke oplossing zijn. De zwelling zou een paar dagen minder worden en de pijn ook, maar die zou zeker terugkomen. Het heeft niet veel zin om de pijn te bestrijden. Ik moet de oorzaak aanpakken.’

‘Ik snap ’t. Dat geldt trouwens voor alle pijn en voor ieder kruis dat God z’n kinderen oplegt.’

De oude vrouw zag er niet uit als een filosoof, maar ze was al zestig of zeventig jaar oud en al die jaren had ze de vele beproevingen doorstaan waar de mens nu eenmaal aan wordt blootgesteld. Als je zo veel levenservaring had, kon je onmogelijk oppervlakkig blijven.

‘Ik zal morgen terugkomen om u te behandelen. Kunt u aan een kan wijn komen?’

‘Wilt u in wijn betaald worden?’ vroeg ze ongelovig.

‘Nee, nee. Ik moet de wond met wijn ontsmetten om het genezingsproces te bevorderen.’

‘Wond,’ zei ze lamgeslagen.

‘Het wordt maar een kleine incisie. Maar ik moet er wel bij zeggen dat we al het mogelijke moeten doen om de genezing te bevorderen. U bent niet jong meer. Jonge mensen genezen sneller dan oude mensen. En een wond aan een van de ledematen geneest bij oude mensen nog langzamer. Ik weet niet waarom dat zo is, maar ik heb het meer dan eens gezien.’

‘Wat wilt u d’r dan voor hebben?’

‘Wat informatie. Is dat een goed voorstel?’

‘Zekers. Ik weet alleen niet of het me lukt om voor morgen al iets te ontdekken.’

‘Als het niet lukt, kunt u er misschien achter komen als ik morgen terug ben.’

‘Als ’t lukt. Wat wilt u eigenlijk weten?’

‘Misschien is het beter dat we naar binnen gaan om daar te praten. Kom, ik zal u even overeind helpen.’

Ik hielp de vrouw overeind. Ze leunde zwaar op me terwijl ik haar naar binnen bracht, de schemerige hut in. Ze zonk neer op de eerste de beste bank. Ik ging naar buiten om de andere bank te halen.

‘Die dochter van de smid... Margaret. Had ze nog andere vrijers behalve Thomas van Shilton?’

‘O, verdraaid-nog-an-toe, alle mannen keken maar wat graag naar die meid! Maar ik weet niet of je iedereen die naar d’r keek ook meteen haar vrijer kon noemen.’

‘Hoe zou u ze dan noemen?’

‘Ze wilden alleen lol maken.’

‘En met Margaret kon je wel lol maken? Bedoelt u dat?’

‘Dat weet ik niet, hoor. Er wordt wel over gekletst. De een zegt dit, de ander dat. Maar de mensen praten niet al te veel over Margaret, omdat ze liever geen ruzie krijgen met d’r vader, als u begrijpt wat ik bedoel.’

‘Het was dus een mooi meisje?’

‘O, zeker. Een prachtmeid! Die kon bijna elke kerel hier in de buurt krijgen, maar ’t leek of ze haar zinnen op Tom had gezet.’

‘Leek, zegt u?’

‘O, ze dolde met jan en alleman. Ik heb haar een paar keer met dat manvolk bezig gezien. Je zou het nu niet meer zeggen, maar toen ik jong was, was ik ook zo bijdehand als wat. Ik weet nog precies hoe ’t was.’ Haar blik die daarvoor op mij rustte, dwaalde nu naar het raam. ‘Een dochter van een horige heeft niet veel in het leven om naar uit te kijken. Dus wat onschuldig vertier met het manvolk... da’s ongeveer het enige wat ze heeft.’

‘Onschuldig?’ vroeg ik. ‘Is het dan altijd zo onschuldig? Leidt dat geflirt soms niet tot serieuzer dingen?’

‘Dat doet ’t zeker.’ Ze perste haar lippen op elkaar. ‘Ik kan u verhalen vertellen...’

‘Over Margaret?’

‘O nee. Ik dacht aan vroeger, lang geleden, ook al zullen d’r mensen hier in de omgeving zijn die jonger zijn dan ik en die ’t zich ook nog goed herinneren.’

‘Dus Margarets gevrij met die andere jonge kerels was niet zo serieus dat zij meer wilden of dat Thomas reden had om jaloers te zijn.’

‘Nou, ik heb geen flauw idee wanneer een vent jaloers wordt. Maar Margaret was zo knap dat elke man zich zorgen zou gaan maken als zij met andere kerels praatte, denk ik zo.’

‘Denkt u dat Thomas van Shilton jaloers aangelegd is?’ vroeg ik.

‘Dat kan ik echt niet zeggen. Hij woont niet in de stad, snapt u? ’t Lijkt mij een rustige kerel. Ik heb ’m maar een keer of twee iets horen zeggen, maar ik zou z’n stem niet herkennen als hij me op dit moment riep. Daar hebt u niet echt wat aan, hè? Maar waarom wilt u dat allemaal weten?’

‘Lord Gilbert Talbot heeft mij de opdracht gegeven de moordenaar van Margaret te vinden.’

‘O!’ Ze schoot overeind, haar ogen wijd opengesperd. ‘U denkt dus dat die Tom ’t heeft gedaan, of een van die andere kerels met wie ze dolde?’

‘Ik weet niet wat ik moet denken,’ antwoordde ik. ‘Misschien kunt u me helpen. Denkt u dat u morgen antwoord hebt op mijn vragen of moet ik nog een dag of twee wachten?’

‘Ik heb vriendinnen die alles weten wat ik niet weet,’ glimlachte de vrouw. ‘En ik wil geen dag langer dan nodig is met die teen rondhobbelen. Komt u morgen maar terug, hoor. Ik zal zorgen dat ik morgen alles weet wat d’r te weten valt.’

‘Vergeet de wijn niet.’

Ik was van plan geweest die dag ook met de smid te gaan praten. Maar ik aarzelde. Moest ik een man die twee uur daarvoor zijn dochter had begraven lastigvallen met vragen over haar vriendjes en haar bezigheden? Moest ik tot morgen wachten? Dan zou het als een lopend vuurtje zijn rondgegaan dat ik er was geweest. Ik had vaak genoeg door het dorp gereden en heel wat mensen hadden me gezien. Een vreemde in een dorp als dit riep sowieso vragen op, vooral als het een vreemde was die schijnbaar doelloos langs de straat dwaalde. De smid woonde aan de andere kant van de Windrush, maar hij zou snel genoeg op de hoogte zijn van de laatste dorpsroddels.

Toen ik bij de hoofdstraat was, leidde ik Bruce in noordelijke richting en reed de brug over. Toen ik naar de hut van de smid reed, zag ik dat er een rookpluim uit de schoorsteen opsteeg. Hoe bedroefd de smid ook was, er moest gewerkt worden, er moest brood op de plank komen.

Toen ik afsteeg, hoorde ik het ritmische gehamer al. Ik moest hem twee keer roepen voor Alard zijn hamer neerlegde en zich omdraaide.

‘O. Weet u al meer? Ik moet even dit scharnier afmaken voordat-ie afgekoeld is.’ En hij ging weer aan het werk. Nog een paar vakkundige tikken met de hamer en het scharnier was klaar.

‘Nou, u zei dat u ’t me meteen zou zeggen als u erachter was wat er met mijn Margaret is gebeurd, dus als u wat weet...’ Hij maakte zijn zin niet af. Het klonk niet als een vraag; het was eerder een manier om te zeggen dat hij vertrouwen in me had.

‘Dat heb ik inderdaad gezegd, maar ik ben er nog niet achter. Ik ben hier om meer over haar te weten te komen, zodat ik dit mysterie kan ontraadselen.’

‘Ach, wat hebt u daar nou aan? Als u alles weet wat er over d’r te weten valt... dan weet u echt nog niet wie haar heeft vermoord,’ zei hij en zijn stem klonk verbitterd.

‘Misschien wel. Ik denk dat de meeste slachtoffers van moord worden gedood door iemand die ze kennen, niet door een dief die hen op een verlaten weggetje overvalt of door een willekeurige voorbijganger.’

Alard haalde zijn schouders op. ‘Vraag dan maar. Wat wilt u weten?’

‘Had Margaret nog andere aanbidders?’

‘U bedoelt behalve Tom? Zeker, ’t was een meisje naar wie mannen graag keken. Net als d’r moeder.’ Hij sloeg een kruis.

‘Iemand in het bijzonder?’

‘Niemand maakte kans bij haar. Ze had d’r zinnen op Tom Shilton gezet.’

‘Wisten die anderen dat ook?’

‘U bedoelt of ze die kerels aan ’t lijntje hield, hè?’

Alard was niet gek. Hij wist wat ik wilde weten voordat ik hem mijn vragen had gesteld.

‘Ja, dat is inderdaad wat ik wil weten.’

Alard keek naar de hamer die hij in zijn rechterhand hield. ‘We hadden er weleens woorden over. Een paar keer zelfs.’

Ik leidde uit zijn houding en zijn toon af dat het onderwerp wel vaker dan een paar keer ter sprake was gekomen. Ik zei niets en wachtte tot hij uit zichzelf verder zou gaan.

‘Ze genoot van al die aandacht, snapt u? Ze had voor Tom gekozen. De meeste kerels hier in de buurt wisten dat. Maar ’t weerhield ze er niet van om te doen alsof de zaak nog niet beklonken was.’

‘Gaf Margaret aanleiding om te denken dat “de zaak nog niet beklonken was”? Hadden jullie daar soms woorden over?’

‘Zekers.’ Hij aarzelde. ‘Ik zei tegen d’r dat ’t niet goed was om mannen aan het lijntje te houden. Ze lachte me vierkant uit en zei dat ’t maar een lolletje was. Ik zei tegen haar dat die kerels dat misschien heel anders zagen.’

‘Waren er jongemannen die dachten dat ze kans bij haar maakten?’

Alard zweeg en keek opnieuw nadenkend naar zijn hamer. ‘Zo ongeveer allemaal, denk ik. Misschien was John, de zoon van de molenaar’ – hij knikte naar de molen die een eindje verderop langs de rivier stond en net te zien was – ‘nog het meest met haar in z’n schik.’

‘Wat voor kerel is dat?’

‘O, hij gaat ’n mooie toekomst tegemoet. Erft de molen met alles d’rop en d’raan met maar een lage cijnspachtsom aan de graaf. Z’n vrouw zal niet gauw zonder brood of bier komen te zitten.’

Hij had gesproken als een rechtgeaarde vader.

Ik vroeg het hem opnieuw, maar nu formuleerde ik mijn vraag anders. ‘Hoe ziet hij eruit? Kort? Lang? Knap? Lelijk?’

‘O... nou ja, niet bepaald knap. Een korte, gedrongen vent. De meeste meisjes zullen ’m niet aantrekkelijk vinden, maar hij zal in de loop der jaren aantrekkelijker worden voor z’n vrouw, als het gezin groter wordt en hij in hun onderhoud kan voorzien.’

‘Zijn er meisjes die belangstelling voor hem hebben?’

‘Ik denk van wel. Volgens mij zag de dochter van Theobald – hij is koopman en zit in de wol – hem wel zitten.’

‘Hem wel ziet zitten of hem wil?’

Alard glimlachte zwakjes. ‘Goed... hem wil.’

‘Wat vond de dochter van de koopman van Margaret?’

‘Ze waren niet echt dik met mekaar. Zij is van hogere komaf. Ze vond het niet echt leuk dat de dochter van de smid d’r zo simpel uitzag en toch meer aandacht kreeg dan zij met al d’r mooie jurken.’

Ik bedacht dat ik hierna eens een bezoekje zou moeten brengen aan de zoon van de molenaar. Ik zei Alard gedag, nam Bruce bij de teugels en leidde hem naar het pad langs de rivier, dat naar de molen voerde. Het krakende, malende drijfrad overstemde mijn geroep, dus ik liep door de open deur naar binnen. Daar trof ik de molenaar aan; hij was druk bezig in het met meel bestoven huis. Hij tuurde door het opwolkende stof naar me en probeerde mijn gezicht thuis te brengen. Hij stak een vinger op om aan te geven dat ik even moest wachten. Toen hij klaar was met zijn werk, wurmde hij zich langs de zakken versgemalen meel en liep naar me toe.

‘Dag, ik ben Hugh de Singleton, de chirurgijn van Bampton. U weet wat Margaret, de dochter van de smid, is overkomen?’

De molenaar gebaarde dat ik hem moest volgen naar buiten, naar de tuin waar het betrekkelijk stil was. ‘Zekers... ’n triest geval, hoor.’

‘Kende u haar goed?’

‘Ik heb die meid zien opgroeien.’

Dat was geen antwoord op mijn vraag, maar de molenaar vond blijkbaar van wel. Hij was een man van weinig woorden, daar kwam ik al snel achter.

‘Ik heb gehoord dat ze waarschijnlijk met Thomas van Shilton zou trouwen.’

‘Dat wordt beweerd.’

‘Had ze nog andere aanbidders?’

‘Nee. Hoe moet ik dat nou weten?’

‘Ik heb gehoord dat uw zoon wel in haar geïnteresseerd was.’

‘Dwaas dat-ie is.’

‘O... Waarom zegt u dat?’

‘Al die kouwe drukte. Met d’r neus hoog in de lucht. De dochter van een smid, weet u. Dacht dat ze te goed was voor mijn John... en voor de meeste anderen hier in de buurt.’

‘Maar niet te goed voor Thomas van Shilton?’

‘Zelfs voor hem.’

Dit was nieuw voor me. ‘Hoezo?’ vroeg ik.

‘Hij erft ’n ossengang en krijgt misschien nog meer land. Ze dacht waarschijnlijk dat hij ’t beste was wat ze kon krijgen. Maar hij moest zich wel flink uitsloven.’

‘Uitsloven?’

‘Die jongen liep zo ongeveer als een hondje achter d’r aan, echt waar.’

‘Dus jij was niet blij geweest als ze haar zinnen op jouw John had gezet?’

‘Nee. Ik denk dat ze wel zou zijn bijgedraaid als ze een stuk of wat kinderen had... Maar d’r zijn ook vrouwen bij wie dat nooit gebeurt.’

‘Is uw zoon in de buurt? Ik zou hem graag even willen spreken voordat ik ga.’

‘Nee. Die is in Swinbrook.’

‘Komt hij vandaag nog terug?’

‘Morgen.’

‘Zeg tegen hem dat ik morgen langskom.’

De molenaar keek me zonder met zijn ogen te knipperen aan en zei: ‘Waarom?’

‘Sorry, dat had ik al veel eerder moeten zeggen. Lord Gilbert Talbot heeft mij de opdracht gegeven de moord op Margaret op te lossen, omdat haar lichaam op zijn land gevonden is.’

‘Mijn John heeft daar niks mee te maken.’

‘Ik verdenk hem nergens van. Maar misschien weet hij iets over Margarets vrienden of over haar leven. Dat zou mij de weg naar de schuldige kunnen wijzen.’

De molenaar haalde zijn schouders op. ‘Ik zal tegen ’m zeggen dat u langskomt.’

6

Bruce wist de weg naar huis en zou op een drafje zijn gaan lopen als ik hem niet had tegengehouden, zo’n zin had hij in haver en in zijn warme stal. Ik had ook zin om bij mijn eigen haard te zitten. Alhoewel, het zou pas warm worden in Huize Galenus als ik het vuur had aangestoken.

Ik had die dag heel wat nieuwe dingen ontdekt. Ik kon onmogelijk weten of het roddels waren of dat deze nieuwe gegevens me naar de moordenaar zouden leiden. Zo gaat dat nu eenmaal: wanneer we iets te weten komen, weten we nooit of het iets is waar we ons voordeel mee kunnen doen.

Toen ik vlak bij Bampton was, was ik blij de spits van de Kerk van St. Beornwald te zien uitsteken boven de bijna kale bomen. Die torenspits is reusachtig groot voor een stadje als het onze, al is hij waarschijnlijk niet zo mooi als andere torenspitsen. Het is een betrouwbare, degelijke toren, net zo betrouwbaar en degelijk als de dorpelingen die in de kerk samenkomen.

Het was bijna donker toen ik Bruce op het kasteel afleverde en naar mijn eigen huis liep. Ik stak een kaars aan, legde een klein vuur aan van de paar stukken hout die ik nog had en maakte wat eten klaar. De dagen werden korter en de nachten waren lang. Het was belangrijk dat ik goed sliep. Ik had een lange tocht naar Burford voor de boeg. Toch sliep ik die nacht niet goed, integendeel, ik lag in het donker te woelen en probeerde overzicht te krijgen over wat ik tot nog toe te weten gekomen was. Maar ik kon geen patroon ontdekken.

Bij het aanbreken van de dag, toen het wat lichter werd, stond ik al bij de poort van het kasteel. Ik had Wilfred de vorige avond al gewaarschuwd, dus het duurde niet lang voor hij de poort had ontgrendeld en ik naar binnen kon. De stalmeester had Bruce al opgezadeld. Ik hing mijn tas met instrumenten over zijn brede achterwerk en begaf me nogmaals op weg naar Burford.

Onderweg naar Burford had ik al verschillende stukken bos gezien die een paar jaar terug nog waren geknot, maar daarna verwaarloosd waren; het kleinere aantal arbeiders dat beschikbaar was voor dit werk was daar ongetwijfeld de oorzaak van. Toen ik langs een van die kreupelbosjes reed, niet meer dan een paar mijl ten noorden van Bampton, hoorde ik geritsel in het struikgewas en zag door de kale, jonge boompjes heen drie zwijnen – een zeug en twee biggen – die de herfstjacht tot nog toe hadden overleefd. Ze wroetten tussen de gevallen bladeren naar eikels. De zeug hief achterdochtig haar kop op toen ik voorbijreed, maar ze kwam blijkbaar tot de conclusie dat ik geen gevaar vormde, want ze ploegde vrolijk verder en wroette met haar snuit in de bosgrond. Door het geknotte bos zag je duidelijk het wroetspoor van de zwijnen, maar toen Bruce erlangs kuierde, viel me nog niks bijzonders op. De zwijnen waren al snel uit het zicht verdwenen, maar toen ik weer naar de weg keek, zag ik uit mijn ooghoek een felle kleur die misplaatst leek in zo’n herfstig bos.

Ik hield in en liet Bruce op zijn schreden terugkeren. Ik tuurde tussen de bomen door. Ongeveer dertig meter van de weg zag ik, tussen de omgewoelde bladeren, een blauwe vlek. Ik steeg af en baande me een weg door de dicht opeenstaande, geknotte bomen. Boven op de herfstbladeren lag de mouw van een blauwe mantel. De zwijnen hadden hem blootgewoeld en op die plek laten liggen en daardoor kwam het dat ik de mantel vanaf de weg had zien liggen. Ik duwde de bladeren opzij en trok het kledingstuk onder de halfvergane bladeren uit. De stof was vies en er zaten een heleboel vlekken op, maar hij was nog wel heel. Ik tilde hem op om hem beter te kunnen bekijken. Het was de mantel van een heer. Van een rijke heer. Hij was kort – het was het soort mantel dat jongemannen dragen als ze met hun gespierde benen willen pronken. Hij was van donkerblauw fluweel, geweven in een diamantpatroon en afgezet met lichtblauwe zijde. De lange mouwen waren in punten gesneden die versierd waren met een strook geel fluweel en geborduurd met gouddraad. Ondanks dat de jas te smerig was om aan te pakken, was het overduidelijk dat de eigenaar een zelfingenomen jongeman van hoge komaf was. De mantel had maar een schoonheidsfout: aan de voorkant zat een scheur van ongeveer twee duim lang. Door de viezigheid en de schimmel zag ik aanvankelijk niet dat er rond de scheur een donkere vlek zat. Die vlek zag ik pas later.

Ik vond een afgebroken tak en gebruikte die om in de bladeren rond te woelen, maar ik vond verder niets. Toen ik beter keek, zag ik dat de mantel wel vies was, maar niet gerafeld of versleten. Integendeel, op het vuil na was hij nog zo goed als nieuw. De eigenaar had hem vast niet met opzet achtergelaten in het bos. Heel even kwam de gedachte bij me op dat ik hem kon wassen en aantrekken, maar die gedachte verwierp ik onmiddellijk; het kledingstuk was ver boven mijn stand. De mensen die me kenden zouden me een dwaas vinden. Misschien kon ik hem in Londen aandoen – of misschien zelfs wel in Oxford – en aangezien worden voor een jonge heer, maar de mensen in Bampton zouden stiekem om me lachen. Volgens de weeldewetten was het trouwens verboden dat een man van mijn stand zo’n mantel droeg, al werden die wetten niet al te strikt nageleefd. Ik besloot het kledingstuk aan Lord Gilbert te laten zien. Het was niet echt een alledaagse mantel en misschien kende hij de eigenaar. Ik wierp het ding over Bruce’ gespierde schoft en reed verder.

Het novemberzonnetje scheen al over de daken van Burford toen ik aankwam bij het huisje van mijn patiënte. De deur ging open nog voordat ik een geschikte paal had gevonden om Bruce aan vast te binden.

‘Ik heb voor wijn gezorgd,’ zei de vrouw bij wijze van groet.

Graag had ik haar groet beantwoord, maar ik wist niet hoe ze heette. Blijkbaar vond ik de informatie die ze voor me kon vergaren belangrijker dan de vrouw zelf. Ik vond dat verkeerd van mezelf, dus ik probeerde het meteen recht te zetten. ‘Hoe heet u eigenlijk?’ vroeg ik.

‘Edith, Edith Church... Ik woon achter ’t kerkhof, vandaar.’

‘Mooi, Edith. Ik heb mijn instrumenten meegenomen. Zullen we maar meteen beginnen?’

‘Zekers. Hoe eerder hoe beter. ’k Slaap al nachten niet van de pijn in m’n teen.’

Ik sleepte haar tafel naar buiten en zette hem in de hof achter het huisje. Daar was het lichter dan binnen. Geen van beiden hadden we behoefte aan pottenkijkers en er zouden vast mensen afkomen op haar geschreeuw als ik de operatie op de stoep voor het huis zou uitvoeren. Ik waarschuwde haar dat de operatie erg pijnlijk kon zijn.

Edith keek me aan vanonder gefronste wenkbrauwen. ‘Ik heb zeven kinderen gebaard – vier zijn er nog in leven. Ik weet echt wel wat pijn is en ik ben niet bang voor wat u met m’n teen gaat uitspoken.’

Tegen zo veel logica kon ik niet op, dus ik liet haar op de tafel plaatsnemen en ging aan het werk. Ze was een vrouw van haar woord. Een of twee keer moest ze een kreet van pijn onderdrukken en toen ik in de teen sneed, verkrampte ze. Meer niet. Mijn werk zat er al snel op, ik maakte de teen nog een keer schoon met wijn en hielp de oude vrouw toen weer overeind.

‘Geen strakke schoenen dragen zolang de wond rood ziet. Dat kan twee of drie weken duren.’

‘Ha! Strakke schoenen? Ik heb maar een paar schoenen, dus strak of niet, ik zal ze aan moeten. Gaat u de wond nog verbinden?’

Het begon een vaste gewoonte te worden; telkens weer moest ik aan patiënten uitleggen waarom ik hun wonden niet verbond. Een wond of een incisie wordt over het algemeen verbonden, dat weet ik, dus ik zie me elke keer weer genoodzaakt uit te leggen waarom ik er in de meeste gevallen voor kies om dat niet te doen.

‘Er kan een paar dagen lang pus uit de wond komen. Dep hem droog, maar doe niets om het pus tegen te houden. Als het helder en waterig wordt en gaat stinken, dan moet u me meteen laten halen.’

‘Waarom?’ vroeg ze.

‘Omdat u dan waarschijnlijk wondkoorts hebt.’

Edith sloeg haar hand voor haar mond. ‘En wat gaat u dan doen?’

‘Dan moet ik de teen amputeren... Maar waarschijnlijk is dat niet nodig. Loop niet te veel, bescherm de wond tegen straatvuil en leg uw voet op een stoel als u zit. Ik denk dat het dan wel goed zal komen.’

En dat was ook zo, want toen Edith een paar dagen later iemand stuurde om me te halen, was dat niet omdat er iets aan de hand was met haar teen…

Ik hielp Edith het huisje in en bracht haar naar de bank bij het vuur. Het huis was er vast ooit beter aan toe geweest dan nu. Er zat zelfs een stenen vuurplaats in! Ik trok een krukje bij, tilde haar voet omhoog en liet de voet op de kruk rusten. Daarna pakte ik het andere bankje.

‘Mijn werk zit erop. Nu bent u aan de beurt. Wat hebt u ontdekt?’

‘’t Was niet echt makkelijk om de hele stad af te sjouwen met die teen van me.’

Ze zweeg en wachtte op een bevestiging van mijn kant. En dus zei ik dat het inderdaad niet niks was.

‘Zoals ik al zei, zat Margaret nooit om vrijers verlegen. En ’t leek echt of zij ze wilde. De mensen met wie ik heb gepraat, zeiden allemaal dat die Tom d’r niet echt mee leek te zitten. Hij vond ’t wel stoer om het liefje te zijn van iemand die zo veel aanbidders had als zij.’

‘Dus Thomas Shilton was niet jaloers aangelegd?’

‘Nee, meestal was-ie niet jaloers. Maar ze hadden wel vaak ruzie, Margaret en hij.’

‘Ik denk dat de meeste geliefden wel eens ruziemaken,’ antwoordde ik. ‘Wanneer hadden ze dan ruzie?’

‘Een tijdje terug nog. In de lente. Ongeveer een week voor schuldtijd. Of misschien was ’t erna. In elk geval rond die tijd.’

‘Waar ging die ruzie over – weet u dat?’

‘Over ’n ander,’ antwoordde Edith.

‘Hoe bent u daarachter gekomen?’ vroeg ik.

‘Via een vriendin van me, Muriel. Haar man is wolhandelaar, weet u.’

Dat wist ik niet, maar ik herinnerde me ineens dat ik iets gehoord had over de dochter van de wolhandelaar.

‘Ze was bij de rivier; ze was net bij de molen geweest. Margaret en Tom hadden ’n praatje met haar gemaakt toen ze langs de smederij kwam. Ik denk dat d’r vader er niet was, want toen Muriel de brug overliep, hoorde ze Margaret en Tom tegen mekaar schreeuwen.’

‘Hoorde ze ook wat ze zeiden?’

‘Muriel hoort niet zo best. ’t Is de leeftijd.’

Ze was waarschijnlijk even oud als Edith.

‘Ze hoorde Tom zeggen dat Margaret een dwaas was. Hij zei: “Hij is van adel. Hij zal nooit iets beginnen met zo iemand als jij.” Daarna begon Margaret te krijsen, maar Muriel kon niet volgen wat ze zei. Ze had ’t maar wat graag geweten, denk ik.’ Edith grijnsde en legde een vinger langs haar neus. ‘Muriel houdt wel van een smeuïg verhaal.’

‘Waarom heeft ze het dan niet eerder verteld?’

‘Nou, weet u...’ Edith keek even van me weg. ‘Ik zie d’r niet zo vaak meer tegenwoordig.’

Ik wachtte. Ik ging ervan uit dat de vrouw zo hard om een praatje verlegen zat dat ze me nog wel meer zou vertellen.

‘Haar man vindt ’t niet goed. Die komt de eieren en kool zelf halen. Ik krijg van anderen meer dan van hem. Hij heeft zelfs geprobeerd ’t gilde op m’n dak te sturen.’

‘Het gilde van groentehandelaren? Maar hij is wolhandelaar!’

‘Da’s allemaal één pot nat. Ze houden d’r niet van als andere mensen ook wat geld verdienen. Zelfs niet als die ander weduwe is en maar vier eitjes per dag verkoopt.’

‘Zou Muriel met me willen praten over die ruzie?’

‘Vast en zeker. U zult niet meer bij d’r wegkomen. Zolang Theobald, da’s haar man, maar niet in de buurt is.’

‘Is het een onvriendelijke man?’ giste ik.

‘Die vent is keihard. Heeft een hart van graniet. En een vrek is ’t ook.’

‘Waar kan ik Muriel rond deze tijd vinden?’

‘Thuis. Daar is ze nu vast wel. Het huis zit achter de winkel. Haar man zit ongetwijfeld z’n duiten te tellen in z’n winkel.’

‘Waar is die winkel?’

‘Aan de hoofdstraat. De eerste handelaar die je ziet na de kerkstraat.’

Ik bedankte Edith voor de informatie en leidde Bruce weer naar de hoofdstraat. Ik trof de handelaar aan zoals Edith had gezegd; hij was in zijn winkel bezig met zijn rekeningen. Ik kon alleen te weten komen of hij in de winkel was door daar naar binnen te gaan en net te doen of ik iets wilde kopen. Nadat ik een tijdje aan zijn wol had staan frutselen, verliet ik de winkel en liep over de hoofdstraat in zuidelijke richting. Daarna leidde ik Bruce om de houten winkels met hun rieten daken heen.

De dochter van de wolhandelaar deed open. Ik begreep meteen waarom de molenaar niets in haar zag. Het was een doodgewoon meisje dat iets te vaak gesnoept had van al het lekkers dat haar moeder in de keuken klaarmaakte. Ze was niet lelijk, maar naast een knap meisje zou ze niet opvallen – en iedereen had mij ervan verzekerd dat Margaret, de dochter van de smid, erg knap was.

De moeder gluurde over de schouder van het meisje naar me. Toen ik Ediths naam noemde, nodigde ze me binnen. Muriel vroeg naar de operatie en knikte toen ik zei dat die waarschijnlijk wel goed zou uitpakken. Ik denk dat ze me ook geduldig had aangehoord als ik uitgebreid verslag had gedaan van het verloop van de operatie, maar ik besloot het gesprek een andere richting te geven.

Ik zal jullie de details besparen. Ze bevestigde wat ze tegen Edith had gezegd, maar kon me niets nieuws vertellen. Aan haar glimmende oogjes en haar enthousiaste manier van praten merkte ik dat ze graag meer had verteld. De dochter zat er de hele tijd stilletjes bij; ze was even zwijgzaam als haar moeder spraakzaam was. Ik weet nog dat ik me op dat moment afvroeg of ze altijd zo stil zou blijven of dat ze, zoals de meeste vrouwen, spraakzamer zou worden rond de tijd dat haar tweede kind geboren werd. Waarschijnlijk niet, bedacht ik. Ik ken kletstantes die nooit getrouwd zijn geweest en ik ken ook een handjevol vrouwen – het zijn er echt maar een paar – die op hoge leeftijd nog altijd wisten te zwijgen.

Ik slaagde erin me, voordat de zon achter de kerkspits verdween, los te maken van deze vrouw. Ik had deze dag nog twee bezoeken voor de boeg: ik wilde de zoon van de molenaar spreken en ik moest Thomas Shilton vragen wie er zo’n belangstelling voor Margaret had gehad. En misschien had ik nog wel wat meer vragen voor hem.

De zoon van de molenaar was zijn vader aan het helpen. Eén blik en een gesprek van een paar minuten maakten me duidelijk waarom Margaret weinig belangstelling had gehad voor deze jongeman. Hij had qua figuur wel wat van de tonnen waarin het meel werd bewaard dat in de molen van de graaf werd gemalen. Waarschijnlijk kreeg hij meer dan genoeg te eten, dankzij de hoge prijzen die de pachtboeren betaalden wanneer ze hun graan in de molen lieten malen. Ik legde uit dat Margaret en Thomas Shilton een paar maanden geleden al ruziënd aan deze kant van de Windrush waren gezien – en gehoord. Had hij hen ook gehoord?

De kerel keek over zijn schouder naar het molenrad. Het piepen en kraken van het rad werd nog bijna overstemd door het geluid van stromend water.

‘’t Is niet echt waarschijnlijk dat ik veel hoor als ik op de molen aan ’t werk ben,’ antwoordde hij. Hij had het stel aan het begin van de zomer ook niet een keer samen gezien.

Het pad dat langs de smederij naar de brug voerde, kronkelde tussen de dikke, goudbruine, herfstige begroeiing door. Je kon van hier af niets van de smidse zien, op een pluimpje rook na dat boven de lage bomen hing. Ik hoorde Alards hamer, maar ging de smederij voorbij en reed door naar de brug. Aan deze kant van de rivier viel niets nieuws meer te ontdekken.

Het gehucht Shilton ligt twee mijl ten zuiden van Burford, langs de weg naar Bampton. Ik was al zo vaak met Bruce door het gehucht gereden dat de mensen me waarschijnlijk als een vaste bezoeker beschouwden. Maar deze keer hield ik ook halt. Ik zag een vrouw bij de put van het dorp staan en vroeg naar Thomas. Ze wees naar een huis aan de zuidkant van het dorp.

‘Maar daar zul je ’m niet vinden,’ voegde ze eraan toe. ‘Hij heeft de ossen vandaag. Hij is ’t pachtboerenland aan het ploegen.’

Dorpelingen in een gehucht als Shilton huurden stroken land op verschillende plekken rond het dorp. Bij elkaar kon dat wel bijna dertig akker land zijn: een ossengang.

Ik leidde Bruce naar het huis dat de vrouw had aangewezen en klopte op de deur. Het was een van de grootste huizen in het gehucht. Net als de andere hutten was het gemaakt van hordewerk en pleister en het had een strodak. Maar in tegenstelling tot de meeste huizen was deze woning uitstekend onderhouden. Aan de achterkant lag een stuk grond dat kortgeleden gespit was en dat bijna de hele hof besloeg. Dat land lag nu braak. Het was overduidelijk dat daar de jaarlijkse voorraad wortels, kolen en knollen werd gekweekt. Op mijn kloppen deed een vrouw met een meelbestoven schort voor open; ze wees met een spitse vinger naar een kleine heuvel ten zuidwesten van het gehucht waar ik, zei ze, haar man en haar zoon zou vinden, met het span ossen.

Ik bond Bruce vast aan een jonge boom en liep in de richting van de aangewezen akker. De grond was zacht van de regen die onlangs was gevallen, maar het was nog geen modder geworden. Ideale grond om te ploegen. De twee mannen keken mijn kant uit toen ik de heuvel beklom, maar gingen gewoon door met hun werk. De oude man stuurde het span ossen aan, zijn zoon hield de ploeg in de voor. We troffen elkaar aan het einde van het lange, smalle veld, op de plek waar ze het span ossen wilden keren.

De akker die ze ploegden, had het afgelopen jaar braak gelegen. Er lag overal schapenstront, dus het was duidelijk waar het land het afgelopen jaar voor was gebruikt. Nu werd de mest in de grond gewerkt om de groei van de tarwe die over een paar dagen zou worden gezaaid te bevorderen.

‘Ben jij Thomas?’ vroeg ik aan de jongeman.

‘Klopt... net als hij.’ Hij knikte naar zijn vader.

Ik stelde me voor en vertelde wat mijn opdracht was. Ik vroeg hem of hij wist dat Margaret, de dochter van de smid, de dag daarvoor op het kerkhof van Burford was begraven.

‘Zekers.’ Hij sloeg zijn ogen neer en keek naar de geploegde aarde onder zijn voeten. ‘Dat wist ik zeker.’

Thomas Shilton, en ik bedoel dan de jongste van de twee, was een lange vent. Hij was nog maar net uit de groei, maar hij was flink uit de kluiten gewassen. Hij was een halve kop groter dan ik en hij woog waarschijnlijk meer dan Lord Gilbert. Ongeveer twintig jaar lang hard werken en goed eten hadden een man opgeleverd met brede schouders, sterke armen en benen en een rechte rug. De stoppels op zijn kin wezen erop dat hij zich al regelmatig moest scheren. Hij had blond haar dat verschoten was in de zon.

‘Mij is verteld dat jij aan het begin van de zomer langs de Windrush ruzie hebt gemaakt met Margaret.’

‘Daar en ook nog wel op een paar andere plekken,’ antwoordde hij met een sardonische grijns.

‘Had je vaak ruzie met Margaret?’

‘Zekers. ’t Was niet echt moeilijk om het met haar aan de stok te krijgen.’

‘Toch wilde je met haar trouwen, is me verteld.’

‘Dat klopt,’ zei hij zacht.

‘Ze had dus... andere deugden?’

Tom grijnsde schaapachtig en zei toen: ‘Ze was zo’n meningsverschil ook zo weer vergeten.’

‘Ik heb gehoord dat jullie ruzie maakten over een andere man.’

Het leek of Tom daarover moest nadenken, maar omdat ik wist wat de oorzaak van hun onenigheid was, verwachtte ik geen tegenspraak. Hij keek me aan en sloeg toen zijn ogen neer.

‘Over wie maakten jullie ruzie?’

‘Ik ken die vent niet eens,’ antwoordde hij vrij heftig.

‘Hoe kan het dat Margaret... omging met iemand die jij niet zou kennen?’

‘Hij kwam niet van hier.’

‘Waar kwam hij dan vandaan? Uit Burford?’

‘Nee. Ze wilde ’t niet zeggen. Ik denk niet dat-ie uit de buurt kwam.’

‘Er wordt beweerd dat hij van adel was.’

‘Dat zei ze zelf.’

‘Dacht zij echt dat een heer iets zou beginnen met de dochter van een smid?’ vroeg ik.

‘Dat vroeg ik d’r ook,’ antwoordde hij. Hij keek nog steeds naar de grond.

‘En wat zei ze daar op?’

‘Ze lachte me vierkant uit en zei dat ik daar nog weleens achter zou komen.’

‘Hoe kwam je erachter van die andere vent?’

‘Ik had er bij haar op aangedrongen dat ’t huwelijk zou worden aangekondigd. Ze wilde dat nog niet. Rond Sint-Joris veranderde ze ineens van gedachten. Ze zei dat we ’t huwelijk binnenkort zouden aankondigen... maar tegen schuldtijd was ze weer van gedachten veranderd. Misschien had ik te veel bij haar aangedrongen. Ze zei tegen me dat ik niet de enige man was die haar wilde. Dat wist ik ook wel. Maar ik zei tegen haar dat ze niets beters kon krijgen. Ik erf een ossengang van m’n vader en de baljuw van de graaf heeft me nog een tweede ossengang beloofd zodra ik de pacht en de pachtgrond kan betalen.’

‘Hoe reageerde ze daar op?’

‘Lachte me uit en zei dat er ook mannen waren die heel wat meer ossengangen hadden dan ik.’

‘Dus daarom dacht je dat ze het over iemand van adel had.’

‘Niet alleen daarom. Ik zei dat ik niemand kende die meer dan drie ossengangen had. Meer dan dat kun je niet in je eentje bewerken. Ze zei dat er ook mensen waren die niet zelf op ’t land hoefden te werken; die hadden anderen die dat voor hen deden.’

‘En dat was het moment waarop je tot de conclusie kwam dat ze het over een man van adel had?’

‘Juistem. Ik zei tegen d’r dat ze ongelofelijk stom was.’ Hij staarde in de verte, over het ongeploegde deel van de akker. Een vlucht ganzen verdween achter de kale eikentakken van het bos dat achter het land begon. ‘Dat was heel dom van me,’ zuchtte hij.

‘Hoezo?’

‘Margaret hield er niet van om te horen dat ze iets niet kon.’

‘Was dat het moment waarop jullie tegen elkaar begonnen te schreeuwen?’

‘Schreeuwen?’ vroeg hij. Nu verschenen er rimpels in zijn voorhoofd, diepe groeven.

‘Ze konden je aan de overkant van de rivier horen.’

Hij glimlachte weer voor zich uit. ‘Als ze wilde, kon Margaret een keel opzetten en luid en duidelijk zeggen wat ze wilde.’

‘Wanneer heb je Margaret voor het laatst gezien?’

‘Dat was de laatste keer. Ze schreeuwde dat een heer zich altijd aan z’n woord houdt en liep toen langs de rivier naar de smederij.’

‘U bent haar niet achternagegaan?’

‘Nee. Ik ken Margaret goed genoeg om te weten dat ik haar maar beter met rust kon laten. Ze zou binnen een paar dagen wel weer afgekoeld zijn en de dingen helderder zien. Dat dacht ik tenminste.’

‘Maar ze verdween voordat je haar weer sprak?’

‘Juistem. Bijna twee maanden terug.’

‘Ze werd voor het laatst gezien op de dag dat jij een lading haver naar Lord Gilbert Talbot in Bampton bracht.’

‘Dat klopt. De volgende dag kwam ik terug. Stond d’r vader bij ons voor de deur.’

‘Dat was inderdaad ’t geval.’ Thomas’ vader mengde zich nu ook in het gesprek. Hij had de hele tijd zwijgend naast de ossen gestaan. ‘Alard dacht dat ze was weggelopen met Tom, omdat die ook verdwenen was. Ik probeerde ’m uit te leggen wat Tom aan ’t doen was.’

‘Daarna hebt u niets meer van haar vernomen?’

‘Tot ’t moment dat Alard door ’t dorp richting Bampton reed om d’r naar huis te brengen. Hij zei tegen ons dat u haar had gevonden. Ze was vermoord, zei die.’

‘Ja. Een andere verklaring is niet mogelijk.’

‘Waar is ze gevonden?’ vroeg Tom. Hij klemde zijn kaken op elkaar.

Ik vertelde hem alleen dat haar lichaam gevonden was en dat er waarschijnlijk sprake was van moord. De jonge vent keek weer naar zijn voeten – dat waren trouwens ook al van die enorme exemplaren.

‘Heeft Margaret het met jou gehad over mensen die haar niet mochten? Waren er mensen voor wie ze bang was?’

‘Nee. Ze had wel af en toe ruzie met mensen, maar vijanden had ze niet. Niet in Bampton in elk geval.’

‘Jij maakte ruzie met haar en later ging je naar Bampton.’

Toms mond viel open. Ik kon aan hem zien dat het nooit bij hem was opgekomen dat hij verdacht zou worden van de moord op Margaret. Een andere mogelijkheid was dat hij schrok en dat hij nu bang was dat iemand had ontdekt dat hij de dader was. Hij zei dat hij onschuldig was en zijn vader stond voor zijn eerlijkheid in. Thomas legde uit waarom hij met Margaret wilde trouwen: ze was gezond, waarschijnlijk erg vruchtbaar, en in de smederij van haar vader was duidelijk geworden dat ze hard kon werken. Hij noemde zelfs haar uiterlijk. Over liefde had hij het niet, maar dat gevoel is ook van ondergeschikt belang wanneer het gaat om levensbelangrijke dingen als erfgenamen, werk en overleven.

De twee mannen keken me na terwijl ik terugliep naar het dorp en naar Bruce. Thomas Shilton was hoofdverdachte van deze ellendige moord en toch leek hij me niet tot zoiets in staat. Uit zijn manier van praten en zijn hele houding leidde ik af dat hij erg op Margaret gesteld was geweest. En ik zag het ook aan de lege blik in zijn ogen.

Ik weet niet hoe je gezichten of lichaamstaal moet lezen. De dingen die mensen verzwijgen, blijven voor mij een raadsel. Ik ben opgeleid tot chirurgijn en ik houd me bezig met tastbare en zichtbare dingen. Niet met onzichtbare.

De wind was in de loop van de dag aangewakkerd en joeg dikke, grijze wolken langs de horizon. Ik trok mijn mantel dichter om me heen, de wind blies in mijn rug. De kale bomen bewogen heen en weer in de stormwind. Het waren net dansers die op één plek bleven staan, maar toch gracieus bewogen.

Ik reed door het bos waar ik, eerder die dag, de mantel had gevonden. Ik verlangde naar huis; ik wilde het liefst zo snel mogelijk binnen zijn, waar ik geen last zou hebben van de wind en waar ik veilig zou zijn voor de hagel of de sneeuw die waarschijnlijk voor de volgende ochtend nog zou vallen. Maar mijn nieuwsgierigheid was te groot. Ik had nog een uur voor het donker werd. Ik bond Bruce vast aan een jonge boom. Hij keek me treurig aan – hij wilde vast net zo graag als ik deze storm ontvluchten. Ik nam de mantel mee en baande me een weg door het kreupelhout. Ik hoefde maar een paar minuten te zoeken om de plek te vinden waar de mantel had gelegen.

Het woei hier minder hard, de sterkste windvlagen werden gebroken door de takken. Terwijl ik de grond onderzocht en door de bladeren schopte op zoek naar andere kledingstukken, hoorde ik in de verte een doffe klap. En daarna, een paar seconden later, weer een.

Het was vanwege de wind en de dichte begroeiing lastig te zeggen waar het geluid vandaan kwam, maar toen ik eenmaal wist welke kant ik op moest, moest ik me nog een weg banen door het kreupelhout en de geknotte, jonge boompjes.

Ik kwam op een plek met minder begroeiing; de bomen hier waren ouder en stonden verder uit elkaar. Net op dat moment klonk de laatste slag. Ik hoorde takken knappen, het geruis van een vallende boom. Ik had een bijl gehoord die op een boom inhakte – dat betekende dat er houthakkers aan het werk waren in het bos.

Ik liep in de richting van de bijlslagen. De takken werden nu een voor een van de gevelde boom gehakt. Ik trof drie mannen aan die in de namiddagschemer nog aan het werk waren. Een van de drie viel nogal op, omdat hij er totaal anders uitzag dan zijn makkers. Hij had een witte kap op en zelfs bij dit weinige licht trok hij de aandacht. Het was een patiënt van me: de man die ik aan zijn schedel had geopereerd. Ik had gezegd dat hij een week in bed moest blijven liggen en dat hij een maand lang niet mocht werken. En hier was hij dus, nog geen zeven dagen later, hard aan het werk.

Een van de drie mannen stopte even om op zijn bijl te leunen – ongetwijfeld waren ze al de hele dag aan het werk – en kreeg mij in het vizier. Hij zei iets tegen zijn maten en toen hielden ze alle drie op met hakken en keken naar me terwijl ik over de dikke takken van de bomen die eerder die dag waren geveld stapte. Mijn patiënt leek mij als eerste te herkennen – hoewel hij zich onmogelijk iets kon herinneren van zijn ervaringen op mijn operatietafel – en hij nam het woord toen ik op de groep houthakkers afliep.

‘U komt zeker om die twee stuivers, hè?’ vroeg hij.

‘Nee. U hebt nog een week en dan kom ik de wond bekijken en het verband verwisselen. U had tot morgen in bed moeten blijven. Dit’ – ik keek naar de gevallen eik – ‘kan uw dood worden. U bent nog erg zwak en dat zal nog weken zo blijven.’

‘Zekers... dat hebt u gezegd.’ Hij knikte naar zijn collega’s. ‘Maar,’ vervolgde hij, ‘als ik m’n aandeel aan ’t werk niet lever, heb ik straks niks om de winter mee door te komen. Dan sterven mijn vrouw en kinderen van de honger. En ikzelf ook. Dus of ik nu werk of niet, ik loop toch ’t risico om te sterven.’

Ik begreep die man eigenlijk wel. Als ik voor een dergelijke keuze had gestaan, had ik waarschijnlijk hetzelfde gedaan. ‘Hebt u... last van de wond?’ vroeg ik.

‘Tuurlijk,’ zei hij schouderophalend. ‘Zo nu en dan.’

‘Wanneer?’

‘Als ik mijn hoofd naar links of rechts draai – kijk zo – of als ik me buk en naar mijn voeten kijk en daarna weer omhoog kijk… dan heb ik er meestal last van.’

‘Tja, dat is niet vreemd. U hebt geen andere, blijvende klachten?’

‘Zekers... Ik heb volgens mij minder kracht in m’n linkerhand en linkerbeen.’

‘Laat me eens kijken.’ Ik kwam dichterbij en tuurde naar het verband dat ik om zijn hoofd had gewikkeld. De wond leek goed te genezen, er zat maar een klein beetje wondvocht op de stof. ‘Ik moet het verband binnen een week verwisselen.’

‘Dan zal ik ’t geld meenemen,’ mompelde hij.

Ik bedacht hoe deze man er financieel voor stond en ik dacht aan mijn eigen slinkende voorraad haardhout. Toen deed ik een voorstel: binnen een week zou hij mij een stapel haardhout brengen ter waarde van twee stuivers en zo zou hij me het verschuldigde bedrag betalen. Toen we dat waren overeengekomen, vergat ik bijna waar ik voor gekomen was, maar een van de houthakkers keek naar de mantel die ik in mijn linkerhand had en zo kwam ik weer tot mezelf.

Ik liet hun het kledingstuk zien en vroeg of ze iemand met een dergelijke mantel hadden gezien. Ze hadden niks gezien. Ik dacht dat een verklaring wel op zijn plek was, dus ik vertelde hun over mijn ontdekking. Ik vertrok nadat ik had gezegd dat ze naar mij toe moesten komen als ze nog meer kleren vonden. Ik achtte die kans klein. Het lag voor de hand dat ze alles wat ze vonden, zouden dragen of dat ze het zouden verkopen als het boven hun stand was.

Ondanks de invallende duisternis zag ik bij mijn vertrek dat de mannen elkaar veelbetekenend aankeken. Ze wisten dus meer over de blauwe mantel dan ze wilden toegeven.

Toen ik Bruce losmaakte, was het al donker en de hagel striemde mijn rug. Het duurde nog een tijd voor ik het dier op het kasteel had afgeleverd en onderweg was naar Huize Galenus. Ik weet niet meer wat ik die avond heb gegeten. Wat het ook was, het was koud. Ik at, kroop in een koud bed en hoopte dat de houthakkers het beloofde haardhout snel zouden bezorgen.

7

De hagelstenen werden in de loop van de nacht sneeuwvlokken, zware, natte sneeuwvlokken. De noordenwind rammelde ook nog aan de luiken toen het schamele ochtendlicht al door de raamkieren drong. Ik had het hout de vorige ochtend heel netjes opgestapeld in de kachel, maar er gloeide niet één kooltje meer waarmee ik het vuur nieuw leven kon inblazen. Toen ik er eindelijk in geslaagd was het vuur opnieuw aan te maken, had ik niet veel stookhout meer over. Ik hoopte dat de houthakker zijn schuld snel zou inlossen.

In mijn voorraadkast lag een kaaskorst en een restje van het meergranenbrood dat ik twee dagen daarvoor bij de bakker had gekocht. Er stond ook een klein vaatje cider. Dat was mijn middagmaal. Deze eenvoudige kost was voor mij een feestmaal, want honger maakt rauwe bonen zoet en vandaag was het zondag en dan sloeg ik mijn ontbijt altijd over. Naast het bezoeken van de mis las ik die dag bij mijn kleine haardvuur in het Evangelie van Sint Jan. Vanwege het slechte weer was er geen schietwedstrijd waar ik heen kon en ik had geen andere reden om me buiten de deur te wagen. Het was stil in de stad.

Hoe miserabel het weer ook was, de volgende ochtend vroeg moest ik er wel weer opuit. Ik sloeg mijn zware mantel om me heen en liep, met de blauwe mantel over mijn schouder, naar het kasteel. Vooral op zo’n natte, koude, grijze ochtend zou het een vermoeiende tocht worden. Ik was liever bij het vuur blijven zitten. Daar was het lekker warm en daar had ik kunnen wachten op patiënten die me goed betaalden. In plaats daarvan maakte ik de streek onveilig voor Lord Gilbert. Lord Gilbert kon zijn voordeel doen met mijn ontdekkingen, maar zelf had ik er niets aan.

Nee, besloot ik, dat was niet helemaal terecht. Het was Lord Gilbert die mij deze positie en woonruimte had aangeboden en hij vroeg niet veel huur. En hadden niet alle schepselen van God er voordeel van als er recht werd gedaan? Daar was ik van overtuigd!

Ik stond bij de brug over de Shill Brook even stil om daar over na te denken en om te genieten van het natuurschoon. De oevers van de beek waren besneeuwd. Overal zien we schoonheid, zelfs in de koudste, wreedste dingen! Al is het moeilijk om van die schoonheid te genieten als je voeten ijsklompen zijn, als je maag knort en je gebogen gaat onder een zware last. Achter mij liep een oude man de brug over. Hij ging in de richting van de stad en hij droeg een zware last. Blijkbaar wilde hij zaken doen op het marktplein.

Wilfred begroette me met een verbijsterde uitdrukking op zijn gezicht. Dat kwam ongetwijfeld door de prachtige mantel die over mijn schouder hing. John, de kamerheer, werd erbij geroepen en die bracht me naar het solarium. Ik was nog net op tijd. Ik had het enthousiaste geblaf van de honden al gehoord toen ik naar het kasteel liep. Lord Gilbert had gasten en stond op het punt om te gaan jagen. Als hij en zijn vrienden een goede jacht hadden, zou er vanavond hertenvlees op tafel staan.

‘Wat is er, Hugh? Heb je nieuws?’ zei Lord Gilbert tegen me, maar zijn aandacht ging vooral uit naar zijn kamerheer en naar de jachtkleding die hij zou aantrekken.

‘Gister heb ik dit in het bos gevonden.’ Ik hield de mantel omhoog. ‘Kent u iemand die zo’n soort mantel droeg?’

Lord Gilbert keek even over zijn schouder, toen draaide hij zich naar me om en greep de mantel vast. Zijn ogen werden groot. ‘Hoe kom jij hier aan?’ vroeg hij terwijl hij de vieze stof beter bekeek.

Ik vertelde hem over de wroetende zwijnen die de mantel toevallig hadden opgewroet.

‘Die is van Sir Robert,’ zei Lord Gilbert op gedempte toon. ‘Er moet iets met hem zijn gebeurd... Daar waren we al bang voor. Hij zou die mantel nooit zomaar hebben achtergelaten, omdat het warm was. En hij zou de mantel ook nooit zijn kwijtgeraakt op de plek die je zojuist beschreef.’

Ik was het met hem eens, liet hem de kleine snee zien in de voorkant van het kledingstuk en vertelde hem daarna over de houthakkers en over de instructies die ik hun had gegeven.

‘Maar ik heb ook nog ander nieuws, over Margaret... het meisje dat in uw beerput is gevonden.’

‘Aha... Heb je de moordenaar gevonden?’

‘Nee. Nog niet.’ Ik vertelde hem over de gesprekken die ik in Burford had gehad.

‘Hmmm. Het ligt voor de hand dat die vrijer van haar het gedaan heeft,’ gromde Lord Gilbert. ‘Hij had een motief en hij was in de gelegenheid.’

‘Dat is zo,’ gaf ik toe. ‘Maar dat zijn nog geen bewijzen. Niet genoeg om hem aan de galg te brengen.’

‘Misschien niet,’ zei Lord Gilbert, zijn wenkbrauwen fronsend.

‘Als we ons koest houden,’ ging ik verder, ‘duiken er vast nog andere feiten op die nu aan onze aandacht zijn ontsnapt en met die feiten kunnen we dan de aanklacht tegen Thomas Shilton – of een andere verdachte – onderbouwen.’

Lord Gilbert keek me afkeurend aan. ‘Je stelt dus voor dat we helemaal niets doen?’

‘Inderdaad... Voorlopig niet. Ook al zijn er genoeg redenen om Thomas te verdenken, als ik partij ben in een rechtszaak, wil ik goed beslagen ten ijs komen, en niet met zo’n zwakke bewijsvoering.’

‘Denk jij dat die vent schuldig is?’ daagde Lord Gilbert me uit.

‘Ik twijfel. Alles wijst erop dat hij de dader is en niemand anders, maar ik heb hem gesproken en ik geloof nooit dat hij in staat was tot de moord op de dochter van de smid.’

‘Misschien ben je wel te goed van vertrouwen.’

‘Misschien. Maar ik vind dat je beter te goed van vertrouwen kunt zijn dan te wantrouwig.’

‘Hmmm. Misschien wel, ja. Nou ja, je hebt het er goed van afgebracht. Ik vertrouw in deze zaak op jouw oordeel. Maar wat’ – hij hield de mantel omhoog – ‘moeten we hier nu weer mee?’

Ik stelde hem voor mannen het bos in te sturen om de plek waar ik de mantel had gevonden te doorzoeken.

‘Ik ga zelf wel. De jacht kan wachten.’

‘En uw gasten dan?’

‘Die mogen ook mee. Sir John kende Sir Robert... ook al kan ik niet zeggen dat ze vrienden van elkaar waren. Misschien is hij wel blij dat hij mee mag. Het is weer eens wat anders dan een hert achterna zitten.’

Lord Gilbert deelde een paar bevelen uit en die werden prompt uitgevoerd. Even later stonden er vier paarden en twaalf mannen bij het poorthuis te wachten. Ik was blij te zien dat Bruce ook bij de paarden stond. Ik nam aan dat dat betekende dat ik niet hoefde te lopen. Ik ben dan wel niet van adel, maar ik had ook geen zin om me tijdens deze zoektocht bij het gewone volk te voegen en te voet te gaan.

Onder de horigen en pachtboeren die voor deze zoektocht waren opgetrommeld, zag ik Alfred. Hij tikte tegen zijn pet en boog alsof ik een hertog was.

‘Hoe gaat het met je?’ vroeg ik. ‘Alles goed?’

‘O... zekers. Ik doe m’n dagwerk net zo goed als ieder ander. Al ben ik blij dat ik vandaag mag lopen.’ Hij knikte naar de paarden die bij het poorthuis stonden en ongeduldig briesten; hun adem vormde nevelwolken in de koude ochtendlucht. ‘Ik heb nog niet veel zin om paard te rijden.’ Hij grinnikte met de nodige zelfspot.

‘Dat gaat wel over. Het is – hoe lang? – vijf weken terug dat ik je opereerde? Ik denk dat je rond Maria-Lichtmis helemaal hersteld zult zijn.’

‘’t Gaat nu anders al best, hoor. Dat heb ik aan u te danken.’

‘Je moet vooral God danken. Hij heeft mij de bekwaamheid gegeven om je te helpen. Hij is de Heer van de genezing, want wij, simpele chirurgijns, doen alleen ons best, maar je leven ligt in Zijn hand.’

‘Zekers, maar ik dank Hem ook. Elke dag.’

Lady Petronilla en Lady Joan verschenen op de binnenplaats en liepen naar de groep mannen toe. Richard, Lord Gilberts tweejarige zoon, waggelde achter hen aan, samen met zijn min.

‘Master Hugh zal ons de weg wijzen.’ Lord Gilbert knikte naar Bruce.

Het oude paard had gevoeld dat er spanning in de lucht zat en schraapte enthousiast met zijn voorbenen over de binnenplaats.

‘Gaat u ons maar voor, Master Hugh.’

Het lukte me om niet al te onhandig in het zadel te klimmen. Ik raakte er steeds meer aan gewend om hoog op Bruce’ brede rug te zitten. Ik wierp een blik op de vrouwen om te zien of ze naar mij keken. Dat was inderdaad het geval. De mooie Lady Joan knikte naar me. Ik glimlachte, –hopelijk zag ze dat ik meer bedoelde met die glimlach – maar ik ben niet erg goed in dubbelzinnige blikken. Ik heb er ook nog niet veel mee geoefend en je moet er volgens mij ook een beetje voor in de wieg zijn gelegd.

Ik richtte mijn aandacht weer op Bruce en op de open poort. Toen ik naar de poort reed, zag ik vanuit mijn ooghoeken het brede gezicht van Lord Gilbert; hij keek naar mij. Ongetwijfeld had hij gezien dat mijn blik afdwaalde naar Lady Joan. Nou, hij was er ongetwijfeld van op de hoogte dat ik niet de enige was die graag naar Lady Joan keek. Er waren meer mannen die, ook in zijn aanwezigheid, hun ogen niet van haar af konden houden. Ik leidde de groep de poort uit, stak de Shill Brook over en reed naar het noorden, in de richting van Shilton en Burford.

Ik vond het uitgestoelde bos waar Lord Gilbert adelrecht uitoefende en zette de mannen aan het werk. Onze zoektocht werd bemoeilijkt door de laag opgevroren sneeuw die de gevallen bladeren en de bosgrond bedekte. De groep zoekers liep naar het noorden en daarna naar het zuiden en we drongen steeds dieper door in het bos. Toen we verder van de weg raakten, hoorde ik in de verte opnieuw het geluid van doffe bijlslagen. Het klonk steeds harder en hield toen abrupt op.

Lord Gilberts mannen maakten erg veel lawaai; ze struinden door het struikgewas, sloegen de sneeuw en de bladeren uiteen met takken die ze van de geknotte boomstronken hadden gesneden en schreeuwden over en weer naar elkaar telkens als er iets interessants werd gevonden. Ik had het idee dat de houthakkers ons tussen de bijlslagen door hadden gehoord en dat ze besloten hadden hun werk voort te zetten in een ander deel van Lord Gilberts bos.

Het bos werd hier dunner, want we lieten het jonge bos achter ons en kwamen dichter bij het oude bos. Ineens zag ik een glimp van iets wits tegen de grijsbruine achtergrond van dikke eikenstronken. Mijn patiënt, vermoedde ik.

Ik zocht Lord Gilbert op die tussen de speurders liep. Hij was tot zijn knieën doorweekt – net als de rest.

‘Wat is er aan de hand, Hugh? Heb je iets gevonden?’

‘Nee. Luister!’

Lord Gilbert stond stil. Hij stopte met het doorzoeken van een bladerwal waar hij heel beslist in had staan porren met de punt van zijn zwaard.

‘Ik hoor niets,’ antwoordde hij nadat hij even had geluisterd.

‘Dat is het. Hoorde u die houthakkers net nog? Ze zijn inmiddels gestopt met werken.’

Lord Gilbert begreep meteen waar ik heen wilde. ‘Die hebben ons vast en zeker gehoord.’

‘Ongetwijfeld.’

‘Je denkt dat ze misschien meer weten over deze zaak?’

‘Inderdaad... Maar ze weten misschien nog niet goed of het wel verstandig is om het te vertellen. Misschien hebben ze nog meer kleding gevonden en zijn ze bang voor een aanklacht wegens diefstal.’

‘Nou ja, dan hebben ze nu vast en zeker het hazenpad gekozen,’ zei Lord Gilbert schouderophalend.

‘Ik denk van niet. Ik zag dat een van hen ons net nog vanuit het bos in de gaten hield. Als we om dat kreupelbosje daar heen lopen’ – ik wees naar een stuk struikgewas dat een eindje van ons onderzoeksterrein lag – ‘dan lopen we die kerel misschien tegen het lijf. Hij zal ons niet zien aankomen en ons niet horen zolang dat stelletje daar’ – ik knikte naar de groep – ‘zo’n herrie blijft maken.’

Zo gezegd, zo gedaan en een paar minuten laten waren we aan de andere kant van het kreupelbosje. Daar troffen we ons slachtoffer aan. Achter een grote, omgevallen eik zat hij gehurkt en sloeg de zoektocht in het bos aandachtig gade.

‘Ook goeiedag,’ bulderde Lord Gilbert tegen de rug van de kerel en zo kondigde hij onze komst aan. Lord Gilbert was erg goed in bulderen. Dat zijn de meeste mannen van de adel trouwens.

De man sprong op en draaide zich zo snel om dat zijn voeten loskwamen van de grond. Zijn hoofd zou wel flink pijn doen na die beweging, dacht ik, want het was inderdaad mijn patiënt.

‘Hé, het is Gerard, mijn houtvester,’ riep Lord Gilbert. ‘Je ziet dat we druk bezig zijn met zoeken in het bos,’ vervolgde Lord Gilbert heel vriendelijk, alsof hij zich er niet van bewust was dat zijn groet de man bijna een hartaanval had bezorgd. ‘Misschien kunt u ons helpen.’

Lord Gilberts stem klonk bij die laatste woorden net iets anders. De boodschap was duidelijk: Gerard deed er verstandig aan om ons te helpen.

Gerard stond doodstil; hij beefde van kou of van angst, of van allebei. Ik dacht dat hij zich misschien meer zou herinneren als hij minder bang was, dus ik probeerde hem gerust te stellen. ‘Ik heb je zaterdag een mantel laten zien, weet je nog?’ zei ik en wees naar het kledingstuk dat Lord Gilbert in zijn linkerhand had. Lord Gilbert hield zijn zwaard nog altijd in zijn rechterhand. Dat droeg ongetwijfeld bij aan Gerards gevoel van ongemak.

‘Is je sindsdien nog iets te binnen geschoten of zijn er nog andere kledingstukken opgedoken in het bos hier in de buurt?’

‘Nee... geen kleren.’

Ik dacht te weten waar hij op doelde en ik denk dat Lord Gilbert het ook doorhad, want hij keek geamuseerd mijn kant op toen ik weer het woord nam.

‘Wat dan? Wat heb je dan wel gevonden?’

De houthakker keek om zich heen alsof hij een uitweg zocht en weg wilde vluchten, het bos in.

‘Wat dan?’ herhaalde Lord Gilbert. Zijn stem bulderde weer.

‘Een... een dolk, mijn heer.’

‘Een dolk!’ Lord Gilbert dreunde nog harder dan daarvoor en dat zou de hoofdpijn van de houthakker geen goed doen, dacht ik zo. ‘Waarom heb je daar zaterdag niets over gezegd tegen Master Hugh?’

‘Ik heb hem er niet naar gevraagd,’ kwam ik tussenbeide. ‘Ik vroeg of hij kleding had gevonden. En? Hebben jullie kleding gevonden?’ Ik wendde me weer tot Gerard en deed mijn best om mijn stem ook te laten donderen. Maar omdat ik daar geen ervaring mee had, klonk ik lang niet zo indrukwekkend als Lord Gilbert. ‘De waarheid, en nu!’

‘Nee... niks... alleen die dolk maar.’

‘Laat ons eens zien,’ vroeg Lord Gilbert, ‘waar je die dolk hebt gevonden. En waar is dat ding nu?’

De houthakker knikte naar de groep speurders. Ze kwamen steeds dichter bij. ‘In de richting van het uitgestoelde bos.’

‘Laat zien,’ droeg Lord Gilbert hem op.

Gerard keek nog eens om zich heen, draaide zich toen om en ging ons voor naar de speurders en de weg. Lord Gilberts mannen vielen stil. De een na de ander zag ons aankomen; we kwamen aanlopen met een onbekende die een wit verband om zijn hoofd had.

De houtvester beende langs de rij speurders naar een gedeelte dat al doorzocht was; ik zag dat het niet ver was van de plek waar ik de mantel had gevonden. Hij stopte twee keer om te zien waar hij was en daarna liep hij zoekend en speurend rond. Nog een paar bochten en hij stond stil. Tegen die tijd was de hele groep gestopt met zoeken en ze keken toe terwijl wij langs de rand van het geknotte bos heen en weer liepen. Sommige mannen volgden ons alleen met de ogen; anderen kwamen naar ons toe lopen.

‘Hier,’ zei hij ten slotte en wees naar de grond.

‘Weet je het zeker?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Ja. We waren aan ’t snoeien. Daar.’ De houtvester wees naar een stronk waar een half dozijn nieuwe scheuten vanaf was gehaald. ‘We sleepten die takken weg en zagen iets glimmen. ’t Was een dolk. Daar, precies daarzo lag-ie.’

‘En waar is die dolk gebleven?’ Lord Gilbert begon alweer te bulderen.

‘Walter zag ’m als eerste. Die heeft ’m.’

‘Walter? Was dat een van de mannen die jou bij me brachten toen je gewond was?’ vroeg ik.

‘Inderdaad, ’t is m’n zoon.’

‘Was hij net ook hout aan het hakken?’

‘Zekers.’

‘Waar kunnen we hem vinden?’

‘We wisten niet van wie die mantel was... snapt u? We wisten niet dat ’t zo belangrijk was.’ De stem van de houthakker beefde toen hij het zei.

‘Rustig nou maar, man,’ antwoordde Lord Gilbert. ‘Maar die dolk moet ik hebben. Waar is je zoon?’

‘Hij zal wel naar huis zijn.’

‘Naar Alvescot?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Zekers.’

Lord Gilbert wendde zich tot mij. ‘Gerard heeft meer dan eens de hoofdprijs gewonnen bij de zondagse schietwedstrijden. Waarom’ – hij wendde zich weer tot de houtvester – ‘zien we u de laatste tijd niet meer bij de wedstrijden?’

‘M’n ogen... zijn niet zo best meer.’

‘Was dat ook de reden dat u zo dicht naar ons toe sloop? Om beter te kunnen zien wat we hier uitspookten?’ vroeg hij.

‘Zekers.’

‘Hugh, jij en Sir John en zijn schildknaap gaan met me mee naar Alvescot. En de rest’ – hij wendde zich nu tot de mannen die zwijgend om ons heen stonden – ‘blijft hier tot het donker zoeken. Als je iets vindt wat hier niet hoort, neem het dan mee als jullie weer naar huis gaan. En jullie eten vanavond allemaal op het kasteel. John,’ zei hij tegen zijn baljuw, ‘jij bent hier verantwoordelijk voor. Gerard, kom mee.’

Gerard was de enige in onze groep die geen paard bij zich had. Ik bood hem aan bij mij op Bruce te komen zitten, maar dat aanbod sloeg hij af. Het was een taaie vent die hard kon lopen, ook al trok hij met zijn linkerbeen, het been waarover hij had geklaagd. We sneden een stuk af en reden dwars door het bos, dat was uitgedund op de plekken waar Gerard en zijn mannen aan het werk waren geweest. We kwamen uit op een pad en vandaar was het nog maar een klein eindje naar Alvescot.

Het dorp leek verlaten, maar dat was het niet. Toen we langs de eerste hut reden, zag ik dat er een hoekje van een geoliede schapenvacht werd opgetild. Minder dan tien huizen in het gehucht waren bewoond. Alvescot was zwaar getroffen door de pest, dat zag je zo. Er waren evenveel vervallen, onbewoonde huizen als bewoonde en de kerk was erg slecht onderhouden.

Gerard liet ons stilhouden voor een huis dat er bewoond uitzag en hij riep de naam van zijn zoon. Walter moest achter de deur hebben gestaan, want de deur ging meteen open. Bij het afnemende licht herkende ik de man die naar buiten kwam als een van de mannen die Gerard bij me hadden gebracht en buiten Huize Galenus hadden gewacht op de uitslag van de operatie.

‘Die dolk die je in het bos gevonden hebt,’ zei Lord Gilbert zonder verdere inleiding, ‘die wil ik nu hebben.’

Walter keek naar Gerard, die zijn schouders ophaalde en op zijn lip beet, maar bleef zwijgen.

‘Nou, schiet een beetje op, man... We weten al dat je hem hebt,’ gromde Lord Gilbert.

‘Ja, heer.’ Walter boog en trok zich terug in de schemering van de hut.

Ik hoorde hem wat zeggen en daarna hoorde ik de gesmoorde kreet van een vrouw, gevolgd door het geluid van schuivend meubilair. Toen was het stil. Walter verscheen in de deuropening. Hij hield een kleine, met juwelen ingelegde dolk voor zich, in beide handen. Hij hief zijn handen op naar Lord Gilbert, als in een smeekgebed. Ik wilde niet overdreven nieuwsgierig overkomen, dus ik onderdrukte de neiging om over Lord Gilberts schouder naar het wapen te gluren. Maar doordat Bruce een stap of twee opzij deed, ving ik toch een glimp van de dolk op. Lord Gilbert bekeek hem van alle kanten. Het lemmet was niet langer dan acht duim, maar de dolk leek scherp en goed onderhouden. Het gevest was verguld en met juwelen ingelegd. Het waren er niet veel en ze leken ook niet erg groot, maar dat het ingelegd was met edelstenen betekende al dat het het eigendom was van een man van adel.

‘Die is niet van Sir Robert, denk ik,’ zei Lord Gilbert terwijl hij het wapen van alle kanten bekeek. ‘Matig handwerk. En die stenen zijn een beetje armoedig.’

Hij wendde zich tot Walter die voor Lord Gilberts paard als aan de grond genageld stond. Hij hield zijn handen nog altijd opgeheven alsof hij verwachtte dat hij de dolk terug zou krijgen. Dat zou zeker niet gebeuren, al behandelde Lord Gilbert zijn mensen wel eerlijk.

‘Ik neem die dolk mee,’ zei hij tegen de houthakkers. ‘Er zit een luchtje aan deze zaak. Dat ding’ – hij hield de dolk voor mijn neus, zodat Sir John en ik hem beter konden bekijken – ‘moet iets te maken hebben met de mantel van Sir Robert. Maar wat, mag Joost weten. Ik zal je je vondst niet afpakken,’ zei hij en wendde zich daarbij weer tot Walter. ‘Ik zal mijn baljuw sturen met twee shilling. Een redelijk bedrag, lijkt me.’

Walters mond viel open. Hij had waarschijnlijk gedacht dat hij op geen enkele manier baar geld kon krijgen voor die dolk. Het aanbod van Lord Gilbert was een aangename verrassing voor hem, maar het was ook verbijsterend nieuws. Hij stamelde wat dankwoorden.

Lord Gilbert onderbrak hem: ‘En ik zal jullie goed betalen als jullie ooit weer eens wat vinden in het bos... zolang jullie maar onthouden waar jullie het vonden en me onmiddellijk waarschuwen.’

‘Zekers. Dat zullen we zeker doen, heer.’

Ik was er vast van overtuigd dat ze die belofte zouden houden. Wanneer in Alvescot bekend werd hoe gul Lord Gilbert was geweest en hoe gul hij beloofd had te zijn, dan zou iedereen die er de gezondheid voor had het bos uitkammen op zoek naar sporen van Sir Robert en zijn schildknaap.

Een uur later reed ons groepje vanuit westelijke richting naar Kasteel Bampton, terwijl de speurders, die helemaal verkleumd en verregend waren, in groepjes het poorthuis doorliepen. Een paar mannen draaiden zich om om te zien hoe we kwamen aanrijden; op hun gezichten stonden de vermoeidheid en teleurstelling te lezen.

Het vroor en de modder op de binnenplaats van het kasteel was hard geworden. Maar de kou die in de lucht zat, had de bewoners van het kasteel er niet van weerhouden naar buiten te komen om de hongerige zoekers uit te horen. Lady Petronilla en Lady Joan begaven zich onder het gewone volk. Toen Lord Gilberts vrouw hem vroeg hoe het was gegaan, haalde hij de kleine dolk tevoorschijn.

Toen Lord Gilbert het wapen liet zien, zag ik vanuit mijn ooghoek een onverwachte beweging. Mijn aandacht werd erdoor getrokken en ik draaide me om in de richting van die beweging. Het was Lady Joan die mijn aandacht had getrokken. Dat was op zichzelf niet ongewoon, maar nu had ze haar hand voor haar mond geslagen. Haar ogen waren groot, zag ik bij het flakkerende toortslicht. Ik wist op dat moment al, voordat ze ook maar iets had gezegd, dat ze de dolk had herkend.

Lady Joans gezicht stond geschokt en ze snakte naar adem. Ik kon het niet horen vanaf mijn hoge zitplaats op Bruce’ rug, maar de mensen die vlak bij haar stonden, draaiden zich naar haar om, inclusief Lord Gilbert.

‘Ken je die dolk?’ vroeg hij haar.

Lady Joan liep naar haar broer; de mannen maakten ruimte voor haar. ‘Als er een letter in de degenknop staat gegrift, ja, dan ik ken die dolk.’

Lord Gilbert boog zich vanaf zijn paard naar haar over en gaf haar de dolk aan. Ze draaide hem om om de afgeronde punt van de degenknop bij het flakkerende licht van de dichtstbijzijnde toorts beter te kunnen bekijken. Opnieuw snakte ze naar adem en zelfs ik kon dat horen, omdat de mannen inmiddels hun mond hielden en zwijgend stonden te wachten.

‘Welke letter staat er?’ vroeg Lord Gilbert rustig.

‘De G,’ antwoordde Lady Joan. ‘Dit is de dolk van Geoffrey, de schildknaap van Sir Robert. Ik zag hoe die lomperik er zijn tanden mee schoonmaakte na het eten,’ zei ze vol afkeer.

‘Dan hebben we vandaag een laffe moord ontdekt,’ mompelde Lord Gilbert. Hij keek over de hoofden heen en richtte zich tot mij: ‘Master Hugh, komt u morgenochtend naar het kasteel. We hebben heel wat te bespreken.’

8

Ik droeg Bruce over aan de stalmeester en liep over de donkere, opgevroren straten naar Huize Galenus. Toen ik bijna bij de deur was, zag ik dat er iets donkers afstak tegen de witte sneeuw. Eerst dacht ik dat het een hoop vodden was. Ik struikelde er bijna over, want die nacht was er weinig maanlicht en de hoop vodden was bijna onzichtbaar. Maar toen ik dichterbij kwam, bewoog de hoop en uit de vodden kwam een tenger meisje tevoorschijn dat me begroette.

‘U bent de chirurgijn... Master Hugh?’ zei de hoop vodden die tot leven leek te zijn gekomen.

‘Dat ben ik inderdaad. Maar jij weet van mij meer dan ik van jou. Wie ben jij?’

‘Alice, Master Hugh.’

‘En waarom zit je in het donker bij mijn deur? De avondklok zal zo meteen luiden.’

‘Ik kom om u. Het gaat niet best met m’n vader. Hij gleed vanmorgen uit op ’t ijs en kan niet meer opstaan. Hij heeft me hierheen gestuurd; ik moest u gaan halen.’

‘Kom maar even binnen, dan zoek ik mijn spullen bij elkaar. Hoe lang zit je al op mij te wachten?’

‘Sinds de middag, meneer.’

‘Hier, eet dan maar een stuk brood. Ik ben nog wel even bezig.’

Het meisje beet gretig in het meergranenbrood. Ik kon me niet herinneren dat ik haar al eens eerder had gezien. Dat verbaasde me, want er waren niet veel mensen van haar leeftijd of jonger in de stad. Niet voor niets werd de pest die twee jaar geleden had gewoed de ‘kinderpest’ genoemd.

‘Waar is je vader eigenlijk?’ vroeg ik terwijl ik het trekkoord van mijn tas zo strak mogelijk aantrok.

‘In de Weald. Hij is pachtboer en heeft een kwart ossengang van de deken van Exeter.’

Dat verklaarde meteen waarom ik haar niet kende; haar vader pachtte van de bisschop, niet van Lord Gilbert. Een kwart ossengang was net genoeg om een gezin van voedsel te voorzien en er zou misschien nog wat overschieten voor de verkoop, maar alleen als het gezin niet al te groot en het land erg vruchtbaar was.

‘Is je moeder nu bij hem?’ vroeg ik.

‘’k Heb geen moeder meer... Toen ik nog een baby was, kreeg ze de pest.’

Het meisje lepelde haar hele levensverhaal op. Intussen staken we de Shill Brook over, liepen langs de kasteelpoort waar alles nu rustig leek, sloegen daarna linksaf en liepen langs een smal bospaadje richting een groep kleine hutjes. Ik kwam er al snel achter dat ze het enige kind was uit het tweede huwelijk van haar vader; hij was twee keer weduwnaar geworden. Ze had twee oudere halfbroers, die ook in de Weald woonden.

Het meisje duwde de deur van de hut open en ging me voor. Toen ze naar binnen liep, kondigde ze de verlate aankomst van de stadschirurgijn aan.

Ik kon geen hand voor ogen zien. Buiten gaven de sterren nog wat licht, maar er drong geen straaltje licht door het wasdoeken raam. Ik vroeg om licht en na een tijdje in het donker te hebben rondgetast, haalde het meisje een olielamp tevoorschijn die ze aanstak met een kool die op de haardsteen lag te gloeien.

De hut was erg rokerig en die rook was afkomstig van een vuurtje dat bijna was uitgegaan. De vlammen gaven niet veel licht en ik kon mijn patiënt dan ook niet zien. Maar ik hoorde zijn hijgende ademhaling wel in een donkere hoek van de hut. Alles in de hut ging schuil achter een rookgordijn. Boven mijn hoofd zag ik niets, maar ik had het idee dat de dakbedekking in de ventilatieopeningen was gewaaid, zodat de rook nergens heen kon waardoor de kleine hut vol rook stond. Ik wist dat ik na dit bezoek nog urenlang zou stinken naar het smeulende vuur.

Alice legde wat takken op het vuur terwijl ik hoestend in de richting van het bed liep. Gezegend de man die de haard uitvond!

Ik was verbaasd toen ik zag hoe oud de vader van het meisje was. De pijn zorgde er ongetwijfeld ook voor dat zijn gezicht nog gegroefder was dan anders, maar dan nog schatte ik hem minstens zestig jaar oud. Ik vroeg wat er was gebeurd en kwam tot de ontdekking dat ik hem diezelfde ochtend nog de Shill Brook had zien oversteken en naar de leerlooier had zien lopen met een zak dierenhuiden op zijn rug. Ook al was het niet meer dan een halve dag geleden, het leek al bijna een jaar terug. Hij heette Henry, zei hij, Henry atte Bridge. Hij was voor de winkel van de leerlooier op de gladde straatkeien gevallen. Hij was erheen gegaan met drie huiden; hij had een varken geslacht en twee oudere schapen uit zijn kleine kudde. Hij wilde de huiden naar de leerlooier brengen, maar toen hij er bijna was, bezweek hij onder zijn last; hij kon niet meer op zijn benen staan. De leerlooier en zijn leerjongen hadden hem naar huis gebracht waar hij op bed op mij had gewacht. Ik was bang dat hij een been gebroken had. Nee, dat was niet eens mijn grootste angst; een gebroken been kon nog wel genezen. Ik was bang dat hij een heup gebroken had. Ik sloeg de dekens op en begon de rechterheup te betasten, want de man had aangegeven dat hij daar de meeste pijn had. Al snel kon ik een diagnose stellen en ik was er vast van overtuigd dat het de juiste diagnose was. Een gebroken heup! Ik zag er geen heil in om om de hete brij heen te draaien, dus ik vertelde hem zonder omwegen hoe hij ervoor stond.

‘Daar was ik al bang voor,’ zei hij zacht. Hij kuchte twee keer en begon toen weer te praten. ‘Dit gaat me dus mijn leven kosten.’

‘Dat hoeft niet. Maar ik wil het niet mooier maken dan het is. Zelfs jonge mannen die midden in de zomer een heup breken, zijn niet zomaar weer op de been.’

‘Wat gaat u nu doen?’ Hij hoestte weer.

In Parijs had ik gelezen dat er een Italiaanse arts was die dacht dat een patiënt sneller van een dergelijke botbreuk geneest als je het hoofdeinde van het bed van de patiënt hoger zet. Dat zou vooral in de winter kunnen helpen, omdat iemand die niet van bed kwam anders stierf doordat er te veel vocht in de longen achterbleef. Deze arts – ik kan even niet op zijn naam komen – is ervan overtuigd dat het verhogen van het hoofdeinde van het bed de schade aan de longen beperkt.

Ik maakte een kompres van smeerwortelpulp, bracht het aan op de heup en dekte het daarna af met stroken wol. De breuk zat te hoog om een spalk te kunnen zetten; dat was meestal zo bij heupbreuken. Smeerwortel bevordert doorgaans de genezing van botbreuken. In dit geval had ik mijn twijfels, maar baat het niet, dan schaadt het niet. En het gaf de man hoop, omdat er iets voor hem werd gedaan. Ik ben ervan overtuigd dat hoop doet leven; hoop is een goed medicijn voor zieke en gewonde mensen. Ik heb ernstig gewonde mensen zien herstellen terwijl dat onmogelijk leek, omdat ze ervan overtuigd waren dat ze zouden herstellen. En ik heb zieken die hadden kunnen genezen, zien wegkwijnen omdat ze ervan overtuigd waren dat ze niet zouden genezen.

Ik vroeg het meisje om bier, maar dat had ze niet. Ik wilde graag een drankje brouwen waarmee ik de pijn kon verlichten. Ik nam niet de moeite om om wijn te vragen; in een huis waar geen bier was, was vast ook geen wijn.

Ik zei dat ik snel terug was, liep over de bevroren straten naar Huize Galenus en keerde gewapend met een kan bier terug. Het was niet het beste bier; het was verkocht voordat de dorpsproever het had kunnen beoordelen. Maar het was goed genoeg voor een drankje. Alan, de bode, hield me aan toen ik terugliep naar de hut in de Weald, maar toen hij me bij het schemerige sterrenlicht herkende en ik hem vertelde waar ik mee bezig was, wenste hij me nog een goede nacht.

Ik deed gemalen hennepzaad en hennepwortel door het bier. Dit drankje zou de pijn verlichten en de oude man zou er lekker slaperig van worden. Ik zei tegen Alice dat ze de volgende ochtend een paar mannen moest vragen het hoofdeinde van haar vaders bed te verhogen en ik liet haar zien hoe hoog het hoofdeinde ongeveer moest komen. Verder viel er niets meer te doen. Ik beloofde de volgende avond langs te komen met een nieuw drankje en daarna strompelde ik door de kou en het donker naar huis, naar mijn koude bed. Ook al verlangde ik naar een vrouw die mijn bed warm kon houden, toch had ik op dat gebied nog niet veel vooruitgang geboekt.

Voor het ochtendgloren werd ik gewekt door de Angelusklokken, maar ik bleef op bed liggen tot er licht door de ramen viel. Lord Gilbert had gezegd dat ik bij hem langs moest komen, dus kort na zonsopgang was ik al onderweg naar het kasteel. De kamerheer bracht me naar het solarium waar Lord Gilbert, zijn vrouw, Lady Joan en hun gast rond een laaiend haardvuur zaten. Voor het eerst in weken had ik het weer een beetje warm.

Lord Gilbert nodigde me uit om te gaan zitten. Dat deed ik ietwat verlegen, want ik was erg eenvoudig gekleed en mijn mantel zag er niet best uit. Het viel me op dat de zoom was uitgescheurd. Dat was al een paar dagen zo en het leek net of de blik van Lady Joan ook naar die vervelende zoom dwaalde.

‘Ik zou graag willen weten wat u denkt van het feit dat we Sir Roberts mantel hebben gevonden. Wat vindt u daarvan, Master Hugh? Hebt u er na gisteravond uw gedachten nog over laten gaan?’

Ik had inderdaad wel tien verklaringen bedacht voor het feit dat er een mantel én een dolk in het bos waren aangetroffen.

‘Heer, ik heb aan weinig anders gedacht. Omdat we de mantel en de dolk een eindje van de weg hebben gevonden, lijkt het me waarschijnlijk dat Sir Robert en zijn schildknaap het bos in werden gelokt toen ze langs die plek kwamen. Misschien werd er om hulp geroepen en gingen ze daarom van de weg af. Maar ik denk dat er iemand in het bos was die hen van de weg af wilde hebben... op een plek waar niemand zou zien wat er met hen gebeurde.’

Lord Gilbert trok aan zijn kin en knikte instemmend. ‘En de mantel?’ vroeg hij.

‘Toen Sir Robert eenmaal doorhad dat hij in een hinderlaag was gelokt, gooide hij de mantel misschien van zich af om te voorkomen dat hij kapot zou gaan of om meer bewegingsvrijheid te krijgen, zodat hij zich beter kon verdedigen. Ik denk trouwens dat het gevecht niet best afliep. De schildknaap raakte zijn zwaard kwijt, anders was hij niet genoodzaakt geweest zich met een kleine dolk te verdedigen. En in minder dan geen tijd was hij ook zijn dolk kwijt.’

‘En toen het gevecht voorbij was,’ gromde Lord Gilbert, ‘wat toen?’

‘De dood, heer.’

‘Maar waarom? Je kunt iemand toch ook beroven zonder hem te doden?’

‘Dat klopt, maar ik denk niet dat het een beroving was. Je wordt op de weg beroofd, niet in het bos. Ik ben er vast van overtuigd dat dit moord met voorbedachten rade is.’

‘En zijn schildknaap?’

‘Een getuige die uit de weg geruimd moest worden?’ Ik beantwoordde Lord Gilberts vraag met een wedervraag.

‘Dan moeten we nu dus drie moorden oplossen. Wat is er aan de hand in mijn domein?’

Ik kon me helemaal niet vinden in dat ‘we’. Ik vond dat Lord Gilbert al meer dan genoeg van me had gevraagd toen hij me de opdracht gaf één moordenaar op te sporen. Maar ik moet toegeven dat mijn nieuwsgierigheid was gewekt en voordat ik iets tegen Lord Gilbert kon inbrengen, nam Lady Joan het woord.

‘Wat raadt u ons aan, Master Hugh?’ vroeg ze zacht.

Ik kon Lady Joan natuurlijk niet voor het hoofd stoten. Dat zou geen enkele man kunnen, maar dat is iets waar ik beter op een ander moment aandacht aan kan besteden. En inderdaad, ik had al nagedacht over de vraag wat er nu moest gebeuren.

‘Lord Gilbert, u hebt jachthonden.’ Ik vroeg het niet eens, ik wist het. ‘Ik denk dat ze ons goede diensten kunnen bewijzen.’

‘En hoe dan wel?’ vroeg hij.

‘Ik zou graag de kennelopzichter en twee van uw beste honden meenemen, en twee palfreniers, Arthur en Uctred bijvoorbeeld. We laten de honden het bos doorzoeken op de plek waar we gister niets vonden. Ik neem de mantel mee; de lichaamsgeur van Sir Robert zit er waarschijnlijk nog in en een hond kan het spoor misschien volgen.’

‘Je wilt de honden dus naar een graf laten zoeken?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Ja. We moeten ook spaden meenemen.’

‘Logisch. Moordenaars begraven hun slachtoffers vast niet op het kerkhof.’

Ik stond op om te gaan en mijn opdracht uit te voeren, maar voor ik bij de deur was, nam Lady Joan het woord. ‘Master Hugh, u hebt een naaister nodig om uw mantel te maken,’ merkte ze op en ze wees naar de losgeraakte zoom.

‘Zeker,’ stemde Lord Gilbert in, ‘er moet goed voor Master Hugh gezorgd worden, zowel voor zijn lichaam als voor ziel.’ Toen richtte hij zich tot mij: ‘Het is hoog tijd om te trouwen, Hugh... Dan zien je kleren er tenminste netjes uit. Het huwelijk heeft trouwens ook nog andere voordelen.’ Hij grinnikte en vanuit mijn ooghoeken zag ik Lady Petronilla blozen.

‘Ik ben te druk met het opsporen van misdadigers. Ik heb geen tijd om ook nog op zoek te gaan naar een vrouw.’

Lord Gilbert lachte weer. ‘Je hoeft het anders niet ver te zoeken; er zijn vrouwen genoeg hier in de buurt en ongetwijfeld ook een heel stel in Oxford die zich maar wat graag in je armen zouden werpen als jij hen laat merken dat je beschikbaar bent.’

Dit hoorde ik voor het eerst. Ik had weinig belangstelling voor de laatste dorpsroddels, maar blijkbaar werd Lord Gilbert, of zijn vrouw, op de hoogte gehouden van alles wat er in Bampton werd rondgekletst.

‘Moet ik een briefje op mijn rug spelden?’

‘Dat hoeft nu ook weer niet.’ Lady Petronilla nam nu het woord; ze keek op van haar borduurwerk. ‘Een glimlach op het juiste moment zegt al genoeg. Jij komt erg serieus en zakelijk over.’

‘Dat komt vast door de zware plichten die mijn heer mij oplegt,’ antwoordde ik.

‘Dat kan kloppen,’ was Lord Gilbert het met me eens. ‘En dat spijt me. Maar ik heb niemand anders die dit voor me kan opknappen. Ik zal John naar de kennelopzichter sturen en Arthur en Uctred de opdracht geven met je mee te gaan.’

‘En ik,’ verklaarde Lady Joan, ‘zal eens kijken of ik ergens naald en draad heb. Dan verstel ik je mantel, terwijl John de kennelopzichter waarschuwt. Dan struikel je tijdens je zoektocht tenminste niet over die zoom.’

Sir John, de gast van Lord Gilbert, had ons gesprek zwijgend aangehoord, maar bij dit aanbod van Lady Joan fronste hij. Toen had ik ineens door waarom hij hier was. Nog zo’n vent die naar de hand van Lady Joan dong! Als het om mensen gaat, ben ik geen scherp opmerker, maar toch dacht ik dat Sir Johns zaak er niet best voor stond als hij inderdaad van plan was de mooie Joan het hof te maken.

Lady Joan liep de kamer uit om naald en draad te halen en toen ze terugkwam, vroeg ze me om mijn mantel. Ze was erg handig met naald en draad – ongetwijfeld had ze van jongs af aan geborduurd – en de zoom was dan ook in een mum van tijd versteld. Toen de mantel weer gemaakt was, stond ze op, hield me de mantel voor en vroeg me hem aan te trekken. Ze hield de mouwen voor me op en sloeg me de mantel om. Daarna plooide ze hem met haar zachte vingers om mijn schouders. Door de lagen stof heen voelde ik mijn huid branden en toen ze even later naar me glimlachte, stond ook mijn hart in vuur en vlam.

‘Zo. We willen niet hebben dat onze chirurgijn er slordig bij loopt. Dat zou niet goed zijn voor onze naam.’

Ik ging naar buiten en liep naar de kennelopzichter die al op de binnenplaats stond te wachten. De honden wisten niet waar ze aan toe waren. Bij de jacht was altijd een grote groep honden nodig; twee was wel erg weinig. Toch wilden ze maar wat graag op pad en ze trokken enthousiast aan de lijn. Het spijt me dat ik me belangrijker voelde dan de rest toen we vertrokken, maar ja, ik reed op Bruce en de rest moest lopen.

Het oude paard wist de weg zo langzamerhand wel. Hij liep zelf de kerkzicht in en sloeg vlak na de Kerk van St. Beornwald af naar het noorden. Hij verliet zelfs de weg en liep uit zichzelf naar de boom waar ik hem de vorige dag had vastgebonden.

Uctred en Arthur hadden de dag daarvoor ook deelgenomen aan de zoektocht, dus die hadden geen uitleg nodig over het doel van onze tocht. Ik vertelde de kennelopzichter wat we eerder hadden ontdekt en liet de honden aan de mantel ruiken.

De kennelopzichter maakte de honden los en riep: ‘Zoek!’

Arthur en Uctred volgden ons met een spade over de schouder.

Een zwak zonnetje, dat nauwelijks door de mist heen drong, scheen op de sneeuw die al een beetje begon te smelten. De honden zwierven overal heen en de opzichter moest ze meer dan eens tot de orde roepen.

Een uur verstreek en uit niets bleek dat de honden een spoor hadden gevonden. Ik stond in het zonnetje tegen een van de olmen geleund die het uitgestoelde bos omzoomden en ik dommelde een beetje weg, toen ik bijna honderd stappen verderop eerst één en daarna twee honden hoorde blaffen. Boven dat lawaai uit hoorde ik de opzichter iets roepen. Ik liep het struikgewas in en Arthur en Uctred volgden me. Toen we aankwamen, had de opzichter de honden aan de lijn gelegd en waren ze weer rustig. De honden waren koppig en alert; al hun aandacht was gericht op de kleine, open plek waar ze tijdens hun zoektocht waren geweest. Er stond een dichte haag van geknotte, jonge bomen om die open plek heen zodat we ons door het struikgewas moesten worstelen om er te komen. De zoom van mijn mantel bleef aan een tak hangen en scheurde, maar niet op de plek waar Lady Joan hem had versteld. Ik besloot die scheur te maken voordat Lady Joan hem zou zien en zich zou verbazen over mijn slordigheid.

Ik gebaarde naar Arthur en Uctred dat ze konden beginnen met hun werk. Ze schraapten de sneeuw en de bladeren weg en begonnen te graven. Ik trok met mijn hiel vier sporen over de open plek en droeg hun op langs die sporen te graven. De grond was bedekt geweest met afgevallen bladeren en sneeuw en was nog niet echt bevroren. Ik kon me niet voorstellen dat moordenaars de tijd namen om hun slachtoffers erg diep te begraven, dus ik droeg de mannen op sleuven te graven die kniediep waren en niet dieper.

Uctred was halverwege de tweede sleuf toen een van de honden begon te grommen. Zijn nekharen gingen recht overeind staan. Het begon erop te lijken dat het Uctreds lot was om lijken op te graven, want een paar scheppen later stuitte hij met zijn schop op iets wat onder in de sleuf lag. Dat was op zich niets bijzonders, want hij en Arthur hadden allebei al gemerkt dat het een heel karwei was om door de boomwortels heen te graven. Maar toen hij de schop deze keer uit de grond trok, zat er een stukje linnen aan het uiteinde van de schop. Ik zei tegen Arthur dat hij moest stoppen met graven en dat hij Uctred moest gaan helpen. Binnen een half uur lagen er twee halfvergane lijken in het ondiepe, open graf onder de grijze hemel. De honden waren niet meer stil te krijgen, dus ik droeg de opzichter op ze mee te nemen en bij de weg op ons te wachten.

Ik zei tegen Uctred die vlak naast me stond en net als ik in het graf staarde: ‘Jij hebt Sir Robert op het kasteel gezien toen hij daar een bezoek bracht. Is dit hem?’

‘Ik zou ’t echt niet weten, hoor. Ze zijn te ver heen, snappie...’

Ik kon begrijpen dat hij het vervelend vond om naar die lijken te kijken. ‘Had Sir Robert blond haar?’ vroeg ik hem.

‘Zekers, dat klopt.’ Uctred knikte instemmend.

Het weghalen van de lijken zou nog een hele klus zijn en daar hadden we een wagen bij nodig. Ik vroeg of Arthur hier wilde blijven om het graf te bewaken terwijl ik samen met Uctred naar Lord Gilbert zou gaan om hem te vertellen wat we hadden gevonden. De mannen keken elkaar schaapachtig aan en op Arthurs gezicht stond ontzetting te lezen. De gedachte alleen al dat hij in zijn eentje een tijd in dit eenzame bos zou achterblijven om de wacht te houden bij twee opgegraven lijken! Misschien dwaalden hun zielen hier wel rond en zonnen ze op wraak omdat iemand het had gewaagd hun graf te verstoren…

Dus stuurde ik hen samen op pad. Ze moesten Lord Gilbert verslag uitbrengen van onze ontdekking en om assistentie vragen. Tijdens mijn wake bij het graf had ik de gelegenheid de lichamen te onderzoeken. Het vlees was bijna helemaal vergaan, maar de kleren waren nog heel, ook al zagen ze er niet uit. Het graf was vrij ondiep, maar toch was het diep genoeg; het was niet ontdekt en opgegraven door een of ander roofdier. Een van de doden – de grootste van de twee – had blond haar, de ander had donker haar. Allebei hadden ze een tuniek aan van fijn linnen dat ooit wit was geweest, maar nu onder de grondvlekken zat. Er zaten vast ook bloedvlekken op. Ik zag een paar lelijke scheuren zitten en het leek net of er om die scheuren donkere plekken zaten. De schildknaap had ongetwijfeld ook een mantel, al was die waarschijnlijk lang niet zo mooi geweest als die van Sir Robert. Maar van die mantel was geen spoor te bekennen in het graf. Ik vroeg me af waar het ding gebleven was.

Ik had Arthur en Uctred op het hart gedrukt dat ze zich moesten haasten. Dat hadden ze blijkbaar heel serieus genomen. Je zou verwachten dat de tijd kroop als je in een doodstil bos op de koude, natte grond zat met als enig gezelschap twee lijken, maar ik had niet het idee dat de tijd langzaam ging. Ik wist al snel dat de palfreniers hun opdracht in minder dan geen tijd hadden uitgevoerd, want ik hoorde stemmen op de weg. Arthur kwam als eerste de open plek op, Lord Gilbert volgde hem op de voet.

‘Je hebt Sir Robert gevonden?’ vroeg hij.

‘Ik ben bang van wel.’

Lord Gilberts blik viel op het gat voor hem. Hij knielde neer en tuurde in de kuil. De winterkou had het ontbindingsproces vertraagd, dus hij rook geen lijkgeur toen hij bukte om de lichamen te bekijken. Hij bleef een tijdlang stokstijf staan en ik begon bang te worden dat hij erg van de kaart was van onze vondst.

Lord Gilbert had echter wel meer meegemaakt in zijn leven. Hij had gezien hoe mannen vielen in de strijd; sommigen van de gevallenen waren vrienden van hem geweest, anderen waren zelfs familieleden, dus hij was niet zo snel meer uit het lood geslagen.

Hij kwam langzaam overeind en zei: ‘’t Is Sir Robert. Geen twijfel mogelijk. En zijn schildknaap. Dat joch was tenger en donker.’

Lord Gilbert gaf de opdracht de lichamen op te graven en hij beval dat ze naar Huize Galenus moesten worden overgebracht zodat ik ze kon onderzoeken. Ik had hier graag iets tegen ingebracht, als ik iets redelijks had kunnen bedenken. Tijdens de terugrit naar Bampton bedacht ik heel wat redelijke bezwaren, maar toen was het al te laat.

Toen we samen in de richting van de stad reden, verklaarde Lord Gilbert zich nader: ‘Jij bent onze deskundige op het gebied van botten en lijken. Deze keer is het niet nodig de lijken te identificeren. Je moet mij en de jury van de lijkschouwer alles vertellen wat je te weten kunt komen over de doodsoorzaak, zoals je ook gedaan hebt bij dat meisje in de beerput.’

Ik had dat allemaal allang uitgedokterd en overwoog dat tegen Lord Gilbert te zeggen, maar ik wist niet zeker of hij wel tevreden zou zijn met een conclusie die gebaseerd was op zo’n vluchtig onderzoek.

Hij vervolgde: ‘Als we weten hoe ze om het leven kwamen, dan wordt misschien ook duidelijk waarom ze zijn gedood. Al betwijfel ik dat. En misschien komen we dan ook te weten wie het heeft gedaan.’

Ik was het met hem eens dat dat inderdaad tot de mogelijkheden behoorde, maar ik betwijfelde of ik ook daadwerkelijk iets zou ontdekken over het hoe en wat van deze dubbele moord. We namen afscheid bij Huize Galenus. De baljuw, die achter ons aan reed, nam Bruce bij de teugels en voerde hem mee. Daarna brouwde ik nog een bier- en hennepdrankje voor Henry atte Bridge.

Ik trof Henry aan zoals ik hem de avond daarvoor had achtergelaten. Niet dat ik enig verschil had verwacht. Het fletse middaglicht schemerde door het enige raam dat de rokerige hut rijk was. Er smeulde een vuurtje, dus het was een beetje warmer en heel erg rokerig in de hut. Ik zag dat het bed waar mijn patiënt op lag nog steeds met vier poten horizontaal op de grond stond.

‘Kon je niemand vinden om het bed hoger te zetten?’ vroeg ik aan het meisje en mijn stem klonk scherper dan de bedoeling was.

Ze begon te huilen.

‘Nee. ’k Vroeg het aan m’n broers. Die wilden niet komen. Te druk met ’t werk op ’t land, zeiden ze.’

Dat was vreemd. Het zou maar een paar minuten kosten om het hoofdeinde van het bed van hun vader hoger te zetten en het zou op geen enkele manier hun dagwerk in de weg staan. Hier is sprake van een familievete, dacht ik, hier is meer aan de hand.

‘Goed. Dan til ik hem wel op. Help me eerst eens even om hem overeind te houden zodat hij zijn drankje kan drinken.’

Henry atte Bridge kreunde toen we hem optilden, maar het bier dronk hij zonder mopperen op.

‘Heb je afgelopen nacht een beetje kunnen slapen?’ vroeg ik hem.

‘Zekers... de pijn kwam tegen de ochtend pas terug. Ik lag te wachten tot u terugkwam om nog zo’n drankje te brengen.’

‘Stuur je dochter morgen na het luiden van de Angelusklokken bij me langs. Ik zal zorgen dat er dan een drankje klaarstaat voor die dag.’

Ik liep over het pad terug naar het kasteel en daarna volgde ik de molenweg naar de beek. Op de oever vond ik twee platte, ronde stenen die ongeveer even groot waren. Ik pakte ze op – mijn vingers waren nat en ijskoud – en keerde ermee terug naar de hut. Ik legde ze op de aangestampte, aarden vloer, één aan elke kant van het hoofdeinde en ik zei tegen Alice dat zij ze op hun plaats moest leggen terwijl ik het bed optilde. Ik herinnerde het meisje eraan dat ze de volgende ochtend naar Huize Galenus moest komen voor een drankje. Daarna vertrok ik. Het begon al te schemeren. De wagen met de twee lijken stond voor mijn huis en er stond een half dozijn verkleumde, ongeduldige mannen naast de wagen te wachten.

Op mijn onderzoekstafel lagen opnieuw menselijke overblijfsels. De hof achter Huize Galenus was besloten, dus ik droeg de mannen op om de lijken daarheen te brengen. De tafel was lang genoeg voor de schildknaap, maar Sir Roberts hoofd en voeten hingen over de rand. Maar daar zou hij vast niet mee zitten.

9

Het had zo z’n voordelen om tegenover de kerk te wonen, maar dat ik elke ochtend voor dag en dauw gewekt werd door de Angelusklokken was niet bepaald een voordeel en omdat ik toch niets zou ontdekken als ik de lijken nu, nu het nog niet licht was, zou onderzoeken, bleef ik nog twee uur op bed liggen. Als ik geweten had wie er voor de deur stond te wachten, dan was ik vast niet zo lui geweest…

Later die ochtend stommelde ik de trap af en stak een olielampje aan. Dat lamplicht had ik nodig, want er viel maar weinig licht door het raam aan de oostkant van het huis. Voordat ik een snee roggebrood kon afsnijden voor mijn ontbijt, hoorde ik een zacht geklop op de deur. Ik deed open en zag Alice staan; ze was warm aangekleed tegen de kou, maar stond toch te bibberen. Ik nodigde haar binnen en vroeg hoe lang ze daar al had staan wachten.

‘Sinds het luiden van de Angelusklok, meneer,’ antwoordde ze.

‘Gaat het slechter met je vader?’

‘Niet veel slechter, hoor. Maar het drankje dat u ’m gister gaf, is uitgewerkt. Hij moet nog zo’n drankje hebben. U zei zelf dat ik langs moest komen.’

Ik ging meteen aan de slag en maakte een brouwsel van gestampte hennepzaden en -wortels en ik voegde wat gekneusde sla toe voor het evenwicht. Daarna schonk ik het mengsel in een kroes bier.

Het meisje keek een tijdlang zwijgend toe terwijl ik aan het werk was en nam daarna het woord. ‘Hij overleeft ’t niet, hè?’ vroeg ze zacht. Het was geen vraag.

Het was niet de eerste keer dat me tijdens mijn werk een vraag werd gesteld waar ik geen antwoord op wist. Moest ik open kaart spelen en alle hoop wegnemen? Of moest ik proberen de hoop juist aan te wakkeren bij dit kind, ook als ik wist dat hoop het enige was wat ons nog restte? Er was te veel wat de genezing van Henry atte Bridge in de weg stond: zijn leeftijd, de winterkou en het ergste van alles was nog wel de ongezonde lucht in zijn hut. Hij zou het nooit overleven.

Ik zweeg en dacht even na voordat ik het meisje antwoord gaf en in gedachten zette ik alles nog eens op een rijtje. Maar dat ik aarzelde, zei al genoeg.

‘Ik dacht al van niet,’ zei ze rustig. Ik keerde me naar haar om. Daar stond het meisje; ze rilde nog van de kou. Ik zag dat er een traan over haar wang kroop. ‘Wat moet er nu van mij terechtkomen?’

‘Je hebt je familie nog. Je broers wonen in de Weald, toch? Een van hen zal je vast wel in huis opnemen.’

‘Nee,’ fluisterde ze, ‘die willen niet nog meer kostgangers in huis. En mij zeker niet!’

Het meisje had niet veel aanmoediging nodig; ik hoefde nog maar een paar vragen te stellen en ze deed haar hele levensverhaal al uit de doeken. Henry atte Bridges eerste vrouw stierf twintig jaar terug. Zijn zoons waren kwaad toen hij zes jaar later met een weduwe uit de stad trouwde. Dat was de moeder van Alice. Ze waren bang dat er nog een zoon geboren zou worden die na Henry’s dood aanspraak zou maken op de kleine erfenis. Toen er uit dat huwelijk een dochter geboren werd, hadden ze geen reden meer om bang te zijn, maar toen was er al te veel gebeurd binnen de familie. Toen Alice’ moeder overleed, hoefden ze helemaal niet meer bang te zijn voor concurrentie bij de erfenis. Dit had ervoor kunnen zorgen dat de zoons zich wat vriendelijker opstelden, maar dat gebeurde niet. En toen sloeg de pest weer toe. Er was aan de andere kant van het graafschap braakland beschikbaar tegen een lage cijnspachtsom en pacht. Het kleine boerenbedrijf van Henry atte Bridge kon twee of drie maal zo groot worden als er pachters waren die van aanpakken wisten. Maar de vader en zijn zoons bleven vreemden voor elkaar.

Ik stuurde het meisje met het drankje naar haar vader terug en gaf haar ook het stuk roggebrood mee dat ik overhad. Ik had nog een ander brood, van haver- en roggemeel, en in de kast lag zelfs nog een derde brood, van rogge- en tarwemeel. Ik was bang dat er weinig te eten was in hun hut en ik had meer dan genoeg. Ik moet toegeven dat, toen ik haar nakeek, de gedachte bij me opkwam dat dit meisje ooit zou uitgroeien tot een mooie, jonge vrouw. Ze had een knap gezicht, een goed figuur en haar ogen en haren glansden.

Nu kon ik mijn weerzinwekkende plicht niet langer voor me uit schuiven. Ik deed de achterdeur open en liep naar de tafel waarop de lijken lagen. Bij daglicht kwam ik er al snel achter wat de doodsoorzaak was geweest. Ik had het niet gezien toen ze nog in het graf lagen, omdat ze een beetje gebogen in de grond hadden gelegen en vannacht, toen ze op mijn onderzoekstafel lagen, was het te donker geweest. Maar nu het dag was, was het overduidelijk te zien. In beide tunieken zat een scheur. Daar was het lemmet door de stof heen gegaan. De steekwond had niet onmiddellijk tot de dood geleid, maar hij zat wel zo dicht bij het hart dat je niet lang meer te leven had met zo’n wond. Ik onderzocht de beide lichamen, maar kon geen beurs vinden. Ook hadden ze geen ringen of kettingen om. Ze waren bestolen nadat ze waren gedood, maar ik vroeg me af of dat het enige motief was geweest voor de moord.

Hubert Shillside riep de volgende dag de jury bijeen en ik vertelde wat ik had ontdekt. Dit was moord met voorbedachten rade. De moordenaars hadden geen zin gehad om het goud en het zilver ook te begraven, maar naar mijn mening was dat niet de reden dat Sir Robert en zijn schildknaap waren vermoord. De jury kwam bijeen in het kerkschip, net als die keer dat ik hun de botten van Margaret Smith had voorgelegd. Na mijn verhaal trokken ze zich even terug in het portaal om zich te beraden. Ze keerden terug met de uitspraak dat er een moord was begaan.

De rechter zond de juryleden heen en Lord Gilbert zond de rechter heen. Maar mij stuurde hij niet weg.

‘Ik weet,’ begon hij terwijl we over het kerhof liepen, ‘dat het de taak van een drossaard is om uit te zoeken wat Sir Robert is overkomen.’

‘En dat geldt ook voor het opsporen van de moordenaar van Margaret Smith.’ Ik kon het niet laten hem daar aan te herinneren.

‘Inderdaad.’

Hij viel even stil en intussen wandelden we over het pad dat tussen de graven door liep. De graven waren hoger dan het pad. Hoe hoog, vroeg ik me af, zullen deze graven nog worden? En zal mijn lichaam hier op een dag ook liggen?

Opnieuw nam Lord Gilbert het woord; hij leidde mijn gedachten af van dat lugubere vooruitzicht. ‘Voordat ik naar Goodrich vertrek, moet ik een nieuwe drossaard aanstellen. Zeg eens – ik vraag het je in alle eerlijkheid – vind jij mijn baljuw, John Holcutt, geschikt?’

Dat vond ik niet, maar ik wilde graag tactvol blijven. Het is alleen niet gemakkelijk om op een beleefde manier kritiek te hebben op iemand anders. Opnieuw zei mijn aarzeling genoeg.

‘Ik ben het met je eens,’ verbrak Lord Gilbert de stilte. ‘John is een uitstekende boer en hij beheert de rekeningen goed. Mijn pachters hebben hem drie jaar terug verkozen voor dit werk. Hij zou de taak van drossaard niet aankunnen, maar ik behandel hem vriendelijker en milder dan een ander, vanwege zijn talenten.’

‘Het lijkt mij een heel bekwaam iemand voor het beheer van uw landgoed,’ was ik het met hem eens.

‘Zeker, zeker. Maar om hem de zware taak van een drossaard op te leggen? Ik vrees dat ik hem dan zou overvragen. En ik vind dat een drossaard van hogere komaf hoort te zijn; een drossaard hoort geen pachtboer of horige te zijn. De jongste zoon van een ridder of iemand van lagere adel, dat zou wel kunnen.’

Lord Gilbert trok tijdens het praten weer aan zijn kin. Ik reageerde niet, want ik was bang voor dat waar hij op aanstuurde.

‘Kort en goed, Hugh, ik zou het fijn vinden als jij de taak van drossaard op je nam.’ Ondanks mijn opgeheven hand en onuitgesproken afwijzing, die hij vast en zeker voelde aankomen, vervolgde hij: ‘Nee… nee… laat me uitpraten. Jij hebt nu al een aantal taken van een drossaard op je genomen. Je spoort bijvoorbeeld de misdadigers in mijn domein op. De mensen in de stad hebben respect voor je omdat je hen helpt. Dat werk kun je blijven doen. John vindt het niet erg prettig om baljuw te zijn en dat maakt hem nu juist zo’n geschikte baljuw. Hij zal het mij niet kwalijk nemen als ik hem passeer nu ik op zoek ben naar een drossaard. Integendeel, ik denk zelfs dat hij opgelucht is.’

‘Maar ik weet bijna niets van uw landgoed. Hoe moet ik dan leidinggeven?’ bracht ik er tegen in.

‘Je bent op een landgoed opgegroeid, dus je hebt gezien hoe je vader het deed. Wat vond je: deed hij het goed?’

‘Jazeker.’

‘Doe dan gewoon wat je hem hebt zien doen. Dan ben ik tevreden. Je kunt het opzicht over de weiden en de akkers zonder problemen aan John overlaten. En de pachtboeren hier nemen verstandige besluiten tijdens de verordening. Mijn rentmeester zal het herenhof voorzitten. Je hoeft alleen de besluiten van de verordening en het herenhof te bekrachtigen.’

‘En ik moet de pacht innen en toezien op het weekwerk. Ik zal de meest gehate man van heel Bampton zijn.’

‘Misschien wel, ja. Maar als jij de gebroken arm van een kind gezet hebt, is het niet waarschijnlijk dat zijn vader je de zes hectare weekwerk op mijn domein zal weigeren.’

‘Ik zou het niet prettig vinden om de geneeskunde te gebruiken om iemand te dwingen zijn plicht te doen.’

‘Het is zijn plicht, of je hem nu helpt of niet,’ antwoordde Lord Gilbert. ‘Ik heb liever dat een drossaard mijn horigen en pachters kan overreden om hun plicht te doen, dan dat hij hen moet dwingen. En ik zal je goed belonen. Dertig shilling per jaar... Nee, tweeëndertig. En je komt natuurlijk op het kasteel wonen. Je zult aan mijn tafel eten en een kamer krijgen, die een eind bij de hal vandaan ligt.’

Toen ik hier niet meteen op inging, vervolgde Lord Gilbert: ‘Goed, je wilt dus stevig onderhandelen. Ik zie dat je berekend bent op deze taak. Je krijgt Bruce ook nog van me en als je hem niet wilt, kun je een paard uitzoeken in de paardenstallen. Je kunt elk paard krijgen dat je maar wilt, op mijn dexter en de telgangers van Lady Petronilla en Lady Joan na. En je krijgt een bontmantel.’ De winter stond voor de deur en Lord Gilbert zag dat mijn mantel versleten en de zoom alweer gescheurd was. ‘Je krijgt voer voor Bruce uit mijn stal en jaarlijks krijg je twee duiten voor het kerstoffer.’

Toen ik ook op dit gulle gebaar niet onmiddellijk reageerde, legde Lord Gilbert mijn aarzeling opnieuw uit als een vraag om meer. ‘Goed dan... vijfendertig shilling per jaar, maar geen duit meer. Dat is het maximum.’

‘U bent gul genoeg,’ antwoordde ik. ‘Daar zit het hem niet in. Ik vraag me gewoon af of ik wel berekend ben op die taak.’

‘Ik kan dat volgens mij beter beoordelen dan jij. Doe het één jaar. Als een van ons denkt dat deze overeenkomst niet werkt, dan stoppen we er volgend jaar met Sint-Michael mee. Je kunt dan weer aan de slag als chirurgijn. Tot die tijd zal ik Huize Galenus voor je vrijhouden.’

Met de nodige twijfels aanvaardde ik mijn aanstelling.

‘Mooi, mooi. En vertel me nu eens wat je gaat doen om die moordenaars van Sir Robert op te sporen.’

‘Ik ben de kluts helemaal kwijt,’ zei ik in alle eerlijkheid. ‘Maar ik denk dat er twee dingen moeten gebeuren. Ik ga langs op zijn riddergoed in Northleech om erachter te komen wie zijn vrienden en wie zijn vijanden waren.’

‘En het tweede is?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Die schildknaap had geen mantel aan. Maar de zoektocht in het bos heeft niks opgeleverd.’

‘Ik kan je niet helemaal volgen,’ bekende Lord Gilbert.

‘Waar is die mantel gebleven? Hij is niet in het bos, anders hadden de houthakkers hem wel gevonden, denk ik. Hij lag niet in het graf en hij had hem ook niet aan.’

‘Je denkt dat hij gestolen is, net als de beurs van Sir Robert?’ peinsde Lord Gilbert.

‘Dat denk ik zeker. Weet u nog wat die schildknaap aanhad?’ vroeg ik.

Aan Lord Gilberts antwoord had ik helemaal niets. Hij kon zich wel de gang van een goed paard herinneren of de vachttekening van een jachthond, maar wat voor mantel iemand had gedragen, dat vergat hij even snel als de preken van zijn kapelaan. Nou ja, als hij ouder werd, zou de jicht hem er wel aan herinneren dat hij een sterfelijk mens was en dan zou hij vast wel beter naar die preken gaan luisteren. Maar hij zou nooit enige belangstelling voor wol of zijde hebben, tenzij een mooie vrouw het droeg. In dat opzicht lijken we trouwens erg op elkaar.

Lord Gilbert zei: ‘Ga met me mee naar het kasteel. De vrouwen weten het vast wel en dan breng ik hen meteen op de hoogte van je nieuwe aanstelling.’

De vrouwen wisten het inderdaad. De mantel van de schildknaap was groen geweest, niet helgroen maar een beetje bleekgroen. Het was geen afleggertje van een rijkere heer geweest, want de mantel was van eenvoudige snit en hij was niet overdadig versierd.

‘Ik wil jullie trouwens voorstellen aan mijn nieuwe drossaard,’ kondigde Lord Gilbert aan toen de dames de mantel hadden omschreven.

Ik herinner me niet goed meer wat er daarna gezegd werd; als ik in de buurt van Lady Joan was, werkte mijn geheugen niet zo goed meer. Maar het kwam erop neer dat ze me allebei het beste wensten en ze maakten plannen om de kamer, waar ik in elk geval de komende tien maanden zou wonen, opnieuw in te richten. De vrouwen lieten ons daarna alleen.

‘Hoe ver ligt Northleech van Burford?’ vroeg ik aan Lord Gilbert.

‘Ehm… zo’n twaalf mijl, misschien vijftien.’

‘Te veel voor Bruce om in één dag te rijden, denk ik.’

‘Klopt,’ zei Lord Gilbert. ‘Je zult in de herberg van Burford moeten overnachten.’

Twee of drie keer overnachten in een van ongedierte vergeven dorpsherberg was geen prettig vooruitzicht, maar ik kon alleen op deze manier te weten komen wat ik wilde weten.

‘Sir Geoffrey Mallory is de vader van Sir Robert,’ vervolgde Lord Gilbert. ‘Wanneer je hem spreekt, zeg dan tegen hem dat ik binnen nu en twee weken naar Goodrich vertrek. Ik neem de lichamen mee zodat die daar begraven kunnen worden.’

‘Lady Joan en Lady Petronilla zullen tijdens die reis de aanwezigheid van twee lijken vast niet op prijs stellen,’ merkte ik op.

‘Lady Joan,’ antwoordde Lord Gilbert met een knorrige uitdrukking op zijn gezicht, ‘stelde Sir Roberts gezelschap tijdens zijn leven niet op prijs, dus ik denk niet dat zij er veel moeite mee zal hebben.’

‘O... Ik dacht...’

‘Jij en de meesten, denk ik. Ik dacht het ook... maar ze moest hem niet.’

‘Is uw zus erg kieskeurig?’ vroeg ik.

‘Ha! Je kunt erg tactisch zijn als dat nodig is, Master Hugh. Ik zie dat ik een goeie drossaard heb aangesteld. Ja, kieskeurig, dat is wel een goede omschrijving van Lady Joan. En, het spijt me dat ik het moet zeggen, Sir Roberts reputatie was hem al vooruitgesneld.’

‘Wat voor reputatie had hij dan?’ vroeg ik, want ik wist niets van de man, behalve hoe hij was gestorven.

‘Er wordt beweerd dat geen vrouw of meisje veilig voor hem was als ze zich binnen zijn handbereik bevond.’

‘Maar u wilde dat Joan met hem trouwde,’ bracht ik ertegen in.

‘Misschien was hij wel veranderd. Als Joan een man niet op het rechte pad kan houden, wie dan wel?’ verzuchtte hij.

‘Er is een spreekwoord dat zegt dat een vrouw trouwt in de hoop dat haar man zal veranderen, maar dat doet hij niet en dat een man trouwt in de hoop dat zijn vrouw niet zal veranderen, maar dat doet ze wel,’ merkte ik op.

Die woorden maakten dat Lord Gilbert opnieuw aan zijn kin begon te trekken. ‘Hmmm... Ja ja... Nou ja, misschien is dat wel waar.’

‘En nu dingt Sir John naar haar hand?’ vroeg ik.

‘Dingt of dong, ik weet het niet. Ik ben niet op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Ik heb tegen mijn zus gezegd dat ze binnenkort een besluit moet nemen. Ze zal niet altijd zo mooi blijven als ze nu is en ik wil niet de verantwoordelijkheid hebben voor een oude vrijster.’

‘Dus zelfs trouwen met iemand als Sir Robert is volgens u beter dan een oude vrijster worden?’

‘Dat is juist, Master Hugh, dat is helemaal juist.’

Toen ik terugkeerde naar Huize Galenus stonden er twee mensen voor de deur: een jonge vent en een man met een stapel hout. De man herkende ik meteen; het was een van de houthakkers. Mijn patiënt, die een schedelbreuk had gehad, had zijn schuld afbetaald met een grote stapel armdikke, houten palen die ik nu niet meer nodig had. Maar ik kende wel iemand anders die het hout goed kon gebruiken. Ik droeg de man op een deel van het hout naar de hut van Henry atte Bridge te brengen. Ik zou een bediende van het kasteel sturen om de rest te halen. De gedachte dat ik drossaard was, begon me hoe langer hoe meer te bevallen, want ik kon als ik dat wilde anderen opdrachten geven.

De jongeman aan mijn deur was een onbekende voor me; ik nam aan dat hij was gekomen om mijn hulp in te roepen. Hij vroeg of ik Master Hugh was, de chirurgijn, dus dan begrijp je misschien waarom ik me vergiste. Hij stelde zich voor en vertelde waarvoor hij kwam: hij heette Ralph en kwam uit Burford en hij had een bericht van Edith Church. Ze had pas iets nieuws ontdekt en misschien had ik er iets aan. Met alle genoegen zou ik hem wat geld geven voor de moeite die hij had gedaan om mij dit nieuws te brengen. Tenminste, dat had Edith tegen hem gezegd. Ik gaf hem drie duiten, een bedrag waar hij overduidelijk niet tevreden mee was. Maar ik mocht dan binnenkort een welgesteld man zijn, nu was mijn beurs nog niet zo goed gevuld. En ik geef toe dat ik het altijd moeilijk heb gevonden afscheid te nemen van de soberheid die ik me in mijn studententijd had aangewend.

De volgende ochtend stond ik voor dag en dauw op en brouwde een half dozijn hennepdrankjes voor Alice die aan mijn deur stond te wachten toen de laatste slagen van de Angelusklokken wegstierven. Ik ging op weg naar het kasteel om Bruce te halen, dus we liepen samen op. Ze praatte me de oren van het hoofd en zei steeds weer hoe blij ze was met het hout dat ik had laten bezorgen. Ze vertelde ook dat haar vader me erg dankbaar was. Ik wist dat ik als arts weinig voor hem kon betekenen en ik verwachtte ook geen beloning, behalve wat dankbaarheid.

Ik vroeg hoe het met haar vader ging. Ze probeerde positief te blijven, maar ondanks dat het nog schemerig was, zag ik dat haar wangen nat waren. Ze wist net zo goed als ik dat haar vader binnenkort voor Gods troon zou staan. Hij had een lang leven gehad en de dood overviel hem niet. Het meisje treurde volgens mij meer om zichzelf dan om haar vader. Ze zei dat hij een vroom mens was die zijn best had gedaan om haar het onderscheid tussen goed en kwaad te leren en dat hij haar altijd op het hart had gedrukt om als een goed christen te leven. Zijn toekomst zag er rooskleurig uit, maar de hare niet.

Toen ik rechtsaf ging, zond ik een stil gebed op voor dit kind. Ik liep de binnenplaats van het kasteel op en zij ging naar links, naar de hut van haar vader.

De ochtendlucht was scherp en prikkelend. Toen ik op Bruce’ rug in noordelijke richting reed, kwam er een zwak zonnetje net boven de kale bomen uit. De berijpte takken schitterden in dat licht. Het was een prachtige ochtend voor zo’n tocht te paard en ik had er vast van genoten als mijn voeten en vingers geen ijsklompen waren geweest.

Toen ik door Shilton reed, zag ik Thomas. Hij was aan het werk in de hof van zijn vader en ik stak mijn hand op als groet. Hij reageerde niet, maar keek me met een kille blik na. Daarna ging hij weer aan het werk; hij spitte de grond om met een houten spa.

Edith was achter haar huis bezig; ze voerde de kippen. Ze groette me vrolijk en wees op haar linkervoet. ‘Ik ken weer net zo goed lopen als vroeger,’ verklaarde ze en ze kwam zo lichtvoetig op me aflopen dat niemand geloofd zou hebben dat ze de vijftig al voorbij was. Het was echt een wonderbaarlijke genezing, want ik had haar teen nog maar vijf dagen daarvoor behandeld.

‘De jongen die je gisteren stuurde, zei dat je nieuws voor me had.’

‘O… zeker. ’t Is beter als u binnenkomt,’ zei ze en ze keek om zich heen alsof ze bang was dat iemand haar in de gaten hield. Ze zakte neer op een kruk en gebaarde naar me dat ik op de bank kon plaatsnemen.

‘Twee dagen terug, op dinsdag was ’t, ging ik eieren halen bij Emma, de vrouw van de kuiper. Ze woont helemaal aan de schapenstraat. We maakten ’n praatje en toen ik naar huis ging, zag ik Matilda atte Water – ze heeft een krotje en een hofje langs de rivier – een weduwe, ze is een beetje raar in d’r hoofd.’

‘O?’

‘Ja. Ze praat tegen zichzelf en zo en zwerft ’s nachts over straat. ’s Winters niet zo vaak, dat snapt u ook wel, maar de bode treft ’r met de regelmaat van de klok rond middernacht op straat aan als ’t begin zomer is. Ik zeg steeds tegen d’r dat ze dat niet moet doen… De mensen zullen d’r nog voor een heks aanzien. Maar ze neemt niks van me aan.’

‘Waar leeft ze van?’ vroeg ik.

‘De priester geeft ’r armengeld en de mensen geven haar zo nu en dan wat brood. Ik geef d’r een ei als ik overheb. En ze verbouwt kolen en knollen in haar hof, wanneer die tenminste niet onder water staat.’

Ik geloofde niet dat ik helemaal uit Bampton was gekomen om te luisteren naar de nachtelijke uitstapjes van een of andere gestoorde weduwe. Maar ik was er al achter dat het weinig zin had om Edith op te jagen. Het enige wat ik kon doen, was zo nu en dan ‘O!’ of ‘Ah!’ roepen en om de zoveel tijd een vraag stellen om haar aan de praat te houden.

‘Matilda was tegen zichzelf aan ’t kletsen toen we voorbij kwamen. Ze hield nauwelijks in om me effetjes gedag te zeggen. We zijn even oud, snapt u? Samen opgegroeid, tegelijk kinderen gekregen… allebei onze man verloren.’

‘En toen?’ hielp ik haar weer op weg, want Ediths gedachten dwaalden alweer af naar vroeger.

‘De laatste tijd loopt ze de mensen meestal gewoon voorbij. Ze staat niet stil voor ’n praatje. Ze loopt gewoon door. Maar dinsdag stond ze ineens stil en pakte me bij de arm. Ze keek me recht in de ogen en zei: “’t Is niet goed, zoals die jongelui met mekaar praten, rond middernacht.” “Hoezo?” vroeg ik. “Op ’t kerkhof,” zei ze toen. “Wij spraken toen we jong waren toch nooit rond middernacht op ’t kerkhof af.” Ik was verbaasd,’ ging Edith verder. ‘Wie had ze op ’t kerkhof gezien? Ik wilde weten wat ’r aan de hand was, dus ik vroeg haar wie ze op ’t kerkhof had gezien.’

‘Wie was het?’ vroeg ik, maar ik dacht dat ik het antwoord wel wist.

‘Het was Margaret Smith.’

‘Maar het was rond middernacht. Hoe wist die vrouw dan wie het was?’

‘Ze hoorde ze aan de andere kant van de muur met mekaar praten. Ze herkende Margarets stem.’

‘Maar ze kon haar dus niet zien?’

‘O, jawel. Ze zei dat ze door ’t hek sloop en Margaret bij ’t maanlicht zag staan.’

‘Met wie was ze daar?’

‘Met Thomas Shilton.’

‘Heeft die vriendin van je ook gezegd wanneer dat gebeurde? Het moet al een aardig tijdje terug zijn. Zou ze het zich nog goed herinneren, ook al is het lang geleden?’

‘Vast wel. ’t Was ergens rond Pinksteren.’

‘Waar kan ik die vriendin van je vinden? Ik zou hier graag eens met haar over praten.’

‘Ik zal je d’r heen brengen. Een vreemde jaagt ze meteen van het erf af.’

Edith ging me voor naar de hoofdstraat en sloeg een paar passen voor de rivier, vlak voor de brug, rechtsaf. We liepen over een smal weggetje dat hier en daar bijna onder water stond. Bij springvloed stond het paadje waarschijnlijk helemaal onder water. Ik volgde Edith langs een vervallen aanlegsteiger en daarna liepen we langs de smederij die we aan de overkant van de rivier zagen liggen. Ik kon het ritmische geluid van Alards hamer horen. We waren bijna ter hoogte van de molen toen ik achter de rietpluimen een vervallen hut zag opdoemen. Er kringelde rook onder de dakpunten uit en door het halfvergane dak dat al jaren niet was onderhouden.

‘Wacht hier op me,’ droeg ze me op en ze liep in haar eentje nog een eindje verder. ‘Matilda... Tildy... Ik ben ’t, Edith. Kom je naar buiten?’ riep ze.

De verzakte deur ging een paar centimeter open en een ongewassen gezicht gluurde door de kier. ‘Hoe is ’t ermee, Tildy? Er is hier iemand die je graag effetjes wil spreken.’

‘Ik wil niemand spreken,’ antwoordde een ijle, schorre stem.

‘Tildy, Master Hugh is chirurgijn – ’n dokter. Ik dacht dat-ie je misschien kon helpen met die rug van je. Daar heb je toch zo’n ongemak van?’

De deur ging langzaam een klein stukje verder open. Ik stond zwijgend achter Edith; ik was bang, want ik voelde dat alles wat ik deed of zei ervoor kon zorgen dat de deur weer dicht zou gaan. Matilda zou zich bij het minste of geringste terugtrekken als een schuwe ree in het bos.

Edith gebaarde dat ik haar moest volgen. De gebogen figuur die ik vaag in de deuropening had zien staan, verdween weer in de donkere, rokerige hut. Het duurde even voor mijn ogen gewend waren aan de duisternis en de prikkelende rook. Toen ik eindelijk iets kon zien, zag ik dat we nergens konden gaan zitten. Het enige meubelstuk, al was dat een groot woord, was een laag ledikant waarop een hoop lompen lag en dat het breekbare, gebochelde vrouwtje dat voor me stond als bed en bank gebruikte.

‘Kom es hier, Tildy. Laat Master Hugh eens effetjes naar je kijken.’

De vrouw deed wat haar was opgedragen, maar ze hield me heel de tijd nauwlettend in het oog. Ze liep gebogen en leunde op een stok die het gewicht van haar bovenlichaam droeg. Haar rug was zo krom dat haar bovenlichaam bijna in een horizontale positie stond. Ik had wel meer oude mensen gezien die zo gebocheld waren en meestal waren dat oude vrouwen. Ik had geen flauw idee hoe het kwam en geen enkele arts van wie ik wat heb gelezen, maakt melding van die kwaal. Omdat ik niet wist waardoor die vergroeiing veroorzaakt werd, was ik ook niet in staat deze kromgegroeide vrouw te helpen. Ik zei dat eerlijk tegen de beide vrouwen. Ze leken niet verbaasd en waren ook niet van streek door dit nieuws, want om je de waarheid te zeggen worden wij, artsen, met de regelmaat van de klok geconfronteerd met ongeneeslijke ziektes. En dat wisten die twee vrouwen ook.

Ik wachtte tot Edith verder ging. Een al te abrupte overgang van Matilda’s kwaal naar de nachtelijke gebeurtenissen op het kerkhof zou waarschijnlijk de achterdocht wekken van deze vrouw die toch al voortdurend op haar hoede was.

Edith pakte het gelukkig heel tactisch aan. ‘Ben je de afgelopen tijd nog op ’t kerkhof geweest?’ vroeg ze.

‘Tuurlijk,’ antwoordde de gebochelde vrouw. ‘Ik ga d’r bijna elke dag heen en ’t heeft de laatste tijd niet geregend of gesneeuwd.’

‘Ik dacht dat ik je vaker te zien zou krijgen,’ antwoordde Edith en er klonk verbazing door in haar stem.

‘O, ik ga altijd na de avondklok. ’k Wil het liefst alleen zijn, snap je... Omdat ik met m’n Ralph wil praten en als er mensen in de buurt zijn die me horen praten, dan denken ze natuurlijk dat ik gek ben.’

Ik ging ervan uit dat Ralph Matilda’s overleden echtgenoot was en dat hij op het kerkhof rustte tot Onze-Lieve-Heer hem weer tot leven zou wekken.

‘Zie je daar nog weleens vrijende stelletjes?’ vroeg Edith rustig.

‘Nee. En die ik toen zag, waren echt niet aan ’t vrijen. Ruziemaken, dat deden ze.’

‘Soms maken verliefde mensen ruzie,’ zei ik.

Matilda keek naar me op, alsof ze zich erover verbaasde dat ik er nog steeds was. ‘Zekers. Dat weet ik ook wel, hoor. Maar niet zoals dat stel dat ik op ’t kerkhof hoorde.’

‘Waarom niet?’ vroeg ik.

‘D’r zou niks geregeld worden. Dat zei die vent tenminste. Hij klonk niet echt als ’n vrijer, volgens mij.’

‘Je kon hun gesprek dus volgen?’

‘Ja, voor ’t grootste deel wel. Ze fluisterden, maar hun stemmen klonken ontzettend kwaad.’

‘Wat zei dat meisje daarna?’ vroeg ik.

‘O, ze was heel erg van streek. Zei telkens en telkens weer dat-ie haar had beloofd dat-ie voor d’r zou zorgen als er een kind van zou komen. Ze zei dat ze ’t ’m nog moeilijk zou maken.’

‘En wat zei die vent daar op?’

‘Hij lachte d’r vierkant uit, echt waar, ik verzin het niet. Verder zei-ie niks; hij lachte alleen maar.’

‘En toen? Waren ze toen uitgepraat?’

‘Nee. Margaret sprong op een boomstronk en zei dat ze ’t tegen d’r vader zou zeggen. Hij was smid, riep ze, en hij kon een piek maken die zij dwars door ’t zwarte hart van die vent zou steken. En d’r vader zou het nog doen ook, als-ie had geweten wat die vent haar had beloofd.’

‘En toen?’ vroeg ik.

‘Die vent liep weg; hij lachte nog altijd. Ineens stond-ie stil en zei tegen d’r dat zij en haar vader er allebei spijt van zouden krijgen als ze iets zouden ondernemen. Daarna liep-ie weg. Ik moest me achter de muur verstoppen. Margaret bleef op ’t kerkhof; ze zat te huilen.’

‘Bleef ze daar nog lang?’

‘Ik weet ’t niet. Ik ging naar huis. Ik kon niet met Ralph praten na alles wat er gebeurd was.’

‘Nee, dat begrijp ik. En je weet zeker dat het Margaret Smith was?’

‘Ja, ik zag d’r heel duidelijk. Het maanlicht viel op haar gezicht.’

‘En die vent? Zag je die ook?’

‘O... ’t was Thomas Shilton.’

‘Je zag hem dus ook?’

‘Niet zo goed als Margaret, maar het was ’m! Lang. Blond haar. Ik zou ’m zo herkennen. ’t Zou gek zijn als ’t niet zo was, want ik was erbij toen-ie geboren werd.’

Dat verbaasde me en ik keek door de rookwaas naar Edith. ‘Twintig jaar terug was Matilda vroedvrouw hier en ze was bij de meeste bevallingen,’ legde ze uit.

Ik richtte me weer tot Matilda. ‘Je weet dat Margaret vermoord werd, een paar dagen nadat je die ruzie hebt gehoord?’

‘Ik weet ‘t. Ik wist het eerst niet, maar Edith vertelde ’t me. De mensen zeggen niet veel tegen me en ik vraag ze niks. Ik wil dat ze me met rust laten. Maar ik vond ’t toch gek.’

‘Wat was er gek?’ vroeg ik.

‘Na die avond zag ik d’r niet meer bij de smederij aan de overkant. Anders zag ik die meid altijd wel.’

Ik bedankte de vrouwen voor hun hulp en gaf hun allebei een stuiver. Waarschijnlijk had Matilda in de afgelopen jaren niet meer dan een paar duiten in handen gehad, dus ik voelde me erg gul. Ik gaf mezelf later op mijn kop omdat ik mijn zojuist verworven rijkdom had verkwanseld voordat ik die goed en wel bezat, maar de uitdrukking op Matilda’s gerimpelde gezicht zorgde ervoor dat ik dat offer toch met vreugde bracht. Ik besloot dat ik op de terugweg nog eens langs zou gaan bij Thomas Shilton, maar eerst moest ik bij de herberg onderdak regelen. De dag erna zou ik verder reizen naar Northleech.

Ik vond de herberg. Ik kreeg er droog brood, vlees dat vol kraakbeen zat, waterig bier en een smerig bed. Ik kon de slaap niet vatten, want ik deelde mijn kamer met twee mannen die de hele nacht zo hard lagen te snurken dat het wel leek of er buiten twee honden om een bot vochten.

10

De volgende dag reed ik voor de noen Northleech binnen. Sir Geoffrey Mallory nam het nieuws van de dood van zijn zoon gelaten op. Hij had nog drie zoons, dus het verlies van een van zijn zoons was misschien minder pijnlijk voor hem dan voor een vader die maar één erfgenaam had. En hij had vijf maanden lang de tijd gehad om zich erop voor te bereiden dat zijn vermiste kind misschien niet meer in leven was.

Ik zei tegen hem dat Lord Gilbert het lichaam van Sir Robert zou komen brengen. Sir Geoffrey knikte en stelde toen een vraag die ik al verwacht had: ‘Hoe is hij eigenlijk om het leven gekomen?’

Met de nodige fijngevoeligheid deed ik uit de doeken wat ik te weten gekomen was over de dood van Sir Robert en hoe Lord Gilbert en ik over de zaak dachten. ‘Had hij vijanden?’ zo besloot ik mijn verhaal. ‘Waren er misschien mensen die hem dood wensten?’

Sir Geoffrey grinnikte. Dat was niet echt de reactie die ik had verwacht, ook al had ik van Lord Gilbert het nodige gehoord over Sir Roberts levenswandel. Ik zweeg en wachtte op een verklaring van Sir Geoffrey. Die snapte vast wel dat ik meer wilde weten.

‘Robert had veel vrienden. Hij had iets ongewoon innemends. Maar hij had ook veel vijanden. Ik denk dat er heel wat echtgenoten in de verre, verre omtrek zijn die erg blij zijn dat hem iets is overkomen. En ook heel wat vaders.’

‘Was Sir Robert erg op vrouwelijk gezelschap gesteld?’ vroeg ik.

‘Dat was hij zeker,’ grinnikte de man. ‘Ik heb hem gewaarschuwd dat hij op een dag nog eens de verkeerde vrouw het hof zou maken, maar wie luistert er nu naar zijn vader? Vooral als het hierover gaat?’

‘U denkt dat hij… ehm… een dame het hof probeerde te maken en dat dat tot zijn dood heeft geleid?’

‘Dat vermoed ik, ja. Maar het hoeft niet per se een dame geweest te zijn, hoor.’

Ik vroeg hem om namen van boze vaders of bedrogen echtgenoten, maar die wilde Sir Geoffrey niet geven. Hij wilde geen namen geven van mannen die misschien gegriefd waren door zijn zoon. ‘Ik heb hem gewaarschuwd,’ was het enige wat hij zei. En meer kreeg ik er niet uit. Hij meende te weten wat er met zijn zoon was gebeurd en waarom, en hij leek totaal geen wrok te voelen jegens degene die zijn zoon om het leven had gebracht.

Ik ging naar de herberg van Northleech en bereidde me voor op weer een lange, doorwaakte, rumoerige nacht. Het eten in deze herberg was beter dan het eten in Burford, dus als ik slecht sliep, kwam dat in elk geval niet door een lege maag.

De volgende ochtend vertrok ik rond zonsopgang richting Burford en richting huis. Toen Bruce over het lege marktplein langs de kerk liep, zag ik dat de vicaris buiten bezig was. De man een paar vragen stellen, dat kon vast geen kwaad, dacht ik. Ik haalde de teugels aan en riep de man die aan de andere kant van het kerkhof liep en net het kerkportaal wilde binnengaan. Hij stond stil en wachtte me onder de boog op, terwijl ik Bruce vastbond bij de poort en naar hem toe liep.

Ik stelde me als chirurgijn uit Bampton voor, want ik wist niet goed wanneer ik op meer medewerking kon rekenen: wanneer ik me voorstelde als drossaard of als chirurgijn.

De vicaris was lang; hij had een hoekig gezicht en was op de kou gekleed. Hij tuurde naar me langs een indrukwekkend grote neus die hij in de lucht stak alsof hij wilde zeggen dat chirurgijns niet op zijn achting hoefden te rekenen. Mezelf voorstellen als drossaard was dus toch beter geweest.

Ik vroeg of hij Sir Robert kende. Hij knikte. Een man van weinig woorden, begreep ik. Ik vroeg of ik hem wat vragen mocht stellen over de man in kwestie. Hij knikte opnieuw en haalde zijn schouders op, alsof hij wilde zeggen: ‘Als jij dat echt nodig vindt.’

In het portaal stonden aan weerskanten stenen banken. Ik stelde voor dat we daar gingen zitten. Hij trok zijn mantel dichter om zich heen en nam plaats. Zwijgend. Toen ik tegenover hem zat, voelde ik hoe koud de stenen waren; de kou drong onmiddellijk door mijn mantel heen. Nou ja, we zaten in elk geval uit de wind.

De vicaris knikte nog een keer toen ik hem vertelde dat het lichaam van Sir Robert was gevonden. Die priester is vast erg populair, dacht ik. Ik kon me niet voorstellen dat hij langer dan een minuut achter elkaar kon preken.

‘Kent u iemand die Sir Robert zo haatte dat hij hem om het leven zou willen brengen?’ vroeg ik.

‘Daar ken ik er genoeg van.’ Hé, dat was een verrassing: die priester kon toch praten.

‘Kunt u mij vertellen wie dat waren?’

‘Nee.’

‘Vanwege het biechtgeheim?’

‘Klopt, ja.’

‘Ik heb begrepen dat sommige mensen… Sir Robert erg graag mochten. Het was niet moeilijk om van hem te houden.’

‘En voor anderen was het helemaal niet moeilijk om hem te haten,’ antwoordde de vicaris somber.

‘Dan verbaast het u zeker niet als ik u vertel dat hij vermoord is?’

‘Het verbaast me eerder dat het niet al veel eerder is gebeurd.’ De man werd bijna spraakzaam.

‘O?’ Dat ‘O?’ had uitstekend gewerkt bij Matilda atte Water, dus ik besloot het ook eens bij de vicaris van Northleech te proberen. Bij hem had het niet zo veel resultaat als bij Matilda, maar wel zo veel dat ik besloot om mensen in het vervolg vaker op die manier aan de praat te krijgen.

‘Wat hebt u er eigenlijk mee te maken?’ vroeg de vicaris. Het was een neutrale vraag; hij was gewoon nieuwsgierig.

Ik legde voor de zoveelste keer uit dat Lord Gilbert Talbot mij had opgedragen deze zaak tot op de bodem uit te zoeken.

Nadat ik hem had verteld over mijn opdracht zei de vicaris zacht: ‘Moordenaars moeten worden terechtgesteld.’

‘Ook als ze een slecht mens hebben vermoord?’ vroeg ik.

‘Zelfs dan,’ zuchtte hij. ‘Het is aan God om de daden van de mens te beoordelen, hetzij goed, hetzij kwaad.’

‘Dan hoeven wij de moordenaar van Sir Robert toch niet gerechtelijk te vervolgen?’ antwoordde ik.

De vicaris glimlachte flauwtjes. ‘Aha, u hebt het trivium gevolgd en u brengt een interessante kwestie ter sprake. Rechtspraak moet er zijn, anders zouden de mensen niet meer veilig zijn voor elkaar.’

‘Zeker, zeker,’ gaf ik toe.

‘En dus is het de heilige plicht van de koning om de wet te handhaven onder het volk. Dat recht heeft hij als koning en dat is ook zijn plicht. Dat zegt de heilige Schrift.’

Nu was het mijn beurt om instemmend te knikken.

‘Maar de mens mag het recht niet in eigen hand nemen,’ vervolgde hij.

‘En wat als een koning niet rechtspreekt?’

De vicaris zweeg even. ‘Opnieuw stelt u een goede vraag,’ zei hij ten slotte. ‘Zijn we een koning die zich slecht gedraagt desondanks geen koninklijke trouw verschuldigd? Iedereen die denkt van niet, vindt eigenlijk dat God een fout heeft gemaakt toen Hij die vorst aanstelde.’

‘Stelt God vorsten aan,’ daagde ik hem uit, ‘of doen de voorgaande koning en koningin dat?’

‘God weet alles en Hij kent iedereen,’ antwoordde de vicaris. Hij praatte zo zacht dat zijn stem nauwelijks hoorbaar was boven de wind die door het portaal floot.

‘Hij weet alles,’ was ik het met hem eens. ‘Maar betekent dat ook dat Hij verantwoordelijk is voor alles, zelfs voor de daden van slechte koningen en bisschoppen of andere mensen die niet gehoorzaam zijn aan Zijn wetten?’

De vicaris trok zijn wenkbrauwen op bij die woorden, maar liet zich niet afschrikken. ‘Job zou zeggen van niet.’

‘Klopt. We moeten God niet de schuld geven wanneer mensen slechte dingen doen en Zijn wet met voeten treden.’

Nu was het de beurt van de vicaris om instemmend te knikken. Zo’n grote eensgezinsheid te vinden op zo’n koude plek – het was bijna hartverwarmend.

‘Wat eist God van ons?’ vroeg de vicaris. En hij beantwoordde meteen zijn eigen vraag door de woorden van de profeet aan te halen: ‘Recht doen, gerechtigheid betrachten en ootmoedig wandelen met God.’

Deze vicaris was niet zo ongeletterd als de meeste andere priesters. ‘Micha,’ zei ik.

Hij trok zijn wenkbrauwen weer op. In combinatie met die neus was dat een indrukwekkend gezicht. ‘U kent de Schriften?’ vroeg hij.

Ik legde hem uit dat ik in Oxford had gestudeerd. Normaal verzwijg ik dat liever, omdat ik bang ben dat gewone dorpspriesters me dat niet in dank zullen afnemen. De meesten van hen hebben namelijk helemaal niet gestudeerd. Ze hebben het vak geleerd van een andere, oudere priester die net zo ongeschoold was als zij. Deze vicaris zuchtte diep en zei dat hij het fijn had gevonden als hij een trimester of twee aan de universiteit had kunnen studeren. Hij benijdde me, maar hij was niet jaloers.

We hadden een boeiend gesprek over allerlei filosofische vraagstukken, maar ik had er voor mijn onderzoek niets aan. Ik moet zeggen dat ik filosofen ook niet helemaal vertrouw. Filosofen hebben al zo veel dwaze dingen gezegd dat het moeilijk voor hen wordt om nog iets origineels te verzinnen. Ik bracht het gesprek dus weer op Sir Roberts voortijdige dood.

‘Sir Geoffrey gaf me reden om te denken dat Sir Robert veel vijanden had gemaakt met zijn… ongewenste intimiteiten bij adellijke dames.’

‘Het waren niet allemaal adellijke dames en die intimiteiten waren vaak erg gewenst.’

Nu was het weer mijn beurt om begrijpend te knikken. Mensen die ons in de verte zagen zitten, dachten misschien wel dat we twee raven waren die in de grond pikten.

Toen de vicaris zweeg, nam ik het woord: ‘Hij maakte dus ook boerendeernes het hof?’

‘Klopt.’

‘Uit het domein van zijn vader?’

‘Dat klopt.’

‘Maar u vertelt me niet wie dat waren?’

‘Dat kan ik niet doen. Mijn biechtgeheim…’

Ik knikte weer eens. ‘Die meisjes,’ zo besloot ik, ‘waren dus zo dom om te denken dat hij meer wilde dan een beetje vrijen.’

‘Zo dom waren ze zeker,’ zuchtte hij. ‘Maar als hij het overtuigend wist te brengen, dan trapte zo’n boerenmeid daar in.’

‘En Sir Robert kon die meisjes overtuigen van zijn goede bedoelingen?’

Nu knikte de vicaris weer.

‘Beloofde hij die boerendeernes om met hen te trouwen?’

‘Nee, niet dat ik weet… Maar ik weet wel dat hij één meisje een luxe leventje als maîtresse had beloofd.’

‘En is haar vader iemand die het recht in eigen hand neemt?’

‘Die is twee jaar terug gestorven, aan de pest.’

‘Een broer dan misschien?’ vroeg ik me hardop af.

‘Die zijn allemaal nog erg jong, eigenlijk zijn het nog jongens. Waarschijnlijk weten ze alleen dat ze een neefje hebben.’

‘Weet Sir Geoffrey eigenlijk dat hij een kleinkind heeft?’

De vicaris knikte weer. ‘Het ergste is nog dat hij ontuchtboete en kinderboete van het meisje vroeg. Hij vroeg zes stuivers van haar.’

‘En hij wist wie de vader was.’

‘Dat weet ik zeker.’

‘Groeit het kind voorspoedig op?’

‘Het leeft nog. Zes stuivers van mensen die nog geen twee duiten bij elkaar konden schrapen!’ De man zuchtte diep. Er was zo veel onrecht in de wereld!

Het gesprek kabbelde voort, maar ik kwam niets meer te weten over Sir Robert. Ik nam dus afscheid van de vicaris en sprak de wens uit dat we elkaar ooit weer eens zouden spreken. Daarna reed ik de weg van Oxford naar Gloucester op; ik was weer onderweg naar huis. Vanuit de verte hoorde ik dat de vicaris de Angelusklok luidde voor de noen, het geluid droeg dankzij de harde wind mijlen ver.

Het was al bijna donker toen ik weer terug was in de herberg van Burford. Ik zorgde ervoor dat Bruce gestald werd en dat hij genoeg haver kreeg. Daarna at ik wat en ging naar bed. De huilende wind hield me niet lang uit de slaap, maar net voor ik in slaap viel, hoorde ik boven het snurken van mijn kamergenoten uit hoe de sneeuw tegen de blinden werd geblazen. De volgende dag sneeuwde het zo hard dat ik besloot binnen te blijven, bij het vuur, om na te denken. Bruce was moe, we hadden drie dagen achter elkaar gereisd, en hij kon zijn rust goed gebruiken.

Ook de dag erna sneeuwde het nog, maar de sneeuw viel minder dicht.

Eén dag lang niksen was misschien nog nuttig, maar twee dagen lang zitten prakkizeren, was nergens goed voor. Ook al was het zondag, toch besloot ik mijn reis voort te zetten. Ik gaf de stalknecht de opdracht om Bruce flink wat voer te geven en ik nam het er zelf ook goed van, al was het eten dat de waard me voorzette niet bepaald lekker. Voor de middag nam ik een brood mee en ik leidde Bruce naar het zuiden, de heuvel op, naar de besneeuwde weg die naar Shilton en Bampton voerde.

Onderweg naar Shilton kwam ik geen kip tegen, er was helemaal niemand op de weg. De sneeuw op de weg die voor me lag, was nog ongerept. Bruce had er zin in. Hij was goed uitgerust en baande zich moeiteloos een weg door de sneeuw. Shilton lag weggedoken onder een dikke sneeuwdeken; de daken waren helemaal wit. Er kringelde wat rook onder de daken van de huisjes uit en er stonden her en der voetstappen in de sneeuw. Sommige bewoners hadden zich buiten gewaagd om naar de kerk te gaan of om voor hun vee of hun kippen te zorgen. Dat wees erop dat er onder die dikke deken leven was. Ook voor het huis dat ik zocht, stonden voetstappen in de sneeuw. Ik klopte en er werd opengedaan.

‘Wie... Aha, het is de chirurgijn uit Bampton. Zeker overvallen door een sneeuwstorm? Waar hebt u de nacht doorgebracht? Kom binnen, kom binnen.’

Ik gaf antwoord op alle vragen die de oudere man me stelde en daarna liep ik naar een hoek van de kamer waar ik Thomas aan tafel zag zitten. Hij had een lepel in de hand en voor hem stond een kom soep.

‘Ik zou je graag nog wat vragen willen stellen over Margaret Smith,’ zei ik.

De jonge Thomas haalde zijn schouders op. Het leek hem niet te interesseren dat ik er weer was, al stopte hij wel met eten.

‘Misschien wil je even met me meelopen?’ vroeg ik en gebaarde naar de deur.

‘’t Is me er niet echt ’t dagje naar om buiten te zijn,’ antwoordde hij. ‘U kunt hier toch ook wel zeggen wat u op uw hart hebt?’ Hij keek naar zijn ouders terwijl hij dit zei. Het was duidelijk wat hij bedoelde: ‘Ik heb echt niks te verbergen.’ Maar ik wist inmiddels dat hij dat wel had.

‘Ken jij Matilda atte Water uit Burford?’ vroeg ik.

‘Tuurlijk ken ik die.’

‘Ze maakt ’s nachts het dorp onveilig. Misschien weten jullie dat ook,’ zei ik tegen hen.

‘Zo gek als een deur,’ bracht de moeder in het midden.

‘Ze gaat naar het kerkhof om daar met haar man te praten. Van de zomer ging ze daar op een avond heen. Het was al laat, na de avondklok, en ze zei dat ze twee geliefden hoorde ruziemaken achter de muur rond het kerkhof.’

Ik wachtte even, maar Thomas Shilton zweeg en reageerde niet. En dus vervolgde ik: ‘Matilda beweert dat jij het was, met Margaret.’

‘Die is echt niet goed bij d’r hoofd,’ zei Thomas vlak en wijdde zich toen weer aan de soep die koud stond te worden.

Tussen twee happen door zei hij nog wat. ‘Margaret en ik hadden bij de rivier bonje, maar dat wist u al. Ik heb nooit mot met ’r gehad op ’t kerkhof... of op een andere plek dan bij de rivier.’

‘Kent Matilda jou goed?’ vroeg ik.

‘Vanzelf,’ mengde zijn moeder zich weer in het gesprek. ‘Ze heeft bijna alle kinders hier in de buurt op de wereld geholpen, totdat ze raar werd in d’r hoofd. Niemand wil haar nu meer hebben. Al tien jaar niet meer.’

‘Ze kent je goed. Dat zeg je zelf en zij zegt het ook.’

‘Hoe kon ze nou ooit zien wie d’r die nacht op ’t kerkhof was?’ daagde Thomas me uit.

‘Het was bijna volle maan. Wat had jij Margaret beloofd?’

‘Beloofd?’ Thomas was oprecht verbaasd. Of hij deed net alsof.

‘Matilda hoorde dat Margaret kwaad op je was omdat je een belofte brak – om voor haar te zorgen als ze zwanger raakte.’

‘Zwanger?’ Thomas’ mond viel open en hij legde zijn lepel neer. ‘Ik heb Margaret helemaal niks beloofd. Zoiets hoefde ik haar ook echt niet te beloven, hoor.’

‘O?’ Dit was in heel korte tijd mijn lievelingswoord geworden.

‘Ja. Ik ging er natuurlijk van uit dat ze wist dat ze op me kon bouwen en dus viel d’r niks te beloven.’

‘Dat ze wat wist?’

‘Dat we zouden trouwen zodra zij d’r uit was.’

‘Had je haar dan ten huwelijk gevraagd?’

Het was schemerig in de hut. Die boeren willen nooit een lamp of kaars aansteken als het dag is, maakt niet uit hoe schemerig het is… Maar ik dacht toch dat ik hem zag blozen bij die vraag.

‘Tuurlijk... Nou ja... niet echt gevraagd.’

‘Hoe zat het dan?’

‘O, we hadden het erover hoeveel kinders we zouden krijgen. En wat ik zou doen als ’k nog meer land te ploegen had en dat ik op een dag misschien van lage adel zou zijn.’

Ik begreep nu waarom Thomas Shilton had gedacht dat de vraag of Margaret met hem wilde trouwen al beantwoord was.

‘Je zei dat ze het tijdens die ruzie had over een man van adel. Die had gezegd dat hij zijn belofte zou nakomen.’

‘Juistem. U zegt dat ik mot met ’r heb gehad op ’t kerkhof. Wanneer was dat volgens u?’

‘Rond Pinksteren. Matilda weet het niet meer precies.’

Thomas glimlachte. ‘Tja, ze heeft ze niet allemaal meer op een rijtje, hè? Ze komt met verhaaltjes over dingen die helemaal nooit zijn gebeurd en ze heeft geen flauw idee wat er wél precies gebeurd is.’

‘Je blijft er dus bij dat je daar niet bent geweest?’

‘Ja!’ Het kwam er fel uit. Zo fel had ik hem tot nog toe niet gezien. ‘Kan wezen dat Margaret met een of andere kerel woorden had, maar niet met mij.’

‘Hij had brede schouders en blond haar. Net als jij. Waren er nog andere mannen die Margaret kende en die aan die beschrijving voldoen?’

‘Walter, de zoon van de schutmeester,’ zei de oudere Shilton.

Thomas grinnikte zachtjes. Ik trok mijn wenkbrauwen op en keek hem vragend aan.

‘Al ’t manvolk hier in de buurt kende Margaret, maar u wilt natuurlijk horen of Margaret hem ook kende,’ reageerde Thomas.

‘En was dat zo?’ vroeg ik.

‘Ze kende ’m zeker. Maar ze zou nooit ’n afspraakje met hem willen. Zeker niet na de avondklok en op ’t kerkhof.’

‘O?’

‘Die jongen heeft toch geen toekomst,’ zei de vader. ‘Net zo knap en sterk als Thomas, maar ze haalde d’r neus op voor de zoon van een schutmeester.’

Ik legde aan de drie mensen uit dat ik had geprobeerd dat gesprek op het kerkhof een logische plek te geven binnen de reeks gebeurtenissen rond Pinksteren. Het gesprek was gevoerd op een van de laatste dagen van Margarets leven. ‘Matilda was volgens mij de laatste die haar levend heeft gezien. Op haar vader na misschien.’

‘Als ’t waar is en als die gek iemand heeft gezien of gehoord op ’t kerkhof. Ze praat met d’r man. Ja ja, het zal wel,’ riep de moeder.

Ik besloot hun alles te vertellen wat ik wist. ‘Thomas, jij beweert dat je het niet gedaan hebt, maar een getuige zegt dat jij ruzie had met Margaret Smith. Dat was een paar dagen voordat je een karrenvracht haver naar Kasteel Bampton bracht. De dag erna kwam je terug. En Margaret was verdwenen.’

‘Dat is grote onzin,’ viel Thomas uit.

‘Hou je een beetje in.’ Ik wilde wel dat iemand anders mijn werk nu kon overnemen, want dit stuitte me tegen de borst.

‘Nou, ik weet niet hoe u zich zou voelen als ze je van zoiets beschuldigden,’ antwoordde hij. ‘Ik stond op ’t punt om met die mooie meid te trouwen. Goed, ’t was een fel ding, misschien iets te fel. Maar ik zou echt geen dingen aan d’r beloven die haar vader verkeerd zou kunnen opvatten. En als ik mijn liefje had willen vermoorden, waarom zou ik haar dan in de beerput van Lord Gilbert Talbot hebben gesmeten? Er zijn echt wel betere plekken onderweg waar ik d’r had kunnen achterlaten. Nou? Waarom heb ik dat dan niet gedaan? Wat denkt u daarvan?’

Wat ik daarvan dacht? Ik had volgens mij met geen woord over die beerput gerept. Ik herinnerde me ons eerste gesprek nog goed, toen ik om Thomas te sparen had verzwegen waar het meisje was gevonden.

‘Hoe weet jij dat Margaret in de beerput werd gevonden?’ vroeg ik na een tijdje.

Ik zag hem slikken. Niet omdat hij een hap soep nam, want die stond op tafel koud te worden.

Hij antwoordde snel: ‘Roger atte Well vertelde ’t me.’

‘Wie is dat?’

‘Iemand van ’t dorp. Hij heeft hier vroeger gewoond. Twee weken terug werd-ie ziek; hij kwam drie dagen lang niet van z’n bed en zes dagen geleden is-ie gestorven.’

‘Hoe wist hij ervan?’

‘Z’n zus is getrouwd met een kuiper uit Witney. De broer van die kuiper is kuiper in Bampton,’ antwoordde Thomas.

‘Dus dat praatje gaat overal rond? Had die Roger een vrouw?’

‘Zeker.’

‘Waar kan ik haar vinden?’

‘Ze woont in de buurt van de bron,’ antwoordde Thomas kalmpjes. ‘Als u d’r wilt spreken, kan ik u erheen brengen, als u dat wilt.’

Dat wilde ik inderdaad. Samen ploegden we een weg door de sneeuw naar het huisje van de weduwe. Toen we op haar deur klopten, deed ze wantrouwig open. Waarschijnlijk verwachtte ze niet dat er op een dag als vandaag iemand langs zou komen. Maar toen ze ons eens beter bekeek, herkende ze Thomas en liet ze ons binnen.

Ik zei tegen de vrouw dat ik van Thomas had gehoord dat haar man was overleden en ik betuigde haar mijn meeleven.

‘Die kwam door- en doornat thuis uit Whitney,’ was haar verklaring. ‘Hij had ’n stel duigen gemaakt voor z’n zwager. Die woont in Witney. Ik zei tegen ’m dat-ie beter een dagje kon wachten voordat-ie ze wegbracht, maar hij wilde niet langer wachten. Hij wilde het geld hebben, snapt u? Twee dagen later had-ie koorts en nu leef ik nog en is hij dood. O, o, wat ben ik nu blij met die paar duiten!’

‘Heeft je man je alle nieuwtjes verteld die hij van z’n zwager had gehoord, toen hij terugkwam? Over Bampton en over de dood van een meisje daar?’ vroeg ik.

De vrouw kneep haar ogen tot spleetjes en probeerde blijkbaar te bedenken waar ik heen wilde met die vraag. Ze was erg achterdochtig, ook al deed ik nog zo mijn best om vriendelijk te klinken.

‘Nee. Ik kan me niet herinneren dat-ie iets zei over de dood van een meisje uit Bampton. Ik weet trouwens heus wel over wie u ’t heeft. Maar daar hebben wij toch zeker niks mee te maken?’

Ik draaide me om en keek Thomas even aan. Daarna ik richtte me weer tot de vrouw. ‘Hij heeft niet gezegd hoe Margaret was gestorven of waar ze werd gevonden?’

‘Nee. Ik zei toch al dat-ie d’r niks over zei!’

‘Hoeveel kreeg hij voor z’n duigen? Zei hij dat wel?’

‘O, zeker. Vier duiten per bundel.’

‘Heeft hij onderweg nog andere roddels uit Bampton gehoord?’

‘Tuurlijk,’ grinnikte ze zachtjes.

‘Wat wordt er zoal rondgekletst?’ Ik leunde samenzweerderig naar voren alsof ik heel geïnteresseerd was in de verhalen die de ronde deden.

‘Maar u woont daar toch?’ antwoordde ze. ‘Dan bent u vast van alles op de hoogte.’

‘Misschien heb ik iets gemist? Ik heb geen vrouw die me op de hoogte houdt.’

Weer grinnikte de vrouw, maar ze zei verder niets. Ik denk dat ze zich afvroeg of ze die eigenaardige vent moest vertellen wat hij eigenlijk al hoorde te weten.

‘Hij had ’t over Lady Joan,’ zei ze ten slotte.

‘O?’ Opnieuw werkte deze vraag. Deze keer trok ik ook één wenkbrauw op. Ik had Lord Gilbert dat kunststukje al zo vaak zien uitvoeren en ik deed mijn uiterste best om hem te imiteren. De vrouw reageerde onmiddellijk.

‘Het praatje gaat dat ze naar Cornwall was om daar een man te vinden, maar hij ging ervandoor.’

‘Nog meer nieuws?’ hielp ik haar op weg.

‘Over Lady Joan? Nee, ik kan me verder niks herinneren.’

‘Van andere mensen in de stad dan?’

‘Ha. ’t Kan vast geen kwaad, want ik ken die vrouw toch niet, maar ’t praatje gaat dat een vrouw in Bampton helemaal stapel is op de smid. Dat schijnt niet echt voor de hand te liggen.’

Dat kon ik begrijpen. De smid van Bampton waste zich eens in de zoveel maanden. Hij zat altijd van top tot teen onder het roet en hij stonk een uur in de wind naar zweet. Je kon hem al op dertig pas afstand ruiken. Als er iemand gek op hem werd, dan was dat inderdaad eigenaardig. Ik kon wel begrijpen dat de smid nog steeds vrijgezel was.

Ik bedankte de vrouw voor haar tijd en stond op om te vertrekken. Thomas en zij keken me allebei vragend aan. Wat had ik nou aan de dingen die ze me had verteld? Er viel toch geen touw aan vast te knopen?

Toen we weer op weg waren naar Thomas’ huis, vroeg hij me ernaar. ‘Waar ging dat nou weer over?’ zei hij uitdagend. ‘Wist u echt niks over Lady Joan of over die smid?’

‘Dat van de smid wist ik niet, nee, al neem ik haar verhaal op dat punt niet al te serieus. Vind je het niet gek, Thomas, dat haar man haar wél dit soort kleine dingen heeft verteld en dat hij helemaal niets heeft gezegd over een vermoord meisje dat in de beerput van Lord Gilbert is gevonden? Dat zou nog eens nieuws zijn! Als hij het wel aan jou heeft verteld, waarom dan niet aan zijn eigen vrouw?’

‘U gelooft me dus niet op m’n woord?’ daagde hij me uit.

‘Tja, ik weet niet wat ik moet geloven.’

‘Ik zou d’r echt niet over liegen. Trouwens, iedereen die me kent, weet dat ik geen leugenaar ben! Vraag ’t maar aan de mensen hier in Shilton. Ik kan het u zeggen: ik was niet met Margaret op ’t kerkhof, wat dat ouwe wijf ook zegt! En Roger atte Well heeft me verteld waar de mannen van Lord Gilbert m’n Margaret hebben gevonden!’

‘Jouw Margaret?’

‘Juist, ja, mijn Margaret! Ze zou met mij trouwen! Wanneer die vent genoeg van d’r had, die vent die d’r om de tuin leidde.’

‘Zou Margaret zich door iemand voor de gek laten houden?’

‘Door een man van adel misschien wel... maar die zou d’r vroeg of laat hebben gedumpt. Ik zou nooit genoeg van d’r hebben gekregen.’ Ik dacht dat ik zijn stem hoorde stokken. Maar misschien vergiste ik me en was het gewoon de wind. We waren inmiddels weer bij zijn huis. Hij stond stil bij de deur, hield me tegen en draaide zich naar me om. ‘Denkt u echt dat ik d’r heb vermoord?’

‘Ik heb geen afdoend bewijs,’ antwoordde ik. ‘Maar ik kan je wel zeggen dat er ook geen andere verdachten zijn.’

‘Gaat de drossaard van Lord Gilbert me nu aanklagen?’

‘Dat weet ik niet.’ Het was geen leugen. Ik wist het echt niet en zag er op dat moment ook niet het nut van in om hem meer te vertellen dan ik wist. ‘Moordzaken worden niet behandeld door een herenhof, dat weet je zelf ook wel. De drost van de koning in Oxford zal stappen ondernemen als hij dat nodig acht.’

‘Juist, ja,’ mompelde hij. ‘Maar wel op aanwijzing van Lord Gilbert en de lijkschouwer uit Bampton.’

En dat was inderdaad juist.

11

Ik reed naar huis. Bruce wist dat er een warme stal op hem wachtte en dat hij daar geen last zou hebben van de sneeuw, dus hij zwoegde onvermoeibaar verder, ondanks de sneeuwstorm.

De spits van de Kerk van St. Beornwald was ondanks de sneeuw goed te zien, maar toen ik dichter bij de stad kwam – het was ruim na het negende uur – hoorde ik, boven de fluitende wind uit, het langzame, gestage beieren van de doodsklok. Blijkbaar lag er iemand in Bampton op sterven. Wilfred nam Bruce van me over toen ik het poorthuis van het kasteel binnenreed en hij zei tegen me dat Lord Gilbert me wilde spreken zodra ik thuis was. Ik stak de binnenplaats van het kasteel over; ik zakte nu tot mijn enkels weg in de modderige sneeuwbrij. John, de kamerbediende van Lord Gilbert, ging op zoek naar zijn heer terwijl ik de sneeuw van mijn versleten mantel klopte en mijn laarzen schoonstampte. Langzaam kreeg ik weer wat gevoel in mijn ijskoude voeten.

Lord Gilbert liep door de lege hal naar me toe en begroette mij. ‘Ah... Master Hugh! Heb je nog nieuws?’ Voordat ik de kans kreeg die vraag te beantwoorden, nam hij me mee naar het solarium waar ik me kon warmen bij het vuur. We gingen zitten en ik vertelde alles wat ik te weten was gekomen.

‘Je weet dus nog even veel over de dood van Sir Robert als toen je vertrok?’

‘Dat klopt,’ gaf ik toe. ‘Ik ben bang dat ik niet veel meer te weten ben gekomen. Maar iedereen die hem goed had gekend, was ervan overtuigd dat zijn dood alles te maken had met zijn manier van leven.’

‘Nou ja, ’t maakt ook niet echt uit,’ reageerde Lord Gilbert. ‘Je hebt die andere zaak uitstekend opgelost. Ik denk dat we nu wel weten wat er met dat meisje uit Burford is gebeurd en hoe ze hier terechtgekomen is.’

‘U denkt dat we Thomas Shilton kunnen aanklagen op grond van de bewijzen die we nu hebben?’

‘Denk jij van niet dan?’ antwoordde hij en trok vragend één wenkbrauw omhoog. Hij was er toch veel beter in dan ik.

‘Ik weet het niet. Er zijn geen andere verdachten,’ was ik het met hem eens. ‘En toch heb ik mijn twijfels.’

‘Wat voor twijfels?’ Lord Gilbert trok nu niet aan zijn kin. Ik vond dat veelzeggend.

‘Ik heb die man gesproken. Ik heb het al eens eerder gezegd en misschien weet u nog wat ik zei, maar ik acht hem niet in staat tot moord.’

‘Waar acht je mij toe in staat, Hugh?’

Hij overviel me met die vraag en ik deed er dan ook het zwijgen toe.

‘Ik ben meestal een rustig, weldenkend mens. Toch?’

Ik was het met hem eens: dat was hij.

‘Maar in de strijd, als mijn bloed kookt, maak ik zonder pardon mensen een kopje kleiner. En er zijn vast nog wel meer dingen waar je bloed van gaat koken, toch?’

‘Jaloezie misschien,’ antwoordde ik.

‘Exact,’ zei hij en sloeg me op de knie. ‘Jij hebt door waar ik heen wil.’

‘Wat moet er dan gebeuren?’ vroeg ik.

‘De zaak moet voorgelegd worden aan de drost in Oxford; hij moet weten wat jij hebt ontdekt en de uitspraak van de lijkschouwer moet hem ook worden voorgelegd. Ik heb mijn reis naar Goodrich nu wel lang genoeg uitgesteld. Ik laat de rechtszaak aan jou over, Master Hugh. Wanneer het weer beter wordt, ga je naar Oxford. Neem Arthur en nog twee mannen mee, want als drossaard word je serieuzer genomen als je een gevolg hebt. Ik ken Sir Roger een beetje.’

Ik knikte begrijpend, ik wist wat er van me werd verwacht. Maar de gedachte aan Thomas Shilton met een strop om zijn nek stond me vreselijk tegen. Toch zag ik geen andere mogelijkheid. Misschien zouden de juryleden wel tot de conclusie komen dat onze bewijsvoering flinterdun was en zouden zij Thomas vrijlaten. Dan zou er misschien geen recht worden gedaan voor Margaret Smith, maar het was ook nergens goed voor als er een onschuldige werd opgehangen.

Ik begon over iets anders. Door de kasteelmuren en het dikke pak sneeuw heen hoorde ik het onheilspellende gelui van de doodsklok. Ik vroeg Lord Gilbert wie er op sterven lag.

‘Een of andere pachtboer uit de Weald. Ik ken hem niet. Een pachter van de bisschop.’

‘Waarschijnlijk mijn patiënt,’ zei ik. ‘Ik was al bang dat het daarop zou uitlopen.’

‘Wat heeft die man?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Hij is oud en heeft een heup gebroken.’

‘Aha… en zijn leeftijd alleen al kan zijn dood worden.’

‘Ik ga onderweg naar huis maar even bij hem langs,’ zei ik.

‘Naar huis? O, je bedoelt Huize Galenus. Ha, dit is nu je nieuwe huis,’ riep Lord Gilbert en hij gebaarde om zich heen. ‘In Huize Galenus is het nu vast ijskoud, maar ik zal de haard in je kamer laten aansteken en er zal voor brood en vlees worden gezorgd.’

‘Ik ben zo meteen terug. Ik moet even langs Huize Galenus voor een drankje om het lijden van die man te verlichten.’

‘Je neemt de dood van die man wel erg zwaar op, vind ik,’ stelde hij vast.

‘Misschien wel. Het raakt me meer dan anders.’

‘Hoe komt dat? Je geeft zelf aan dat er niet veel hoop is voor een oude man met een gebroken heup.’

‘Hij heeft een dochter, een kind nog. Die is straks wees.’

‘Heeft ze dan geen familie die voor haar kan zorgen?’

‘Halfbroers, maar die moesten niets hebben van de tweede vrouw van hun vader. En ze geven geen snars om dat meisje.’

‘Hmmm.’ Lord Gilbert begon weer eens aan zijn kin te trekken en in dit geval leek me dat een goed teken.

‘De vicarissen zullen de zorg voor haar op zich nemen. Hoe oud is dat meiske? Het is hun taak om een voogd aan te stellen.’

‘Het is nog maar een kind, mijn heer. Ze is misschien twaalf of dertien jaar oud, maar ze is erg schriel voor haar leeftijd.’

‘Is ze oud genoeg om in de bijkeuken te werken?’

‘Ja, ik zou zeggen van wel.’

‘Snel van begrip? Gehoorzaam?’ vroeg hij.

‘Dat lijkt me wel. Ze zorgde erg toegewijd voor haar vader en ze was bereid om alles te doen om zijn lijden te verlichten.’

‘Als de vicarissen van haar af willen – en dat willen ze vast want ze hebben niets aan haar – dan kun je haar aannemen als keukenmeid… als je dat wilt.’

‘Ik zal het haar vanavond nog vertellen. Ze maakt zich zorgen en vraagt zich af wat er van haar zal worden. Dit nieuws zal haar vast wat geruststellen. Ze krijgt al genoeg te verwerken, want straks blijft ze helemaal alleen achter.’

Ik vond dat Henry atte Bridge zijn drankje zo snel mogelijk moest krijgen en ik wilde dan ook niet met lege handen bij hem langsgaan. Nee, ik ging direct naar Huize Galenus. Het leek er koud en leeg. Nou ja, laten we wel wezen: het wás er ook koud en leeg, maar ik bedoel dat het niet langer mijn huis leek. Zou ik er ooit weer wonen? Alleen als ik niet voldeed als drossaard zou ik hier weer komen wonen. Ik nam me dus voor om voorgoed afscheid van het huis te nemen, ook al had ik er warme herinneringen aan. Maar in het huis zelf was het niet warm.

Op mijn kloppen deed Alice open. Het leek wel of ik hier alleen kwam als het donker was. Voor ik naar binnen ging, stampte ik de sneeuw van mijn schoenen.

Ik wende snel aan de duisternis, sneller dan bij mijn eerdere bezoeken. Het was er ook minder donker dan de vorige keren, want er brandde een vuur op de haardsteen en de vlammen verlichtten de hele hut. Het vuur zorgde er ook voor dat het er wat warmer was dan anders en ik keek met enige verbazing naar de oplaaiende vlammen.

Alice zag de verbazing op mijn gezicht en zei: ‘Da’s uw hout, mijn heer. Die houthakker zei dat u ’m had gezegd dat-ie ’t hier moest afleveren.’

Ik wist het weer. Dat was inmiddels al vier dagen geleden.

‘Vader maakt ’t vast niet lang meer. Ik dacht dat-ie ’t zo een beetje warm zou krijgen.’

‘Daar heb je goed aan gedaan,’ zei ik tegen haar. ‘Is hij rustig?’

‘Zeker. Maar om de zoveel tijd probeert-ie op te staan. Dan roept-ie om mijn moeder en wil-ie naar d’r toe.’

‘Ik heb weer een drankje bij me. Kom, we helpen hem samen even overeind en dan zullen we eens zien of hij iets binnen krijgt.’

Alice liep naar de andere zijde van het bed en samen slaagden we erin haar vader overeind te helpen en hem een paar slokjes te laten drinken. Toen hij het medicijn innam, lichtten zijn ogen heel even op. Ik denk dat hij doorhad dat het drankje de pijn verlichtte.

‘Is de vicaris al geweest?’ vroeg ik aan het meisje.

‘Zeker. Die kwam vanochtend even aan. Ik dacht echt dat vader ’t zesde uur niet zou halen.’

‘Maar dat deed hij dus wel,’ zei ik. ‘Heeft pater Thomas hem het laatste oliesel gegeven?’

‘Nee, nog niet. Hij zei dat vader ’t misschien zou overleven en dat zou een hoop ellende geven. Ik moest om ’m komen als vader slechter werd. Ik ging dus vlak voor ’t negende uur naar de pastorie om te zeggen dat ’t niet goed ging. Hij zei tegen de kapelaan dat-ie de doodsklok moest gaan luiden, maar hij is er zelf nog niet. Zal vader de ochtend halen, Master Hugh?’

Opnieuw liep ik naar het bed. De man sliep nu; hij lag er rustig bij, want het drankje werkte uitstekend. Ik legde mijn oor tegen zijn borstkas; zijn ademhaling ging snel en was oppervlakkig. Even was ik bang dat het gewicht van mijn hoofd hem de adem zou benemen. Zijn ademhaling klonk verstikt en ik hoorde een ijl gereutel in de keel.

Ik schudde mijn hoofd. ‘Nee. Ik zal je geen valse hoop geven. Je zei toch dat hij graag naar je moeder wilde?’

Het meisje knikte. Waarschijnlijk kon ze geen woord uitbrengen.

‘God zal dat gebed van je vader snel verhoren. Hij is barmhartig voor ieder die Hem liefheeft. Als je wilt, blijf ik bij je. Wanneer de tijd gekomen is voor je vader, haal ik pater Thomas of een van de anderen.’

We konden niets anders doen dan wachten. De avondklok sloeg en daarna klonk alleen nog het gestage beieren van de doodsklok. Het sneeuwde niet meer, dus het geluid van de klok werd niet langer gedempt en weergalmde over het dorp. Alice zat in kleermakerszit op de grond, ze staarde in de vlammen. Af en toe zag ik een traan over haar wang glijden. Mijn hart brak; wat had dat kind een verdriet! Ik zat aan de andere kant van het vuur op een kruk en luisterde naar de ademhaling van haar vader. De ervaring heeft me geleerd dat hoe meer gereutel je hoort, hoe zwakker de ademhaling is. Degenen die het meeste lawaai maken, zijn er vaak het slechtst aan toe.

Boven het knappen van het verse haardhout uit hoorde ik iemand zuchten. Het meisje huilde alweer. ‘Treur je nu om je vader,’ vroeg ik, ‘of om jezelf?’

Het meisje snikte en wreef met haar mouw langs haar neus. Als ze in de kasteelkeuken ging werken dan zouden ze haar die gewoonte moeten afleren.

‘Ik weet ’t eerlijk niet,’ fluisterde ze. ‘Ik weet dat vader naar God gaat, dus ik mag niet klagen. Maar hij heeft altijd voor me gezorgd. Nu moet ik ’t helemaal in m’n eentje uitzoeken en ik weet niet hoe.’

‘Lord Gilbert,’ vertelde ik, ‘heeft mij aangesteld als drossaard en we hebben werk voor je op het landgoed. Als je wilt, kun je in de kasteelkeuken terecht. Maar de vicarissen moeten je dan wel laten gaan.’

De tranen bleven ook na dit nieuws stromen. Toch tilde ze even haar hoofd op en ze staarde niet meer zo verdoofd in de vlammen als daarvoor. Er speelde een flauwe glimlach om haar lippen en haar mondhoeken krulden op.

‘Mijn broers zouden er ontzettend ’t land aan hebben als ik op ’t kasteel ging wonen. Ze zeiden gister tegen me dat ik, als vader sterft, ’t huis uit moet… Waar ik heen moet, kan ze geen barst schelen.’

‘Dan zal het ze vast ook niet kunnen schelen als jij een plekje krijgt op het kasteel,’ zei ik.

‘O, dat kan ze echt wel schelen. Ze zouden er niks om geven als ik zou kreperen. Dat willen ze juist! Maar ze zouden d’r wel van wakker liggen als ’t goed met me ging.’

‘Ssst,’ zei ik en luisterde naar Henry atte Bridges zware ademhaling. Zijn adem ging sneller. Ik stond op van de kruk. ‘Het is tijd… Ik ga pater Thomas halen.’

In de tijd dat ik in het vuur had zitten staren en samen met Alice op de dood had gewacht, was de hemel opgeklaard. De hele wereld was zilverwit: van de sneeuw onder mijn voeten tot de hemel, de sterren en de halve maan boven mijn hoofd. Als ik een ander doel had gehad en als mijn voeten wat warmer waren geweest, had ik misschien van deze wandeling genoten.

Het duurde even voor pater Thomas wakker werd. Hij heeft last van zijn oren en dat is in een nacht als deze een zegen. Het gebeier van de doodsklok net buiten de pastorie hield hem niet uit de slaap.

‘Master Hugh! Wat moet u van me? Ik wist niet dat u alweer terug was.’

Ik vertelde hem de reden van mijn bezoek en de vicaris begon meteen zijn spullen bij elkaar te zoeken voor zijn droevige taak: zijn koorhemd, zijn stola en het heilige sacrament. Om de kapelaan niet te hoeven wekken vroeg hij mij hem te helpen en dus liep ik voor hem uit naar de Weald. Ik luidde een schel en had een lantaarn bij me. Toen we langs de kerk kwamen, zag ik in het portaal een bleek gezicht en even later zweeg de doodsklok, ongetwijfeld tot grote opluchting van de klokkenluider en zijn maat en van de mensen die in de buurt van de kerk woonden.

Toen we de hut binnenkwamen, was Henry atte Bridge niet meer bij bewustzijn, dus hij kon niet biechten. Alice maakte zich daar zorgen over, maar pater Thomas stelde haar gerust en zei dat het heilige sacrament alleen haar vader ook wel in de hemel zou brengen. Toen wrikte hij de mond van de man open en legde een ouwel op zijn tong. Nog een kort gebed voor de stervende en het was alweer gebeurd. Dat was maar goed ook, want toen de vicaris opstond – zijn taak zat erop – slaakte Henry atte Bridge een diepe zucht en blies de laatste adem uit.

‘Zal er een wake worden gehouden?’ vroeg ik aan Alice.

‘Nee. Ik heb geen rooie cent. En m’n broers willen d’r geen geld aan verspillen, zeggen ze.’

‘Heb je een lijkwade… of een doodskist?’

‘Ik heb een lijkwade gekocht. Maar d’r is geen mens die m’n vader naar het kerkhof wil dragen.’

‘Je broers willen zelfs dat niet doen voor hun vader?’ vroeg ik.

‘Ik wil ’t ze niet vragen,’ antwoordde ze.

‘Dat hoeft ook niet,’ zei ik. Ook al was het midden in de nacht, toch beende ik naar de hut van een van Alice’ broers en bonsde net zo lang op de deur tot er een boos gezicht in de deuropening verscheen. Maar waarschijnlijk keek ik minstens zo kwaad. Ik vertelde die vent zonder omwegen wat ik van zijn houding vond en tussen neus en lippen door zei ik ook nog iets over mijn aanstelling als drossaard van Kasteel Bampton. Hij was pachtboer, net als zijn vader, en hij pachtte land van de bisschop van Exeter, maar ik wist dat hij liever op goede voet zou staan met de drossaard van Lord Gilbert.

Ik sloot mijn tirade af met de mededeling dat ik hem en zijn broer de volgende dag vroeg in de ochtend verwachtte. Hij tikte gelaten tegen de slaapmuts die hij op zijn hoofd had. Daarna draaide ik me om en beende terug naar het huis van de dode. Ik had ervan genoten om die vent eens flink op zijn nummer te zetten en te zeggen wat ik van hem verwachtte. Ik geef eerlijk toe dat dit een zondig gebrek aan nederigheid was, maar ondanks dat had ik ervan genoten en ik denk dat ook pater Thomas het wel leuk had gevonden. Het is nu eenmaal zo dat de zonde ons plezier geeft, anders zou het ons niet zo zwaar vallen om de zonde te laten.

De vicaris grijnsde naar me toen ik in de deuropening verscheen. Ik had blijkbaar hard gepraat en mijn woorden hadden ver gedragen in de stille nacht. Dat betekende dat ook de andere pachtboeren uit de Weald mij hadden gehoord. Dat was misschien maar goed ook, dacht ik.

Pater Thomas, wiens taak er voor vannacht op zat, liep door de sneeuw terug naar de pastorie. Ik wilde blijven om samen met het meisje bij de dode te waken, maar ze wilde er niets van horen.

‘Ik was ’m zelf en naai hem zelf wel in de lijkwade. Nu hij dood is, kunt u echt niks meer voor ’m doen.’ Ze zei niet dat ik ook niet veel voor hem had kunnen doen toen hij nog leefde, al was daar best aanleiding toe. De begrafenis zou rond het zesde uur plaatsvinden. Ik besloot mee te gaan: de dode was een patiënt van mij geweest en ik wilde weten of die broers van Alice voor mijn gezag zwichtten.

De volgende ochtend liep ik, nadat ik met een stuk meergranenbrood en een kroes bier had ontbeten, de kasteelpoort uit. Een paar meter verder ging ik de molenstraat in, richting de Weald. Vijftig meter verderop zag ik de rouwstoet al die zich opstelde om naar de kerk te lopen. Henry atte Bridge lag voor zijn hut op de grond, zijn lichaam was genaaid in een lijkwade van grove, huisgesponnen hennep. Als een bloem die verdord is, peinsde ik voor me uit. Maar ik had in elk geval mijn best gedaan om de man een pijnloze dood te geven en nu zou ik hem de laatste eer bewijzen. Toen ik dichterbij kwam, tilden twee mannen het lichaam op een eenvoudige draagbaar: twee ruwe planken die aan de uiteinden door twee korte palen werden gedragen. Naast de baar stonden nog twee mannen zwijgend te wachten; zij zouden helpen bij het dragen van de baar. Een van de twee herkende ik als de broer die ik die nacht de mantel had uitgeveegd. Hij staarde afwezig naar de Shill Brook en vertikte het me aan te kijken.

Alice stond met opgeheven hoofd achter de baar en toen ze me het weggetje op zag komen, dacht ik dat ik een flauwe glimlach om haar mond zag verschijnen. Achter haar stond Thomas de Bowleghs kapelaan en de rouwstoet. Ik zag de schoondochters en de kleinkinderen van Henry atte Bridge ook. De stoet was vrij lang, zeker als je bedacht dat er een pachtboer werd begraven. Ik stond een eindje van de weg af. De vier dragers bukten om hun last op te nemen en liepen naar de kerk. Ze hadden, dat realiseer ik me nu pas, op mij gewacht. Wie hun dat had opgedragen, weet ik niet. Ik sloot me bij de stoet aan toen de baar voorbijkwam en ik liep vlak achter Alice. Zwijgend gingen we via de kerkzicht naar de Kerk van St. Beornwald, je hoorde alleen zo nu en dan de vrolijke stemmen van de kleinkinderen van de overledene.

De stoet hield bij het kerkhofportaal stil om te bidden, daarna gingen we de kerk door het portaal binnen en Henry werd met baar en al bij de ingang van het koor gezet. Thomas de Bowlegh droeg de mis op en hield een korte preek. Dat die preek kort was, werd door de meeste mensen wel op prijs gesteld, want we stonden allemaal te kleumen in het kerkschip. Maar ik denk dat het voor Alice een teleurstelling was dat haar vader van de vicaris niet meer kreeg dan een kort preekje over de vergankelijkheid en de onbestendigheid van het leven.

De grafdelvers moesten hun best doen om door de bovenste laag bevroren grond heen te komen, maar daarna werd het gemakkelijker en het lukte ons uiteindelijk toch om Henry atte Bridge netjes te begraven. Zijn gebeente lag nu bij de honderden, misschien wel duizenden botten van degenen die hem waren voorgegaan. Elke generatie zorgde ervoor dat de aarde op het kerkhof een paar centimeter werd opgehoogd en het kerkhof stak inmiddels een paar meter boven zijn omgeving uit.

In kleine groepjes vertrokken de mensen. Dit was het moment om het met Thomas de Bowlegh over Alice te hebben. Ik vroeg hem eerst wat hij voor heergewaad van haar en haar broers zou vragen.

‘Ze zitten er al niet echt warmpjes bij,’ antwoordde de vicaris. ‘Een vette kip of misschien een schaap. Dat is het enige wat ik van hen zal vragen.’

‘En wat gaat u met dat meisje doen? Haar oudere broers krijgen alles, al is het niet veel.’

‘Ze moet maar ergens worden uitbesteed. Ik heb al genoeg mensen in dienst.’

‘Ik zou haar op het kasteel goed kunnen gebruiken, als u daar tenminste geen bezwaar tegen hebt,’ antwoordde ik.

De vicaris was, geheel volgens mijn verwachting, blij dat de zaak zo snel was opgelost. Hij schudde me enthousiast de hand.

Alice hield ons tijdens dit gesprek nauwlettend in het oog. Ze stond in de poort die toegang gaf tot het kerkhof. De afstand was te groot om te kunnen horen wat we zeiden, maar ze kon mijn gezicht wel zien toen ik me omdraaide en naar haar toe liep. Er stonden tranen in haar ogen, maar ze glimlachte door haar tranen heen. ‘Laat-ie me gaan?’ vroeg ze.

‘Zeker. Ren nu zo snel je kunt naar huis en pak al je spullen, zoveel als je dragen kunt, of het nu van jou is of van je vader. Je broers zullen snel tot zichzelf komen en alles pakken wat ze pakken kunnen. Jij moet hen voor zijn. Breng je spullen meteen naar het kasteel. Niet treuzelen. Als je spullen eenmaal binnen de muren van het kasteel zijn, kunnen je broers schelden wat ze willen, maar dat maakt dan niets meer uit. Ga nu dus maar gauw!’

En dat deed ze; de sneeuw stoof op toen ze langs Huize Galenus rende en om de hoek van de kerkzicht verdween.

Ik begaf me in een wat langzamer en hopelijk waardiger tempo op weg naar het kasteel. Toen ik daar was aangekomen, zocht ik Cicily op en gaf haar de opdracht een kamer in gereedheid te brengen voor Alice atte Bridge. Zo! Ik gaf mezelf een schouderklopje: je hebt je christenplicht vervuld tegenover een wees en je hebt nu je handen vrij voor de zaak van Thomas Shilton en Sir Robert Mallory. Die zaak moest echter nog even wachten, want toen de zon de volgende ochtend opkwam, smolt de sneeuw en veranderde de weg naar Oxford in een moeras.

Dus besloot ik dat het tijd was om eens in bad te gaan. In Huize Galenus stond een oude ton die ik in tweeën had gezaagd; de voegen had ik daarna dichtgesmeerd met pek. Maar in Huize Galenus had ik nog niet de gelegenheid gehad om die tobbe te gebruiken. Nu zou ik wel die kans krijgen. Ik stuurde Uctred en zijn zoon om de tobbe en liet hem in mijn kamer zetten.

Ik vroeg Cicily om zes emmers warm water. Ze trok haar wenkbrauwen op, maar beloofde me te doen wat ik vroeg. Ze trok trouwens beide wenkbrauwen op, dus ik kwam tot de conclusie dat mijn hypothese klopte: het is typisch iets voor mensen van adel om één wenkbrauw op te trekken.

Alice had de opdracht gekregen om de emmers naar mijn kamer te brengen. Terwijl ze met de derde volle emmer door de hal zeulde, kwam Lord Gilbert de hal inlopen. Hij nam haar verbaasd op. Zijn belangstelling was blijkbaar gewekt, want hij vroeg wat ik met dat water van plan was. Ik legde hem uit dat ik in bad ging.

‘Je gaat in bad?’ zei hij en zijn stem klonk ongelovig. ‘Het is winter, man! Je zult nog… ergens aan doodgaan.’

‘Ik stink,’ zei ik zonder omwegen.

‘Dat doen we allemaal. Wat maakt dat nou uit?’

‘Ik heb drie nachten achter elkaar geslapen in herbergen waar het stikte van het ongedierte.’

‘O ja, dat was ik even vergeten. En toch – het zal je dood nog worden, dat baden in de winter. Een lijk stinkt harder, hoor.’

‘Maakt u zich geen zorgen, ik overleef het wel,’ stelde ik hem gerust.

Hij keek me aan met één opgetrokken wenkbrauw alsof hij wilde zeggen: ‘Ik heb je gewaarschuwd.’ Daarna zei hij: ‘Goed, maar voor het geval dat… Wie zou je dan aanbevelen als nieuwe drossaard?’

Ik lachte. Het was een goeie grap. Lord Gilbert lachte echter niet.

‘Ik zal erover nadenken,’ antwoordde ik, ‘terwijl ik het vuil van me afschrob.’

Alice had het grootste deel van ons gesprek gevolgd. Ze grijnsde breed naar me toen ze de vierde en de vijfde emmer in de tobbe leeggoot. Ik dacht erover om haar een standje te geven vanwege haar gebrek aan respect voor mij, maar besloot het niet te doen.

De volgende dag vertrok Lord Gilbert met zijn gevolg over de modderige wegen naar Goodrich. Ik was weer alleen. Ik keek het reisgezelschap na – Lord Gilbert, Lady Petronilla, Richard, Lady Joan, hun lijfknechten en palfreniers, de paarden, de wagens en de karren – terwijl ze de binnenplaats van het kasteel overstaken, naar het oosten richting molenstraat reden en daarna door de stad richting het noorden. Ik hoorde de harnassen rinkelen, de wagenwielen kraken en de paarden stampen. Daarna was het stil, helemaal stil.

Lord Gilbert had de reis uitgesteld totdat ik de zaak van het geraamte in de beerput tot een goed einde had gebracht. Ook al was er nog geen rechtszaak geweest en was er nog niemand schuldig bevonden, toch was het zonneklaar dat hij ervan uitging dat die rechtszaak niet meer was dan een formaliteit. In de ogen van Lord Gilbert was Thomas Shilton al ter dood veroordeeld.

Niet alle bewoners van het kasteel gingen met Lord Gilbert mee. Een aantal personeelsleden was tijdens zijn afwezigheid belast met het werk op het landgoed. Een uur later gaf ik drie van die achtergebleven mannen – John, Arthur en Uctred – de opdracht hun spullen te pakken. We gingen met zijn vieren over de modderige wegen op weg naar Oxford. De Stag and Hounds was nu ver beneden mijn stand, maar ik wist geen betere herberg. Dus nam ik daar mijn intrek en gaf de mannen opdracht de paarden te stallen. Ik liet Arthur en Uctred bij hun bier achter en samen met de baljuw ging ik bij Kasteel Oxford op zoek naar de drost van de koning. Die was onvindbaar. Pas toen de Angelusklokken van de Christchurch Cathedral luidden, was hij ervan overtuigd dat de drossaard van Lord Gilbert echt iets belangrijks met hem te bespreken had. Tegen die tijd was het al te laat voor een onderhoud. Sir Roger wilde me de volgende dag rond het derde uur op het kasteel spreken. Ik was voor het donker weer terug in de Stag and Hounds; terug bij het goedkope bier, het slechte eten en de van ongedierte vergeven bedden. Als ik thuis kwam, kon ik wel weer in bad.

Kasteel Oxford torende boven de westkant van de stad uit. De oude slottoren die niet meer in gebruik was, stak al eeuwenlang boven de andere gebouwen uit. Binnen de muren van het kasteel waren nieuwere gebouwen neergezet en de volgende ochtend werd ik naar een van die gebouwen gebracht voor een onderhoud met de drost van de koning.

Sir Roger de Cottesford hield ervan overzicht te hebben. Hij wilde alle details van de zaak weten en hij vroeg zonder omwegen naar het oordeel van de lijkschouwer. Ik vertelde hem in sobere bewoordingen wat ik wist. Sir Roger stelde nog een paar vragen en binnen een uur was ik klaar.

‘Lord Gilbert,’ zei hij, ‘heeft er goed aan gedaan dit geding aan mij over te dragen. Deze zaak moet voorkomen bij de koninklijke rechtbank en de jury moet een oordeel vellen. Ik dank ook u, Master Hugh, voor uw toewijding in de strijd tegen het onrecht. Sir William Barnhill houdt vandaag hof en hij blijft hier tot zijn dienstperiode voorbij is.’

Sir Roger riep de griffier die in een zijvertrek zat en overlegde even met hem. ‘Ik zal morgen een gerechtsdienaar met wat manschappen sturen en Thomas Shilton laten arresteren. Hij moet volgende week donderdag voorkomen, als Sir William daarmee akkoord gaat. U moet natuurlijk als getuige aanwezig zijn.’

Ik knikte begrijpend, boog en ging samen met John terug naar de herberg. Ik hoefde daar gelukkig niet nogmaals te overnachten. Dat mocht volgende week weer.

Zes dagen later – deze keer ging alleen Arthur met me mee – was ik opnieuw op weg naar Oxford. Ik had de nacht voor mijn vertrek niet best geslapen. De hele nacht had ik liggen denken wat ik kon zeggen en ik brak mijn hoofd over iets wat tegen Thomas Shilton zou pleiten of wat hem juist zou vrijspreken.

De volgende dag was het geding en het vonnis werd voor het negende uur nog uitgesproken. De griffier riep me op als getuige en ik hield mijn getuigenis zo kort mogelijk. Ondanks dat zat ik langer dan een uur in de getuigenbank. De bevindingen van de rechter uit Bampton werden voorgelezen aan het hof. En daarna kreeg Thomas Shilton de gelegenheid om zijn eigen verdediging te voeren. Hij herhaalde wat hij mij al drie keer had verteld en opnieuw zei hij dat hij onschuldig was.

Ik had verwacht dat hij, bij de gedachte aan de strop, wel met nieuwe feiten op de proppen zou komen, misschien zelfs met het bewijs van zijn onschuld. Dat was niet zo en misschien kon hij dat ook wel niet. Hij bracht wel het getuigenis van drie mannen uit Shilton in. Zij roemden zijn eerlijke karakter en zeiden dat Thomas Shilton een goede naam had. Ik hield de jury in het oog; het waren allemaal invloedrijke poorters uit Oxford en ze leunden naar voren in de jurybank om de pleitbezorgers van Thomas goed te kunnen volgen. Deze succesvolle en rijke mannen wisten allemaal wanneer ze iemand op zijn woord konden geloven en wanneer niet. Ik ging ervan uit dat ze de getuigen serieus namen en ik meende aan hun gezichtsuitdrukking te zien dat Thomas binnenkort weer op vrije voeten zou worden gesteld, of hij nu schuldig was of niet.

Ongetwijfeld hadden enkele juryleden geloof gehecht aan het getuigenis van Thomas’ pleitbezorgers, want het duurde meer dan twee uur voor ze terugkwamen naar het hof met de uitspraak: schuldig aan moord.

Sir William sprak het vonnis uit: Thomas Shilton zou naar zijn kerker in Kasteel Oxford worden overgebracht. Zaterdag rond het zesde uur zou hij op de binnenplaats van het kasteel worden opgehangen.

Op dat moment schoof er een wolk voor de zon; het werd donker in de rechtszaal.

12

Normaal word ik al niet vrolijk van het eten dat in de Stag and Hounds wordt geserveerd en die avond had ik er helemaal geen zin in. Ik had voedsel nodig voor mijn ziel, niet voor mijn lichaam. Ik zei Arthur op de korenmarktstraat gedag en liep naar Balliol College terwijl Arthur langs de hoofdstraat verder liep om een hapje te gaan eten bij de Stag and Hounds. Daar zou hij nog wel spijt van krijgen…

De portier herkende me. Het was zijn plicht te onthouden wie er welkom waren op Balliol College en wie niet. Ik vroeg naar Master John Wyclif; ik wilde weten of hij nog dezelfde kamer had als toen ik student was. Dat was het geval. Toen ik de binnenplaats van het college overstak, zag ik achter zijn raam licht.

Master John herkende me. Ik wist niet zeker of dat een goed teken was. Het lijkt mij dat een Master zich alleen die studenten herinnert die uitzonderlijk presteren – uitzonderlijk goed of uitzonderlijk slecht. Ik wilde niet te lang stilstaan bij de vraag tot welke categorie ik behoorde.

Hij heette me hartelijk welkom, vroeg me binnen te komen en wilde weten of ik al gegeten had. Ik zei dat ik al iets op had. Ik bid God me deze leugen te vergeven. Omdat ik wel ernstiger zonden op mijn geweten heb, ga ik ervan uit dat Hij me dit leugentje wel vergeeft.

Master John was zelf bijna klaar met eten. Er stond een kom soep op tafel. Hij had een stuk brood in zijn ene hand en een boek in zijn andere hand en zo zat hij bij lamplicht te lezen.

‘De laatste keer dat ik je zag, overwoog je chirurgijn te worden,’ zei hij terwijl hij de kruimels uit zijn baard veegde. ‘Heb je dat gedaan?’

‘Zeker. Ik ben nu chirurgijn... In Bampton. Op verzoek van Lord Gilbert Talbot.’

‘Heeft hij je zelf gevraagd zijn persoonlijke chirurgijn te worden of heeft hij gevraagd of je je als chirurgijn in Bampton wilde vestigen?’ vroeg Master John.

‘O, ik werk in Bampton. Ik heb het een tijdje hier in Oxford geprobeerd, maar het viel niet mee om een klantenkring op te bouwen.’

‘Heb je daar dan wel genoeg omhanden?’ vroeg hij. ‘Het is niet zo’n heel grote stad, of wel?’

‘Ik heb werk zat. Niet al te veel, maar ik ben onlangs ook aangesteld als drossaard van Lord Gilberts landgoed.’

‘Dan heb je vast je handen vol.’

‘Inderdaad. Ik zou het graag met u over mijn werk willen hebben.’

‘O, maar jongen, ik kan je echt niets vertellen over het inzamelen van pachtgelden of over geneeskunde en ik weet erg weinig van het menselijk lichaam. Het enige wat ik weet, is dat mijn eigen lichaam meestal datgene doet waar God het voor heeft geschapen.’

Ik zei dat ik het met hem niet over geneeskundige kwesties wilde hebben en daarna deed ik mijn verhaal: dat ik de opdracht had gekregen om een lijk te identificeren en de moordenaar op te sporen.

‘En dus,’ besloot Master John toen ik hem het hele verhaal had verteld, ‘heb jij er vandaag voor gezorgd dat dat meisje recht is gedaan.’

Ik wist niet wat ik daartegen in moest brengen. Als ik het zou ontkennen, zou ik toegeven dat ik iets vreselijks op mijn geweten had. Maar als ik ‘ja’ zei, zou ik net doen of ik zeker was van mijn zaak en dat was absoluut niet zo. Maar er is nog nooit een dwaas Master van Balliol College geweest. Nou ja, voor zover ik weet dan.

Master John zag onmiddellijk dat ik aarzelde en hij wist wat dat betekende. ‘Jij denkt dat Thomas van Shilton onterecht ter dood veroordeeld is?’

‘Nee... Ik bedoel… Er zijn geen andere verdachten en hij had een motief.’

‘Voor zover jij weet, zijn er geen andere verdachten,’ zei Master John terwijl hij zijn laatste stuk brood wegkauwde. ‘En dus wordt hij schuldig verklaard omdat niemand anders het kan hebben gedaan.’

‘Dat klopt. Lord Gilbert wil dat er recht gedaan wordt en ik wil dat zelf ook graag.’

‘En als er maar iemand wordt opgehangen, is er recht gedaan?’ vroeg hij.

‘De meeste mensen vinden van wel.’

‘En jij, Hugh, wat vind jij?’

‘Ik vind dat de schuldige gestraft moet worden. Anders zouden we, als er iemand om het leven is gebracht, toch niet op zoek hoeven te gaan naar de dader? We zouden gewoon de eerste de beste voorbijganger in de kraag kunnen grijpen en ophangen. Oog om oog, tand om tand. Wat maakt het dan eigenlijk uit wie er opgehangen wordt? Zolang je het zelf maar niet bent.’

‘Je probeert er al een tijd achter te komen wat er is gebeurd en toch heb je geen vrede met deze afloop?’

‘Dat klopt,’ gaf ik toe. ‘Ik heb er geen vrede mee.’

‘Waarom ben je eigenlijk hierheen gekomen? Wil je dat ik je vrijspreek? Dat ik zeg dat je het goed bedoelde en dat dat het belangrijkste is, ook al kost het een onschuldig mens het leven?’

Master John kon erg hard zijn als hij dat nodig vond. Niet uit trots of kwaadwillendheid, maar omdat hij wilde dat zijn leerlingen zelf hun hersens gebruikten en niet bij hem om wijsheid aanklopten. Toen ik naar het college liep, had ik geweten dat ik dit soort dingen van hem te horen zou krijgen. En ik genoot ervan, zoals een monnik van zelfkastijding geniet. Maar Master Johns scherpe vragen konden mijn zonde niet ongedaan maken. Zeker niet als ik er medeverantwoordelijk voor was dat er over twee dagen mogelijk een onschuldige zou worden opgehangen.

Toch zei ik: ‘U bent wel erg streng voor me.’

‘Nou, de galg is ook niet bepaald een pretje. Ben je ooit getuige geweest van een terechtstelling? Thomas’ gezicht zal opzwellen en paars worden. Hij zal kronkelen en om zich heen schoppen en intussen zullen de studenten hem uitlachen. Hij zal alle controle over zijn lichaam kwijtraken en zichzelf bevuilen. De mensen zullen hem herinneren aan zijn schurkenstreken. Dat is het laatste wat hij zal horen voor hij sterft. Misschien zijn die beschuldigingen wel terecht en is hij inderdaad een schurk, maar als hij niets misdaan heeft, wordt hij onschuldig terechtgesteld en dan zal hij misschien een andere zonde begaan. Hij zal de mensen die hem zo hebben vernederd, haten. En wat is erger: voor God verschijnen met een moord op je geweten of met haat in je hart sterven?’

Hij wachtte zwijgend tot ik antwoord gaf. Ik begreep dat dit geen retorische vraag was; hij verwachtte een antwoord.

‘Ik denk dat het voor God geen verschil maakt,’ zei ik ten slotte.

‘Dat klopt, zo is het. Wat zei onze Heer over kwaadspreken?’

‘Iemand die zijn broeder een “dwaas” noemt, zal gestraft worden door het helse vuur,’ antwoordde ik.

‘Dezelfde straf als voor moordenaars, wat onze broeder Dante ook beweert,’ voegde hij eraan toe.

‘Dus als Thomas schuldig is en zijn zonde niet voor morgen aan Christus opbiecht, gaat hij naar de hel. Maar als hij onschuldig is en sterft met een hart vol haat tegen mij en zijn medemensen die hem dit hebben aangedaan, dan sterft hij ook in zonde?’

‘Ik ben bang van wel. Tenzij het hem lukt vergevingsgezind te zijn met een strop om zijn nek.’

‘Dan heb ik hem dus in een onmogelijke positie gebracht. Zijn enige kans om in de hemel te komen is dat hij schuldig is en dat opbiecht.’

‘Of,’ zei Master John zachtjes, ‘dat hij jou je fout vergeeft... als je het inderdaad bij het verkeerde eind had.’

‘Dan moet ik hem opzoeken in de kerker. Raadt u me dat aan?’

‘Ik denk dat je dat inderdaad moet doen. Voor je eigen bestwil en omwille van zijn ziel. Maar voordat je gaat, zou ik graag nog een kroes bier met je willen drinken.’ Master John liep naar de kast en haalde er een grote kruik uit die hij gelaten op tafel zette. ‘Ik was vergeten dat-ie leeg was,’ zei hij.

 Wanneer Master John met zijn hoofd in de boeken zit, of het nu een boek van hemzelf is of van iemand anders, dan vergeet hij soms helemaal te eten en te drinken. ‘Er is hier vlakbij een herberg aan de bredestraat. Daar gaan we heen,’ kondigde hij aan.

Ik vroeg Master John later, toen deze zaak was opgelost, of God er de hand in had gehad dat hij die dag vergeten was bier te halen.

‘Zo ben ik nu eenmaal, zo heeft God me geschapen. Maar je bedoelt zeker of God mijn gebreken kan gebruiken, ook al is Hij daar op geen enkele manier verantwoordelijk voor? Het antwoord moet wel “ja” zijn, als we Hem maar de kans geven. God kan alles gebruiken als we Hem maar de kans geven om het te gebruiken. Als we onze zwakheden aan Hem overgeven, zal Hij die net zo goed gebruiken als onze talenten. Het gaat erom dat we ons volledig aan Hem overgeven. Ik bid elke dag dat ik dat mag doen.’

Ik nam me voor om dat gebed ook te gaan bidden. Een eenvoudig gebed is het niet, want het herinnert je aan je zwakheden. Die zwakheden kunnen met de nodige inspanning niet alleen worden gebruikt maar ook overwonnen, als we ons maar laten genezen door God. Toch zitten de meeste mensen niet op genezing te wachten; ze hopen vooral dat God tevreden met hen is zoals ze zijn.

In de herberg zaten heel wat studenten van de colleges uit de buurt. Degenen die bij onze binnenkomst opkeken van hun bier, herkenden Master John en bogen groetend het hoofd. In de kroeg stonk het naar verschaald bier, bedorven eten en ongewassen mensen. Het was net of ik de Stag and Hounds binnenkwam. We baanden ons een weg door de luidruchtige mensenmassa en liepen naar een bank die langs de muur stond.

‘Wil je liever in alle rust wat drinken?’ vroeg hij. ‘We kunnen ook een kruik meenemen naar het Balliol.’

Ik schudde mijn hoofd. Nee. Die schreeuwerige stemmen en die opgeklopte vrolijkheid gaven me nieuwe moed; ik zag het bezoek dat ik de volgende dag moest afleggen ineens weer zitten.

Al die stemmen praatten om het hardst, maar boven het lawaai uit ving ik af en toe een woord op. De terechtstelling van zaterdag was een favoriet gespreksonderwerp. Die studenten wisten natuurlijk niet dat ze dat vertier aan mij te danken hadden.

Master John slaagde er na een tijdje in de aandacht van de meid te trekken en hij vroeg om een kan bier en twee kroezen. Ik haalde mijn beurs tevoorschijn om te betalen, maar dat vond hij niet goed. ‘Je bent mijn gast. Misschien kom ik op een dag wel een tijdje naar het platteland en dan mag jij me in Bampton op een kroes bier trakteren.’

Ik zei dat ik dat met alle genoegen zou doen en dat meende ik ook.

Master John bedankte de meid, wat haar niet leek te verbazen. Hij was vast vaker in die herberg geweest, want verder nam niemand hier de moeite om haar te bedanken voor haar werk. Het enige wat ze met de regelmaat van de klok te horen kreeg, waren schunnige opmerkingen over haar hoogzwangere buik. De meid leek er niet mee te zitten; ze betaalde de studenten met gelijke munt terug. Ik ving weinig op van haar vinnige antwoorden, maar ze was erg bijdehand. Ze schudde met haar kastanjebruine krullen en haar donkere, glanzende ogen fonkelden. ‘Maggie,’ zo werd ze genoemd door iemand die zich binnen mijn gehoorsafstand bevond.

Ik ben helemaal vergeten waar Master John het over had toen we daar in die herberg aan het bier zaten. Hij was voortdurend aan het woord en praatte over een theologisch vraagstuk dat hij volgende week aan zijn studenten wilde voorleggen. Ik luisterde, of deed net alsof. Ik probeerde vooral te bedenken wat ik tegen Thomas Shilton moest zeggen, terwijl ik verveeld de onbezorgde studenten om me heen gadesloeg. De meid liep bedrijvig heen en weer van de bar naar de tafels en weer terug, maar het viel me op dat ze een klein beetje trok met haar voet. Waarschijnlijk had ze door de zwangerschap last van haar voeten gekregen. Intussen kletste Master John maar door; hij ging helemaal op in het vraagstuk.

Ik zat met mijn ellebogen op mijn knieën. Zo nu en dan bracht ik de kroes aan mijn lippen en mompelde iets als reactie op Master John. Toen de herrie even wat minder werd, hoorde ik opnieuw een stem om de meid roepen: ‘Maggie!’

‘Maggie…’ Margaret! Een gebroken voet waar ze ‘zo nu en dan last van had’.

Ik kwam zo abrupt overeind dat ik met mijn achterhoofd tegen de muur sloeg. Master John staarde me over de rand van zijn bierkroes aan en het gesprek stokte. Hij was waarschijnlijk verbaasd dat ik zo fel reageerde op zijn betoog.

Ik vroeg aan hem: ‘Komt u hier vaker?’

‘Zeker,’ antwoordde hij. ‘Deze herberg is ’t dichtst bij mijn werkkamer.’

‘Dat meisje – werkt ze hier al lang?’

‘O, sinds Pinksteren, geloof ik. Die dienstmeiden komen en gaan. Ze vinden een man en zijn weer vertrokken… Hoewel deze meid’ – hij grinnikte – ‘er niet snel genoeg één kon vinden, denk ik.’

‘Hebt u haar voor het eerst rond Pinksteren gezien? Of was het vlak daarna?’

‘Hmmm… Ja of rond die tijd. Waarom vraag je dat eigenlijk?’

Ik gaf geen antwoord, maar stond op en baande me een weg door de mensenmassa. Ik riep het meisje en vroeg of ze, als ze er even de tijd voor had, bij mij en Master John wilde komen.

Een paar minuten later kwam ze naar ons toe. ‘Nog bier?’ vroeg ze.

Master John keek me vragend aan en de meid ook, maar ik schudde mijn hoofd. Ik vroeg haar bij ons te komen zitten.

‘Dat mag niet,’ antwoordde ze. ‘Mijn baas vindt ’t niet goed als ik bij klanten aanschuif. Hij wil graag een goeie naam houden.’

‘Niemand zal er toch zeker iets van denken als je bij Master John Wyclif gaat zitten?’ antwoordde ik.

Het meisje keek vragend naar de Master van Balliol College en hij schoof, als reactie op haar vragende blik, een stukje opzij om ruimte voor haar te maken. Ze keek weer naar mij en ging toen tussen ons in zitten.

‘Als jullie geen bier meer willen, wat moeten jullie dan? ’t Is eigenlijk al veels te laat om nog wat te eten, maar ik kan wel wat regelen als ’t moet.’

Ik besloot zonder omwegen te zeggen wat ik dacht. ‘Margaret Smith uit Burford, je vader, Alard de smid, wordt zienderogen ouder omdat hij denkt dat jij dood bent.’

Het meisje sloeg een hand voor haar mond. Ze stond op en zei dat ik haar voor een ander aanzag, maar aan haar geschokte blik zag ik dat ik het bij het rechte eind had. Master John zag het ook. Ze wilde weglopen, maar hij stak een hand uit, pakte haar bij haar elleboog en trok haar weer op de bank.

‘Maggie,’ zei hij, ‘dit is Master Hugh de Singleton, chirurgijn in Bampton en drossaard van Lord Gilbert Talbot. Vier weken terug is bij Kasteel Bampton het lijk van een jonge vrouw gevonden. Omdat jij in de lente verdwenen was en er verder niemand vermist werd, dachten wij dat jij ’t was.’

Het meisje keek van mij naar Master John en toen weer naar mij. Eerst deed hij het verhaal van haar verdwijning uit de doeken en daarna vertelde ik welke gevolgen het had gehad.

‘En dus,’ eindigde ik mijn verhaal, ‘moet je morgen met me mee naar het kasteel om Thomas Shilton vrij te pleiten. Hij is dankzij mijn gebrekkige bewijsvoering schuldig bevonden aan moord.’

Haar hand ging opnieuw naar haar mond.

‘Hij wordt zaterdagmorgen opgehangen. Je hoort de studenten toch praten over die terechtstelling? Ze hebben het over Thomas. Hij zal erg blij zijn om je weer te zien.’

‘Ik denk van niet,’ fluisterde Margaret. ‘We hadden vreselijke ruzie toen we mekaar voor ’t laatst zagen.’

‘Aha! Die nacht op het kerkhof zeker?’ merkte ik op.

‘’t Kerkhof? Daar weet ik niks van, hoor. Nee, ’t was tussen de molen en de smederij… langs de rivier.’

‘Nou, dat maakt nu niet meer uit. Thomas zal blij toe zijn je weer te zien. Dat jij leeft, betekent dat hij aan de strop kan ontsnappen.’

Ik vroeg me af met wie ze dan wel ruzie had gemaakt op het kerkhof. Ik wist zeker dat het de vader van haar kind moest zijn. Margaret Smith had donker haar en het lichtte rood op als het kaarslicht of het licht van de vlammen erop viel. Wat had ik Thomas een hoop verdriet en zorg kunnen besparen als ik hem simpelweg had gevraagd naar Margarets haarkleur! Aan de schedel die nu begraven lag op het kerkhof van Burford hadden nog een paar blonde haren gezeten. En die gebroken voetbotjes hadden me op het verkeerde been gezet. Ik besloot dat ik nooit meer zo dwaas zou zijn om zoiets simpels over het hoofd te zien. Als ik tenminste ooit weer de kans kreeg om zo’n fout te maken, want misschien wilde Lord Gilbert zo’n dwaze drossaard liever ontslaan.

Nu moest ik weer helemaal bij het begin beginnen; ik had nog niets bereikt. Ik wist zeker dat Lord Gilbert niet tevreden zou zijn voor de zaak netjes was opgelost. En het lijk moest nog een keer worden geïdentificeerd.

Eigenlijk moest ik blij zijn dat ik Margaret had gevonden en dat was ik ook, omdat Thomas’ onschuld nu bewezen was. Toch kon ik die nacht niet slapen, omdat ik lag te tobben over de fouten die ik had gemaakt en me suf piekerde over de vraag hoe ik kon voorkomen dat zoiets nog eens gebeurde.

We namen afscheid van Margaret, maar niet voordat ze me had beloofd dat ze, wanneer we de volgende ochtend langskwamen, klaar zou staan en mee zou gaan naar het kasteel.

Master John en ik namen afscheid bij de poort van Balliol College. Hij zag dat ik mezelf verwijten maakte en gaf me een wijze raad die ik niet wil vergeten: ‘Geef de strijd voor gerechtigheid niet op omdat je fouten maakt. Van je fouten kun je leren. Als je dat niet doet, dan zullen anderen je wel op de vingers tikken. En ik kan je vertellen dat ze dat maar al te graag doen, als ik me tenminste niet vergis in mijn medemensen.’

‘Is onvolmaakte rechtspraak dan beter dan totaal geen rechtspraak?’ vroeg ik.

‘Dat moet wel. Anders zou er toch geen gerechtigheid meer zijn? Maar rechtspraak is mensenwerk en mensen zijn niet volmaakt. Je moet niet tevreden zijn met minder dan het beste, of het nu gaat om je werk als chirurgijn of als drossaard. Maar als je je best hebt gedaan, leg de uitkomst dan in Gods handen en heb er vrede mee.’

‘Ik heb niet mijn uiterste best gedaan in de zaak van Thomas Shilton.’

‘Nee, dat vind ik ook. Maar ik denk dat je zo’n fout niet nog eens zult maken. Goeienacht, Hugh. Kom nog maar eens langs als je weer eens in Oxford bent. Ik hoor graag meer over de raadsels die jij moet oplossen.’

De volgende ochtend liepen Arthur en ik met Margaret Smith door de modderige straten van Oxford. De priorijkerk van St. Frideswide sloeg de terts. We staken het marktplein over en kwamen bij het kasteel. Daar was een groep goochelaars, acrobaten en muzikanten bezig met de voorbereiding op een voorstelling.

We liepen door de mensenmassa die zich verzameld had om naar de artiesten op het kleine, houten podium te kijken toen Arthur plotseling zijn pas inhield. ‘Die waren van de lente ook in Bampton,’ zei hij. ‘Ik weet ’t nog als de dag van gister. Kijk es naar die goochelaar; die gaat straks met vier dolken jongleren en die vent houdt ze in de lucht zonder zelf een schrammetje op te lopen.’

Margaret en ik stonden op Arthurs verzoek even stil en keken naar het podium. Het klopte wat hij zei. De goochelaar was inderdaad erg goed.

‘D’r zijn er nog meer, hoor,’ vertelde Arthur ons. ‘Goochelaars en een messenwerper en een worstelaar die nog nooit is verslagen. En ook nog zo’n slangenmens. Die meid wringt zich in de raarste bochten.’

Maar die worstelaar en dat slangenmens konden nog zo interessant zijn, toch moesten Margaret en ik ons met dringender zaken bezighouden. ‘Jij kunt hier ook wel blijven, Arthur. Je hoeft niet per se met ons mee naar het kasteel, maar wij moeten nu wel gaan. Als we onze plicht hebben gedaan, komen we je hier opzoeken.’

Sir Roger wenste me niet te spreken – dat was zijn gewoonte. Maar ik drong net zo lang bij zijn griffier aan dat de drost me uiteindelijk toestemming gaf om zijn kamer binnen te komen.

Ik zei tegen hem: ‘Het meisje van wie we dachten dat ze dood was, zit in uw wachtkamer.’ Zijn interesse was meteen gewekt. ‘We hebben haar moordenaar gister ter dood veroordeeld en u hebt het bevel gekregen hem morgen op te hangen.’

‘Thomas Shilton?’ vroeg Sir Roger ongelovig.

‘Inderdaad, Thomas Shilton. Hij is aangeklaagd voor de moord op iemand die nog springlevend is. Ik kwam haar gisteravond tegen; ze werkt als serveerster in een herberg vlak bij Balliol College.’

‘Maar je had toch een lijk gevonden?’ sputterde hij tegen. ‘Je had bewijzen. Je noemde met name het gebroken voetbotje, dat weet ik nog.’

‘Dat klopt. En het meisje dat in uw wachtkamer zit, heeft jaren terug ook zo’n botbreuk gehad. Al deze misère is mijn schuld. Maar het moet wel worden rechtgezet.’

‘Je weet zeker dat die serveerster dat verdwenen meisje is?’

‘Kijkt u zelf maar.’ Ik knikte naar de deur. ‘Ze staat achter de deur.’

De drost, die vrij gezet was, hees zich moeizaam uit zijn krakende stoel en liep naar de deur van zijn kamer. Hij deed hem op een kier open, keek even naar buiten, rukte hem daarna verder open en beende de wachtkamer in.

Margaret stond bedremmeld voor Sir Roger; hij nam haar met indringende blik van het hoofd tot de voeten op en dat voelde ze ongetwijfeld. Sir Roger was vroeger vast een reusachtig sterke kerel geweest en zelfs nu nog zou ik hem tijdens een gevecht liever naast me hebben dan tegenover me.

‘Ben jij Margaret Smith uit Burford?’ donderde hij.

Zelfs als ze het niet was geweest, dan zou ze het nog hebben toegegeven. ‘Zeker, mijnheer… ik ben Margaret,’ fluisterde ze.

‘Je hebt me een hoop narigheid bezorgd. Ik heb mijn mannen eropuit gestuurd om een arrestatie te verrichten. Wij waren in de veronderstelling dat die vent je had vermoord. Master Hugh, hier naast me, heeft alles op alles gezet om je recht te verschaffen. Iedereen dacht dat je dood was en er is iemand die daar morgen voor moet boeten.’

Margaret verbleekte. ‘U laat ’m toch wel vrij?’ vroeg ze met bevende stem.

‘Dat zal Sir William moeten doen. Hij is de rechter die het vonnis heeft geveld.’

‘Wilt u ’m dan alstublieft direct gaan zoeken?’ smeekte Margaret.

‘Hij is rechter bij de koninklijke rechtbank. Gisteren zat zijn termijn erop voor het hof van de koning in Oxford. Vandaag vertrekt hij naar Londen.’

‘Wat gaat u doen,’ vroeg ik, ‘als we hem niet vinden om zijn oordeel te herroepen? U zult het vonnis dan toch niet uitvoeren?’

 Ik weet niet of hij dat zou hebben gedaan, maar Margaret dacht ongetwijfeld van wel. Ze begon te huilen toen de drost het woord nam.

‘Het is de wet en dus ben ik het verplicht,’ zei hij. ‘De wet moet ik uitvoeren, tenzij de wet zelf iets anders van me eist.’

Margaret begon luid te jammeren en ze zonk aan zijn voeten neer. Haar stem klonk gesmoord, maar tussen de snikken door hoorden we haar de drost smeken alles in het werk te stellen om recht te doen en het vonnis nietig te verklaren. Dit liep heel anders dan ik had verwacht! Ik had gehoopt dat het veel simpeler zou zijn: ik zou Margaret meenemen, haar de ruimte geven om haar verhaal te doen bij de drost, daarna zou die ervoor zorgen dat Thomas Shilton vrij kwam en weer naar huis kon en ik zou voor het zesde uur samen met Arthur richting Bampton vertrekken. Ik kwam erachter dat het allemaal niet zo simpel was.

Met een paar scherpe bevelen stuurde Sir Roger een wachtmeester om Sir William te gaan halen – als die tenminste nog op zijn kamer in het kasteel was. Als hij met zijn mensen was vertrokken, dan moest de wachtmeester een groep mannen bijeenroepen, hem achterna gaan en hem weer naar Oxford halen. ‘Het gaat om een zaak van leven of dood,’ moest hij tegen de rechter zeggen als die geen zin had om terug te komen.

Margaret en ik zaten in de kamer van de griffier te wachten. Zij snikte en ik tikte zenuwachtig met één voet op de grond.

Het was bijna het zesde uur toen de wachtmeester weer verscheen. Hij was buiten adem en zei tegen de griffier dat ze Sir William vlak bij Wheatley hadden ingehaald en veel moeite hadden moeten doen om hem ervan te overtuigen dat hij terug moest komen.

Op dat moment hoorde ik op de binnenplaats van het kasteel hoefgetrappel. Ik liep naar het raam dat uitzicht bood op de binnenplaats. Sir William beende naar de deur van het kasteel; hij had twee palfreniers en een griffier bij zich. Alles wees erop dat hij flink uit zijn humeur was. Begrijpelijk, vond ik, hij had natuurlijk gedacht dat hij die zaterdagavond weer in zijn eigen bed kon slapen. De rechter verdween uit mijn gezichtsveld. Even later kondigden zware voetstappen in de buitengang zijn komst aan. De deur zwaaide open en klapte dreunend tegen de muur. Margaret sprong verschrikt op.

‘Wat is hier nou weer aan de hand?’ vroeg Sir William aan de griffier.

Die hielenlikker was maar al te blij dat hij die vraag niet hoefde te beantwoorden. Hij boog en zei dat Sir Roger alles zou uitleggen. Daarna opende hij, met een minachtende blik op Margaret en mij, de deur naar Sir Rogers kamer en kondigde Sir Williams komst aan.

Als de drost de woede van de rechter vreesde, dan wist hij dat goed te verbergen. Hij nodigde Sir William binnen, sloot de deur achter hem en liet mij en Margaret buiten wachten. We keken elkaar aan. De griffier staarde vooral naar Margaret die, ook al was ze hoogzwanger, nog steeds het aankijken waard was.

De deur naar Sir Rogers kamer was dik, maar ik kon de stemmen die achter die deur klonken duidelijk horen. De mannen voerden een stevig gesprek. In het begin klonk slechts een van de stemmen schel, maar na verloop van tijd drong ook het geluid van de tweede stem door de dikke deur heen.

De griffier ging weer achter zijn schrijftafel zitten; hij deed net of hij druk bezig was en zich niet bekommerde om het gesprek dat achter de deur werd gevoerd. Margaret en ik bleven bij het raam staan.

Ineens vloog de deur naar de kamer van de drost open en klapte tegen de muur. De griffier sprong zo snel op dat hij zijn knie tegen de tafel stootte. Zijn gesmoorde vloek werd overstemd door Sir Williams bevelende stem.

‘Waar is dat meisje dan?’

Ik zou denken dat dat wel duidelijk was. Margaret reageerde door een stap naar voren te doen.

‘Dus jij bent de oorzaak van al deze verwarring, hè?’

‘Ik deed ’t niet met opzet, mijnheer.’

‘Dat moest er nog bijkomen! Nou ben ik morgenavond nog niet thuis.’

‘’t Spijt me echt.’

‘Daar heb ik niets aan. Ik kom daar niet sneller van in Londen. Zeven weken lang ben ik al onderweg voor koning Edward. Waarom ben je van huis gelopen en heb je die jongeman bijna aan de galg gebracht?’

‘Om de schande. Ik wilde ’t m’n vader niet aandoen,’ fluisterde Margaret.

Sir William keek naar haar buik. ‘Aha. Dus jij denkt dat hij liever heeft dat je dood bent, dan dat hij grootvader wordt zonder een schoonzoon te hebben? Is dat het?’

Nee, dat was het niet. Margaret was zonder een seconde na te denken uit Burford gevlucht. Ze gaf dan ook geen antwoord op Sir Williams vraag, maar bang was ze niet meer voor hem. Ze weigerde haar ogen neer te slaan en zo schuld te bekennen.

‘Nou ja’ – Sir William zwaaide met een document voor haar gezicht – ‘het was een hoop gedoe, maar ik laat iemand niet ophangen omdat een of andere stomme griet van huis is weggelopen.’

Hij legde het document op de schrijftafel van de griffier. ‘Een pen,’ zei hij.

De griffier gaf hem een pen en pakte een pot inkt van een plank aan de muur. Sir William schreef iets op het papier en ondertekende het daarna met sierlijke letters.

‘Zo… laat die vent vrij. En mag ik nu mijn reis voortzetten’ – dit zei hij tegen Sir Roger – ‘of is er nog iets waarmee u mij lastig wilt vallen?’ Zijn toon was sarcastisch; ik denk dat hij Sir Roger in verlegenheid wilde brengen.

Daar slaagde hij niet in. De drost had het gesprek tussen Sir William en Margaret met de armen over elkaar aangehoord. Nu glimlachte hij vriendelijk, zo vriendelijk als een drost van de koning maar kan glimlachen. ‘We zullen u niet langer ophouden, Sir William. We hopen dat u een prettige reis hebt en dat thuis alles goed gaat. U kunt vannacht met een gerust hart slapen in de wetenschap dat u een trouw onderdaan van de koning hebt gered van de dood op het schavot.’

Ik vermoed dat het nog maar de vraag was of Thomas Shilton zo’n trouw onderdaan van koning Edward was, maar dit was niet het moment om dat ter sprake te brengen.

‘Ja ja… dat zal wel.’ Mopperend beende Sir William de werkkamer van de griffier uit. Ik hoorde hem zijn griffier en palfreniers roepen – ze hadden tijdens het gesprek op de gang gewacht – en met zijn allen stampten ze de gang door. Hun zware rijlaarzen zetten het vertrek van de rechter kracht bij.

Sir Roger gaf het vrijlatingsbevel aan zijn griffier. ‘Laat dit aan de cipier zien en laat Thomas Shilton vrij! Daarna moet je dit document in het archief opbergen. Breng Thomas Shilton hierheen. Hij heeft recht op een verklaring’ – hij wendde zich nu tot Margaret en mij – ‘van jullie!’

Ik boog en knikte. Er viel verder niets te zeggen. De drost had gelijk.

Een paar minuten later weerklonken er voetstappen in de gang. Margaret kroop achter me weg en keek naar het raam, alsof ze erover dacht te ontsnappen. De griffier duwde de deur een eindje open en gebaarde Thomas Shilton dat hij naar binnen kon gaan.

Thomas, die met zijn ogen tegen het felle licht knipperde, keek mij stomverbaasd en met open mond aan. Daarna keek hij naar Margaret en naar de drost. Sir Roger knikte met een strak gezicht naar mij. Ik begreep wat hij bedoelde, deed een stap opzij zodat ik niet langer voor Margaret stond die zich achter mij verschool. Ik begon te vertellen over mijn twijfels aan zijn schuld, mijn gesprek met Master John Wyclif, over Margarets vlucht en de reden daarvan en dat ik haar hier tegen het lijf was gelopen. Toen ik klaar was, bood ik hem mijn verontschuldigingen aan, omdat ik hem in de problemen had gebracht. Ik meende wat ik zei – het speet me echt– en ik hoop dat hij dat voelde.

‘En nu,’ besloot ik mijn relaas, ‘wil Margaret graag naar haar vader terug.’

Of dat waar was, wist ik niet, maar ik was ervan overtuigd dat ze terug moest. ‘Zal ik haar brengen of doe jij het?’

Thomas zweeg. De stilte duurde maar even en toch leek het uren te duren voor hij iets zei. Ik was er al bijna van overtuigd dat ik haar terug zou moeten brengen naar Burford toen Thomas eindelijk het woord nam. Zijn mond was een smalle lijn en hij klemde zijn kaken op elkaar.

‘Ik zal d’r wel bij d’r vader afleveren. We hebben onderweg vast een hoop te bepraten.’

Uit zijn toon maakte ik op dat hij onderweg het grootste deel van de tijd aan het woord zou zijn. Margaret deed er tijdens dit gesprek het zwijgen toe, maar ik kende haar inmiddels goed genoeg om te weten dat ze het ons zou hebben verteld als ze het niet met deze gang van zaken eens was. Ik nam aan dat ze zweeg omdat ze zich schuldig voelde.

‘Hoe ga je?’ vroeg ik.

‘Lopend. Zo ver is ’t niet, hoor,’ antwoordde Thomas.

‘De wegen zijn modderig,’ merkte ik op.

Thomas haalde zijn schouders op. ‘We lopen wel langs de kant van de weg. Als ’t te zwaar is, zoeken we onderdak in Witney en zijn we morgen pas thuis.’ Terwijl hij dat zei, keek hij even naar Margarets buik.

‘En nu wegwezen,’ beval Sir Roger.

Tijdens het gesprek met Thomas was ik helemaal vergeten dat de drost er ook nog was. Ik dacht dat hij mij eveneens wegstuurde en dus wilde ik, net als Thomas en Margaret, de deur uitlopen. Maar ik had het mis.

‘Master Hugh!’ Net toen ik de gang op wilde lopen, riep Sir Roger mij. ‘Zoekt u verder naar de moordenaar?’

‘Zeker. Lord Gilbert wil dat deze zaak opgelost wordt. Hij zal ongetwijfeld van me vragen dat ik de moordenaar opspoor. Ik ben zijn drossaard.’

‘Juist ja. Nou ja, mocht u een van mijn mensen nodig hebben, stuur dan iemand naar me toe, dan zorg ik ervoor dat u alle hulp krijgt die u nodig hebt. Moordzaken vallen onder de verantwoordelijkheid van de koning en in dit graafschap vallen ze onder mijn verantwoordelijkheid.’

Ik bedankte hem voor het aanbod dat ik erg genereus vond na alle gedoe van vandaag. De waarheid was dat ik op dat moment geen flauw idee had hoe ik deze zaak ooit moest oplossen.

Ik liep door de kasteelpoort naar buiten en ging naar de markt. Onderweg keek ik uit naar Arthur. Ik dacht dat hij het nu wel gezien had bij die artiesten, maar dat was niet zo. Hij stond aan de rand van de mensenmassa en keek ademloos naar het toneel. Een man wierp messen naar een tenger, donkerharig meisje dat onverschrokken tegen een houten paneel stond. De messen bleven op een paar centimeter van het meisje in het paneel steken. Ze stond stokstijf en onbeweeglijk tegen het hout. Zelfs de glimlach op haar gezicht leek tijdens het optreden te bevriezen.

De mensen juichten en klapten toen de laatste dolk was gegooid. Toen kwam er een korte, gespierde vent op. Hij had een stierennek en het was lastig te zeggen hoe oud hij was. Hij stapte op het kleine podium dat de artiesten hadden opgebouwd en daagde iedereen uit om met hem te worstelen. Als iemand deze worstelkampioen kon verslaan, dan zou hij zes duiten winnen. Een paar andere artiesten gingen intussen onder het publiek rond; ze sloten weddenschappen af en speculeerden erover wie de meeste kans maakte om te winnen. Toen ze bij mij kwamen, sloeg ik hun aanbod af; ik ben geen gokker.

De worstelaar maakte korte metten met zijn drie tegenstanders, daarna gaf hij de mannen in het publiek die niet waren ingegaan op zijn uitdaging op hun kop. Ze keken schaapachtig voor zich uit en grijnsden, schudden hun hoofd en lieten zich niet overhalen om met hem te worstelen. Ze hadden vast gezien met hoeveel gemak hij de mannen had verslagen die zo dwaas waren geweest wel op zijn uitdaging in te gaan. Hij was ongetwijfeld beresterk, maar volgens mij won hij niet alleen vanwege zijn spierkracht, maar ook omdat hij een goede vechttechniek en veel ervaring had.

De worstelaar klom van het podium af en het meisje dat het doelwit van de messenwerper was geweest sprong erop. Ze maakte een salto en kwam met haar voeten op het houten podium neer. Ze wrong zich in allerlei onmogelijke bochten, liep op haar handen over het toneel en sloot haar optreden af door haar voeten achter haar hoofd te buigen terwijl ze op haar handen stond. De mensen klapten. Intussen liepen de messenwerper en een oudere vrouw door de menigte met manden in de hand. Ze haalden duiten en centen op bij het enthousiaste publiek. Ik wierp er een duit in en voelde me heel gul. Dat mocht ook wel, want het was bijna kerst.

We haalden onze paarden uit de stal bij de herberg en baanden ons een weg door de mensenmassa. We reden naar de brug over de Castle Mill Stream. Op de brug draaide ik me om om nog één keer een blik te werpen op de oude slottoren van Kasteel Oxford, die uitstak boven het nieuwe fort. Ik dankte God dat Hij Margaret op het juiste moment op mijn weg had gebracht. Anders was er iets vreselijk onrechtvaardigs gebeurd. Ik zond een stil gebed op en vroeg God of Hij in de toekomst opnieuw zou ingrijpen als ik misschien nog eens zoiets dwaas zou doen.

We staken de rivier bij Swinford over en een halve mijl verderop namen we de weg naar Bampton. In de verte, een eind verderop langs de weg naar Witney en Burford, zag ik twee in het bruin geklede figuurtjes lopen. Hun mantels hadden bijna dezelfde kleur als de modderige weg en het herfstloof. De een was lang, de ander kort; ze stapten samen vastberaden voort in de richting van Eynsham en het leek net of de kleinste van de twee een beetje mank liep.

13

Op de terugweg naar huis ratelde Arthur maar door. Hij was blij dat we weer naar huis gingen en vertelde enthousiast over de voorstelling waar hij die ochtend getuige van was geweest. Hij vertelde uitgebreid wat hij van de worstelaar, de acrobaten, de jongleurs en de messenwerper vond. Ik verwachtte dat hij me ook wel zou vertellen dat hij versteld stond van de moed van het meisje dat als doelwit van de messenwerper dienst deed, maar daarover zweeg hij in alle toonaarden. Hij zei wel een paar keer iets over haar lenigheid. Het was hem een raadsel hoe ze haar slanke lichaam in zulke onmogelijke bochten kon wringen.

Toen hij de hele voorstelling had doorgenomen, begon hij weer van voren af aan. Deze keer vergeleek hij het optreden met het optreden dat ze vijf maanden terug in Bampton hadden gegeven. Hij kwam tot de slotsom dat ze vandaag allemaal minstens zo goed hadden gepresteerd, behalve dat meisje. Hoe talentvol ze ook was, ze stelde niets voor vergeleken bij het meisje dat zich eerder dat jaar in nog onmogelijker bochten had gewrongen. Ik luisterde maar met een half oor naar hem, want ik zat met mijn gedachten bij de fout die ik had gemaakt, een fout die iemand bijna de kop had gekost. Maar toen hij klaar was met zijn verhaal, kreeg ik ineens een idee.

‘Dat meisje van vandaag – was die met Pinksteren dan nog niet bij die groep artiesten?’ vroeg ik.

‘Nee, ’t was een ander grietje volgens mij. Deze meid heeft donker haar en die meid die d’r met Pinksteren was, was blond, stroblond.’

‘’t Is toch niet heel vreemd als een vrouw haar haar verft, of wel?’

‘Klopt,’ was hij het met me eens. ‘En dat soort meiden doet dat zeker! Toch was ’t een andere meid.’

‘Weet je dat zeker?’

‘Die andere griet had een veel lichtere huid en d’r wangen waren roodverbrand. Die meid van vandaag was veel donkerder, die zou echt niet zo snel in de zon verbranden.’

Ik was het met hem eens dat het meisje dat ik die dag in Oxford had gezien niet snel zou verbranden. Dit nieuws bracht me van mijn stuk.

Toen Arthur de voorstelling voor de tweede keer had doorgenomen, wist hij niet veel meer te zeggen en dus reden we zwijgend verder. Ik hoefde niets anders te doen dan mee te deinen op het ritme van Bruce’ stappen en mijn gedachten te laten gaan over de dingen die Arthur had gezegd over dat meisje met haar stroblonde haar.

‘Hoe oud was dat meisje ongeveer?’ vroeg ik.

‘Huh? Welk meisje?’

Ik was vergeten dat Arthur geen gedachten kon lezen. Zijn gedachten gingen waarschijnlijk een heel andere kant op dan de mijne.

‘Dat andere meisje dat bij die artiesten was, het meisje dat je met Pinksteren zag.’

‘O… nou ja, vrij jong nog, hoor, net als die meid van vandaag. Zoiets kun je alleen als je nog jong bent.’

‘Hoe oud schat je haar?’

‘Zestien… zeventien hooguit. Veel ouder zal ze niet geweest zijn.’

‘En hoe lang was ze, denk je?’

‘O, net zoiets als die meid van vandaag. Vrij kort.’

‘Dus ze kan ook jonger zijn geweest dan zeventien jaar?’ vroeg ik door.

‘Tuurlijk kan dat. Maar ze had geen kindergezichtje meer, snapt u, en d’r gedrag was ook niet bepaald kinderlijk.’

‘Wat bedoel je?’

‘Nou, ze keek telkens naar de mannen in ’t publiek, zodat ze meer in de mand stopten als-ie rondging.’

‘En? Werkte dat een beetje?’

‘Huh?’ Arthur deed net of hij me niet snapte.

‘Hoeveel heb jij gegeven, Arthur?’

‘Ik weet ’t echt niet meer. Ik weet nog wel dat pater Simon d’r zich aan ergerde. Hij ging met Lord Gilbert praten en vroeg ’m dat hele zooitje de laan uit te sturen.’

‘En deed Lord Gilbert dat?’

‘Tuurlijk niet.’ Arthur grinnikte. ‘Hij nam ze mee naar ’t kasteel; ze moesten de volgende dag in de hal optreden. D’r was een feest voor Sir Robert. Ik hielp met bedienen. Iedereen dacht dat we tijdens ’t feest eindelijk te horen zouden krijgen dat Lady Joan verloofd was, maar nee hoor.’

‘En die mensen vertrokken de dag erna?’

‘Zekers. ’t Werd die avond laat, dus ze bleven de nacht over op de binnenplaats van het kasteel. Daar zetten ze hun eigen tenten op. Eentje sliep in de stal. Ze hadden paard en wagen bij zich voor ’t podium en de rest van hun spullen, en de volgende ochtend zijn ze vertrokken.’

‘Waren ze al vroeg weg? Bij zonsopgang?’

Arthur dacht hier even over na. ‘Nee. Het liep eigenlijk ’n beetje vreemd. Het was al voorbij ’t derde uur toen ze vertrokken. Die worstelaar – da’s de leider, geloof ik – wilde Lord Gilbert spreken, maar de kamerheer scheepte ’m af. Ik was aan het werk. ’k Weet niet of-ie Lord Gilbert te spreken heeft gekregen; hij wilde waarschijnlijk meer centen zien.’

‘En dat slangenmens… Keek ze tijdens haar optreden ook naar Sir Robert?’

‘Dat kan ik echt niet zeggen. Ik liep heen en weer tussen de keuken en de hal, snapt u? Ik denk van wel. Het kon haar geen bal schelen naar wie ze met d’r ogen draaide.’

We reden zwijgend verder. Ik dacht dat ik nu wel wist wie dat meisje in de beerput was en misschien wist ik zelfs hoe ze er was gekomen. Maar had Sir Robert iets te maken met die botten? Ik had het al vaker bij het verkeerde eind gehad. Alle mogelijke verklaringen voor het feit dat ik een schedel met wat blond haar op de onderzoekstafel in Huize Galenus had gekregen liet ik de revu passeren. Niet een van die verklaringen paste binnen het verhaal dat Arthur zojuist had opgedist, tenminste niet zo goed als de verklaring die ik nu in gedachten had. Maar hoe moest ik mijn vermoedens bewijzen zonder opnieuw een cruciale fout te maken?

Toen we in de buurt van Bampton waren, ging de zon onder. De lange schaduw van de torenspits viel over Bampton en over de akkers ten oosten van het dorp. Arthur en ik zwegen nog steeds; we waren blij dat we weer thuis waren. Na drie dagen dooi werd het weer kouder. Ik trok mijn mantel dicht om me heen en dacht aan het haardvuur dat ik in mijn kamer zou laten aansteken. Ik probeerde ook te bedenken hoe ik erachter kon komen of mijn vermoedens juist waren. Tegen de tijd dat ik helemaal verstijfd van de kou van Bruce’ rug klom en hem overdroeg aan de stalmeester had ik een plan in mijn hoofd, dat hopelijk alle twijfels zou wegnemen. Maar dit plan kon ik niet nu meteen uitvoeren. Ik had al vreselijk gefaald in de zaak van Thomas Shilton en ik voelde er helemaal niets voor om te hard van stapel te lopen en alleen op vermoedens af te gaan. Ik nam me voor een paar dagen de tijd te nemen om alles op een rijtje te zetten. Uitstel was beter dan nog eens zo’n vergissing te maken.

Ik gaf Arthur de opdracht tegen de kok te zeggen dat ik wilde eten en dat de haard moest worden aangemaakt. Daarna zocht ik de rust van mijn kamer op. Die was er niet; die rust bedoel ik dan. Tenminste, niet meteen. Ik zat nog maar net toen er op de deur werd gebonkt. Aha, het vuur, dacht ik, maar zoals wel vaker had ik het mis. Ik deed de deur open en zag John Holcutt staan. Ik groette hem en vroeg waar hij me voor nodig had en, zoals ik al vermoedde, ging het niet om iets aangenaams.

‘’t Gaat om Walter atte Lane, Master Hugh. Hij ontloopt z’n weekwerk nu al vier dagen. We maken hekken, maar hij komt niet opdagen.’

‘Hij is Lord Gilbert twee dagen werk per week verschuldigd, toch?’ vroeg ik.

‘Juistem. Hij pacht een stuk grond van Lord Gilbert en daarvoor is-ie hem twee dagen verschuldigd.’

‘Is hij ziek?’

‘Hij zegt van wel, maar tegen Arthur heeft-ie gezegd dat hij die nieuwe drossaard wel es wil uitproberen om te zien of-ie z’n werk aankan. Toen ik hoorde dat u d’r was, ben ik linea recta naar u toe gekomen.’

Dus zo gaat dat, dacht ik. Als Walter atte Lane ermee wegkomt en niet ter verantwoording wordt geroepen, dan zullen de andere horigen het horen en dan zal ik binnenkort weer gewoon Master Hugh zijn. Chirurgijn, geen drossaard.

‘Ga morgen maar eens bij Walter langs,’ adviseerde ik John, ‘en zeg tegen hem dat ik wel even langskom als hij volgende week nog steeds ziek is. Dan is hij ons vier dagen verschuldigd. Misschien moet hij wel geopereerd worden, iets wat ik maar al te graag voor hem zal doen! Als hij maar beter wordt.’

John grijnsde breed bij het horen van die woorden. ‘Ik heb zo het idee dat Walter volgende week wel weer op de been is,’ merkte hij op.

‘Daar vertrouw ik op. Maar je kunt hem ook nog zeggen dat ik, toen je vertrok, vast bezig was mijn instrumenten te wetten.’

‘Ha! Zal ik zeker doen!’

De baljuw draaide zich om om de deur uit te lopen. Op dat moment liep er een tenger figuurtje door de grote hal. Ze droeg een grote stapel hout en liep richting mijn deur. Het was bijna donker in de hal, dus ik kon niet zien dat het Alice was die naderbij kwam. Ik zag het pas toen ze vlak voor me stond.

‘Cicily zei dat ik de haard moest aanmaken, Master Hugh.’

‘Zeker… Kom binnen.’

Het meisje ging aan het werk en slaagde er al snel in om, met behulp van kolen van het keukenvuur, een knappend vuurtje in de haard aan te leggen. De warmte en de geur van de houtrook verspreidden zich langzaam door de kamer. Ik vraag me af of je het van de geur van rook alleen al warm kan krijgen. Omdat je die geur met warmte associeert, is het misschien wel zo dat je je daar alleen al behaaglijker bij voelt.

‘Ik kom strak terug met meer hout en dan breng ik u meteen ’t avondeten.’ Alice praatte door mijn gedachten heen. ‘’k Ben zo terug,’ beloofde ze en haastte zich weg.

‘Een kom,’ riep ik haar achterna. ‘Ik zou ook graag een kom warm water willen.’

Het hout – genoeg voor twee avonden bij het haardvuur – en het avondeten kwamen zoals beloofd. Evenals de kom warm water waar ik om had gevraagd. Als avondeten was er konijnenpastei en kool met pompoensaus. Wanneer je flinke trek hebt en helemaal verkleumd bent, dan is het volgens mij niet gek dat je je herinnert wat je gegeten hebt.

Die avond staarde ik in de vlammen en dacht na over alles wat ik de afgelopen dagen had ontdekt. Dat was nogal wat, dus er was veel om over na te denken. Met wie had Margaret op het kerkhof gepraat? Wat was er geworden van dat slangenmens met haar stroblonde haar? Er was die dag zo veel gebeurd, dat het wel jaren geleden leek dat ik die ochtend was opgestaan.

Maar zelfs een wijs mens, al zou ik niet willen beweren dat ik dat ben, denkt niet alleen wijze dingen. En na alles wat er de afgelopen twee dagen was gebeurd, was ik ervan overtuigd dat ik lang niet zo verstandig was als ik zelf had gedacht. Ik staarde een uur of wat in het vuur en probeerde te bedenken wat ik nu moest ondernemen, maar ik kwam er niet uit. Uiteindelijk stond ik op en knielde neer bij mijn stoel. Het ontbrak mij aan wijsheid en wie kon ik beter om wijsheid vragen dan Christus, Gods Zoon? Misschien vind je het vreemd dat ik Maria van de heilige bron van Bampton niet aanriep, of St. Beornwald aan wie de kerk is gewijd, zodat die in de hemel voorspraak voor mij kon doen. De meeste mensen in Bampton zouden, wanneer ze in de problemen zitten, naar de kerk gaan, een kaars aansteken en St. Beornwald of de Moeder Gods vragen voorspraak te doen. Maar als student aan het Balliol had ik de Schriften bestudeerd en ik had onder het onderwijs van Master John Wyclif gezeten. Theologie was wel geen onderdeel van het trivium of quadrivium, maar ik had telkens als ik de kans kreeg in de heilige Schrift gelezen. Ik bereidde me immers voor op een leven als geestelijke, tenminste, dat dacht ik in die tijd.

In mijn derde studiejaar leende ik een Evangelie en ik heb heel wat kaarsen opgebrand bij het Evangelie van Sint Jan. Ik schreef de tekst over en twee stukken ken ik uit mijn hoofd. In feite ken ik veel meer uit mijn hoofd, maar ik bedoel dat er twee verzen zijn in het Evangelie van Sint Jan die in mijn hoofd zijn blijven hangen en die sindsdien een leidraad voor me zijn bij het bidden. In de ene tekst zegt Christus tegen Zijn discipelen: ‘Indien gij Mij iets vraagt in Mijn naam, Ik zal het doen.’ In een andere tekst zegt Hij tegen hen: ‘Tot nog toe hebt gij niet om iets gebeden in Mijn naam; bidt en gij zult ontvangen, opdat uw blijdschap vervuld zij.’

Sinds mijn derde studiejaar aan het Balliol stel ik het tijdens het bidden zonder heiligen. Het is helemaal niet nodig om tot heiligen te bidden en misschien is het zelfs nutteloos. Christus zelf had Zijn discipelen opgedragen om in Zijn naam te bidden tot God, niet in naam van de Maagd Maria of Sint Petrus of in naam van welke andere heilige dan ook, hoe heilig ze ook zijn.

Tegen de tijd dat ik klaar was met bidden, was er niet veel meer van het haardvuur over dan een hoopje sintels. En ik had een plannetje bedacht. Ik kon pas morgen aan de uitvoering ervan beginnen, dus ik kroop onder de wol om nog wat te slapen. Na een tijd dommelde ik weg, maar vlak voor ik echt in slaap viel, kraaide de haan.

Omdat ik niet goed had geslapen, was ik nog niet helemaal wakker toen Arthur op mijn deur bonsde. Ik stommelde naar de deur; ik kon bij het schemerige ochtendlicht nauwelijks zien waar ik liep. Het vuur was uitgegaan en de stenen vloer was vreselijk koud aan mijn voeten. Maar dankzij die koude stenen was ik wel snel wakker.

‘Master Hugh,’ begon Arthur op verontschuldigende toon, ‘Sir John Withington is d’r voor u. De hele nacht heeft-ie doorgejakkerd. U moet met ’m mee.’

‘Wat wil Sir John van me?’ stotterde ik.

‘Hij zei dat Lady Joan d’r pols heeft gebroken. Ze vergaat van de pijn. Lord Gilbert wil dat u voor d’r zorgt.’

Dat betekende dat het plannetje dat ik die nacht met zo veel zorg had uitgebroed in duigen viel. Mij kwam dat echter uitstekend uit, want deze onverwachte wending zou me vast veel opleveren en ik betwijfelde of dat ook gold voor het plan dat ik die nacht had gesmeed. Wie zal het zeggen? Ik snap nu dat als Hij een gebed verhoort, Hij dat niet altijd doet op de manier die wij in gedachten hadden. Lady Joan zou in elk geval voor een andere manier hebben gekozen.

Er zijn maar weinig dingen die ik liever zou willen dan de mooie Lady Joan verplegen, maar ze had voor mij geen pols hoeven breken. Ik geef echter toe dat ik hoopte haar te kunnen veroveren door goed voor haar te zorgen. Dat was egoïstisch van me, dat geef ik toe, en het was beneden mijn waardigheid als goed christenmens. Maar toch stond ik het mezelf toe om dat te denken.

‘Waar is Sir John nu?’ vroeg ik.

‘In de keuken, daar zit-ie te ontbijten.’

‘Zeg tegen hem dat ik zo snel mogelijk naar hem toe kom. Waar heeft hij vannacht geslapen?’

‘Hij en z’n schildknaap hebben een tukkie gedaan in een schuur in de buurt van Sherborne.’

‘We hebben brood en vlees nodig voor onderweg. En bier. Het is in deze tijd van het jaar niet gemakkelijk om in Goodrich te komen. Zeg tegen de kok dat hij vast eten klaarmaakt. Ik kom zo.’

Met het water dat Alice bracht, waste ik de slapers uit mijn ogen en het vuil van mijn handen. Het water was koud, dus ik was niet alleen schoon, maar ook meteen klaarwakker. Ik liep over de binnenplaats van het kasteel naar de keuken. Daar was Sir John, wist ik. Bovendien zou het daar lekker warm zijn, want bij het schemerige ochtendlicht zag ik een dikke rookwolk opstijgen uit de schoorsteen van de keuken.

Sir John en zijn schildknaap kauwden op de laatste restjes konijnenpastei die over waren van de avond ervoor. De pastei was koud, maar het brood dat voor hen op tafel stond, was die ochtend gebakken en kwam vers uit de oven. Ik pakte een warm brood en ging tegenover Sir John aan tafel zitten.

‘Vertel op. Wat is er gebeurd?’ zei ik tussen twee happen brood door.

‘Je weet vast wel dat Lady Joan erg van jagen houdt,’ reageerde hij.

Ik knikte; daar was ik van op de hoogte.

‘En ze kan goed overweg met een paard… voor een dame tenminste.’

Ook dat wist ik.

‘Lord Gilbert vindt haar overmoedig.’

En ook dat was geen nieuws voor me. Ik wist dat Lord Gilbert haar had verteld wat hij van haar rijgedrag vond. Maar als je tegen Lady Joan zei wat je vond, betekende dat nog niet dat ze daar ook iets mee deed en dat ze haar mening of gedrag aanpaste.

‘We zaten achter een hert aan en toen weigerde haar paard te springen. Ze werd uit het zadel geslingerd en smakte tegen een muur. Ze hield haar handen voor zich om haar val te breken.’

‘En brak daarbij haar pols?’

‘Klopt.’

‘Wanneer is het gebeurd?’ vroeg ik.

‘Twee dagen terug. Het was vlak nadat we in Goodrich aankwamen. Lord Gilbert stuurde ons de volgende ochtend om jou te gaan halen.’

‘Hoe ernstig is die breuk? Hebt u haar pols gezien of hebben ze u er iets over verteld?’

‘Ernstig. Lady Joan werd meteen naar haar kamer gebracht. Het kamermeisje dat haar verpleegt, zei dat het bot door de huid stak.’

‘En er was geen arts of chirurgijn in de buurt van Goodrich?’

‘Jawel,’ gaf Sir John toe. ‘Maar Lord Gilbert wilde alleen jou.’

Blijkbaar keek ik zo verbaasd dat Sir John dacht dat ik behoefte had aan een uitgebreide verklaring, want hij vervolgde: ‘Er zit wel een chirurgijn in Gloucester, maar Lord Gilbert wilde hem niet halen. De man is oud en heeft weinig verstand van zaken. Hij heeft zeker niet zo veel kennis in huis als jij. Bovendien wordt er gezegd dat hij regelmatig te diep in het glaasje kijkt.’

‘Het klinkt ernstig zoals u die fractuur omschrijft,’ gaf ik toe.

‘Dat weet Lord Gilbert ook en dat is de reden dat hij wil dat jij voor Lady Joan zorgt en niet iemand anders.’

‘En Lady Joan, wat zegt die?’

‘Ze is het met Lord Gilbert eens en smeekt je om voort te maken.’

‘Dat zal ik zeker doen. Ik zal mijn instrumenten en medicijnen pakken en bij de paardenstallen op u wachten. O… zeg tegen de stalknecht dat ik deze keer niet op Bruce rijd. De reis naar Goodrich zal te zwaar zijn voor die ouwe jongen.’

Ik liet Sir John alleen achter; hij propte het laatste stuk konijnenpastei in zijn mond. Ook Cicily ging meteen aan de slag. Ze stopte brood in een zak en deed er twee stukken schapenvlees bij.

Ik had niet alleen mijn instrumenten nodig, maar ook geneeskrachtige zalfjes en drankjes om de pijn te verlichten en een spalk en pleisterkalk om de breuk te zetten. Op Goodrich kon ik wel aan eiwit komen, maar die andere dingen moest ik zelf meenemen: hennep, wilgenbast, kruiskruid, vrouwenmantel, sla en penningskruid. Dat moest genoeg zijn. Ik deed de kleine zakjes met kruiden in een leren tas bij mijn instrumenten. Verder nam ik een nieuw paar handschoenen mee. Ik sloeg mijn mantel om en beende naar de stallen.

Kasteel Goodrich lag op meer dan vijftig mijl van Bampton, maar ik wist hoeveel pijn Lady Joan moest hebben en dus was ik vastbesloten de volgende dag voor de avond op mijn bestemming aan te komen. Dankzij de vele tochten die ik die herfst had gemaakt, hield ik het rijden langer vol en Sir John en zijn schildknaap waren er ook aan gewend om uren achtereen in het zadel te zitten. We zetten onze paarden tot spoed aan en vonden die avond onderdak bij de Sint-Petrusabdij in Gloucester. De volgende dag – het was zondag – reden we tegen het zesde uur langs de rand van het Forest of Dean.

Lord Gilberts kasteel in Goodrich is een hoog bouwwerk en dus oogt het indrukwekkender dan zijn kasteel in Bampton. Je gaat Goodrich binnen door een poort in de oostelijk buitenmuur; daarna moet je via een brug de gracht oversteken die is uitgehakt in de rotsen waarop het kasteel is gebouwd.

We waren nog maar net de buitenste poort door of Lord Gilbert begroette ons al luidruchtig vanaf het dak van het poorthuis. Ik reed met Sir John de brug over en Lord Gilbert kwam me onder het opgedraaide valhek tegemoet nadat hij de trap van het poorthuis was afgestommeld.

‘Hoe is het met Lady Joan?’ vroeg ik.

Lord Gilberts gezicht betrok. ‘Niet zo best. Ze heeft de hele nacht liggen kreunen van de pijn en ik heb gehoord dat ze geen hap eet. Kom… kom zelf maar kijken. Ze zit binnen, bij het vuur.’

Hij bracht me naar een kleine, prettige kamer in de zuidwestelijke toren. De kamermuren waren met wandtapijten bekleed. Er brandde een groot haardvuur en dat maakte de kamer warm en licht. Zonder haardvuur was het er vast vrij donker geweest, want de kamer lag onder in de toren en had maar één smal, glazen raam.

Lady Joan zat tussen het raam en het haardvuur en werd door twee kamermeisjes verzorgd. Ik zag haar silhouet; ze leunde met haar hoofd tegen de stoelleuning. Om haar nek en rechterarm was een wit linnen draagdoek geknoopt die oplichtte bij het licht van de vlammen. Ze draaide haar hoofd om toen Lord Gilbert de deur dichtdeed.

‘Het spijt me,’ fluisterde Lady Joan tegen mij, ‘dat ik je zo veel ongemak bezorg. Ik vond de chirurgijn uit Gloucester ook goed genoeg, maar mijn broer wilde per se jou hebben.’

‘Om u de waarheid te zeggen,’ antwoordde ik, ‘besloot ik twee dagen terug zelf al uw broer met een bezoek te vereren zodra de gelegenheid zich zou voordoen. Ik heb nieuws over Margaret Smith en over de dood van Sir Robert Mallory. Maar eerst zal ik eens naar uw pols kijken.’

Ik keek naar Lord Gilbert die mijn gesprek met Lady Joan had gevolgd en hij beantwoordde mijn blik met één opgetrokken wenkbrauw. Hoe krijgt hij dat toch voor elkaar? vroeg ik me af.

Ik knoopte de draagdoek los en wikkelde het verband van Lady Joans gebroken pols. Ik was gewaarschuwd dat het een ernstige breuk was, maar toch schrok ik toen ik zag hoe terecht die waarschuwing was.

Het bot stak niet meer uit de wond, maar dat kwam doordat het vlees rond de wond purperrood en opgezwollen was. Er zaten bloed- en pusvlekken op het verband dat ik van de huid haalde en Lady Joan snakte naar adem toen het verband eraf was en haar hand niet langer ondersteund werd.

‘’t Is een ernstige botbreuk,’ merkte Lord Gilbert op. ‘Ik heb op het slagveld niet vaak zoiets gezien.’

Afwezig gaf ik hem gelijk. Intussen dacht ik na over een plan van aanpak. Hoe moest ik die verbrijzelde pols weer zetten?

Opnieuw nam Lord Gilbert het woord. ‘Ik weet dat u wijn nodig zult hebben,’ zei hij.

‘Dat klopt, en kaarsen. Ik moet goed kunnen zien wat ik doe.’

‘Je kunt mijn pols dus zetten?’ vroeg Lady Joan.

Ik wist niet of ik haar de waarheid moest vertellen of een slag om de arm moest houden. ‘U bent zwaargewond. Ik ben van plan u een middel te geven ter verlichting van de pijn. U wordt er ook slaperig van, maar als ik erin slaag om het bot weer te zetten, zult u niet veel pijn meer hebben.’

Lady Joan knikte, maar zei niets.

‘Het is toch vier dagen geleden dat u van uw paard bent gevallen?’ vroeg ik.

Ze knikte weer.

‘Een breuk geneest het snelst wanneer hij onmiddellijk wordt gezet. Wanneer het bot pas later wordt gezet, zoals in uw geval, kan het zijn dat het bot niet meer aangroeit, of niet volledig.’ Ik zag dat er een paniekerige uitdrukking op haar gezicht verscheen, dus ik vervolgde snel: ‘Maar vier dagen is niet zo heel lang. Het zal vast geen grote problemen opleveren.’

‘Niet helemaal meer aangroeien?’ vroeg ze. ‘Wat bedoel je daarmee?’

‘Dan blijft de pols kwetsbaar en breekt daarna sneller.’

Lady Joan zweeg even, maar nam toch weer het woord. ‘En is het mogelijk dat de breuk helemaal niet meer aangroeit?’ Ze had wel heel snel door waar ik me het meest zorgen om maakte.

‘Het is... mogelijk… maar niet echt waarschijnlijk. U bent nog jong en u zult vast volledig herstellen.’ Ik wilde het liever niet hebben over de mogelijkheid dat dat niet gebeurde. Ik maakte een einde aan het gesprek en onderwierp de wond aan een nader onderzoek. Ik was blij om te zien dat de zwelling en verkleuring beperkt waren gebleven tot de muis van Lady Joans hand. Het had er minder goed voor haar uitgezien als er rode en paarse strepen op haar handpalm en vingers waren verschenen. Ik probeerde de hand tijdens mijn onderzoek zo min mogelijk te belasten en toch kon ik niet voorkomen dat Lady Joan pijn had. Af en toe verkrampte ze en snakte naar adem, maar verder bleef ze heel rustig. Terwijl ik zo aan het werk was, hoorde ik dat Lord Gilbert een dienstmeisje om wijn en kaarsen stuurde.

‘U kunt goed tegen pijn, m’lady,’ complimenteerde ik haar.

‘Dat is typisch iets voor vrouwen,’ antwoordde ze met een lach. Zo vrolijk zou ik nooit zijn geweest als ik in haar schoenen had gestaan! ‘God heeft vrouwen meer uithoudingsvermogen gegeven dan mannen, zodat zij kinderen kunnen baren... Dat is toch zo, Master Hugh?’

‘Misschien ook omdat vrouwen dan de slechte dingen die mannen doen kunnen verdragen,’ merkte ik op.

‘Inderdaad, zo is dat. Wat een wijsheid uit jouw mond, Master Hugh!’

Ik was blij dat haar stem weer wat vrolijker klonk. De bediende kwam binnen met de wijn en ik maakte een drankje voor Lady Joan klaar. Ik deed gemalen hennepzaad en         -wortel in de wijn, net als bij Henry atte Bridge, en een snufje wilgenbast. Ik deed er ook wat poeder van gedroogde sla bij zodat Lady Joan lekker zou slapen als mijn werk erop zat.

Ik wachtte bijna een uur tot ik zag dat ze moeite moest doen om wakker te blijven en haar ogen zo nu en dan dichtvielen. Ik zond een stil gebed op om Gods leiding en ging aan het werk. Lord Gilbert en Sir John keken over mijn schouder mee terwijl ik de bebloede wond schoonmaakte met wijn. Sommige chirurgijns hebben er moeite mee als ze tijdens het werk op de vingers worden gekeken, maar ik heb dat niet. Ik doe mijn werk goed. Ik geef er niet om als anderen mee willen kijken wanneer ik bezig ben.

Lady Joans pols was zo gezwollen dat ik moeite had om de uiteinden van de gebroken botten te vinden. Ik had gehoopt dat maar een van de botten in haar onderarm was gebroken, maar ik kwam er tot mijn teleurstelling achter dat ze allebei waren verbrijzeld. Door het gewonde vlees heen probeerde ik de breuk zo te zetten dat de botten weer netjes op elkaar aansloten. De breuk zou nooit genezen als dat me niet lukte. Lady Joan was het grootste deel van de tijd rustig. Alleen toen ik het bot recht zette, verkrampte ze en snakte naar adem. Ik kan niet zeggen of ze zo rustig was door het drankje of dat het een kwestie van karakter was. Waarschijnlijk beide. Hoe dan ook: dat ze rustig bleef, maakte mijn werk heel wat gemakkelijker.

Toen de botten goed op elkaar aansloten, maakte ik de open huid nog één keer schoon met wijn en daarna hechtte ik de wond. Je zult vast nog wel weten dat ik wonden liever niet verbind en aan de lucht laat genezen, maar deze keer kon dat niet. De pols moest gespalkt worden tot het bot weer aangegroeid was. Ik besloot geen eiwit aan te brengen op de wond. In plaats daarvan deed ik penningkruid op de pols. Daarna wikkelde ik een linnen verband om de hechting.

Het enige wat me nu nog te doen stond, was het spalken van Lady Joans arm. Ik moest de spalk omwikkelen met een aantal lagen linnen stroken en daarna moest ik een laag vochtige pleisterkalk over de stof smeren. Dit was trouwens de eerste keer dat ik een combinatie van hennep en sla had gebruikt. Ik was blij dat die combinatie zo goed werkte en ik besloot het de volgende keer net zo aan te pakken.

‘En, wat denk je ervan?’ vroeg Lord Gilbert toen ik overeind kwam en mijn pijnlijke rug rechtte.

Ik keek naar Lady Joan, want ik wilde er zeker van zijn dat ze sliep. ‘Ze heeft haar pols lelijk gebroken,’ zei ik tegen hem. ‘Er zijn twee dingen waar we voor moeten waken. We moeten haar vingers in de gaten houden... Als die verkleuren of opzwellen, moet ik de spalken en het linnen van de arm halen en het kwaad te lijf gaan.’

‘En het andere gevaar is?’

‘Dat de breuk niet meer aangroeit. Ik had dat niet moeten zeggen waar Lady Joan bij was.’

‘En waarom zou je daar bang voor zijn? Sir William Caton had een been gebroken toen ik bij Poitiers vocht. Hij rijdt vandaag de dag nog even goed paard als daarvoor.’

‘Juist, dat is helemaal niet ongewoon. Als de breuk maar meteen wordt gezet door een bekwame chirurgijn. Maar het is al vier dagen geleden dat Lady Joan haar pols brak. Het kan zijn dat de pols goed geneest, maar de wond is wel zo oud dat ik pas gerust ben als ik tekenen van genezing zie.’

‘En wat als dat niet gebeurt of als haar hand verkleurt en opzwelt?’

‘U wilt weten wat het grootste gevaar is?’

‘Inderdaad,’ antwoordde Lord Gilbert.

‘Koudvuur. Dat is het ergst.’

‘Daar zal ze aan overlijden.’ Lord Gilbert wreef over zijn kin. ‘En dat allemaal omdat ze zo nodig uit jagen moest.’

‘Ze hoeft er niet aan te overlijden.’

Lord Gilbert wierp me een blik toe vanonder zijn gefronste wenkbrauwen. ‘Hoe bedoel je? Iedereen weet dat koudvuur dodelijk is.’

‘Tenzij het aangetaste lichaamsdeel tijdig wordt afgezet.’

‘Afgezet?’ zei hij met ongeloof in zijn stem.

‘Juist, ja, een amputatie. Als Lady Joans hand wordt afgezet, kan ze het overleven.’

‘Zal ze tijdens die operatie niet overlijden?’

‘Dat kan. Maar aan koudvuur zou ze zeker sterven. Dus in zo’n geval moet je de dingen tegen elkaar afwegen.’

‘We moeten maar bidden,’ zuchtte Lord Gilbert, ‘dat we niet voor een dergelijke keuze komen te staan.’

‘Amen,’ sloot ik me bij hem aan. ‘Ik heb gedaan wat ik kon. Nu moeten we uw kapelaan vragen om te bidden voor Lady Joan en haar nood voor Gods troon te brengen.’

‘Dat zal ik doen. Jij waakt over Lady Joan, tot je zeker weet dat het grootste gevaar is geweken. Ik zal een kamer in de westelijke toren voor je laten gereedmaken. Laten we dan nu naar het solarium gaan. Ik wil graag horen wat voor nieuws je hebt over Margaret Smith en Sir Robert.’

Lord Gilbert ging me voor en we liepen langs de kapel naar het solarium, dat in het noordwestelijke deel van het kasteel lag. In de oostelijke hal zaten wat armelui. Ze waren naar het kasteel gekomen voor wat warmte en wat eten – behoeften waar ze zelf niet in konden voorzien. Er waren er meer dan twintig, mannen en vrouwen, oud en jong, en ze zaten op een kluitje in de hal. Degenen die zaten, stonden op en degenen die stonden, tikten tegen hun pet toen Lord Gilbert door de hal beende. Hij knikte naar hen, maar schonk verder geen aandacht aan zijn gasten. Ik keek wel naar hen.

Het was koud in het solarium; er brandde een klein haardvuur. Lord Gilbert gaf opdracht meer hout op het vuur te werpen. Daarna stuurde hij Sir John weg en zei dat ik kon gaan zitten.

‘Goed. Is die vent, die Thomas Shilton, voor het gerecht gesleept?’

‘Zeker, maar...’

‘Werd hij schuldig bevonden door het koninklijk gerecht?’

‘Zeker, zeker, maar...’

‘Dan is hij dus opgehangen en is de zaak opgelost, toch? En Sir Robert?’

‘Nee, mijn heer. Thomas Shilton is niet opgehangen.’

‘Wat?’ Opnieuw die ene opgetrokken wenkbrauw. Ik vraag me af of Lord Gilbert bij anderen net zo vaak zijn wenkbrauwen optrekt als bij mij. ‘Is hij ontsnapt? Heeft Sir Roger hem laten ontsnappen?’

‘Nee, mijn heer. Als u even geduldig luistert, zal ik alles uitleggen.’

En dat deed ik. Lord Gilbert trok tijdens dit verhaal niet een keer een wenkbrauw op, maar in de loop van mijn verhaal werden zijn ogen wel steeds groter.

‘Dus je kwam dat meisje toevallig tegen voordat Sir Roger iemand kon ophangen die helemaal niks misdaan had?’

‘Zeker, ik kwam haar toevallig tegen. Alhoewel, misschien was het wel Gods hand die ingreep in mijn gestuntel. Ik dank Hem elke dag dat ik niet hoef te leven met de gedachte dat ik de dood van Thomas Shilton op mijn geweten heb.’

‘Ja ja, ’t is altijd fijn om een vrij geweten te hebben.’

We zaten bij het vuur en staarden zwijgend in de vlammen tot Lord Gilbert het woord nam. ‘Nu moet je weer helemaal van voren af aan beginnen met je onderzoek.’ Hij trok aan zijn kin. ‘En je moet nog wel twee zaken oplossen. Allereerst moet je opnieuw zien uit te vinden wie dat meisje was dat op mijn kasteel werd gevonden en je moet ook de moordenaar van Sir Robert nog opsporen.’

‘Daar ben ik al mee begonnen,’ zei ik tegen hem.

‘O? Met welke zaak?’

‘Ik denk met allebei, ook al is ’t op dit moment lastig om iets met zekerheid te zeggen.’

Lord Gilbert snapte waar ik heen wilde. ‘Aha, jij denkt dat de dood van Sir Robert verband houdt met het lijk – van wie het dan ook was – dat in mijn beerput is gevonden?’

‘Ik ben bang van wel.’

‘Dus je weet wie er in Kasteel Bampton werd gevonden?’

‘Ik heb een vermoeden, maar ik weet niets.’

‘Wie is het dan? Ken ik haar?’

‘Ik heb al een keer eerder een ernstige fout gemaakt en ik wil niet nog eens zo’n fout maken. Daarom hoop ik dat u genoegen wilt nemen met de feiten die ik u heb verteld. Ik beloof u dat ik het hier niet bij zal laten.’

‘Je weigert te zeggen wat je denkt?’ vroeg Lord Gilbert fronsend. ‘Dat meisje in de beerput was dus iemand die ik kende?’

‘Nee, mijn heer, het gaat er niet om dat ik u niet vertrouw. En als het inderdaad degene is die ik denk dat het is, dan kende u haar niet, ook al hebt u haar weleens gezien.’

‘Als het geen kwestie van vertrouwen is, waarom wil je dan niet zeggen wat je denkt?’

Lord Gilbert had zijn kaken op elkaar geklemd en zijn gezicht stond op storm. Ik zag dat hij op het punt stond een woedeuitbarsting te krijgen. Hij was er niet aan gewend om tegengesproken te worden door zijn personeel. Het verzoek van een heer is zoveel als een bevel – dat weet iedereen die ervaring heeft met mensen van adel.

‘Ik wil u vragen, mijn heer, of ik mijn vermoedens omtrent deze zaak nog even voor me mag houden. Ik ben bang dat ik anders beïnvloed zal worden en aan het twijfelen gebracht. Niet door de feiten, maar door iemand die een sterker karakter heeft dan ik.’

‘Hmmm… ja, ik snap het. Je vindt zeker dat dat ook is gebeurd bij die zaak van Margaret Smith en Thomas Shilton? Dat ik je gedwongen heb om die vent te vervolgen?’

‘Ik beschuldig u nergens van, mijn heer. Ik wilde bewijzen hebben, want ik wist dat ik anders geen zaak had.’

‘En ik was bereid die te geven, zodat ik tenminste kon zeggen dat er rechtgesproken was. Goed, ik ben overtuigd. Jij gaat je eigen gang, maar ik wil het meteen weten als je iets ontdekt. Zodra je zeker bent van je zaak!’

‘Ik stel u op de hoogte, heer, zodra ik zeker weet dat mijn vermoedens kloppen.’

Lord Gilbert stuurde me weg en een bediende bracht me via de grote hal naar de zuidwestelijke toren. Een wenteltrap voerde naar de kamer boven de voorraadkamer en de wijnkelder.

‘Ik heb het haardvuur vast aangemaakt,’ zei de man en hij hield de deur voor me open.

De kamer die voor mij in gereedheid was gebracht, was rond, net als de andere kamers in de toren. Aan de muren hingen wandtapijten met jachtscènes. De kamer had twee glazen ramen. Het was een lichte, comfortabele en warme kamer. Ik kwam tot de slotsom dat ik het goed voor mekaar had. Ik zou hier een paar weken, omringd door luxe, logeren en het enige wat ik hoefde te doen, was een oogje houden op Lady Joan, mijn patiënte.

14

Ik bezocht Lady Joan twee keer per dag op haar kamer. De eerste twee dagen sloot ik die bezoeken af met een positief gevoel, want haar genezing leek voorspoedig te verlopen. Maar op de ochtend van de derde dag zag ik tot mijn schrik dat er rode striemen op de rug van haar hand waren verschenen, die doorliepen tot onder het gepleisterde linnen.

Ik probeerde niet te laten merken dat ik me daar zorgen om maakte. Als de roodheid niet binnen drie dagen verdwenen was, zou ik de pleister en de spalken verwijderen om de wond met eiwit te behandelen. Daarmee zou het kwaad wel worden uitgebannen. Het lukte me echter niet om niets van mijn zorg te laten merken. Op de vierde dag, toen ik aan het einde van de middag de wond bekeek, begon ze er zelf over. ‘Je ziet zeker iets waar je je zorgen over maakt, hè, Master Hugh?’

‘’t Stelt niet zo veel voor,’ loog ik. ‘De hand is wat verkleurd.’

‘Ik zag het twee dagen terug al. Dat is niet best, hè? Ik weet nog wat je zei. Als er sprake was van verkleuring of van een zwelling, dan zaten we in de narigheid.’

‘Ik dacht… Het spijt me, m’lady… Ik dacht dat het drankje zijn werk had gedaan en dat u sliep.’

‘Ik was een beetje weggedoezeld, maar ik sliep niet zo diep dat ik het gesprek tussen jou en mijn broer niet kon volgen. Sindsdien heb ik goed opgelet of ik de symptomen zag waar jij voor waarschuwde. Mijn hand is een beetje gezwollen en hij is rood. Er is sinds gister niet veel veranderd.’

‘Dat zie ik ook. De kleur is niet dieper geworden.’

‘Is dat goed of slecht nieuws?’ vroeg ze.

‘Goed, m’lady. Heel goed. Het betekent dat de ontsteking zich niet uitbreidt. Als het morgen niet erger is, zal het snel weer over zijn.’

‘Ik ben weer helemaal gerustgesteld. Neem je nog een beker wijn voor je gaat?’ vroeg ze.

Wat een domme vraag! Ik zou elk excuus om langer bij haar te kunnen blijven met beide handen aangrijpen en zeker als ik daarbij ook nog van Lord Gilberts goede wijn mocht genieten.

‘Agnes,’ richtte Lady Joan zich tot de meid, ‘haal eens wat wijn uit de wijnkelder… een kan… genoeg wijn voor twee personen.’

Het meisje stoof weg en wij bleven samen achter. Lady Joan draaide zich om in haar stoel, keek me recht in de ogen en zei zacht: ‘Ik wil je bedanken. Ik vind het een bijzonder voorrecht dat jij voor me zorgt.’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Ik ben blij dat ik u van dienst kan zijn, m’lady.’ Dat was geen beleefdheidsfrase. Ik was er echt blij om.

‘Een vrouw van mijn stand is nooit alleen. Ik ben niet vrij om te praten met wie ik wil.’

Ik wist dat dat waar was. Adellijke dames en heren betalen een hoge prijs voor hun positie: ze moeten afstand doen van elke vorm van privacy. Tijdens hun leven zijn ze nooit alleen en ook als ze sterven zijn ze niet alleen. Ik weet vrij zeker dat de gewone man dat een eerlijke prijs vindt. Op Lady Joans opmerking wist ik niets te zeggen en dus hield ik mijn mond. Ik ben erachter gekomen dat ik, wanneer ik niets te zeggen heb, ook maar beter mijn mond kan houden.

‘Mijn broer wilde niets horen van een andere chirurgijn. Alleen jij was hier goed genoeg voor.’ Ze tilde haar rechterarm op om haar woorden kracht bij te zetten. ‘En ik maar zeggen dat ik je zo’n winterse rit niet wilde aandoen!’

Ik knikte begrijpend en vertelde iets over de ontberingen die ik onderweg had geleden.

‘Maar,’ vervolgde ze, ‘het deed me wel goed dat hij volhield en ik was blij dat jij kwam.’

‘Ik ben gelukkig als ik u kan dienen met mijn bescheiden talenten, m’lady.’

‘Met je talenten is helemaal niets mis. Je moet jezelf niet zo laag aanslaan. Bescheidenheid is alleen een deugd als het ware bescheidenheid is, maar valse bescheidenheid is dubbele hoogmoed. Ik denk dat je best weet wat je waard bent voor mensen zoals ik, die gewond of ziek zijn. Trouwens, ik heb het niet alleen over je talenten als chirurgijn.’

‘Welke talenten bedoelt u dan?’ lachte ik.

‘Aha… je hebt een talent waarvan je volgens mij zelf niet op de hoogte bent,’ zei ze met een glimlach.

Het was me een raadsel waar ze heen wilde. Ik had graag gevat op haar gereageerd, maar ik kon niets bedenken. Die uitwerking had Lady Joan altijd op mij. Wanneer ik bij haar in de buurt was, kon ik niet meer helder denken en het duurde altijd een paar uur voor ik wist wat ik tegen haar had moeten zeggen. ‘Is dat zo?’ mompelde ik verlegen.

‘Zeker. Je bent een slimme dief.’

‘Dat is niet waar, m’lady. Ik geef ieder het zijne,’ protesteerde ik. ‘Is er iets verdwenen op het kasteel? Word ik van diefstal beschuldigd? Ik heb niets gehoord over diefstal!’ Misschien tekende ik vuriger dan betamelijk was protest aan tegen die beschuldiging. Ze stak de wijsvinger van haar gezonde hand op om me tot kalmte te manen.

‘Ik beschuldig je niet van een gewone diefstal. Jij bent op een andere manier over de schreef gegaan. Jij besteelt dames.’

‘Maar ik heb… ik heb nog nooit…’ sputterde ik tegen.

‘Je begrijpt me verkeerd, Master Hugh,’ glimlachte ze. ‘Je steelt alleen datgene wat zij met alle liefde willen weggeven. Jij steelt hun hart.’

Haar woorden waren zo’n schok voor me dat ik weer eens niets wist te zeggen. Ik weet zeker dat ze zag hoe ongemakkelijk ik me voelde. Lady Joan glimlachte om mijn verwarring. Net toen ik wilde reageren, kwam Agnes binnen met een dienblad. Er stond een kan wijn op met twee bokalen. Het was maar goed dat de meid net op dat moment terugkwam, want anders had ik vast en zeker iets dwaas gezegd. Waarom? Omdat ik me dwaas voelde.

Agnes schonk de wijn in en wij nipten er zwijgend van. Ik brak mijn hoofd over de vraag hoe ik op Lady Joans beschuldiging kon reageren, maar ik kon niets bedenken wat zowel grappig als serieus was.

‘Agnes,’ riep Lady Joan, ‘ga John eens halen en zeg tegen hem dat ik meer haardhout nodig heb.’

Er brandde een flink vuur, maar ik begreep dat het haar niet te doen was om het hout.

Toen het meisje weg was, nam Lady Joan weer het woord. ‘Je zegt niets, Master Hugh. Ben je nu beledigd?’

‘O nee, zeker niet, m’lady. Als ik in de buurt van een mooie dame ben, weet ik wel vaker niks te zeggen.’

‘En in Bampton krijg je niet vaak de kans om die verlegenheid te overwinnen,’ was Lady Joan het met me eens.

‘Dat klopt. Trouwens, in Oxford leer je ook niet hoe je een luchtig gesprek met een dame voert.’

‘Dus jij denkt dat ik alleen uit ben op een gevat antwoord?’ Ze trok een pruillip.

‘Nee, m’lady. Dat bedoelde ik niet. Ik…’

‘Alsjeblieft, vertel me dan waar je echt op uit was...’ Terwijl ze dit zei, leunde ze naar me over en keek me onafgebroken aan.

Ik knipperde met mijn ogen. Misschien moest ik maar van gespreksonderwerp veranderen. ‘Welke vrouwen heb ik eigenlijk nog meer bestolen? Niet één van hen heeft zich er bij mij over beklaagd of haar hart terug geëist.’

‘Het zijn er ongetwijfeld heel wat, maar van drie vrouwen weet ik het zeker.’

‘En ken ik de dames ook?’ vroeg ik.

Dit gesprek werd hoe langer hoe interessanter. Nu de mist van de metaforen optrok, werd het me duidelijk dat er misschien een einde zou komen aan mijn eenzame vrijgezellenbestaan.

‘Zeker.’

‘Ik zou graag willen weten wie ik allemaal heb bestolen. Wilt u me dat vertellen?’

‘Misschien moet ik het niet doen. De anderen zouden mijn woorden kunnen opvatten als verraad.’ Ze sloeg haar hand voor haar mond en op dat moment drong de betekenis van haar woorden tot mij door. De anderen, had ze gezegd. ‘En om je de waarheid te zeggen,’ vervolgde ze zodra ze zichzelf weer in de hand had, ‘zijn het niet allemaal dames.’ Ze glimlachte naar me.

‘Ik heb echt geen flauw idee. U speelt een spelletje met me,’ protesteerde ik.

‘Het spijt me,’ zei ze. ‘Wil je weten over wie ik het heb? Echt?’

‘Ik zou het graag willen weten, want ik wist niet dat ik die uitwerking heb op vrouwenharten.’

‘Nou ja…’ Ze begon langzaam. ‘Ik hoorde de nieuwe keukenmeid tegen Cicily zeggen dat Master Hugh een geweldige man was en dat ze hoopte dat ze ooit met zo’n soort man zou trouwen.’

‘Alice? Dat is nog maar een kind! En de dochter van een pachtboer. Heb ik haar hart ook gestolen?’

‘Je moet haar niet onderschatten, Master Hugh. Ook al is het nog een kind, ze is vrouw genoeg om te zien wat anderen ook hebben gezien. Maar ze is kind genoeg om zich openlijk uit te spreken.’

‘Dat standje had ik verdiend. Alice is een aardig kind… maar ze is echt nog een kind.’

‘En ze is ook nog eens de dochter van een pachtboer,’ herinnerde Lady Joan me aan mijn eigen woorden. ‘God weet dat we niet beneden onze stand moeten trouwen. En jij, Master Hugh, moet een vrouw van lage adel zoeken, misschien de dochter van een of andere landloze ridder. Vind je ook niet?’

Ik was het met haar eens dat mijn keuze fatsoenshalve beperkt was. ‘Maar die andere twee, zijn die niet van lage adel?’

‘Eentje wel,’ gaf ze toe. Voordat ik haar iets kon vragen, praatte ze verder. ‘In Bampton woont een handelaar. Zijn dochter heeft je erg hoog.’

Ik kende in de stad maar één handelaar die een dochter van huwbare leeftijd had. Het meisje was niet lelijk, maar ze leek me saai en volgens mij had ze weinig humor. Ik voelde me tot haar zeker niet aangetrokken.

‘En die derde vrouw,’ vroeg ik, ‘ken ik die ook?’

‘Zeker. En je zou haar vast beter leren kennen als er niet zo veel tussen jou en haar in stond.’

‘Kunnen die hindernissen niet uit de weg worden geruimd?’

Lady Joan zuchtte. ‘Misschien wel. Maar de dame in kwestie kan dat niet in haar eentje opknappen.’

‘Ik zou alles doen wat ik kon,’ wierp ik tegen, ‘om een levensgezellin te vinden en ik zou alles wat tussen ons in stond uit de weg willen ruimen.’

‘Je bent dus niet vrijwillig vrijgezel?’

‘Nee, m’lady. Ik weet nog heel goed hoe mijn ouders met elkaar omgingen. Ik zou graag net zo’n huwelijk hebben, maar ik ben er tot nog toe niet in geslaagd een vrouw te vinden. Een vrijgezellenbestaan spreekt me niet echt aan. Kan ik elke avond in mijn eentje met mijn neus in de boeken zitten.’

‘Houd je dan niet van lezen?’ lachte ze.

‘Dat wel… Maar als het ’s nachts koud is, krijg je het van een boek niet warm in bed en je kunt er ook geen vreugde of verdriet mee delen.’

‘Mooie woorden, Master Hugh. Je bent dus van plan ooit te trouwen?’

‘Zeker, als er maar een geschikte vrouw opdaagt en als ze bereid is met mij te trouwen.’

‘Denk jij dat er een kans bestaat dat de juiste vrouw niet bereid is om met je te trouwen?’ vroeg ze.

‘Hoe kan ik dat nou weten? Ik heb de ware nog niet gevonden.’

‘En hoe weet je het als iemand de ware is?’

‘Ik heb geen flauw idee. Maar daar kom ik wel achter, als ik haar heb leren kennen.’

‘Weet je dat heel zeker?’ Lady Joan glimlachte. ‘Misschien ken je haar al en vergis je je wel.’

‘Misschien, misschien. Ik weet niet hoe de liefde werkt. Word je erdoor overvallen of groeit ze langzaam maar zeker?’

‘Ik heb meer dan eens meegemaakt dat iemand plotseling overmand werd door hartstocht, maar of dat liefde is?’ merkte Lady Joan op.

‘Wat het ook moge zijn, ook ik heb daar zo nu en dan last van. Dan ben ik helemaal uit het lood geslagen. Maar ik denk niet dat dat liefde is.’

‘O? En wat is het dan wel? En wanneer had je dat voor het laatst?’

Mijn gezicht werd warm, maar ik antwoordde: ‘Ik denk, m’lady, dat mannen dan worden overvallen door begeerte.’

‘En wanneer viel deze vijand jou voor het laatst aan, Master Hugh?’

Ik stond op, deed een paar stappen richting de deur, draaide me toen om en zei naar waarheid: ‘Toen ik deze kamer voor het laatst binnenging, m’lady.’

Ik liep snel naar de deur om te ontsnappen, maar toen ik er bijna was, ging de deur open en in de deuropening stond een bediende met een stapel haardhout.

We schrokken van elkaar en hij liet het hout uit zijn handen glippen. Op mijn tenen. Dat deed ongelofelijk pijn en ik sprong opzij. Als ik me niet net op tijd had herinnerd dat ik in gezelschap van een dame verkeerde, had ik vast gevloekt.

‘Het… het spijt me vreselijk, Master Hugh,’ stotterde John. ‘Ik wist heel niet dat u d’r was. Gaat het wel?’

Ik verzekerde hem dat mijn tenen nog heel waren en hielp hem de gevallen blokken hout bij elkaar te rapen. Terwijl ik daarmee bezig was, wierp ik een verstolen blik op Lady Joan. Ze grijnsde naar me vanachter haar hand en toen ze mij in haar richting zag gluren, wuifde ze. En toen – ik weet dit heel zeker, ook al was het al laat in de middag en was het schemerdonker in de kamer – blies ze een kus naar mij.

Ik vluchtte weg door de grote hal waar de bedienden van Lord Gilbert druk bezig waren met de voorbereidingen voor het avondeten. Maar ik had inmiddels geen trek meer. Toch zag ik Lady Joan een uur later tijdens de avondmaaltijd.

Toen ik vier dagen daarvoor aankwam, had ik een plaats aan de hoge tafel toegewezen gekregen, naast Sir John Withington. Dat was een hele eer. Ik zat aan het linkeruiteinde van de tafel. Aan het rechteruiteinde, tegenover haar broer en naast Lord Gilberts kapelaan, zat Lady Joan. Sommige adellijke heren grijpen elke maaltijd aan als een kans om te laten zien hoe rijk ze wel niet zijn. Dat gold niet voor Lord Gilbert die, zoals ik al eerder heb gezegd, erg krenterig kon zijn. Maar de maaltijd die die avond werd geserveerd, was overvloedig. Lord Gilbert geloofde echter dat je laat op de avond een lichtere maaltijd moet eten. Dat kwam me vooral die dag goed uit, want mijn maag was van streek. Je snapt vast wel waarom.

Ik zat op mijn vaste plek en voor me stond de snijplank die ik de andere dagen ook had gebruikt. Toen de bedienden langskwamen, waste ik mijn handen en droogde ze af aan een doek. Sir John had die dag niets bijzonders meegemaakt, dus hij had een gezonde eetlust en hij sneed een grote homp brood af toen er brood en boter op tafel werden gezet.

Ik herinner me die maaltijd nog goed. Zelfs nu lijkt het nog – ook al is het een hele tijd geleden dat ik daar zat – of ik zo weer aan die tafel kan aanschuiven en elke gang opnieuw kan proeven. Het eerste gerecht was erwtensoep; warme erwtensoep, een gerecht waar je het warm van kreeg op een koude winteravond. De tweede gang was ook eenvoudig: een gerecht van kuiken en paling. De paling was vers gevangen in de Severn en was dezelfde dag nog naar Goodrich gebracht. Ik had die middag gezien hoe de tonnen van de wagen werden geladen. Er was natuurlijk bier en kaas en als nagerecht een dessert van gebakken appels en peren met daarover lekker veel specerijen uit de kelder van Lord Gilbert. Tot slot brachten de bedienden ons bokalen met hypocras. Dit was alleen voor degenen die aan de hoge tafel aanzaten. De andere mensen in de hal, het gewone volk en de armen – die ook geen kuiken hadden gehad – konden hun aardewerken kroezen ophouden en die werden dan bijgevuld met bier.

Tijdens de maaltijd had ik de kans om een gesprek met Sir John aan te knopen. Hij zat rechts naast me. Toen ik eenmaal met hem in gesprek was, gluurde ik, zonder dat hij het doorhad, langs hem en langs Lady Petronilla en Lord Gilbert heen, naar Lady Joan die met haar sierlijke vingers aan haar kuiken plukte.

Het leek wel of ze het doorhad als ik stiekem naar haar keek, al weet ik niet waaraan ze dat merkte. Telkens als ik me langs Sir John heen boog om haar te zien, keek ze een andere kant op. Steeds weer dwaalde mijn blik in haar richting, maar ze keek niet een keer naar mij. Ik denk dat het een typisch vrouwelijke vorm van intuïtie is: weten wanneer een man zijn oog op je laat vallen.

Toen de maaltijd voorbij was, verlieten de gasten de hal. Het gewone volk ging naar de oostelijke hal of naar de hutten op de binnenplaats van het kasteel. Degenen die aan de hoge tafel hadden gezeten, liepen naar het solarium waar een groot vuur in de open haard brandde. Lord Gilbert en Sir John raakten in gesprek. Er was iets gebeurd langs de grens met Wales, maar ja, er gebeurde altijd wel iets bij de grens met Wales. Dat is altijd een prima gespreksonderwerp, zeker als er verder niets te bespreken valt. Een opstandeling of een goed vaderlander – de Engelsen dachten daar anders over dan de mensen uit Wales – terroriseerde het gebied ten westen van Abergavenny. Ik luisterde met een half oor mee en staarde in het vuur, totdat Lady Joan me aansprak.

‘Master Hugh, leren de studenten in Oxford eigenlijk schaken?’

‘Zeker, m’lady… maar de een speelt heel wat beter dan de ander.’

‘Ik zou graag willen weten hoe goed jij er in bent. Wil je met me schaken?’

Schaken is een spel voor mannen onder elkaar. Maar ik kon geen kant op. Hoe kon ik haar verzoek afwijzen? Ik stemde er dus mee in. Toen we begonnen, keek Lord Gilbert chagrijnig in onze richting.

De eerste partij won ze. Ik wilde net in de aanval gaan en stond op het punt een loper of een toren te slaan, toen ze een bres in mijn verdediging zag en mijn aanvaller sloeg.

‘Agressie gebruiken om iets in het leven te bereiken – dat is een goede, mannelijke ondeugd toch, Master Hugh?’ vroeg ze nadat ze me had verslagen. ‘Wij, vrouwen, zijn het zwakkere geslacht; we moeten altijd op onze tellen passen.’

Ik gaf haar meteen gelijk. Dat zou ik ook hebben gedaan als ik had gedacht dat ze het bij het verkeerde eind had. Maar wat ze zei, klopte als een bus en volgens mij wilde ze mij er iets mee duidelijk maken. Dat hoopte ik tenminste.

De tweede partij won ik. Ze leek twee keer bijna te winnen, maar ik was beide keren in staat mijn koning met een paar handige zetten weer in veiligheid te brengen. Of het handige zetten waren van mij of van haar, weet ik niet. Het kan zijn dat ze mij liet winnen. Ik bedankte Lady Joan en stond op om naar mijn kamer te gaan. Maar voordat ik kon gaan, vroeg ze me of het niet verstandig was om haar gewonde hand en arm voor de nacht nog één keer te onderzoeken. Ik was het met haar eens en we liepen samen naar de haard. Daar kon ik haar hand beter bekijken, vanwege het licht van de vlammen. We stonden bijna in de grote haard en de warmte maakte me duizelig. Of voelde ik me bedwelmd doordat Lady Joan zo dicht bij me stond? Ik weet het niet.

Ze haalde haar gewonde arm uit de draagdoek en ik pakte haar hand vast en onderwierp hem aan een zorgvuldig en misschien iets te langdurig onderzoek. Haar hand was rood, maar dat kwam gelukkig niet door een of andere ontsteking, maar door de gloed van het vuur. Ik hield haar vingers vast en bekeek ze van alle kanten. Toen ik klaar was, wilde ze me echter niet loslaten.

‘Kom je morgen bij me langs? Om opnieuw te zien hoe mijn herstel verloopt?’

‘Zeker, m’lady… rond het derde uur, net als vandaag, als dat u schikt.’

‘Dat komt mij uitstekend uit, Master Hugh.’

Ik voelde dat ze zachtjes in mijn vingers kneep voordat ze mijn hand losliet. Ik draaide me om en keek haar na. Ze verliet samen met haar kamermeisje het solarium. Mijn ogen volgden haar terwijl ze in de donkere gang verdween. En terwijl mijn blik haar volgde, volgde Lord Gilberts blik mij. Ik keek in de richting van de zittekist waar hij met Sir John zat en zag dat hij me in het oog hield terwijl hij naar Sir John luisterde.

Ik knikte naar hem en kwam dichterbij. Toen Sir John uitgepraat was, zei ik: ‘Het gaat beter met m’lady, mijn heer. Ik maakte me gister zorgen om haar… en zelfs vanmorgen nog. Maar ik denk dat de ontsteking nu minder wordt en dat we op een voorspoedige genezing mogen hopen.’

‘Je bent ook zo toegewijd,’ zei hij met één opgetrokken wenkbrauw, ‘en je houdt je patiënte zo goed in het oog.’

‘Dat is mijn taak, mijn heer, en ik voel het ook als mijn plicht.’

‘Ja. Vast erg vervelend allemaal, maar toch doe je je plicht.’

‘Nee, mijn heer. Lady Joan is geen lastige patiënt.’

‘Nee. Dat heb ik gezien. Ze is in andere opzichten lastig.’

En na die woorden draaide Lord Gilbert me de rug toe en zette zijn gesprek met Sir John voort. Ik wenste hem een goede nacht, maar hij leek me niet te horen. Lady Petronilla zat tegenover de mannen bij het vuur; ze was bezig met een of ander borduurwerk. Ik wenste haar ook een goede nacht. Ze reageerde met een knikje en een glimlach.

Ik zag Lord Gilbert de volgende ochtend weer. We liepen elkaar tegen het lijf toen ik de binnenplaats overstak om even bij Lady Joan langs te gaan. Ik vermoed nu dat hij me had opgewacht om met me mee te lopen naar Lady Joans kamer.

‘Aha… Master Hugh. Goed dat we elkaar treffen. Heb je een beetje geslapen?’

‘Ik heb prima geslapen, m’lord,’ zei ik.

In feite had ik helemaal niet zo goed geslapen, maar als ik dat zei, wilde hij misschien weten waarom niet. Omdat Lady Joan de oorzaak van mijn slapeloosheid was, was ik niet bereid om dat uit te leggen.

‘Ga je bij mijn zus kijken?’

‘Zeker, mijn heer.’

‘Als het zo goed met haar blijft gaan, denk ik dat ik je van je plicht hier ontsla. Dan kun je terug naar Bampton. Dat zou mooi zijn, toch?’

‘Zeker. Als de ontsteking morgen verdwenen is, heb ik hier niet veel meer te zoeken. De natuur moet dan haar werk doen.’

‘En ik zou graag willen dat je opnieuw op zoek gaat naar die moordenaar… of moordenaars.’

‘En dat zal niet vanzelf gaan,’ was ik het met hem eens.

Lady Joan wachtte in haar kamer op me. Ik was blij de lady en haar hand te zien. Ze zagen er allebei opmerkelijk goed uit. Er was bijna geen verkleuring meer te zien en de zwelling die eerder onder het pleister te zien was geweest, was nu ook afgenomen.

‘Het gaat met de dag beter met me, vind je ook niet, Master Hugh? En de pijn is ook veel minder. Ik denk niet dat ik dat drankje van je nog nodig heb vandaag.’

Ik was het met haar eens, ook al konden bepaalde dingen nog wel wat beter. Dat dacht ik, maar ik zei het niet. Daar was ik te laf voor. Ik zei tegen haar: ‘Ik ben erg tevreden. Ik denk dat u geen gevaar meer loopt. Ik ga maandag terug naar Bampton om daar weer aan het werk te gaan. U hebt geen chirurgijn of arts meer nodig tot de spalk verwijderd moet worden.’

Ze keek uit het ene, smalle raam dat haar kamer rijk was over de besneeuwde akkers naar het bos dat achter de velden begon. ‘Het is niet de beste tijd van het jaar om naar Bampton te reizen. Het spijt me dat ik je zo veel overlast bezorg.’

‘Het was me een genoegen om u te verplegen, m’lady,’ zei ik zo ridderlijk mogelijk. Dit was geen leugen. Ik had genoten van Lady Joans gezelschap, zelfs toen ze me had ingemaakt met schaken. Ze was ongetwijfeld aantrekkelijk omdat ze zo mooi was, maar nu ik haar karakter ook beter had leren kennen, waardeerde ik haar nog meer dan daarvoor.

‘Ik vind dat je tot na kerst moet blijven,’ zei ze ineens. ‘Over twee weken is ’t al zover. Mijn broer zal een feestmaal aanrichten en hij heeft al artiesten gevraagd. In Bampton is niets te doen en daar ben je helemaal alleen. Dat hoort niet met kerstmis.’

Dat aanbod klonk erg aanlokkelijk, maar ik wist niet zeker of Lord Gilbert het ook een goed idee vond.

‘Mijn plicht roept me, m’lady.’

‘En wat kan er dan echt geen twee weken wachten?’

‘Ik moet voor uw broer twee moordenaars opsporen. Ik heb hen tot nog toe niet gevonden.’

‘Juist ja. Petronilla vertelde me dat je die jongeman van de strop hebt gered en dat dat meisje eerst dood was, maar dat je haar toch levend en wel aantrof. Mijn complimenten, Master Hugh. Je bent echt goed in het redden van mensenlevens!’

‘Om eerlijk te zijn, m’lady…’

‘Dat ben je meestal, Master Hugh. Dat vind ik nou zo leuk aan jou.’

Waarschijnlijk bloosde ik, want ik kreeg het ineens warm. Ik stond bij een tochtend raam, dus daar kon het niet aan liggen.

‘Die jonge vent… die zou worden opgehangen… Het was mijn bewijsvoering die niet deugde en daarom zou hij worden opgeknoopt, dus het klopt niet wat u zegt. Ik heb hem niet gered. Het is beter om te zeggen dat ik mezelf een vreselijke misser bespaarde.’

‘Het is een deugd als je in staat bent je fouten onder ogen te zien en ze goed te maken. Veel mensen kunnen of willen dat niet.’ Ze glimlachte voor zich uit. ‘En toch wil mijn broer dat ik met zo’n soort vent trouw, als hij maar een landgoed heeft of een titel.’

Zij had zelf dit onderwerp ter sprake gebracht, een onderwerp dat ik niet met haar wilde bespreken. Door haar opmerking werd me echter duidelijk dat zij het hier koste wat kost over wilde hebben. Ik had geen land en geen titel en het was niet waarschijnlijk dat ik een van beide ooit zou krijgen. Ik geef toe dat ik er al een dag lang van droomde dat Lady Joan ooit mijn vrouw zou zijn – al wist ik dat dat dwaasheid was. Maar volgens mij wezen haar woorden en haar houding erop dat zij van hetzelfde droomde, ook al was het me niet duidelijk waarom ze zou willen trouwen met een arme chirurgijn die de drossaard van haar broer was. Ik wilde het ook niet begrijpen, want dan zou ik inzien hoe dwaas de hoop was die ik koesterde.

Op de binnenplaats werd op de hoorn geblazen: het teken voor de kasteelbewoners dat het tijd was voor het avondeten.

‘Je blijft tot kerstmis hier. Ik zal het er met mijn broer over hebben…’ Haar stem klonk zelfverzekerd. Ik boog en volgde haar de oostelijke hal in. Terwijl we door de hal liepen, stonden de armelieden die daar bivakkeerden op om ons te volgen naar de eetzaal. Velen van hen fluisterden een groet of bogen het hoofd toen Lady Joan voorbijliep.

Het viel me tijdens de maaltijd een paar keer op dat Lady Joan een levendig gesprek met haar broer voerde. Aan het eind van de maaltijd speelde iemand op de harp terwijl wij een bokaal hypocras dronken.

‘Master Hugh!’ Lord Gilbert riep me toen ik opstond van mijn plaats. ‘Wilt u me even volgen naar het solarium?’ Natuurlijk wilde ik dat, want dit was geen verzoek, maar een opdracht.

‘Lady Joan,’ zo begon hij toen we de kleine, comfortabele kamer binnenkwamen, ‘verwijt me dat ik niet gastvrij genoeg ben. Het is niet eerlijk van me, zegt ze, om jou terug te sturen naar Bampton, terwijl je ook hier kunt blijven om met ons het kerstfeest te vieren.’

Ik gaf geen antwoord. Lord Gilberts wens dat ik, zijn drossaard, weer aan de slag zou gaan, klonk mij niet onredelijk in de oren. Daar betaalde hij me per slot van rekening voor. Toch zou ik het kerstfeest graag op Goodrich vieren.

‘Ik ben het eigenlijk wel met haar eens, al denk ik dat ze andere beweegredenen heeft dan ze beweert, denk je ook niet, Master Hugh?’

‘Ik… eh… ben blij met dit hoffelijke aanbod van Lady Joan.’

‘Natuurlijk ben je daar blij mee,’ lachte hij. ‘Heel verstandig om zo te reageren. Lieve hemel, je had bisschop moeten worden!’

‘Mijn heer, ik ben in de war…’

‘Juist, ja. Nou, dat ben ik ook. Maar je mag tot Sint-Stefanus blijven als je wilt.’

‘Ik ben u veel verschuldigd, mijn heer.’

‘Hmmm… nou, je heb me al heel wat goede diensten bewezen en ik verwacht nog meer van je.’

‘Ik zal alles voor u doen wat binnen mijn beperkte vermogen ligt, mijn heer,’ antwoordde ik.

‘Bespaar me je valse bescheidenheid,’ gromde Lord Gilbert. ‘Ik ben degene die bepaalt hoe beperkt jouw vermogens zijn. Valse bescheidenheid is dubbele hoogmoed. Er is trouwens wel iets wat je voor mij kunt doen, nu je hier bent,’ vervolgde hij.

‘Ik sta geheel tot uw beschikking,’ antwoordde ik zo zakelijk mogelijk.

Lord Gilbert ging verder alsof hij me niet had gehoord: ‘Aanstaande woensdag krijgen we een gast. Dan is het wel quatertemperdag, maar daar is niets aan te doen. Sir Charles de Burgh zal tot de Dag van de Onnozele Kinderen blijven.’

‘Ik zal Sir Charles met alle genoegen van dienst zijn,’ antwoordde ik hierop.

‘O, hij is niet degene die je nodig heeft. Dat ben ik en dat is Lady Joan, ook al weet ze het niet… nog niet. Ik heb Sir Charles uitgenodigd omdat ik wil dat hij Lady Joan leert kennen. Ik geef jou de opdracht de man een beetje in het oog te houden. Let er vooral op of hij een goede man voor mijn zus zou zijn.’

‘Kent u Sir Charles dan niet?’ vroeg ik.

‘Alleen van horen zeggen.’

‘En wat wordt er over hem verteld?’ informeerde ik.

‘Hij heeft landgoederen in twee graafschappen en staat bekend als een moedig man, ook al was hij tijdens de slag bij Poitiers nog te jong om de koning te dienen. En sinds het Verdrag van Calais heeft hij niet de kans gehad om zijn moed op het slagveld te tonen of mannen van adel te gijzelen.’

‘Dat is natuurlijk erg jammer voor hem,’ leefde ik mee.

‘Lady Joan,’ vervolgde Lord Gilbert, ‘stelt mijn geduld op de proef. Ik kan haar niet dwingen om te trouwen en dat zou ik liever ook niet doen, maar ze wil geen keuze maken. Wat moet ik dan? Wat wil ze dat ik doe? Moet ik haar tot een keuze dwingen?’

Het leek mij niet waarschijnlijk dat Lady Joan zich zou laten dwingen, maar dat hoefde ik niet te zeggen.

‘Ik weet het, je hoeft me er niet aan te herinneren. Mijn zus is geen vrouw die ergens toe gedwongen kan worden, en zeker niet tot een huwelijk. Maar ze lijkt,’ zo vervolgde hij op bijna klagerige toon, ‘niet in te zien dat haar lot me aan het hart gaat. Het is voor haar eigen bestwil. Ze moet een man krijgen die land heeft, want ze erft niets. Waar moet ze heen als ze geen goed huwelijk doet? Naar een klooster? Ik zou niet willen dat mijn zus in armoede moest leven. Jij toch ook niet?’

Ik was het met hem eens dat dat geen prettig vooruitzicht was voor Lady Joan.

‘Ze denkt niet over die praktische zaken na,’ vervolgde hij. ‘Maar gelukkig voor haar ben ik een praktisch mens, anders zou ze nog met een of andere arme geleerde uit Oxford trouwen! Of ze zou iets anders dwaas doen. Ze zou ongelukkig worden en uit de adelstand verstoten worden. Van zo’n keuze zou ze altijd spijt hebben. Denkt u ook niet, Master Hugh?’

Ik gaf hem gelijk; ik had heel goed door waar hij heen wilde. Hij wist wat hij had gezien en was daar niet blij mee.

De rest van die week zag ik Lady Joan nog maar twee keer per dag. Onze gesprekken gingen vooral over haar gebroken pols, want als ik het gevoel had dat het gesprek de verkeerde kant opging, dan begon ik daar weer over of ik deed net of ik een afspraak had die niet kon wachten.

Dacht ik dat ze zo dom was dat deze verandering haar niet zou opvallen? Dacht ik echt dat mijn gedrag haar niet zou bevreemden? Nee, maar ik hoopte dat ze zou denken dat ik het had opgegeven of dat ik te verlegen was om haar te veroveren.

Woensdag was het vastendag, maar dat maakte bij het avondeten weinig verschil. De woensdag gold in het huis van Lord Gilbert als een dag van soberheid. ’s Middags werd er één vleesgerecht opgediend en bij het avondeten één visgerecht. Vandaag aten we twee keer vis. Met brood en bier, maar zonder wijn.

Ik keek goed om me heen toen ik de hal voor de middagmaaltijd binnenkwam; ik zocht Sir Charles – die geluksvogel! – en ik keek of er voor een extra gast gedekt was aan de hoge tafel. Bij het middageten zag ik hem niet, maar in de namiddag, toen ik op het punt stond Lady Joan weer eens met een bezoek te vereren, hoorde ik lawaai bij de kasteeltoren en ik wist meteen hoe laat het was.

Het waren de honden van Sir Charles, die ik hoorde blaffen. Hij had er vier meegenomen, samen met een kennelopzichter en een stel palfreniers. Lord Gilbert, hoorde ik later, had Sir Charles verteld dat je in het Forest of Dean geweldig kon jagen. Sir Charles hield van jagen en deed dat dan ook overal waar hij te gast was.

Voor mij was er geen reden om deze nieuwe gast te begroeten, dus ik begaf me op weg naar Lady Joans kamer. Mijn bezoek was inmiddels een nutteloos ritueel geworden, want de afgelopen twee dagen viel er niets nieuws te zien aan haar pols en haar ideeën waren ook niet veranderd. Ik richtte mijn aandacht vooral op het eerste en vermeed het tweede zo goed en zo kwaad als het ging.

Het raam van Lady Joans kamer zag uit op de slotgracht. Als je je gezicht tegen de ruit drukte en naar links keek, kon je net de vestingpoort naar het kasteel zien. Vanuit het smalle raam zag ik de nieuwe gast en zijn gevolg.

Sir Charles de Burgh was erg lang. Zelfs van deze afstand kon ik zien dat hij langer was dan zijn gastheer. Toen ze elkaar hadden begroet, ging Lord Gilbert hem voor over de brug. Daarna kon ik hen niet meer zien.

‘Is mijn toekomstige echtgenoot zojuist aangekomen?’ vroeg Lady Joan met een spottende ondertoon in haar stem.

‘Eh… Sir Charles de Burgh, zo noemde uw broer hem.’

‘En dat is het enige wat hij je heeft verteld, Master Hugh?’

Ik slaagde er niet in haar aan te kijken, dus ik staarde naar de grond. ‘Nee,’ antwoordde ik en deed er verder het zwijgen toe.

‘Wat zei Lord Gilbert over Sir Charles?’

‘Heeft hij u niets over hem verteld?’ antwoordde ik.

‘Ik wist dat hij zou komen en kon wel raden waarvoor hij kwam. Mijn broer heeft al zo veel mannen uitgenodigd dat ik inmiddels wel weet wat hij daarmee wil.’

‘Mij is verteld dat Sir Charles in twee graafschappen landgoederen heeft en er wordt ook beweerd dat hij erg moedig is… En hij houdt van de roofvogeljacht en de jacht, net als u, m’lady.’ Toen ik dat zei, dwaalde mijn blik naar haar rechterarm die in het verband zat.

‘Aha, landgoederen! Nou, dan is het vast een geschikte echtgenoot. Voor mijn broer is dat het enige wat telt.’

‘Hij heeft het beste met u voor, m’lady.’

‘Echt waar?’ Ze keek me met fonkelende ogen aan. ‘Weet mijn broer dan wat het beste voor mij is?’

‘Hij denkt van wel.’

‘Inderdaad. Dat vermoedde ik al. Want machtige mannen weten altijd wat het beste is voor andere mensen.’

‘En machtige vrouwen dan?’ vroeg ik.

‘Die ook,’ was ze het met me eens.

‘Die?’

‘Goed dan… wij ook,’ gaf ze toe. ‘Maar zelfs gewone mensen weten vaak eerder wat een ander moet doen, voordat de persoon in kwestie het zelf doorheeft.’

‘Dat kan wel zijn,’ zei ik, ‘maar zij hebben niet het recht anderen hun wil op te leggen. Dat is het verschil.’

Ineens was ze weer kalm en ze vroeg: ‘Dus jij weet wat ik moet doen? Maar het verschil met mijn broer is, dat jij me je wil niet zult... niet kunt... opleggen.’

‘Lord Gilbert zal u niet tot een huwelijk dwingen.’

‘Dat weet ik. Maar hij kan wel heel sterk aandringen,’ glimlachte ze.

‘Er zijn weleens momenten dat de voorstellen van andere mensen ons helpen om ons levenspad helderder voor ons te zien,’ merkte ik op.

‘Misschien is dat wel zo. En dus vraag ik je nog een keer: heb jij enig idee wat ik zou moeten doen?’

‘Ik zou een dame toch nooit kunnen vertellen wat ze moet doen? Vooral niet omdat ik zelf in mijn leven zo veel fouten heb gemaakt.’

‘Maar je hebt ook goede keuzes gemaakt,’ bracht ze ertegen in. ‘Je bent chirurgijn… Je helpt en geneest mensen, daar ben ik zelf het bewijs van.’ Ze hield haar rechterarm omhoog.

‘U vergeet Thomas Shilton,’ antwoordde ik.

Lady Joan draaide haar rug naar me toe en staarde uit het smalle raam over de akkers naar het bos in de verte. ‘Mijn broer zegt dat ik oud en lelijk word als ik niet snel een man kies. En dan zal geen enkele man me meer aantrekkelijk vinden.’

‘Nou, daar hoeft u zich de komende jaren nog geen zorgen over te maken,’ verzekerde ik haar.

‘Denk je van niet? Nou, Master Hugh, ik geloof dat dat een compliment was.’

Ik voelde dat mijn wangen rood werden en ze werden nog roder toen ze naar me toe kwam lopen.

‘Ik heb gehoord dat mannen verliefd worden met hun ogen. Is dat zo, Master Hugh?’

‘Ik geloof van wel, m’lady.’

‘Ben jij ooit verliefd geweest?’

‘Een aantal keer, m’lady. Er is niks mis met mijn ogen.’

‘Het zou fijn zijn als het voor een vrouw ook zo makkelijk was,’ merkte Lady Joan somber op. ‘Mijn broer heeft al heel wat knappe mannen op me afgestuurd.’

‘Maar u heeft… tot nog toe geen keuze kunnen maken.’

‘Het was ook niet echt waarschijnlijk dat ik zou kiezen voor een van de mannen die hij aan me voorstelde.’

‘Hoe wordt een dame dan verliefd?’ vroeg ik.

‘Wat maakt dat uit?’ antwoordde ze. ‘Verliefdheid, bedoel ik.’

‘Als de liefde er niet toe doet, wat dan wel?’ vroeg ik me hardop af.

‘Nou… het gaat natuurlijk om landgoederen en zo,’ zei ze en rilde onwillekeurig.

‘Dus een dame wordt verliefd op het geld?’

‘Je beoordeelt mij verkeerd, Master Hugh. Al zijn er natuurlijk vrouwen bij wie het zo werkt.’

‘Waar worden vrouwen dan verliefd op?’

‘Op wat een man zegt. Vrouwen gaan op hun oren af, Master Hugh. Ik denk dat de man van wie ik zal houden iemand is die me de waarheid vertelt. Mij… en anderen. Hij moet mijn oren veroveren om mij te veroveren.’

‘Er zijn ook vrouwen die de waarheid liever niet horen. Bovendien is het maar de vraag of u ooit zo iemand zal vinden.’

Ze keek weer door het raam naar het grijze landschap buiten. ‘Ik denk van wel,’ zei ze. ‘Of ik er ook gelukkig van word, is een tweede.’

Daarna viel er een ongemakkelijke stilte. Lady Joan zweeg en ik wist niets terug te zeggen.

‘Met uw pols gaat het goed, m’lady, dus ik zal nu maar gaan. Ik kom morgen rond het derde uur weer bij u kijken.’

‘Dat is erg vriendelijk van je, Master Hugh.’ Ze bleef intussen bewegingloos uit het raam staren. Over haar schouder zag ik bij het schemerige namiddaglicht dat het begon te sneeuwen. Witte vlokken daalden neer uit een grijze lucht.

Lady Joan zat tijdens die maaltijd natuurlijk naast Sir Charles de Burgh. Omdat het vastendag was, was het een eenvoudige maaltijd: brood, vis, eieren en krententaart. Ik gluurde tijdens het eten meer dan eens naar Lady Joan en haar disgenoot en ik vond het vervelend om te zien dat ze van elkaars gezelschap genoten.

15

Ik bezocht Lady Joan op donderdag, vrijdag en zaterdag twee keer per dag, zoals ik gewend was, maar Sir Charles zag ik maar zo af en toe. Toen ik een keer met hem praatte, ontdekte ik dat het een innemende man was. Hij was welgemanierd, had een knap gezicht en een mannelijk postuur. Ik begon gewoon een hekel aan hem te krijgen. Omdat ik te gast was bij Lord Gilbert, woonde ik de mis bij die voor hem en zijn familie werd opgedragen en bezocht niet de dorpskerk van Walford. Sir Charles en Lady Joan zaten naast elkaar – Lord Gilbert had banken in zijn kapel laten zetten – en praatten tijdens de dienst zo vaak met elkaar dat ik het gewoon onfatsoenlijk vond. Tijdens het avondeten zetten ze hun gesprek voort. En toen ik rond het negende uur langsging bij Lady Joans kamer om haar pols te onderzoeken, waren ze nog steeds niet uitgepraat. Wat ze zoal te bespreken hadden, weet ik niet, maar het was een feit dat Lady Joan wel oren had naar Sir Charles.

Toen ik met haar pols bezig was, liep Sir Charles naar het raam dat uitkeek over de akkers en de vestingpoort. Vanuit de verte klonk kabaal, het drong helemaal door tot in Lady Joans vertrek en Sir Charles draaide zijn hoofd naar links om te kunnen zien wat er aan de hand was bij de poort. Lady Joan en ik keken op toen Sir Charles naar ons omkeek.

‘Ik geloof dat die artiesten zijn aangekomen,’ zei hij.

‘O… juist, ja,’ reageerde Lady Joan. ‘Mijn broer was zo onder de indruk van hun optreden afgelopen lente dat hij hun heeft gevraagd om morgen tijdens het feest weer op te treden.’

‘Die artiesten,’ vroeg ik, ‘wat doen die eigenlijk? Zijn het muzikanten?’

‘O, nee… nou ja, eentje speelt fluit. Het zijn acrobaten en jongleurs en zo.’

‘Wanneer zag Lord Gilbert hen voor het eerst?’

‘Rond Pinksteren, volgens mij. Ze stonden op de markt van Bampton. Lord Gilbert nodigde hen de volgende dag uit op het kasteel.’

Sir Charles was weggelopen van het raam, dus nam ik zijn plaats in en hield mijn hoofd zo dat ik de vestingpoort en de brug kon zien. Ik ving een glimp op van de worstelaar met zijn stierennek, die, nadat hij de gracht was overgestoken, uit het zicht verdween en een paard bij de halster had. Het was een groot en sterk paard, een strijdros dat een wagen vol bagage trok en ongetwijfeld meer dan veertig pond waard was. Dat messen werpen, worstelen en fantastische, acrobatische toeren uithalen levert vast een hoop geld op, dacht ik.

‘Ik heb gehoord,’ merkte ik zo terloops mogelijk op, ‘dat het een hoop gedoe was voor die groep uit Bampton vertrok.’

Lady Joan leek verrast door mijn woorden, maar ze antwoordde onomwonden: ‘Volgens mij was de leider twee van zijn mensen kwijt. In de ochtend, toen ze op het punt stonden te vertrekken, waren er een knul en een meid verdwenen. Ze waren ’s nachts weggelopen, geloof ik. De mensen zeiden dat die meid de dochter was van de leider.’

‘Ze zijn dus samen weggelopen?’ vroeg ik.

‘Daar leek het wel op.’

‘Ik vraag me af hoe ze midden in de nacht buiten het kasteel zijn gekomen. De poort zat dicht en het valhek was neer, toch? Heeft de portier niks gehoord?’

‘Nee. Mijn broer heeft hem scherp ondervraagd, maar hij had zijn plicht niet veronachtzaamd. Hij was al oud en kon niet meer zo goed zien en horen.’

‘Hmmm… Heeft Lord Gilbert Wilfred daarom als portier aangesteld?’

‘Waarschijnlijk wel, ja.’

‘Ze zijn zeker niet de eersten,’ grinnikte Sir Charles, ‘en vast ook niet de laatsten die samen weglopen.’

Ik liet die twee – Lady Joan en Sir Charles – alleen. Toen ik naar mijn kamer liep, vroeg ik me af of ik misschien nog een stel botten zou vinden.

Midden in de nacht werd ik gewekt door een trompetstoot en ik zwalkte slaperig naar de kapel voor de engelenmis. Ik had het gevoel dat ik nog maar heel even had geslapen toen de tweede trompetstoot klonk die ons bij het krieken van de dag wekte voor de herdersmis.

Vroeg in de ochtend was het nog mistig en scheen er een waterig zonnetje, maar rond het vijfde uur zagen we zo nu en dan een stukje blauwe lucht. Het beloofde een mooie dag te worden. De hemel zou opklaren en we zouden de geboorte van onze Zaligmaker op een prachtige, zonnige dag vieren. Ik keek uit naar het feestmaal dat straks zou worden aangericht, maar niet – dat geef ik eerlijk toe – naar de zaken waar ik me straks mee bezig moest houden. Want zonder dat ik er iets voor had hoeven doen had Lord Gilbert me de kans gegeven om, als ik het tenminste slim aanpakte, in een keer drie moorden op te lossen. Of vier, als die vermiste knul ook vermoord was.

Het grootste deel van kerstochtend was ik bezig met het beramen van een krijgslist. Intussen staarde ik uit het kamerraam. Een keer zag ik, door de mist, een damhert het bos uitkomen om te kijken wat er te halen viel op de nevelige akkers. Het dier was blijkbaar niet tevreden over wat daar groeide, want het verdween al snel weer tussen de bomen en uit het zicht.

Vlak nadat het hert weer in het bos verdwenen was, hoorde ik de trompet voor de derde keer. Deze keer werd het avondeten aangekondigd. De grote hal zat helemaal vol toen alle gasten er waren. Het was er lekker warm, want het joelvuur vlamde op achter Lord Gilberts rug en er waren een heleboel gasten. In de hal hing hulst, klimop en dennengroen uit het bos. Zeker, vanaf het moment dat ik op Goodrich aankwam, was er steeds meer opsmuk bijgekomen. Maar voor kerstavond had er natuurlijk geen hulst in de hal mogen hangen. Dan werd het grote joelvuur aangestoken.

Ik wilde graag van dit feestmaal genieten, maar ik had een knoop in mijn maag. Aan het uiteinde van de hoge tafel zaten Lady Joan en Sir Charles; ze voerden een geanimeerd gesprek. Ze leken zich niet bewust van de andere mensen in de hal. Deze keer keek Lady Joan niet op of om als ik haar opnam. Aan de andere kant van de hal, bij de pachters van Goodrich, zat de groep artiesten.

Het heerlijke feestmaal en de vrolijke sfeer waren niet aan mij besteed. Welke kant ik ook op keek, overal zag ik iets waar ik onrustig van werd. Als ik naar rechts keek, langs de kerstkaars die voor Lord Gilbert en Lady Petronilla stond, zag ik Lady Joan en Sir Charles zitten. En als ik voor me keek, zag ik de groep artiesten. En dus keek ik het grootste deel van de maaltijd naar links en bestudeerde uitgebreid het metselwerk van de binnenmuur.

Het eten herinner ik me nog wel. Hoe groot mijn zorgen ook zijn, honger heb ik altijd en Lord Gilberts koks hadden op die dag hun werk uitstekend gedaan. Lord Gilberts kapelaan opende de maaltijd met het Pater Noster en een page kwam binnen met boven zijn hoofd een grote schotel en daarop de kop van een everzwijn. Die zwijnenkop zette hij voor Lord Gilbert en Lady Petronilla op tafel. De stemming zat er meteen in en er werd gejoeld en geklapt.

Daarna volgde de eerste gang en ik nam van elk gerecht een flink portie: er was rundvlees met pepersaus, gebraden kapoen, gerstesoep met erwten en Lombardijse pudding. De delicatesse was een handgemaakt miniatuurbos van boter en honing.

Mijn disgenoot, Sir John Withington, bracht tussen de eerste en tweede gang een toast uit op Lord Gilbert. Zijn toespraak werd met veel instemming aangehoord en hij noemde Lord Gilbert goedgeefs en gul. Degenen die aan de hoge tafel zaten, hieven hun bokalen met wijn en het gewone volk proostte met de bierkroezen op de gezondheid van Lord Gilbert Talbot. We dronken op een lang leven voor hem.

De tweede gang bestond uit gebraden hertenvlees in tarwepap, gebraden kraanvogels en pauwen, een taart gevuld met vlees en fruit en een dadelpastei met wijn. Door wat er daarna gebeurde, herinner ik me niets meer van de delicatesse. Tussen de tweede en de derde gang hield Lord Gilbert een waardige toespraak. Hij heette iedereen van harte welkom aan deze feestelijke dis. Die toespraak had hij vast al vaker gehouden, bij eerdere kerstfeesten, want toen hij was uitgesproken, kreeg hij niet veel reactie op een beleefd applausje na.

Ik zat wat voor me uit te staren – ik keek uit over de mensen, want de hoge tafel stond op een podium dat misschien wel een voet boven de vloer van de hal uitkwam, zodat degenen die daar zaten niet alleen over de mensen heen konden kijken, maar ook goed zichtbaar waren.

Het applaus voor Lord Gilberts toespraak was bijna uitgestorven, maar zwol weer aan. Alle ogen leken gericht op het andere uiteinde van de hoge tafel, dus ook ik keek die kant uit.

Sir Charles de Burgh was opgestaan van zijn plaats en ik zag hem glimlachen. Hij hield een peer voor zich waar kruidnagels in gestoken waren. Iedereen wist nu hoe laat het was en wat hierna zou komen. Hij draaide zich om naar Lady Joan, boog en bood haar de vrucht aan. Ze glimlachte, nam de peer aan, bracht hem naar haar mond en haalde er met haar tanden een kruidnagel uit. Het gelach en geklap was niet van de lucht. Vooral Lord Gilbert klapte enthousiast. Ik deed net of ik ook vrolijk was en klapte zo hard ik kon. Wat moest ik anders doen? Ik wist toen al dat ik binnenkort de wilg zou dragen.

Mijn gedachten dwaalden af en ik zag pater Aymer weer voor me, hoe hij zich over mijn stervende broer heen boog, hoe zijn kruidenbeurs uit zijn pij gleed terwijl hij de woorden van het laatste oliesel uitsprak. Toen had ik de geur van kruidnagels geroken en ook nu snoof ik die doordringende geur op. De peer werd op de hoge tafel gezet, voor het glimlachende paar. Sinds dat moment doet de geur van kruidnagel me denken aan een pijnlijk verlies en hou ik niet van eten dat met kruidnagel op smaak is gebracht.

De derde gang smaakte me lang niet zo goed als de eerste twee; misschien omdat ik genoeg had. Er waren fruitbonbons, patrijzen, geglazuurde, met vlees gevulde appels, konijnen en het pièce de résistance: het gebraden everzwijn. Het beest was zo groot dat er vier palfreniers nodig waren om het de hal in te dragen. Zelfs toen iedereen zijn buik rond gegeten had, was er nog genoeg over om onder de armen uit te delen. De delicatesse was een geglazuurde miniatuurversie van Kasteel Goodrich, gemaakt van gemberbrood.

Tegen de tijd dat de laatste gang werd opgediend, kon ik bijna geen hap meer op. Er waren geglazuurde eieren, duiven, pudding, kastanjetaart en een quiche met krenten en dadels. De laatste delicatesse was een pastei waar, na het aansnijden, vierentwintig merels van gemalen dadels, appels en honing in bleken te zitten. Dat was voor de hoge tafel. Voor het gewone volk was er kersensoep.

Het was ver na het negende uur toen de resten van de laatste gang werden weggehaald en de tafel werd afgeruimd. Er werden toortsen aangestoken en aan de muren bevestigd om de hal te verlichten, want het was ver na het negende uur. Allereerst traden er pantomimespelers uit Walford en Coughton op. Met amateuristische geestdrift beeldden ze Sint-Joris, de verslagen draak en de gemene Turk uit.

Toen kwam de groep van de worstelaar op. Opnieuw stond iedereen versteld van de jongleurs en dat gold ook voor het optreden van de messenwerper en het slangenmens. De worstelaar daagde die avond niemand uit, maar hij gaf zijn mensen vanaf de zijlijn aanwijzingen. Net als drie weken daarvoor in Oxford trad het slangenmens als laatste op. Ik had het gevoel dat ze bij haar optreden iets behendiger, leniger en soepeler was dan een maand daarvoor. Het was inmiddels het twaalfde uur en toen het meisje haar laatste pose had vertoond – waarbij ze een overweldigend applaus oogstte en er enthousiast gejoeld werd – was het tijd voor de mis.

Toen de mis was opgedragen, trokken de edellieden zich terug in het solarium om spelletjes te doen en met elkaar te praten. Ook al ben ik maar van lage afkomst, toch nodigde Lord Gilbert me uit om bij hen te komen zitten. Hij was volgens mij een beetje uitgelaten door wat er was gebeurd tussen de tweede en de derde gang. Omdat ik hetzelfde had gezien als hij had ik niet veel zin om me bij hen te voegen. Veel liever praatte ik eens onder vier ogen met die worstelaar.

Ik trof hem aan in de paardenstal bij zijn paarden; hij vroeg de stalmeester om ze voor morgenochtend gereed te houden. Het was me al opgevallen dat een van de dieren een buitengewoon mooi paard was, groot en sterk. Ongetwijfeld een dexter. Het paard paste beter bij een ridder dan bij een groep rondreizende jongleurs en acrobaten.

‘U hebt morgen vast ergens anders een afspraak,’ zei ik.

De worstelaar draaide zich om en keek me aan. De stallen werden ’s nachts verlicht door twee toortsen.

Ik stelde me voor als de chirurgijn van Lord Gilbert – niet als zijn drossaard – want ik wilde niet verraden wat mijn bedoeling was. Dan zou die vent meteen op zijn hoede zijn. Als je een tijdje als rondreizend artiest had gewerkt, wist je echt wel wanneer je op je hoede moest zijn. Bovendien was ik niet de drossaard van Goodrich.

‘Geen afspraak, nee… niet zoals hier. We gaan naar Gloucester en misschien reizen we dan door naar Bristol. Daar gaan we op de markt staan, als de stad ’t goed vindt.’

‘Zijn er dan ook steden die geen toestemming geven?’

‘O, zekers… die zijn d’r wel. Maar we hadden afgelopen jaar in Gloucester geluk. ’k Heb het in Bristol nog nooit geprobeerd, maar daar zal ook wel geld te verdienen zijn, denk ik zo.’

‘Die zeelui gaan vast en zeker op uw uitdaging in.’

‘Daar reken ik wel op,’ grijnsde hij.

‘Er zitten vast sterke kerels bij,’ zei ik.

‘Des te beter. Dan wordt d’r beter ingezet als de anderen een wedje leggen met ’t publiek.’

‘U hebt een nieuw meisje, hè? Het is een ander dan toen u met Pinksteren in Bampton was.’

Zoals ik had verwacht, veranderde de houding van de worstelaar.

‘Zekers,’ was het enige wat hij zei.

‘Ik was toen niet in Bampton, hoor. Ik zag u een maand terug voor het eerst in Oxford. Dat nieuwe meisje heeft een paar geweldige trucjes onder de knie.’

‘Zekers, ze doet d’r best.’

‘Maar ik heb gehoord dat ze niet zo goed is als die andere meid.’

‘Nee, nog niet, maar die griet leert snel. Tegen de zomer is ze net zo goed… voor zo lang ’t duurt.’

‘Voor zo lang het duurt?’ vroeg ik.

‘Zekers. Niemand kan dit werk lang doen. Als die meiden volwassen worden, zijn ze lang niet meer zo lenig als toen ze kind waren.’

‘Dat andere meisje – ik heb gehoord dat het uw dochter was.’

De worstelaar zweeg even, draaide zich toen om om naar zijn paard te kijken en antwoordde: ‘Klopt… dat was ze zeker.’

‘En ze is weggelopen met een knul ze van u niet met wie mocht trouwen, toch?’

De ogen van de worstelaar werden spleetjes. Hij aarzelde weer. ‘Dat klopt. U weet heel wat over mij en mijn mensen.’

‘Dorpsroddels,’ zei ik schouderophalend. ‘Hebt u sindsdien ooit nog wat van uw dochter gehoord?’

‘Nee. Maar ze komt vast weer eens opdagen.’

‘Maar u reist toch rond? Hoe moet ze dat dan voor mekaar krijgen?’

Nu was het zijn beurt om zijn schouders op te halen. ‘Daar vindt ze vast wel wat op.’

‘Toen u vorig jaar met Pinksteren uit Bampton vertrok, waar ging u toen eigenlijk heen?’

Hij draaide me zijn rug toe om het paardentuig te bestuderen en zei toen: ‘Dat weet ik echt niet meer, hoor… ’t Is al meer dan zes maanden terug.’

‘Gingen jullie misschien richting het noorden, naar Witney?’

‘Kan zijn. We traden in Witney op, dacht ik. Dat liep niet zo best, dus we gingen meteen door… naar Banbury. Daar liepen onze zaakjes heel wat beter.’

‘Hebt u kort daarna een nieuw slangenmens gevonden?’

‘Nee. ’t Duurde meer dan een maand voor we Agnes vonden.’

‘Hoe oud is dat meisje?’

‘Weet ze zelf ook niet… veertien, misschien vijftien.’

‘Hoe oud was uw dochter dan… toen ze wegliep?’

Hij draaide zich weer naar me om; zijn stem klonk zacht. ‘Zeventien was ze… een eigenwijs ding, hoor.’

‘Toen u uit Bampton vertrok, die dag dat u naar het noorden ging, viel u toen onderweg iets bijzonders op, iets wat wees op een ruzie… of een gevecht?’

Ik hield hem in het oog en lette op een aanwijzing dat deze vraag hem in verlegenheid bracht. Ik werd beloond. Bij het toortslicht zag ik dat hij verstijfde en dat zijn kaakspieren spanden.

‘Niks bijzonders gezien. Waarom wilt u dat eigenlijk weten?’

‘Een paar maanden terug werden een mantel en een dolk gevonden langs de weg vanuit Bampton naar het noorden. Die mantel en dolk waren van een man van adel. Alles wijst erop dat er sprake is geweest van een gevecht waarbij die man zijn mantel heeft afgeworpen en zijn dolk is kwijtgeraakt.’

‘Nee. Niks gezien van een gevecht en ook niks dat erop leek,’ zei hij en om dit gesprek te beëindigen draaide hij zich weer om naar het paardentuig om het leer met talg in te wrijven.

Toen ik de stal uitliep, hoorde ik een paard gedempt hinniken en met zijn hoeven schrapen. Ik tuurde in het donker over de onderdeur en zag twee grote ogen die me aankeken. Het paard had een witte bles die vanaf de oren tot de neus liep. Het was het paard dat ik vanuit Lady Joans kamer had gezien toen de groep artiesten op kerstavond aankwam. Ik stond naar het beest te kijken toen de worstelaar langs me heen liep naar de binnenplaats van het kasteel, naar zijn tent.

‘Een mooi beest,’ merkte ik op.

‘Dat issie zeker. U vindt ’m te mooi voor mij, hè?’ De worstelaar leek zich te ergeren aan mijn opmerking. Ik keek om me heen of er iemand in de buurt was die mij kon horen, voor het geval ik hulp nodig had. Als die vent zich beledigd voelde door wat ik zei en besloot me een lesje te leren, zou ik vast wel wat hulp kunnen gebruiken. Ik probeerde hem gerust te stellen.

‘Helemaal niet… Ik… ik vind dat u en uw maten erg goed zijn in jullie werk. Jullie zullen vast veel geld binnenhalen. Genoeg om je zo’n mooi beest te kunnen veroorloven.’

‘’k Heb ’m ooit gewonnen,’ zei de man nors.

‘O?’ Ik stelde mijn favoriete vraag maar weer eens.

‘We waren in Winchester bij het Corpus Christi. Een jonge man van adel had een horige en die daagde me uit. ’t Was een grote, sterke vent. De jonge heer zette veel geld in, maar ik versloeg z’n man. Hij kon niet betalen, dus nam ik zijn paard als betaling aan.’

‘Aha! Dat beest is een hoop geld waard, wel veertig pond, misschien nog meer,’ berekende ik.

‘Klopt. Hij is ons noodrantsoen. Als we ’n keer pech hebben, kan ik ’m verkopen en van ’t geld kunnen we leven tot er betere dagen aanbreken.’

Met die woorden draaide de worstelaar zich om en liep de paardenstal uit. Ik volgde hem naar buiten, maar we liepen allebei een andere richting op. Hij ging naar de tenten die waren opgezet in de noordwestelijke hoek van de binnenplaats. Ik liep richting de hal en trof daar de kamerheer van Lord Gilbert aan. Ik zei tegen hem dat ik Lord Gilbert over een belangrijke zaak wilde spreken. Een paar minuten later verscheen Lord Gilbert in de deur van het solarium. Hij stond wat wankel op zijn benen en zijn toon was joviaal.

‘Hé! Master Hugh! Kom je effetjes bij ons zitten?’

‘Dank u, mijn heer, maar ik heb deze avond andere zaken af te handelen.’

‘Zaken? Wat voor zaken? Het is kerst, jongen, het is tijd voor plezier, niet voor zaken.’

‘Ja, en nu deze mooie dag bijna voorbij is…’

‘Een mooie dag, dat was het zeker,’ onderbrak hij mij.

‘Maar ik moet nog iets voor u oplossen voor deze dag voorbij is.’

‘Hè? Wat moet je dan voor me regelen? Wat kan er niet tot morgen wachten?’

‘Ik zou willen dat u even in de stal naar een paard komt kijken. Daarna zal ik u vertellen wat er aan de hand is.’

‘Een paard? Waar? Wanneer?’

‘Hier, in de paardenstallen… en als u zo goed zou willen zijn?’

‘Is een van de paarden dan ziek? Daar zal de hoefsmid vast wel naar kijken, toch?’

‘Nee, dat niet. Ik zou willen dat u naar dat paard van die acrobaten kijkt. Misschien hebt u dat beest al eens eerder gezien.’

Lord Gilbert beschouwde zichzelf, evenals de meeste mannen van adel, als iemand met verstand van paarden, honden en valken. In zijn geval was dat ook wel terecht. Als er een mooi paard voorbijkwam, keek hij daar minstens zo goed naar als naar een mooie meid.

Ietwat onvast op de benen volgde hij me over de modderige binnenplaats naar de paardenstal. Ik bracht hem naar de plek waar het paard van de worstelaar was gestald. Het paard stond nu in een hoek van de stal, maar toen we stilhielden bij de deur kwam het naar ons toe. Misschien hoopte het op een wortel of een portie haver.

‘Waarom denk jij dat ik dit dier eerder heb gezien?’ vroeg Lord Gilbert. ‘’t Is een buitengewoon mooi beest, vind je ook niet?’

Dat vond ik ook. Ik wilde geen achterdocht wekken bij Lord Gilbert, want het zou kunnen dat hij dan niet langer onbevooroordeeld was. En dus besloot ik mijn vermoedens over dat paard niet onder woorden te brengen.

Lord Gilbert deed de staldeur open en liep naar het dier toe. Hij bekeek de witte bles en bukte zich daarna om het linkervoorbeen, dat ook wit was, en de hoeven te bekijken.

‘Een schitterend beest. Maar jij wilt weten of ik het al eens eerder heb gezien? Ik kan het niet met zekerheid zeggen. Het kan zijn van wel. Waarom heb je eigenlijk zo’n belangstelling voor dit paard, Master Hugh?’

‘Ik zeg dat liever nog niet… Ik wilde alleen weten of u het dier al eens eerder had gezien.’

Ik was bang dat Lord Gilberts geheugen hem op dit moment in de steek liet. Of dat hij zich iets herinnerde wat nooit was gebeurd. Ik wist zeker dat de wijn die avond rijkelijk had gevloeid in het solarium.

‘Dat heb ik zeker,’ zei hij en zijn stem klonk nu zelfverzekerd. ‘Ik herken die bles en die hoeven. Dit is het paard van Sir Robert Mallory. Of het is er een tweelingbroertje van.’

Het leek net of Lord Gilbert ineens nuchter was. Zijn blik was helder en hij praatte zonder dubbelslaande tong. ‘Die jongleurs en acrobaten weten iets van Sir Robert. Misschien overliepen ze de moordenaars wel en sloegen de rovers op de vlucht.’

‘Misschien,’ gaf ik toe.

‘O… ja…’ vervolgde Lord Gilbert. Hij trok weer eens aan zijn kin en leunde met één arm op de onderdeur van de stal. ‘Zo is het misschien gegaan. Die rovers overvielen Sir Robert en toen kwamen ze tot de ontdekking dat ze in de minderheid waren en dus sloegen ze op de vlucht. Die jongleurs hadden ineens de touwtjes in handen en dus pakten ze wat ze konden pakken. Maar,’ vervolgde hij, ‘als het zo is gegaan, wie heeft dan die arme Sir Robert en zijn schildknaap begraven?’ Lord Gilbert gaf antwoord op zijn eigen vraag. ‘Die rovers zijn echt niet teruggekomen om dat te doen. De mannen van de worstelaar moeten het dus hebben gedaan. Ze waren er vast van overtuigd dat het tegen de wet was om die dode mannen te beroven en ze wilden niet betrapt worden. Wat denk jij ervan, Master Hugh? Het kan toch dat het zo is gegaan?’

‘Misschien,’ zei ik. ‘Maar het is beter om het daar met niemand over te hebben. Ik wil hun leider, die worstelaar, hier eerst nog een paar vragen over stellen. Hij mag niet weten waar we hem van verdenken, want dan verzint hij vast een of ander onzinverhaal om ons op een dwaalspoor te brengen. Ik denk,’ vervolgde ik, ‘dat u hen wel kunt overhalen om nog een dag hier te blijven. Die worstelaar vertelde me dat ze geen andere afspraken hebben. Ze willen naar Gloucester om daar op de markt wat geld te verdienen. Anders geeft u uw kamerheer de opdracht om ze voor Sint-Stefanus nog een keer te vragen. Beloof hun goed geld en ik weet zeker dat ze zullen blijven.’

‘Je gaat wel heel makkelijk met mijn geld om, Master Hugh. Maar ik doe het. Aan één dag heb je vast wel genoeg om achter de waarheid te komen, denk ik.’

‘Als ik mijn best doe en de juiste vragen stel, heb ik aan één uur genoeg. Maar als ik dat niet doe, heb ik aan een jaar nog niet genoeg.’

‘Bedenk van tevoren wel goed hoe je dit gaat aanpakken, Master Hugh. Ik zal mijn kamerheer opdracht geven te doen wat je vraagt.’

‘Zeg tegen hem dat hij het meteen moet vragen en laat me vanavond nog weten hoe die worstelaar reageerde. Hij kan me op mijn kamer vinden.’

‘Is goed. Dan wens ik je een goede nacht, Master Hugh. En mogen de heiligen u morgen bijstaan.’

Met een van de kolen uit de open haard stak ik een kaars aan en wachtte het bericht van de kamerheer af. De worstelaar had Lord Gilberts aanbod vast met beide handen aangegrepen, want nog geen half uur later klopte de kamerheer op mijn deur en vertelde me dat de groep met alle plezier nogmaals zou optreden op Sint-Stefanus.

Lord Gilbert zag er streng op toe dat iedereen in zijn huis de getijden naleefde. Dus stond ik voor het eerste uur op – het was nog donker, ook al daagde het al in het oosten en was de dag niet ver meer – waste me en ging op weg naar de kapel. Philip, de kapelaan, en Ralph, de koster, bereidden zich al voor op de morgenzang en andere mensen uit Lord Gilberts huis volgden me slaperig. Er werd tijdens de dienst heel wat afgegaapt en sommigen staarden slaperig naar het kaarslicht. Waarschijnlijk hadden ze tot diep in de nacht gefeest. Lady Joan en Sir Charles de Burgh speelden het klaar om precies tegelijk de kapel binnen te komen; ik begreep niet hoe ze dat voor elkaar hadden gekregen.

Toen Lady Joan binnenkwam, raakte ik even in de war. Ik had mijn hoofd niet bij de mis – moge God het mij vergeven. Al snel dwaalden mijn gedachten echter af van Lady Joan, die alweer in gesprek verwikkeld was met Sir Charles, naar de artiesten waar ik die dag mee moest praten. Ik besloot niet de leider van de groep aan te spreken, maar iemand anders. Die persoon zou ik dan een paar lastige vragen stellen.

De messenwerper leek nog jong. Hij was kort en stevig gebouwd en hij had gespierde armen en vuisten. Ik zou niet graag ruzie met hem krijgen, zelfs niet als hij zijn dolken had thuisgelaten. Hij droeg een lichtgroene mantel en ik liep hem tegen het lijf toen ik richting de tenten liep waar hij en zijn maten de koude nacht hadden doorgebracht.

Tegen de kasteelmuur had hij twee planken gezet en hij stond op het punt te gaan oefenen toen ik naar hem toe kwam lopen. In de planken was een menselijke figuur uitgesneden en hij wierp zijn messen vlak om die uitsnede heen. Hij zag me aankomen, maar ging door tot er acht dolken in het hout staken.

‘Gooi je weleens mis?’ vroeg ik hem.

‘Nee,’ antwoordde hij en beende naar de planken om de messen te gaan halen.

‘De meiden die als doelwit dienst doen, moeten zeker eerst omgepraat worden voor ze willen?’

De jonge vent draaide zich naar me om en glimlachte. ‘Soms, maar ik laat ze heus wel effetjes zien wat ik allemaal kan en ze krijgen d’r goed voor betaald… Als je arm bent, doe je wel gekkere dingen om aan centen te komen, hoor.’

Toen hij dat gezegd had, liep hij terug naar zijn plek en opnieuw stond hij op het punt zijn messen te werpen.

‘Als jij iemand wilt vermoorden, dan is dat vast een makkie voor je. Jij kunt zeker net zo goed raak gooien als mis?’

Hij gaf geen antwoord, maar de eerste dolk wierp hij met meer felheid dan daarvoor. Het lemmet bleef trillend midden in de uitgesneden figuur steken.

‘Ik ben Hugh,’ zei ik, ‘de chirurgijn van Lord Gilbert uit Bampton.’ Ik stak mijn hand uit.

De jongeman schudde me de hand en zei: ‘Walter.’ Hij grijnsde naar me. ‘En ik ben chirurgijn voor ieder die zo dwaas is om mij in de weg te lopen.’

‘Aha. Dus zo zit dat! Nou, ik zal voor je uitkijken. Zit je al lang bij deze groep?’

‘Al m’n hele leven,’ antwoordde hij. ‘Ik ben d’r geboren.’

‘Dus je ouders zijn ook artiesten?’

‘Klopt,’ antwoordde hij. ‘Die worstelaar, Hamo Tanner, is m’n vader.’

‘Aha. Dus jouw zusje is met haar vriendje weggelopen toen jullie in Bampton waren?’ Bij die woorden schrok Walter Tanner en hij deinsde achteruit. ‘Iedereen in Bampton weet toch dat ze is weggelopen?’ vervolgde ik.

Na deze opmerking leek hij wat te ontspannen en hij draaide zich weer van me weg om verder te oefenen. Maar zijn hand leek minder vast dan daarvoor en als er op dat moment echt iemand als doelwit had gediend, dan zou die persoon minstens twee keer door een dolk geschampt zijn.

Ik bleef wachten terwijl Walter zijn dolken terughaalde. Toen hij ze lostrok uit het hout, viel het me pas op. Ik kon mezelf wel voor mijn kop slaan: Walter Tanner droeg een lichtgroene mantel!

Voordat Walter terug was en zijn plek bij de streep weer innam, was ik hersteld van de schok die deze ontdekking veroorzaakte. Hij trok een diepe streep in de modder en begon voor de derde keer met oefenen.

‘Was je zusje voor ze wegliep doelwit?’

‘Zekers,’ antwoordde hij zonder op of om te kijken.

‘Was je dan niet bang om je eigen zus te raken? Was je niet bang dat je een keertje mis zou gooien?’

‘Ik weet echt wel wat ik doe.’

‘Maar de gedachte alleen al! Als je hand maar één keer zou uitschieten! Werd je daar nooit onzeker van?’ vroeg ik.

‘O, ’t kwam weleens bij me op,’ gaf hij toe, ‘maar ik heb me nog nooit uit het veld laten slaan door dat soort tobberijen.’

‘Je werk vereist heel wat moed,’ complimenteerde ik hem. ‘Met je optreden breng je wel het leven van anderen in gevaar.’

‘Het is helemaal niet gevaarlijk,’ lachte Walter. ‘Ik heb ’t al gezegd: ik gooi nooit mis.’ Hij aarzelde even en ik wist wat er nu door hem heen ging.

‘Het vraagt trouwens ook heel wat moed van zo’n meisje. Zij moet rustig blijven staan terwijl jij messen naar haar werpt.’

‘Zekers. D’r waren erbij die ’t probeerden, maar het niet konden. Begonnen al te gillen als ik de eerste dolk wierp.’

‘Maar zo is die meid die jullie nu hebben zeker niet?’

‘Nee. Die is niet bang uitgevallen, zeker niet nu ze ziet hoe goed ik ben. Ze houdt zelfs d’r ogen open en glimlacht naar de mensen.’

‘Anderen… zoals je zus… deden zeker hun ogen dicht?’ vroeg ik.

‘Zekers. Ze is één keer gewond geraakt en dat gebeurde toen ze d’r ogen dicht kneep.’

‘O?’

‘Ja. Ze ging tegen de planken staan en toen ik de eerste dolk wierp, bewoog ze d’r hand – en omdat ze d’r ogen stijf dicht had, zag ze niet dat die dolk haar hand zou raken.’

‘Ze was dus gewond?’ vroeg ik.

‘Zekers,’ zei hij en klemde zijn kaken op elkaar. ‘Het lemmet ging dwars door d’r hand heen en ze zat vast aan de plank. Maar toen we d’r hadden losgemaakt en de wond hadden verbonden, wilde ze verder om ’t optreden af te maken. Aan het eind kreeg ze een hoop applaus en het bracht heel wat geld in ’t laatje.’

‘Was ze erg gewond?’

‘Ja, ze kon vanwege de pijn aan haar hand niet langer optreden. Ze kon meer dan een maand niet op d’r handen staan. Maar ze was al snel weer de oude en na drie maanden kon die meid alles wat ze daarvoor ook kon. Daarna verroerde ze geen vin meer als ze eenmaal stond, dus is er nooit meer iets misgegaan.’

‘Dat mes heeft misschien wel een bot in haar hand verbrijzeld,’ peinsde ik.

‘Dat dacht ik ook,’ was Walter het met me eens. ‘Anders was ze vast wel sneller genezen.’

Terwijl we zo met elkaar stonden te praten, viel het me op dat Walters mantel versteld was. Waarschijnlijk was er een scheur dichtgenaaid. Het was net zo’n scheur als de scheur in Sir Roberts blauwe mantel, die we in het uitgestoelde bos hadden gevonden. Maar de meeste armelui dragen oude, verstelde kleren. Mijn mantel ziet er ook zo uit.

‘Ik zal je niet langer lastigvallen,’ beloofde ik. ‘Ik kijk uit naar je optreden van vandaag.’

Walter Tanner ging verder met oefenen en ik slenterde in de richting van de tenten, op zoek naar een ander lid van de groep. En die persoon vond ik al snel. Een van de jongleurs stond zich een beetje uit te rekken. Hij stond tussen zijn tent en een vuur waarop een ketel dikke soep stond te dampen.

‘Je ontbijt?’ vroeg ik.

‘En m’n avondeten,’ antwoordde hij.

‘Nou… als je vandaag nog een keer optreedt, krijg je vast goed te eten van Lord Gilbert.’

‘Ik hoop van wel. Hij deed ’t gister ook. Het is beter om bij een heer aan tafel te zitten dan je eigen kostje bij elkaar te moeten scharrelen.’

Ik snoof de geur van de soep op en de jongleur lachte naar me. ‘Varkensvlees. Het gebeurt niet elke dag, hoor, dat we dat eten. ’t Laatste stukje zwijn dat we gister kregen uit Lord Gilberts keuken.’

‘Het is vast een zwaar bestaan.’

‘’t Leven is voor iedereen hard, behalve misschien voor hoge heren en dames. En soms ook voor hen. Maar ik heb een beter leven dan een horige die alles moet doen om het z’n heer naar de zin maken en die een hoop weekwerk moet doen.’

‘Ik heb gehoord dat jullie hier nog een dag zijn en daarna naar Gloucester en misschien naar Bristol gaan. Klopt dat?’

‘Klopt,’ antwoordde hij en hield zijn handen bij het vuur. ‘Daar is ’t misschien ietsje warmer… dichter bij de zee.’

Ik was het met hem eens, dat kon best zo zijn, en de jongleur ging nog dichter bij het vuur staan en hield zijn handen bij de vlammen.

‘’t Valt voor mij niet mee om mijn werk te doen als ik zulke kouwe klauwen heb. Ik ben niet de jongste meer; mijn vingers worden stijf als ’t winter wordt.’

‘In Lord Gilberts hal is het vast lekker warm.’

‘Zekers,’ zei hij. ‘Het zou het mooiste zijn als we daar konden optreden en met ballen en messen werpen tot de zon weer schijnt,’ grijnsde hij. ‘Vooral met die messen moet ik oppassen.’

‘Heb je je tijdens een optreden ooit aan zo’n mes bezeerd?’ vroeg ik. Als antwoord haalde hij zijn handen bij het vuur weg en hield zijn handpalmen voor mijn neus. Ik zag meerdere littekens – eentje was nog vrij nieuw, het was nog rood.

‘Ik snap het al. En dat gebeurt zeker eerder als het koud is?’ vroeg ik.

‘Klopt,’ knikte hij bevestigend.

‘Dan zal ik aan Lord Gilbert vragen of hij een lekker vuurtje laat aanleggen in de grote hal,’ zei ik met een glimlach. ‘Ik ben Hugh de Singleton, chirurgijn van Lord Gilbert in Bampton.’

‘O… ik herinner me Bampton nog wel. ’t Ging daar van ’n leien dakje.’

‘Behalve dat jullie dat slangenmens en haar vriendje kwijt waren,’ maakte ik zijn zin af.

‘Tuurlijk, dat was pech,’ mompelde hij.

‘’t Was de dochter van Hamo, hoorde ik.’

‘Dat klopt. ’t Was een bijdehand kind.’

‘Je zegt dat ze dat was. Maar ze leeft toch nog…?’ Ik lette goed op hoe de jongleur op mijn woorden reageerde.

Hij haalde zijn schouders op en staarde in de verte. ‘’t Was maar bij wijze van spreken. Hamo zegt dat ze wel weer terugkomt. Als er maar genoeg tijd overheen is gegaan, zal haar vader d’r wel gaan missen en zal hij die vent vast niet meer wurgen. Dat weet die meid ook.’

‘Denk je dat hij haar nu al mist?’

‘Tuurlijk. Dat doet-ie zeker,’ zuchtte de jongleur.

‘Hamo mist zijn dochter dus?’

‘Ja. Ik heb gehoord dat-ie ’s nachts d’r naam zei… toen-ie dacht dat wij allemaal sliepen.’

‘Hoe oud was dat meisje eigenlijk?’

‘O… zeventien misschien.’

‘En die jongen?’ vroeg ik.

‘Ze waren even oud. Samen opgegroeid,’ antwoordde hij.

‘Die jongen maakte als kind dus al deel uit van het gezelschap?’

‘Zekers. Z’n vader was jongleur, net als ik, en z’n ma was acrobate tot ze zwanger werd van hem. Maar ze bleef ’t doelwit van de messenwerper die we toen hadden, tot ze stierf aan de zwarte dood. Dat was toen de pest voor het eerst rondwaarde.’ Hij bekruiste zich bij de gedachte aan die tijd.

‘De vader van die knul is zeker ook dood?’

‘Ja. Die kwam zes, zeven jaar terug vlak na Maria-Lichtmis op bed te liggen en hij is d’r nooit meer afgekomen. Hij was al een jaartje ouder, snap-ie?’

‘Dus Hamo vond het goed dat die jongen bleef? Wat deed hij eigenlijk om de kost te verdienen?’

‘Zo ongeveer alles wat Hamo ’m vroeg; hij was er erg op om ’t hem naar de zin te maken. Zorgde meestal voor de paarden en wagens. Hij leerde voor jongleur; misschien zou-ie mijn plaats innemen, als ik m’n werk niet meer kon doen.’

‘En hoe lang kun je dit werk nog blijven doen?’ vroeg ik.

‘Nou, ik kan nog wel effetjes mee,’ grijnsde hij. ‘Zolang ik m’n klauwen maar warm hou.’

‘Was Hamo verbaasd,’ vroeg ik, ‘dat ze samen waren weggelopen?’

‘Zekers. Dat waren we allemaal.’

‘Waarom? Was het jullie nog nooit opgevallen dat ze gek op elkaar waren?’

‘Nou, ik heb er in elk geval niks van gemerkt. O, die knul was helemaal gek op Eleanor – Hamo’s dochter heette Eleanor, naar die koningin – maar ze leek niet om ’m te geven… Tenminste, dat dacht ik.’

‘Waarom? Was die knul lelijk of dom?’ vroeg ik.

‘Niet dommer of lelijker dan wij,’ zei hij met een grijns. ‘Maar Eleanor werd in elke stad wel ’n keer ten huwelijk gevraagd. Een jonge poorter uit Winchester wilde met d’r trouwen toen we daar laatst waren.’

‘Wat vond Hamo daar eigenlijk van?’ vroeg ik me hardop af.

‘O,’ de jongleur zweeg even, ‘ik zou zeggen dat-ie niet wist wat ’m te doen stond.’

‘Hoezo niet?’

‘Elke vader wil een goed huwelijk voor z’n dochter en Hamo had niet echt een rijke bruidsschat voor Eleanor. Maar geen mens wil z’n dochter kwijtraken, vooral niet als-ie dan op zoek moet naar een andere acrobate. Een knecht kun je vervangen, maar een dochter… Da’s een stukje lastiger. ’t Is nu om en nabij negen jaar geleden dat Hamo’s vrouw stierf.’

‘Heeft Hamo Eleanor verboden met die poorter uit Winchester te trouwen of koos Eleanor er zelf voor?’

De jongleur haalde zijn schouders op. ‘Die meid wilde zelf niet, volgens mij. Als Hamo het ’r had verboden, was ze met ’m getrouwd om Hamo een hak te zetten. Zo zijn die kinderen, hè?’

‘Het was dus geen makkelijk meisje?’

‘Zeker niet, die meid kon erg lastig zijn. Maar ze was niet lastiger dan andere meisjes van haar leeftijd,’ antwoordde hij.

‘Maar je was dus verbaasd dat ze er met die knul vandoor ging? Hoe weet je eigenlijk zo zeker dat ze is weggelopen?’ vroeg ik.

Die vraag leek de jongleur te overvallen. Even kwam hij niet uit zijn woorden. Hij zweeg, hield zijn handen bij het vuur en gaf toen weloverwogen antwoord op mijn vragen. ‘Nou ja… ehm… het was zo klaar als een klontje. Ze verdwenen samen, in een en dezelfde nacht.’

‘Maar iemand moet hen toch samen hebben gezien… die dag, toen ze vluchtten?’

‘Nee. Maar één en één is twee, toch?’

Ik was daar minder van overtuigd, maar ik kwam tot de conclusie dat al die artiesten hetzelfde verhaal zouden opdissen, tenzij ik hen ervan kon overtuigen dat ik wist dat hun verhaal niet klopte. Maar ik wist niets; ik had alleen vermoedens. Van de drie met wie ik had gepraat zou de jongleur waarschijnlijk het snelst de waarheid opbiechten wanneer ik hem flink onder druk zette. Hij had meer dan eens van me weggekeken en hij meed mijn blik. Dus zette ik hem onder druk.

‘Die Walter Tanner heeft een mooie, groene mantel, zeg. Hoe lang heeft hij die eigenlijk al?’

‘Ehm… Hoe… Wat heb ik daarmee te maken?’ stotterde de jongleur.

‘Misschien niets, maar een paar maanden terug is er een lijk beroofd in de buurt van Bampton. De overledene had precies zo’n mantel. Het was rond de tijd dat jullie daar waren.’

‘Nou, Walter heeft ’t niet gedaan. Nu weet ik het weer. Hij heeft ’m in Londen gekocht… Ik weet het zeker, in Londen.’

‘Wanneer waren jullie daar dan?’ vroeg ik door.

‘O… rond Vastenavond, zo’n twee jaar terug.’

‘Die scheur die erin zit – dat was vast een ongelukje. Hoe is dat zo gekomen?’

‘Die scheur?’ vroeg hij. ‘Weet ik veel.’

‘Kom op, zeg. ’t Is aan de voorkant, net onder het hart. Als je die mantel ziet, valt die scheur meteen op, ook al is hij nog zo netjes versteld.’

‘O, dat… Dat was een ongelukje,’ aarzelde hij. ‘Die mantel heeft waarschijnlijk in een van de zadeltassen bij de dolken gezeten. Ja, daar kwam ’t door. Walter had er flink de pest in.’

Ik hoopte dat die jongleur nu zo van zijn stuk was gebracht dat hij bij de volgende opmerking zou toegeven, maar toen hij antwoord gaf, straalde hij weer zelfvertrouwen uit en hij rechtte zijn rug. Toch probeerde ik het nog een keer.

‘Die scheur zit op een vreemde plek. Stel dat iemand die mantel aanhad en ruzie kreeg met iemand als Walter. Dan zou die zo een mes in zijn lijf hebben.’

‘Klopt, maar als Walter dat ding aanheeft, wie moet er dan een dolk naar ’m werpen?’ pareerde hij mijn vraag.

‘Misschien had iemand anders die mantel wel aan,’ hield ik vol en ik klemde mijn kaken op elkaar. ‘Dan heeft Walter die dolk misschien toch geworpen?’

 ‘Walter is geen moordenaar,’ antwoordde de jongleur scherp.

‘Misschien was het doodslag?’ antwoordde ik.

‘Wat wil je nou eigenlijk beweren? Dat je iemand kunt doden zonder een moordenaar te zijn?’

‘Dat kan zeker,’ antwoordde ik. ‘Als je een misdadiger doodt, dan is dat geen moord, maar gerechtigheid.’

‘Ik kan je echt niet volgen, hoor,’ klaagde de jongleur zenuwachtig. ‘Ik heb nog het een en ander te doen voor Lord Gilbert ons komt roepen. Goeiedag, Master… Hugh.’ Met die woorden kon ik gaan. Hij trok zich in zijn tent terug. Ik geef toe dat ik hem vrij ruw had benaderd, maar zelfs met een bot mes kun je snijden als je het maar goed aanpakt. Ik liep bij de tenten weg en wist niet hoe ik deze kwestie nu verder moest aanpakken. Toen zag ik dat het nieuwe slangenmens om de noordoostelijke toren in mijn richting kwam lopen. Er liep een droog, opgehoogd pad over de modderige binnenplaats. Ik liep over hetzelfde pad in haar richting en midden op de binnenplaats liepen we elkaar tegen het lijf, tussen de muur van het kasteel en de paardenstallen. Ze keek heel de tijd naar de grond, dus toen ik ineens voor haar neus stond, schrok ze op. Ik versperde haar de doorgang, als ze tenminste geen modderige schoenen wilde hebben.

Het meisje deed een stap achteruit, alsof ze bang was dat ik haar in de modder zou smijten. Ik geef toe dat dat een makkie zou zijn geweest, want het was een tenger ding – niet veel groter dan Alice. Ze woog vast niet meer dan zeventig pond.

‘Goeiedag. Het spijt me… Ik wilde je niet laten schrikken,’ stelde ik het meisje gerust. ‘Ik ben Master Hugh, de chirurgijn van Lord Gilbert op zijn landgoed in Bampton.’

Het meisje glimlachte verlegen. ‘Ik ben Agnes, meneer.’

‘Nou, Agnes, ik sta te kijken van wat jij voor mekaar krijgt. Ik heb gehoord dat je dit werk nog niet lang doet.’

‘Dat klopt, meneer.’

‘Dan heb je het snel geleerd. Het moet erg moeilijk voor je zijn… om Hamo’s dochter te vervangen. Die was zo goed in haar werk.’

‘Ja… jazeker. Ehm, ik bedoel: nee. Hamo zegt dat ik ’t heel goed doe.’

‘Dat is ook zo. Ik heb zijn dochter nooit zien optreden, maar ik kan me niet voorstellen dat ze beter was dan jij.’

‘Dank u wel, meneer.’

‘Jij hebt Eleanor natuurlijk ook nooit zien optreden.’

‘O jawel, meneer. Hamo was met zijn gezelschap in Banbury toen ik nog een klein meisje was. Ik zag wat zij kon en ik probeerde het na te doen. Toen Hamo weer met zijn groep in Banbury was en ik zag dat hij geen acrobate meer had, zocht ik hem op en liet hem zien wat ik kon.’

‘En nu reis je met hem mee. Heb je nog nieuwe dingen van hem geleerd?’ informeerde ik.

‘Zeker, hij leert me heel veel. Ik oefen elke week nieuwe kunstjes. Sommige daarvan leert Hamo mij en andere bedenk ik zelf.’

‘Hamo mist zijn dochter vast. Vraagt hij onderweg weleens naar haar?’

Het meisje zweeg en dacht even na. ‘Nee,’ zei ze uiteindelijk.

‘Wil hij haar dan niet terugvinden?’ vroeg ik me hardop af. ‘Hij is vast heel kwaad.’

‘’t Is mij ook een raadsel,’ was ze het met me eens. ‘Ze zeggen dat ze is weggelopen met een knul uit de groep. Maar op een nacht in de herfst lag ik wakker en hoorde ik vanuit mijn tent Hamo en Walter praten. Ze zaten tot diep in de nacht bij het vuur. Ze hadden het over Eleanor en het leek net of ze dachten dat ze dood was. Misschien was het maar bij wijze van spreken,’ voegde ze eraan toe.

‘Zeiden ze ook hoe ze erachter waren gekomen dat ze dood was?’ vroeg ik.

De stem van het meisje kreeg een samenzweerderige klank en ze deed een stap in mijn richting. ‘Nee, meneer. Ze praatten heel zachtjes en het vuur knapte. Ik kon niet alles horen.’

‘Dan heeft ze vast een ongeluk gehad of ze is ziek geworden.’

‘Nee,’ zei ze en fronste haar wenkbrauwen. ‘Ik denk het niet. ’t Was volgens mij iets slechts. Ze hadden het over gerechtigheid voor Eleanor.’

‘Hmmm… ja ja. En als een ongeluk of een ziekte de doodsoorzaak was, zou natuurlijk niemand vinden dat er recht gedaan moet worden. Wilden ze haar recht doen of hadden ze het al gedaan?’

Het meisje kwam nog dichterbij en fluisterde: ‘Volgens mij was er recht gedaan, meneer.’

Op het moment dat het meisje dat zei, verscheen Hamo Tanner in de staldeur. Hij beende naar de tenten en keek daarbij even in onze richting. Toen aarzelde hij en tuurde van onder gefronste wenkbrauwen naar Agnes en mij. Het was duidelijk dat het hem niet zinde dat wij met elkaar praatten. Hij kwam naar ons toe.

‘Agnes, Master Hugh kan zijn tijd echt wel beter besteden. En je moet lenig zijn voor die voorstelling van vandaag. Wegwezen nu.’

Agnes nam de benen en Hamo verontschuldigde zich bij mij. ‘’t Is een beste meid en ze doet d’r werk goed, maar ze is een beetje wazig in d’r hoofd.’

‘Wazig?’ vroeg ik.

‘Niet goed bij d’r hoofd, snap je?’

‘Aha, nu snap ik het.’

‘Die verzint de gekste dingen. Verbeeldt zich dat ze van adel is, echt waar!’

‘Ze heeft dus een beetje te veel fantasie?’

‘Dat is ’t, meneer… dat is ’t woord. Ze verzint de gekste verhalen die nooit van z’n levensdagen zijn gebeurd en ook nooit zullen gebeuren. Die meid zou van adel zijn! Ja ja, ’t zal wel,’ spotte hij.

Ik was het natuurlijk helemaal met hem eens. ‘Wat ze zei, klonk ook veel te gek. Ik snap wat je bedoelt.’

‘Nou, goeiedag, Master Hugh. Ik moet m’n mensen een beetje in de gaten houden, snappu? We moeten zorgen dat we klaarstaan voor Lord Gilbert.’

Ik wenste Hamo Tanner ook een goede dag en ging naar mijn kamer waar ik in alle rust nadacht over de gesprekken die ik die ochtend had gevoerd. Ik wist nog niet alles, maar al meer dan toen ik begon. Hoe het verhaal in grote lijnen in elkaar stak, wist ik nu wel, maar de details had ik nog niet helemaal op een rijtje. Juist die ogenschijnlijk onbelangrijke feitjes waren van groot belang. Zonder die kleinigheden zou ik een vaag en onduidelijk beeld houden van wat er rond Pinksteren was gebeurd.

16

Terwijl ik over die dingen zat na te denken, klonk de hoorn voor het diner. Ik haastte me naar beneden om mijn plaats naast Sir John in te nemen en toen ik mijn handen waste en afdroogde, slaagde ik erin een glimp van Lady Joan op te vangen. Een bediende ging ook aan die kant van de hoge tafel met een lampetkan en een handdoek langs. Toen ze haar handen had gewassen en afgedroogd, keek ze op en zag dat ik haar in de gaten hield. Opnieuw was dat waarschijnlijk dat zesde zintuig waardoor vrouwen onmiddellijk doorhebben als een man naar hen kijkt. Ze glimlachte, maar keek meteen weer naar Sir Charles en glimlachte ook naar hem.

De maaltijd was die dag bijna even overdadig als het kerstmaal, maar werd nu in drie gangen opgediend. En het grote, gebraden everzwijn van de vorige dag ontbrak.

Die dag speelden er minstrelen op tamboerijnen en luiten en tussen de verschillende gangen zongen ze liederen. Toen de derde gang werd afgeruimd en de minstrelen speelden, zag ik de jongleur die ik die ochtend had gesproken opstaan van zijn plaats en de zaal verlaten. Misschien wilde hij voor zijn optreden nog even naar het gemak. Wat ook de reden was, het plan dat ik had uitgebroed werd door zijn afwezigheid een stuk geloofwaardiger en ik zou mijn plan maar een klein beetje hoeven aan te passen om zijn afwezigheid erin op te nemen. Ik stond van tafel op en fluisterde Lord Gilbert iets in het oor. Mijn woorden gingen verloren in de muziek. Lord Gilbert had in het begin nog zijn twijfels bij mijn plan, maar ging uiteindelijk toch akkoord met de rol die hij zou spelen.

Toen de muzikanten klaar waren, stonden Hamo Tanner en zijn mensen op van hun plaatsen aan de andere kant van de hal. De jongleur zat tegen die tijd weer op zijn plek en sloot zich bij zijn makkers aan. Hij had volgens mij al bijna de leeftijd waarop je vaker een bezoekje aan het gemak moet brengen.

Terwijl alle ogen in de hal gericht waren op de jongleurs, boog ik me over naar Sir John om hem iets in het oor te fluisteren. Lord Gilbert, zei ik tegen hem, had nu, op dit moment, iets belangrijks met hem te bespreken.

Sir John boog zich over naar Lord Gilbert en luisterde aandachtig naar wat die hem vanachter zijn hand in het oor fluisterde. Daarna haastte hij zich de hal uit. Een paar minuten later, toen Walter bezig was met zijn messenwerpact, zag ik dat enkele mannen hun plaats innamen bij de uitgangen van de grote hal. Ze waren gekleed in de kleuren van Lord Gilbert – blauw en zwart. Mijn plan werd uitgevoerd. Als het goed afliep, zou ik daar veel erkenning voor krijgen. Zo niet... Nou ja, die gedachte probeerde ik van me af te zetten.

Toen Agnes aan haar acrobatische toeren begon, zag ik dat Sir John zich omdraaide en weer iets tegen Lord Gilbert zei. Toen boog Lord Gilbert zich over naar zijn vrouw en praatte even met haar. Er verscheen een geschokte uitdrukking op Lady Petronilla’s gezicht, die al snel plaatsmaakte voor verbazing en verwarring. De toeschouwers, en ik hoopte erop dat er een paar waren die even niet naar Agnes keken, zouden aannemen dat ze zojuist een schokkend bericht had gekregen. En dat was ook zo.

Toen ze klaar was met haar optreden, nam Agnes het enthousiaste applaus buigend in ontvangst. Lord Gilbert stond op, precies zoals iedereen in de hal verwachtte. Maar wat daarna kwam, hadden ze niet verwacht.

Lord Gilberts gezicht stond niet blij. Integendeel. Zijn wenkbrauwen waren gefronst en hij keek stuurs om zich heen. Alle gesprekken verstomden en iedereen hield zijn mond. Lord Gilbert overzag zijn gasten.

‘Sir John,’ begon hij, ‘komt net terug; hij moest iets doen wat ik hem had opgedragen. Hij vertelde me dat de deur van Lady Petronilla’s kamer op een kier stond. Dat hoort niet. Ik wil dat iedereen in de hal blijft tot we weten of iemand in haar spullen heeft rondgeneusd.’

Je hoorde mensen naar adem snakken en sommigen sloegen een hand voor hun mond. Toen de gasten deze woorden tot zich hadden laten doordringen, begonnen ze elkaar vanuit hun ooghoeken te begluren. Ze vroegen zich af wie de dief kon zijn.

Lord Gilbert draaide zich om en richtte zich tot zijn vrouw. ‘Je moet naar je kamer toe om te zien of er iets ontbreekt. Sir John… ik wil dat jij en Master Hugh haar en haar kamermeisje vergezellen.’

Er was iets verdwenen, dat wist ik, want het zat verstopt onder mijn mantel. Lady Petronilla’s sieradenkistje waarin ze haar juwelen bewaarde, zouden ze niet op haar kamer aantreffen. Sir John had het uit Lady Petronilla’s kamer gehaald en het mij in handen geduwd terwijl alle ogen op Agnes gericht waren.

Lady Petronilla en haar twee kamermeisjes liepen achter Sir John aan, langs de wacht. Ik volgde hen ook. Het was een vrij groot sieradenkistje, maar ik had een wijde mantel aan en ik slaagde erin het kistje te verbergen. In dat deel van de hal was het donker en mijn mantel was ook donker. Daardoor zag je de bult onder mijn arm niet.

Lady Petronilla ging ons voor naar haar kamer in de noordwestelijke toren. Ik zorgde ervoor dat ik wat achterop bleef. Bij de deur naar de toren ging ik de andere kant op. De binnenplaats van het kasteel was leeg, dat wist ik al. Er bestond een kleine kans dat een staljongen me zou zien als hij opkeek van zijn werk, maar tegen de tijd dat hij iemand had kunnen vertellen wat hij had gezien, zou mijn plan al zijn geslaagd of mislukt.

Ik rende de modderige binnenplaats over, langs de paardenstal, naar de tent van de jongleur. Ik trok het tentdoek opzij, vond een stapel dekens en verstopte het sieradenkistje er snel onder. Daarna zette ik het weer op een lopen over de binnenplaats, de toren in. Voordat ik Lady Petronilla’s kamer binnenkwam, hoorde ik haar kreten al. Ze had ontdekt dat haar sieradenkistje verdwenen was. We gingen snel terug om dit verdrietige nieuws aan Lord Gilbert te brengen, voor wie het natuurlijk helemaal geen nieuws was.

Lady Petronilla was ontroostbaar en ik twijfelde er even aan of ik hier wel goed aan had gedaan. Het doel heiligt niet altijd de middelen, maar zo nu en dan wel. Lord Gilbert sloeg met zijn kroes op de tafel en eiste stilte in de hal. Daarna maakte hij bekend waarom zijn vrouw zo verdrietig was. Opnieuw snakten de mensen naar adem en wierpen ze elkaar wantrouwige blikken toe.

‘Sir John,’ besloot hij, ‘zorg ervoor dat niemand de hal verlaat tot ik terug ben. Master Hugh’ – hij wendde zich tot mij – ‘kom mee. We komen er wel achter wie dit op zijn geweten heeft.’

Lord Gilbert gebaarde naar vier palfreniers die tegen de binnenmuur stonden en ze sloten zich bij ons aan. We liepen de hal uit.

‘Waar is dat ding?’ fluisterde Lord Gilbert toen we op de binnenplaats waren.

‘Niet te snel, mijn heer. De zoektocht moet niet te snel voorbij zijn. Geef uw mannen de opdracht eerst de oostelijke hal te doorzoeken. Zeg dat ze de bezittingen van de armen moeten doorzoeken – maar niet al te grondig. Lang genoeg om onze zoektocht geloofwaardig te maken zonder die mensen last te bezorgen. Ze hebben vast al genoeg aan hun hoofd.’

Zo geschiedde en Lord Gilbert en ik keken toe hoe de palfreniers de hal op zijn kop zetten. Een half uur later waren ze klaar. Er was, natuurlijk, nergens een sieradenkistje opgedoken.

‘Wat nu, mijn heer?’ vroeg een palfrenier.

 Lord Gilbert hield zijn hoofd scheef en keek naar mij, maar ik ontweek zijn blik, keek naar boven en bewonderde het gebinte van het houten dak uitgebreid. ‘Ehm... de paardenstallen dan maar. Zoek stokken om in het stro te prikken.’

De palfreniers vlogen weg naar de andere kant van het kasteel en Lord Gilbert en ik volgden hen op de voet.

‘Is dat ding daar?’ fluisterde hij.

‘Nee... maar hierna laten we de tenten van de acrobaten doorzoeken.’

De zon stond al laag boven de kale bossen in het westen toen de palfreniers klaar waren met zoeken in de paardenstallen. Lord Gilbert stuurde hen nu naar de tenten en drie of vier minuten later klonk er een juichkreet op uit de tent van de jongleur. Ik was opgelucht. Ik had in het afgelopen uur heel wat angsten uitgestaan. Stel je voor dat een of andere crimineel het sieradenkistje had gevonden en het had meegenomen…

We liepen naar de tent, sloegen het tentdoek opzij en keken naar binnen. Een palfrenier hield het sieradenkistje omhoog, de dekens lagen om hem heen.

‘Heb je het daar gevonden?’ vroeg Lord Gilbert en hij wees naar de rommel.

‘Zekers, mijn heer. Nergens anders. Daar onder die stapel zat-ie verstopt.’

‘Wat zeg jij ervan, Master Hugh?’ wendde Lord Gilbert zich tot mij.

‘Stuur twee... nee, drie mannen en haal Hamo Tanner hierheen.’

‘Misschien is het beter om er inderdaad drie te sturen. Dan is hij er tenminste van overtuigd dat hij echt moet komen,’ glimlachte Lord Gilbert, ‘mocht hij daar niet bereid toe zijn.’

De worstelaar ging zonder mopperen mee; op zijn gezicht stonden woede, angst en nieuwsgierigheid te lezen. Een palfrenier hield het tentdoek voor hem op en vroeg hem binnen te komen. Bij het afnemende licht was nog net te zien dat er een kistje bij onze voeten stond.

‘We hebben het gestolene teruggevonden,’ donderde Lord Gilbert. Ik heb al eerder verteld dat Lord Gilbert erg goed was in donderen.

Hamo verbleekte en zijn lichaam schokte, alsof een van de palfreniers hem een klap met een stok had gegeven.

‘Is dat de dank die ik van jullie krijg voor mijn gunsten?’

‘N… n… nee, mijn heer… niet ik… mijn tent is hiernaast…’

‘Van wie is deze tent dan?’

‘Van de jongleurs, mijn heer. Roger en John en Robert.’

‘En wie slaapt daar? Van wie zijn de dekens die daar liggen?’ Hij wees streng naar de plek waar het sieradenkistje stond.

‘Van Roger, mijn heer. Dat denk ik. Ja, van Roger.’

Lord Gilbert wendde zich tot de palfreniers. ‘Breng deze man terug naar de hal. En neem die jongleur, die Roger, mee.’

Toen Hamo en de palfreniers buiten gehoorsafstand waren, wendde Lord Gilbert zich tot mij. ‘Wat nu, Master Hugh? Ik tast volledig in het duister. Wat gaan we tegen die jongleur zeggen?’

‘Ik zal hem wel ondervragen. Als u erbij blijft staan en hem woest aankijkt, komt alles goed. Vertrouw maar op mij, dan merkt u vanzelf waar ik heen wil.’

Een paar minuten later verscheen de jongleur. Hij beefde zo dat ik bang was dat zijn benen hem niet konden dragen. Hij liep tussen twee palfreniers in, die klaarstonden om hem te ondersteunen, mocht hij plotseling ineen zakken. Eentje liep achter hen voor het geval Roger zich zou omdraaien en wegrennen. Dat was volgens mij niet erg waarschijnlijk. Het leek of hij nauwelijks zijn ene voet voor de andere kreeg.

Met wat ik nu moest doen, had ik moeite en dat heb ik nog steeds. Ook al loog ik niet tegen de jongleur, het was wel mijn bedoeling dat hij iets zou geloven dat niet waar was.

‘Jij heet dus Roger?’ vroeg Lord Gilbert aan die kerel. Deze keer klonk zijn stem rustig, maar toch klonk er onverholen woede in door. Hij sloeg zijn armen voor zijn borst over elkaar en zijn frons werd zo diep dat zijn wenkbrauwen elkaar bijna raakten.

‘Zekers, mijn heer,’ zei Roger bevend. Hij keek naar het kistje. ‘Maar dit heb ik echt niet op m’n geweten.’

‘Hoe komt het dan,’ vroeg ik, ‘dat dat ding hier aangetroffen is?’

‘Iemand anders heeft ’m daar vast verstopt.’

‘En waarom zou iemand zoiets doen?’ zei Lord Gilbert. ‘Heb je soms vijanden die je graag aan de galg zouden brengen?’ Bij die woorden verbleekte Roger en hij wankelde, alsof iemand hem een klap in zijn knieholten had gegeven.

‘Voor zo’n diefstal word je tot de galg veroordeeld,’ zei ik. ‘Het ziet er niet best voor je uit als je ons de waarheid niet vertelt.’

‘Wat ik zeg... is de waarheid en niks dan de waarheid, mijn heer. Nog nooit van m’n levensdagen heb ik dat kistje gezien. Ik weet niet hoe ’t hier verzeild is geraakt.’

‘Hmmm,’ gromde Lord Gilbert en zijn stem klonk ongelovig.

‘We willen de waarheid weten, Roger,’ drong ik aan. ‘Dus nu geen praatjes meer! Het kan je je leven kosten.’

‘Dit is de waarheid... Ik...’

Ik onderbrak de stotterende man. ‘We willen de waarheid weten over deze diefstal. Maar we willen je ook nog wat vragen over iets anders. Voor de draad ermee! Of moet Lord Gilbert morgen zitting houden en een palfrenier vast om een strop sturen?’

De jongleur boog zijn hoofd. ‘Ik zal u alles zeggen wat ik weet... Niks dan de waarheid. Al heb ik dat al gedaan!’ zei hij nogmaals.

‘We zullen zien,’ donderde Lord Gilbert en daarna keek hij me aan met één opgetrokken wenkbrauw alsof hij wilde zeggen: ‘Waar wilde je nu eigenlijk heen?’

‘Voordat we het hebben over de diefstal van dat kistje, wil ik je wat vragen stellen over een andere zaak,’ zei ik. ‘Hamo’s dochter, Eleanor… Ze is niet weggelopen met die knul, hè? Ze is dood. Toch?’

Roger keek om zich heen alsof hij een ontsnappingsmogelijkheid zocht. Ik dacht dat het geen kwaad kon om hem nog een keer te herinneren aan het gevaar dat hem boven het hoofd hing. ‘We willen weten hoe het zit. Als jij ons de waarheid niet vertelt, zijn de gevolgen voor jouw rekening.’ Opnieuw boog Roger het hoofd. Misschien moest ik hem maar een zitplaats aanbieden. Hij stond op het punt ineen te zakken. Ik trok een stoel bij en gebaarde dat hij kon gaan zitten. Dat bleek een goede zet, want daardoor was hij gedwongen naar ons op te kijken. Lord Gilbert en ik torenden boven hem uit.

‘We hebben haar gevonden, snap je, dus je hebt er niks aan als je liegt.’

Hij keek ons vragend aan. Daarna knikte hij zwijgend alsof hij die woorden niet over zijn lippen kon krijgen.

‘Zeg op, man,’ zei Lord Gilbert.

‘Zekers... ze is dood,’ gaf Roger toe.

‘En die knul met wie ze zogenaamd de hort op was? Die leeft zeker ook niet meer?’ vroeg ik.

Het leek nu gemakkelijker voor Roger om ons de waarheid te vertellen, nu we hem die eerste bekentenis hadden afgedwongen. ‘Dat weet ik niet... Dat jong was gewond en we hebben ’m bij zijn grootmoeder in Abingdon achtergelaten. Ik heb geen flauw idee of-ie nog in leven is.’

‘Volgens mij was die knul door Sir Robert Mallory of door zijn schildknaap gestoken,’ zei ik. ‘Klopt dat?’

‘Da’s de zuivere waarheid!’ stemde Roger in.

Nu was het Lord Gilberts beurt om versteld te staan. Hij stotterde: ‘Wat... Waarom zou Sir Robert zoiets doen?’

‘Die knul had Sir Robert samen met Eleanor gezien. Daarna heeft niemand meer iets van dat meiske gehoord of gezien.’ Roger zuchtte.

‘Hoe kun jij dat weten?’ vroeg Lord Gilbert. Hij had zich weer hersteld.

‘De waarheid en niks dan de waarheid, denk daaraan,’ bracht ik Roger in herinnering.

‘Hamo kon d’r nergens vinden toen we op ’t punt stonden uit Bampton te vertrekken. Het enige wat wij konden bedenken, was dat ze er samen vandoor waren. Niemand geloofde ’t echt, maar wat kon het anders zijn?’ legde Roger uit.

‘Ik weet nog dat ze aan het zoeken waren,’ merkte Lord Gilbert op. Hij trok nu aan zijn kin.

‘We waren maar een klein eindje buiten de stad en we hadden ’t over Eleanor en die knul, toen Walter iemand langs de kant van de weg hoorde kermen. Hij ging op ’t geluid af en vond Ralph. Hij was in de buurt van zijn hart gestoken, maar van Eleanor geen spoor. Ralph was halfdood, maar we hoorden wel wat-ie zei. Sir Robert wilde ’m vermoorden en had Eleanor ook vermoord. Sir Robert had ’m uit het kasteel meegenomen op een pakpaard en had hem in de struiken gesmeten toen-ie dacht dat hij ver genoeg van de stad was.’

‘En dat was vlak voordat jullie er aankwamen gebeurd... toch?’ vroeg ik.

‘Zekers. Ralph hield zich dood. Dat was vast niet zo moeilijk voor ’m, want hij was ook halfdood. Hij was bang dat ze ’m nog een keer met een mes zouden bewerken als ze erachter kwamen dat-ie nog leefde.’

‘Dat zou Sir Robert ongetwijfeld hebben gedaan,’ was ik het met hem eens. ‘Ik zal je verhaal afmaken. Een paar van jullie mensen maakten de paarden los van de wagen en reden verder, Sir Robert achterna – Hamo, Walter ongetwijfeld ook, en... Met hoeveel man kun je eigenlijk op drie paarden rijden?’

‘Klopt,’ gaf Roger toe. ‘We waren met z’n zessen.’

‘Een paar mijl verderop haalden jullie hen in, vlak bij een uitgestoeld bos. Hamo vroeg Sir Robert waar zijn dochter was gebleven. Sir Robert wilde waarschijnlijk geen antwoord geven op die vraag.’

‘O, hij gaf wel antwoord,’ zei Roger. ‘Hij lachtte Hamo midden in z’n gezicht uit, echt waar, ik verzin het niet. Hij zei dat-ie echt niet wist waar hij die slet moest zoeken... Hij vroeg of we al hadden rondgekeken in de bedden van de horigen hier in de buurt.’

‘Jullie kregen woorden en daarna werd het zeker vechten?’ vroeg ik.

‘Zekers. Zo ging het wel ongeveer,’ stemde Roger in.

Ik ging verder met mijn verhaal. ‘Toen Hamo in de buurt van Sir Robert kwam, trok die waarschijnlijk z’n zwaard. Walter, die zag dat z’n vader zou worden neergesabeld, haalde een dolk uit een van z’n zadeltassen en wierp die naar Sir Robert. Is het zo gegaan?’

‘Klopt als een bus,’ zuchtte Roger.

‘Toen,’ vervolgde ik, ‘trok de schildknaap zijn zwaard en haalde naar Walter uit, dus Walter wierp ook een dolk naar hem.’

Roger knikte. Ik kon het bijna niet zien, want het was al schemerdonker. Opnieuw zuchtte hij. ‘Sir Robert en zijn schildknaap wilden wegvluchten, maar vielen al snel van hun paard. Ze waren in het hart geraakt. Klopt dat?’

Roger zat even zwijgend voor zich uit te staren voor hij reageerde. ‘Ze hebben Eleanor afgemaakt… in elk geval Sir Robert. En die schildknaap van ’m heeft vast een handje geholpen. Die vent heeft ook geprobeerd die arme Ralph te vermoorden.’

‘Hoe wist Ralph eigenlijk dat Eleanor dood was?’ vroeg ik. ‘Waar zag hij haar met Sir Robert en wanneer?’

‘’t Was al bijna dag, snappu? Ralph sliep in de stal, omdat ’t zijn taak was om voor de paarden te zorgen en hij stond op om een plasje te plegen. Hij zag Eleanor met Sir Robert langs de kasteelmuur sluipen. ’t Was volle maan en voordat ’t in hem opkwam om zich in de schaduw te verbergen, zag Sir Robert ’m. Ralph zei dat Sir Robert en die schildknaap die ochtend in alle vroegte, vlak voor ’t licht werd en voor wij in de buurt waren, naar de paardenstal kwamen om op pad te gaan. Die schildknaap greep Ralph bij de kladden en Sir Robert stak ’m met een dolk neer.’

‘En dat gebeurde terwijl iedereen nog sliep?’ riep Lord Gilbert ongelovig uit.

‘Zekers, mijn heer. Ralph was de enige die in de paardenstal sliep. En hij wilde geen kabaal maken, anders zou Sir Robert merken dat-ie nog leefde en zou hij weer een dolk in zijn bast krijgen. Dus hij gaf geen kik.’

‘En ze hadden het plan opgevat om hem neer te steken omdat ze wisten dat hij Sir Robert met Eleanor had gezien?’

‘Zekers. Die schildknaap zei dat-ie Ralph op dezelfde plek achter wilde laten, maar Sir Robert beweerde dat-ie daar geen tijd voor had – de mensen zouden zo opstaan. ’t Was het beste om hem mee te nemen en hem ergens in het bos achter te laten.’

‘En toen?’ vroeg ik.

‘Ze smeten Ralph over dat pakpaard, legden een deken over ’m heen en gingen op weg. Het was nog niet schemerig en de portier kon vast niet zien dat er een man op dat paard lag. Op die manier kregen ze die arme Ralph de paardenstal uit zonder dat iemand er iets van merkte,’ legde Roger uit. ‘Ralph hoorde dat ze ’t over Eleanor hadden. Ze praatten over d’r alsof ze dood was. Ze dachten dat hij ook dood was, dus ze letten niet op hun woorden.’

‘Wat zeiden ze dan over haar?’ vroeg ik. ‘Hoe hebben ze haar vermoord? En waar hadden ze het lijk gelaten?’

‘Ralph zei d’r niks over,’ ging Roger handenwringend verder. ‘Hamo hield zijn oor tegen Ralphs lippen om alles op te vangen wat-ie zei. Ralph zei dat die schildknaap een schijterd was, maar Sir Robert had tegen hem gezegd dat-ie zich niet zo van streek moest maken. Ze zou van z’n levensdagen niet teruggevonden worden.’

‘Nou ja... het is toch gebeurd,’ zei ik tegen hem. Maar ik zei niet waar.

‘Toen zei Sir Robert: “Die stomme griet. Als ze niet zo’n heisa had gemaakt, had ze nu nog geleefd.”’

‘Waarom maakte ze dan zo’n heisa?’ vroeg ik me hardop af.

‘Sir Robert had beloofd dat ze zijn maîtresse zou worden. Ralph hoorde Sir Robert lachen. Toen hij genoeg van haar had, wilde hij haar wegsturen. Maar Sir Robert had buiten de waard gerekend: Eleanor liet zich echt niet zomaar afschepen. Ze maakte d’r zo’n kabaal over dat Sir Robert haar het zwijgen oplegde. Dat waren Sir Roberts eigen woorden, zei Ralph.’

Er viel een stilte. Wat Roger zei, klonk aannemelijk, want Sir Robert had het bij een ander ook al op die manier aangelegd. En bij nog wel meer vrouwen, vermoedde ik.

‘Jullie hebben Sir Robert en die schildknaap naar het geknotte bos gebracht om hen daar te begraven,’ zei ik, ‘maar jullie pleegden eerst lijkroof. Klopt dat?’

‘Ja. Maar een deel van de buit hebben we achtergelaten.’

‘Sir Roberts blauwe mantel en de dolk van de schildknaap,’ maakte ik het verhaal af. ‘Jullie dachten dat het wel erg zou opvallen als een groep jongleurs met zulke spullen rondsjouwde.’

‘Klopt. En Sir Roberts zwaard en dolk lieten we ook achter in het bos.’

Lord Gilbert keek in mijn richting. ‘De houtvesters?’ vroeg hij.

‘Ja. Of die wapens liggen nog onder het blad,’ antwoordde ik.

‘We hebben dat verdwenen sieradenkistje bij jou teruggevonden,’ besloot ik, ‘maar omdat je eerlijk bent geweest over die andere zaak, geef ik Lord Gilbert het advies je vrij te laten. Ik geloof je als je zegt dat je Lady Petronilla’s juwelen echt niet hebt gestolen. Als je het had gedaan, was je vast niet zo dom geweest om het kistje hier te verstoppen.’

Ik keek naar Lord Gilbert. Zijn gezicht was bijna niet meer te zien, zo donker was het al. ‘Ik ben het daar helemaal mee eens,’ zei hij. Daarna zei hij tegen de palfreniers die bij de tentflap hadden gestaan en alles hadden gehoord: ‘Geen woord hierover, met niemand, totdat ik jullie van je zwijgplicht onthef. Neem deze vent mee terug, maar breng hem niet naar de hal. En laat hem niet met een van zijn makkers praten.’

‘Voor morgen weet iedereen hoe het zit,’ zei ik tegen Lord Gilbert toen ze vertrokken waren.

‘Tuurlijk, tuurlijk… dat weet ik ook wel. Maar ze houden nu nog een uur of twee hun mond, totdat wij weten wat we moeten doen.’

‘Wíj, mijn heer?’

‘Juistem. Jij hebt de moordenaar opgespoord. Nee, jij hebt twee moordenaars opgespoord. En jij bent mijn drossaard. Deze zaak is niet alleen mijn verantwoordelijkheid, maar ook de jouwe.’

‘Hamo en Walter moeten worden aangeklaagd. Zij hebben Sir Robert en zijn schildknaap gedood,’ raadde ik hem aan.

‘Zeker, zeker. Vind jij die aanklacht terecht?’ antwoordde hij.

‘De jury zal misschien zeggen dat het noodweer was,’ antwoordde ik, ‘en dat er recht gedaan is voor Eleanor en die knul, maar ik vind dat we hen wel moeten aanklagen.’

‘Wat denk jij ervan, Hugh? Moet de jury hen vrijspreken? Zou je willen dat ze worden vrijgesproken?’

In gedachten had ik mezelf die vraag al een paar keer gesteld, dus ik antwoordde zonder een moment te aarzelen: ‘Zeker, mijn heer. Ik zie niks geen kwaad in Hamo of Walter en Sir Robert was volgens mij niet bepaald een deugdzaam mens.’

‘Toch wilde ik dat die man mijn zwager werd,’ zei Lord Gilbert peinzend. ‘Mijn zus heeft blijkbaar meer mensenkennis dan ik.’ Hij zweeg even en vervolgde toen: ‘Ik hoop dat haar inschatting van Sir Charles de Burgh ook klopt, want ze is bijzonder met hem ingenomen. Het was beter geweest,’ vertrouwde Lord Gilbert me toe, ‘dat die Hamo teruggekomen was toen hij die man halfdood langs de weg vond en dat hij mij had gevraagd recht te doen voor hem. Dan was deze zaak zonder al te veel gedoe afgehandeld.’

‘Dat is zo. Maar u begrijpt toch wel dat Hamo bang was dat er geen recht zou worden gedaan?’

‘Hoezo dat?’ vroeg Lord Gilbert, zijn wenkbrauwen fronsend.

‘U bent van adel en dat was Sir Robert ook. Hamo was waarschijnlijk bang dat de jury – stuk voor stuk mannen van uw landgoed – zou doen wat u het liefst wilde en dat Sir Robert in het gelijk zou worden gesteld, ondanks alle bewijzen tegen hem.’

‘Zou hij echt zo wantrouwig zijn tegenover mij?’ mompelde Lord Gilbert ongelovig.

‘Ja, maar dat heeft niets met u te maken. Waarschijnlijk zou hij iedereen die van adel is wantrouwen. De adel neemt het voor elkaar op. Het hemd is nu eenmaal nader dan de rok.’

‘Nou, zo werkt het dus niet. Maar het is te laat om hem dat duidelijk te maken. We moeten terug naar de hal en naar Sir John. Ik laat hem arresteren.’

Zo gezegd, zo gedaan. Sir John stelde een compagnie samen en met zijn allen kwamen ze de hal binnen. Hamo, die op een bank langs de westelijke muur zat, kwam overeind. Ik denk dat hij toen al vermoedde dat we op de hoogte waren van wat er was gebeurd.

Als Hamo ervoor had gekozen zich bij zijn arrestatie te verzetten, dan hadden de mannen die Sir John had opgetrommeld hun handen vol gehad aan hem. Maar hij verzette zich niet en werd dus daar in de hal overmeesterd, net als zijn zoon. Lord Gilbert liep naar hem toe en legde hem uit waarom hij gearresteerd werd. Het enige wat Hamo daarop zei, was: ‘Hij heeft m’n dochter vermoord en ik heb ’m met gelijke munt terugbetaald.’

Sir John bracht hem en Walter naar de slottoren. Ze verzetten zich niet, maar verlieten de hal met opgeheven hoofd en rechte rug. Ze hadden niets gedaan om zich voor te schamen.

‘Ik laat Hamo’s mensen gaan,’ zei Lord Gilbert toen de hal weer leeg was. ‘Maar niet voor jij en Sir John de tijd hebben gehad om met de gevangenen naar Bampton te gaan. ’t Is geen pretje om in de winter te moeten reizen, maar ik zou toch graag willen dat je morgen vertrekt. Het weer is zacht. Wie weet wanneer het omslaat? Zodra je in Bampton bent, ga je langs bij Hubert Shillside. Hij moet een jury bijeenroepen. Roger, die jongleur, moet met jou en met de gevangenen mee. Zeg hem dat hij de jury exact hetzelfde moet vertellen als wat hij ons heeft verteld. Als hij dat niet wil, herinner hem er dan aan dat het sieradenkistje in zijn tent werd gevonden en laat doorschemeren dat je heer nog wel eens van gedachten verandert. Als de jury Hamo en Walter iets ten laste legt, moet Sir John hen en Roger naar Oxford brengen en hen overdragen aan de drost.’

‘En dan,’ zuchtte ik, ‘zit mijn taak erop.’

‘Nou, nou… dit raadsel heb je opgelost, zeker. Maar mijn rentmeester, Geoffrey Thirwall, zal na Driekoningen Bampton met een bezoek vereren om zitting te houden. Jij en John Holcutt moeten de boekhouding van het landgoed op orde hebben voordat hij er is.’

Lord Gilbert wilde er zeker van zijn dat Hamo Tanner niet zou vluchten. Zijn dikke vuisten werden stevig vastgebonden en ook zijn zoon werd geboeid. Roger mocht zo meereizen. Zes palfreniers gingen met Sir John en mij mee. We bereidden ons voor op ons vertrek uit Kasteel Goodrich, want zodra het licht genoeg was, zouden we gaan.

‘O... Master Hugh!’ Lord Gilbert riep me na toen we al richting de paardenstallen liepen. ‘Ik was het bijna vergeten door alles wat er na kerst is gebeurd. Wacht nog even.’

Hij draaide zich om, zei iets tegen een bediende die zich onmiddellijk over de modderige binnenplaats naar het poorthuis haastte. Terwijl de bediende zijn opdracht uitvoerde, bedacht ik ineens weer wat me naar Kasteel Goodrich had gebracht. ‘Lady Joans arm! Ze moet in Gloucester naar de chirurgijn gaan om de pleisterkalk te laten verwijderen.’

‘Wanneer?’ vroeg Lord Gilbert.

‘Niet voor Sint-Valentijn. Liever een week later als ze dat kan opbrengen.’

‘Sint-Valentijn! Ha! Nou, Sir Charles zal volgens mij wel blij zijn.’

Daar wist ik niets op te zeggen. Hoe kon ik ook? Op dat moment keerde de lakei terug met over zijn schouder een groot, donker pakket dat ik niet kon thuisbrengen in de ochtendschemering.

‘’t Was gister nog niet klaar. De kleermaker liet zich niet opjagen,’ legde Lord Gilbert uit.

Ik was in de war en staarde hem met een nietszeggende uitdrukking in mijn ogen aan. Dat zag hij.

‘Je mantel, man! Ik had je een bontmantel beloofd, weet je nog? Hier is hij dan.’

Ik nam het kledingstuk aan van de hijgende lakei en heel even leek hij niet bereid de mantel los te laten. De mantel was zacht en comfortabel en ik begreep wel waarom hij hem stevig vasthield.

‘Doe hem eens aan... Sta daar niet zo te staan,’ zei Lord Gilbert.

Ik trok de mantel aan. ‘Dank u, mijn heer. ’t Is waar dat u me een mantel had beloofd. Ik was het vergeten. Maar ik had niet zoiets verwacht. ’t Is een hertog waardig.’

‘Nou, als je er een ziet en hij wil hem hebben, geef hem dan vooral niet weg,’ grapte Lord Gilbert.

Ik klom, gehuld in mijn nieuwe mantel, in het zadel; ik was de laatste van de groep die zijn voeten in de stijgbeugels zette. Toen we over de buitenste binnenplaats naar de vestingtoren reden, keek ik om naar het kasteel en zag, bij het licht van de opkomende zon, dat Lady Joan en haar kamermeisje ons nakeken vanaf het poorthuis. Ze zag dat ik me omdraaide, zwaaide naar me met haar gezonde hand, bracht die toen naar haar lippen en blies me een kus toe. Ik draaide me in het zadel om om naar haar te zwaaien, maar toen was ze al weg. Ik vroeg me af of ik Lady Joan ooit weer zou zien.

De mantel was niet alleen zacht, maar ook lekker warm en hij beschermde me tegen de harde wind die uit het Forest of Dean woei. We kwamen voor de nacht in Gloucester aan en vroegen onderdak bij de monniken van de Sint-Petrusabdij. Het leek de abt een doorn in het oog dat hij nu misdadigers in huis had, maar omdat Hamo en Walter nog niet waren veroordeeld, slikte hij zijn bedenkingen in en bleef trouw aan de regels van zijn orde.

De abt keek ons de volgende ochtend bijna weg. Maar vanuit de heuvels in Wales kwam een sneeuwstorm aanzetten – ‘Ik heb liever dat de wind hier tekeergaat dan die mensen uit Wales,’ merkte Sir John op – en de eerste vlokken vielen neer op de binnenplaats van het klooster. Die weersverandering stond Sir John en mij helemaal niet aan, dus we kozen ervoor om nog een dag binnen de gastvrije muren van het klooster te blijven. We wilden onderweg niet door een sneeuwstorm overvallen worden.

De volgende dag bij zonsopgang was het helder vriesweer. Op de weg lag maar een dun laagje sneeuw en de modderige weg was die nacht opgevroren, dus hij was goed begaanbaar. Maar het was ijskoud. Sir John keek die dag meer dan eens jaloers in mijn richting; ik zat diep weggedoken in mijn mantel.

Toen de zon achter de kale bomen onderging, kwamen we in Bampton aan.

17

Dit verhaal is langer geworden dan de bedoeling was. Mijn perkament is bijna op en het zal nog weken duren voor ik naar Oxford kan om mijn voorraad aan te vullen. Jouw kaarsen zijn ongetwijfeld bijna opgebrand en je warme bed roept je. Dus ik zal mijn verhaal afronden.

Op een ijzig koude dag, begin januari, riep Hubert Shillside de jury bijeen in de Kerk van St. Beornwald. Twaalf mannen uit de stad hoorden het getuigenis van Roger en dat van mij aan. De jongleur draaide er niet omheen en hoefde door mij niet te worden aangespoord om een volledig verslag uit te brengen van alles wat hij wist. Het had ook geen zin gehad als hij het vertikt had, want toen de lijkschouwer Hamo Tanner ondervroeg, gaf de worstelaar zonder omwegen toe wat hij had gedaan. Toen hij ter verdediging aanvoerde dat hij wraak had genomen op de moordenaar van zijn dochter, had hij zichzelf niet meer in de hand. Het was een vreemd gezicht zo’n gespierde vent te zien huilen als een kind.

Toch luidde het vonnis van de jury dat Hamo en zijn zoon schuldig waren aan moord. Sir John bracht Hamo naar Oxford, naar de drost, maar Roger bleef bij mij in Bampton. Dan kon ik ervoor zorgen dat hij niet zou vluchten voor we werden opgeroepen als getuigen bij het proces. Sir John keerde twee dagen later terug van zijn tocht en vertelde me dat de koninklijke rechtbank de volgende week zitting hield. Sir Roger zou het me laten weten wanneer de datum van de rechtszaak bekend was. Die week vloog voorbij, want er was op het landgoed veel te doen voor de nieuwe drossaard.

Twee dagen voor Driekoningen kwam Geoffrey Thirwall, de rentmeester, in Bampton aan. Hij zocht ijverig naar tekortkomingen in mijn werk en in dat van John de baljuw, maar hij had alleen wat onbeduidende zaken op ons werk aan te merken. Nou ja, je moet maar denken dat het zijn werk is om uit te zoeken wat er fout gaat.

Ik was een beetje bezorgd dat de pachters en horigen klachten over mijn werk zouden hebben en dat ze tijdens de zitting van de rentmeester iets tegen me zouden hebben in te brengen. Maar niemand had iets. Waarschijnlijk had ik zo weinig op het landgoed uitgevoerd dat ik niet de tijd had gehad om fouten te maken. Als er een vol jaar voorbij was, bij de volgende zitting, zou er vast en zeker wel iemand zijn die een klacht over mij wilde indienen.

Twee dagen na Driekoningen stuurde Sir Roger een boodschapper om de getuigen op te roepen voor het proces tegen Hamo en Walter Tanner. Ik had bijna net zo weinig zin om te gaan als bij de rechtszaak tegen Thomas Shilton. In de dagen voordat Roger en ik werden opgeroepen, probeerde ik te bedenken wat ik zou hebben gedaan als ik Hamo was geweest en als Eleanor mijn dochter was geweest. Ik vrees dat ik precies hetzelfde zou hebben gedaan. Dit zeg ik niet om de moord die Hamo beging goed te praten. Maar ieder mens is waarschijnlijk in staat tot zo’n misdaad als hij in dezelfde omstandigheden verkeert.

Ik geef eerlijk toe dat ik het helemaal niet vervelend vond dat de jury besloot om geen gevolgen aan mijn werk te verbinden. De juryleden waren poorters uit Oxford en het waren merendeels mannen uit het gewone volk. Zij snapten wel waarom Hamo zei dat hij geen vertrouwen had in een adellijke jury. Die kon toch geen rechtvaardig vonnis vellen als het ging om een van hun eigen mensen!

Het vonnis van deze jury luidde: onschuldig. Omdat Sir Robert hen had aangevallen, hadden Walter en Hamo het recht gehad om zich te verdedigen.

Het was dezelfde rechter als twee maanden daarvoor: Sir William Barnhill. Toen ik werd opgeroepen om te getuigen, herkende hij me, dat wist ik zeker. Al die tijd dat ik het woord had, kneep hij zijn ogen tot spleetjes, alsof hij wilde zeggen: ‘Deze keer kun je het maar beter bij het juiste eind hebben!’

Toen hij de jury en de beklaagden wegzond, probeerde ik te zien hoe Hamo en Walter op Roger reageerden. Ik kon niet horen wat ze zeiden, maar toen ze de zaal uitliepen, leken ze verwikkeld in een vriendschappelijk gesprek. Misschien was het wel zo moeilijk om een goede jongleur te vinden dat ze Roger zijn verraad zouden vergeven.

Ik had geen zin om die avond in het donker naar Bampton terug te rijden, dus ik ging naar de herberg om daar de nacht door te brengen. Ik verbleef in de Foxes’ Lair. Die herberg was stukken beter dan de Stag and Hounds en hij paste ook beter bij mijn huidige positie. De soep was voedzamer, het bier smaakte lekkerder en de bedden waren dikker dan ik gewend was.

Toen de zon opkwam, haalde ik Bruce, mijn oude vriend, uit de stal en reed over de Castle Mill Stream Bridge. Ik reed echter niet richting Bampton. Ik wilde nog één ding weten. Pas daarna kon ik mijn onderzoek afronden in de wetenschap dat ik alles wist wat er te weten viel. Bij Eynsham nam ik de weg naar Witney en ik reed door naar Burford. Bruce wilde bij Eynsham richting Bampton en ik moest stevig aan de teugels trekken voor het tot hem doordrong dat we nog niet naar huis gingen.

Ik reed langs de hoofdstraat van Burford naar de brug over de Windrush. Er lagen stukken ijs op de oevers van de rivier. Alleen in het midden stroomde nog wat water. Ik reed van de weg af het pad op dat naar de smidse en de molen leidde.

Er kwam rook uit de schoorsteen van Alards smederij en toen ik dichterbij kwam, hoorde ik hem hameren. Maar ik was niet op zoek naar de smid, nee, ik wilde zijn dochter spreken. Toen we dichterbij kwamen, hinnikte Bruce. Ik hoorde het tussen twee hamerslagen door. Het gehamer hield op en Alard verscheen in de deuropening. Achter hem zag ik Margaret, ze probeerde langs zijn brede schouders te gluren.

Ik had verwacht – en misschien had ik het zelfs gehoopt – dat ik haar daar niet zou aantreffen. Misschien, had ik zitten denken, wilde Thomas Shilton nog steeds met haar trouwen en zou ik haar in Shilton moeten opzoeken. Maar dat was niet zo. Ze glipte langs haar vader heen om mij te begroeten. Haar buik bolde op onder haar overmantel; ze was hoogzwanger.

‘Master Hugh!’ begroette ze me. ‘Naar wie bent u op zoek?’

‘Naar jou. Ik heb nieuws voor je en ik wil je wat vragen,’ antwoordde ik.

Alard keek vanonder zijn borstelige wenkbrauwen van Margaret naar mij, gromde iets en ging weer aan het werk. Ik was opgelucht, want ik wilde graag onder vier ogen met Margaret praten. Ik was bang dat mijn vraag een zere plek zou raken en dat ze hem misschien niet wilde beantwoorden waar haar vader bij was.

Ik liet Bruce achter bij een wilg waar hij tevreden op de twijgen begon te kauwen. Samen met Margaret liep ik langs de rivier en vertelde haar over Eleanor en Sir Robert, over Hamo en Walter en het proces. Ze rilde toen ik haar vertelde over de dood van Sir Robert.

‘En nu,’ zei ik, ‘wil ik nog één ding van je weten. Ik heb nog één vraag. Ik denk dat ik het antwoord wel weet, maar ik wil graag zekerheid hebben. Die nacht rond Pinksteren, toen iemand je midden in de nacht hoorde ruziemaken met een man – dat was Sir Robert Mallory, hè?’

Ze aarzelde en knikte toen. ‘Ja.’

‘Zijn er meer mensen die daarvan weten?’ vroeg ik.

‘Zekers. Ik heb ’t tegen Thomas gezegd… maar verder weet niemand d’rvan.’

‘En je vader dan?’

‘Nee. Die heeft d’r ook niet naar gevraagd. Ik heb ’t hem niet uit m’n eigen gezegd.’

‘Wat je zei op het kerkhof… Dacht jij dat Sir Robert voor je zou zorgen?’

‘Tuurlijk,’ zei ze aarzelend. ‘Hij had ’t beloofd… Als er een kind van zou komen, zou hij voor me zorgen. Hij beloofde me een luxe leventje. Ik zou z’n maîtresse worden.’ Er klonken tranen door in haar stem, ook al waren haar wangen droog. Misschien had ze geen tranen meer om te huilen.

‘En hoe zit het nu met Thomas?’ vroeg ik.

‘U zei: één vraag,’ antwoordde ze. ‘En dat is de tweede vraag al. Maar maakt u zich geen zorgen: ik geef wel antwoord, hoor. Als ’t kind een meiske is, trouwt-ie met me en voedt hij ’t op als z’n eigen kind. Dan zal hij me alles vergeven. Als het een jochie is, gaat dat feest niet door. Hij wil dat alleen een zoon van hemzelf z’n bedoening erft, niet ’t kind van een ander.’

‘En jij gaat daarmee akkoord?’ vroeg ik.

‘Zekers,’ fluisterde ze. ‘Ik heb ’m verraden om ’t geld en ’t voordeel dat ik dacht te krijgen met m’n mooie snoetje. Dan kan ik het hem toch niet kwalijk nemen als-ie een erfgenaam wil die van hemzelf is?’

Bij de molen keerden we op onze schreden terug. Het rad en de stenen maakten een gesprek onmogelijk en bovendien viel er niet zo veel meer te zeggen. We liepen zwijgend terug naar de smederij waar het ritmische gehamer klonk. Margarets vader was nog steeds druk bezig.

Ik wenste haar het allerbeste, maakte Bruce los en reed richting de brug over de Windrush en richting huis.

Het was al bijna donker toen ik op Kasteel Bampton aankwam. Wilfred had de poort al gesloten en hij moest naar buiten komen om de poort voor mij open te doen. Hij zei dat hij blij was dat ik weer thuis was. Dat waag ik te betwijfelen, want het was mijn schuld dat hij tijdens een koude januarinacht naar buiten moest.

Een week later kwam er een ijzerhandelaar langs Kasteel Bampton. Hij kwam regelmatig op het kasteel, want hij leverde aan Lord Gilberts hoefsmid en aan de smid van Bampton. Hij had zijn voorraad op een zwaarbeladen wagen bij zich.

Ik vroeg of hij ook weleens bij Alard, de smid van Burford, kwam. Dat was het geval.

‘Hoe is het met hem?’ vroeg ik. ‘En met zijn dochter? Gaat het goed met haar?’

‘O zekers,’ antwoordde hij. ‘En Alard is grootvader geworden. Margaret heeft vier dagen terug een kleine gekregen. ’t Is een mooi, gezond meiske.’

NAWOORD

De meesterproef is een fictief verhaal, maar sommige personages uit het verhaal hebben echt bestaan. Lord Gilbert Talbot was rond 1360 inderdaad de heer van Kasteel Bampton en zijn vrouw heette Petronilla. Helaas had hij geen zus die Joan heette. John Wyclif heeft ook echt bestaan en hij was Master van Balliol College. Ik heb me een paar kleine vrijheden veroorloofd ten aanzien van zijn tijd aan dat college. Roger de Cottesford was van 1362 tot 1365 drost van Oxford. Thomas de Bowlegh was een van de drie vicarissen die halverwege de veertiende eeuw verbonden waren aan de Kerk van St. Beornwald. Alle andere personages en gebeurtenissen zijn verzonnen.

Kasteel Bampton werd aan het begin van de veertiende eeuw uitgebreid door Aymer de Valence, de graaf van Pembroke. Een paar eeuwen lang was het een van de grootste Engelse kastelen, als je uitgaat van de buitenmuur. Tegen het midden van de zeventiende eeuw was er weinig meer van over. In 2008 stond er alleen nog een deel van het westelijke poorthuis en zo’n tien meter van de gordijngevel, die is opgegaan in een boerderij die de Ham Court heet.

Het sieradenkistje van Lady Petronilla kunt u in het Victoria and Albert Museum bewonderen.

De kerk van St. Beornwald kreeg in de zestiende eeuw een andere naam en sindsdien wordt het de Kerk van de Heilige Maagd Maria genoemd. Behalve de naam is er sinds de dertiende eeuw weinig veranderd aan de kerk.

De oude kerk is niet meer wat ze was. Bampton probeert 390.000 pond bij elkaar te brengen om het dak te vervangen. Het is de hoogste tijd voor een nieuw dak, omdat de veiligheid van het huidige dak – en daarmee van de hele kerk – na 2009 niet meer kan worden gegarandeerd. Als het bedrag niet bij elkaar wordt gebracht, zal de kerk voorgoed gesloten worden. Neem ook eens een kijkje op de website van de auteur (www.melstarr.net) om foto’s van deze prachtige middeleeuwse kerk te bekijken.

Schoolcraft, MI

Juli 2008

DANKBETUIGING

Op een junimiddag in 1990 waren mijn vrouw en ik in ‘The Old Rectory’, een geweldige Bed & Breakfast in het kleine dorpje Mavesyn Ridware. Tony en Lis Page, de eigenaars, werden goede vrienden van ons. Bijna tien jaar later verhuisden zij naar Bampton en Susan en ik waren in de gelegenheid hun daar in 2001 een bezoek te brengen. Ik zag meteen dat die stad zich prima leende voor de roman die ik wilde gaan schrijven.

Tony en Lis waren een onuitputtelijke bron van historische feiten over Bampton en daarvoor ben ik hen heel dankbaar.

Dr. John Blair van het Queen’s College in Oxford heeft een aantal artikelen geschreven die licht wierpen op de geschiedenis van Bampton. Ik heb erg veel aan die artikelen gehad, vooral om de ongebruikelijke situatie te leren doorgronden van een middeleeuwse dorpskerk die drie vicarissen in dienst had.

Toen hij erachter kwam dat ik een tot dan toe nog niet gepubliceerde roman had geschreven, nodigde Dr. Dan Runyon van de Spring Arbor University me uit om tijdens zijn colleges te komen vertellen over de beproevingen die een kersverse schrijver moet doorstaan. Dan stuurde een paar hoofdstukken naar een vriend van hem, Tony Collins, redactiechef van Monarch Books bij Lion Hudson plc. Bedankt, Dan.

Mijn dank gaat behalve naar Tony Collins, ook uit naar mijn redacteur Jan Greenough en naar de mensen van Lion Hudson, vanwege hun bereidheid een onbekende auteur die nog niet één boek op zijn naam heeft staan uit te geven.

Voordat ik de pen opnam en schrijver werd, doceerde ik negenendertig jaar lang geschiedenis. Die ervaring zorgde ervoor dat ik veel respect kreeg voor de leraren en professors die hun uiterste best gedaan hebben om mij, toen ik nog jong was, wat wijsheid bij te brengen. Bedankt:

Jack Gridley, een onderwijzer van me die buitengewoon bekwaam en vriendelijk was,

Celestine Trevan die tijdens de lessen Engels op de middelbare school van ons verwachtte dat we heldere, beknopte teksten schreven,

Dan Jensen, want zijn enthousiasme voor het vak van geschiedenisleraar werkte aanstekelijk en hij lette ook op een goede schrijfstijl,

en vele, vele anderen. Kortom: het is niet mogelijk hun namen hier allemaal te noemen.

Mel Starr

Hemelvaart 2008

Een fragment uit De nachtbode,
het tweede Master Hugh-mysterie

Op 9 april 1365 werd ik vroeg in de ochtend wakker. Ik word wel vaker vroeg in de ochtend wakker, maar meestal herinner ik me drie weken later niets meer van zo’n ochtend. Deze dag herinner ik me niet omdat ik zo vroeg wakker werd, maar om de dingen die die dag gebeurden. Vreemd dat één ongewoon voorval ervoor zorgt dat je ook allerlei triviale dingen onthoudt. Zoals hoe laat je die dag wakker werd, wat je at en wie je wekte.

(…)

Ik werd dus vroeg in de ochtend wakker; er werd op mijn deur geklopt. Ik wreef de slapers uit mijn ogen, kroop uit bed en stommelde naar de deur. Ik deed open op het moment dat Wilfred, de portier, op het punt stond opnieuw op de deur te bonken.

‘Alan… de bode. We hebben ’m gevonden.’

Alan was een paar dagen daarvoor van huis gegaan, omdat de avondklok was genegeerd en hij te weten wilde komen door wie. Hij was niet thuisgekomen. Zijn jonge vrouw was de volgende ochtend helemaal in paniek naar me toe gekomen. Ik gaf John Holcutt, de baljuw, de opdracht zes mannen bijeen te roepen om Alan te zoeken, maar ze hadden geen spoor van de man gevonden. John was daar niet blij mee geweest, want het had hem een dag werk gekost en dat voor zes man! De braakliggende akkers waren nog steeds niet geploegd. Voordat ik me die woensdagavond in mijn kamer terugtrok, zocht John me op en smeekte me de zoektocht de volgende dag niet voort te zetten. Ik stemde ermee in. Als we Alan niet konden vinden terwijl de hele stad wist dat hij verdwenen was, dan zou het ook geen zin hebben om nog een dag rond te snuffelen in hooibergen en schuren.

‘Is hij thuisgekomen?’ vroeg ik.

‘Nee. En ’t is ook niet echt waarschijnlijk dat-ie ooit nog thuis zal komen. Behalve op een baar dan.’

‘Hij is dus dood?’

‘Ja.’

‘Waar is hij gevonden?’

‘Langs de kant van de weg, in de buurt van de Sint-Andreaskapel.’

Geen wonder dat niemand hem gevonden had. De Sint-Andreaskapel lag bijna een halve mijl naar het oosten. Ik vroeg me af waarom hij zich tijdens zijn werk zo ver buiten de stad had gewaagd.

‘Ik heb ’t al aan Hubert Shillside verteld. Hij wil dat u er een kijkje neemt, samen met hem.’

‘Zeg maar tegen hem dat ik zo snel mogelijk kom.’

Volgens mij had ik toen al het duistere voorgevoel dat Alan geen natuurlijke dood was gestorven. Maar ik geloof dat het niet goed is om al te wantrouwig te zijn. Toch zijn er momenten dat het in mijn werk – als chirurgijn en drossaard – beter is niet op een eerste indruk af te gaan.

Alan was nog geen dertig jaar oud en hij pachtte een stuk land van Lord Gilbert Talbot. Iedereen had hem zo hoog dat hij, ook al was hij nog jong, tijdens de zitting door Lord Gilberts pachters was verkozen tot bode voor drie jaar. Het was een harde werker en hij had de hele winter lopen opscheppen dat zijn vier morgen land hem vijf bushels haver hadden opgeleverd. Een uitzonderlijk goede oogst, want hij had precies dezelfde grond als de andere pachtboeren in Bampton. Zijn succes zorgde er volgens mij ook voor dat de mannen jaloers op hem waren en misschien waren er wel vrouwen die Alans oogst vergeleken met de oogst die hun mannen van het land haalden. Maar dat was toch nog geen reden om iemand te vermoorden?

Ik geloof dat je vijanden kunt hebben waar zelfs je beste vrienden niets van weten. Alan was een vriend van me en de meeste mensen in de stad waren met hem bevriend geweest.

Terwijl ik van Kasteel Bampton naar het huis van Hubert Shillside aan de kerkzicht wandelde, probeerde ik mezelf wijs te maken dat Alan een natuurlijke dood gestorven was. Natuurlijk, als er een lijk onder de open hemel wordt gevonden, wordt er altijd moord en brand geschreeuwd, ook als het lijk al koud en verstijfd is. Dus moesten Hubert, de lijkschouwer, en ik, de drossaard en chirurgijn, onze plicht doen.

Alan was vlak bij de stad gevonden. We liepen langs het rozemarijnpad naar de hoofdstraat en dan links het bospad op, richting de weg die naar de Sint-Andreaskapel voerde. Wij – Hubert en ik, en John Holcutt die ook was meegegaan– zagen vanuit de verte al waar het lichaam lag. Toen we langs het laatste huis liepen, zagen we een groep mannen staan op de plek waar vorig jaar het land braak had gelegen om deze lente opnieuw te worden ingezaaid. Ze zagen ons aankomen en toen we bij hen waren, deden ze eerbiedig een stap naar achteren.

Er lagen stenen tussen het weggetje en het veld en tussen die stenen was een haag opgeschoten. Aan de brandnetels, distels en wilde rozenbottels zaten jonge, lichtgroene blaadjes. Als het loof nog een paar weken de tijd had gehad om dicht te groeien, hadden we Alan waarschijnlijk nooit gevonden. Maar die dag waren twee mannen al vroeg in de ochtend op het land aan het werk. Ze ploegden het braakland om en vonden het lijk toen ze de ossen wendden aan het einde van de eerste voor die ze hadden getrokken. Het was net licht genoeg geweest om te zien dat er een witte voet uit de haag stak. De man die het span leidde, zag het toen hij de beesten aanporde om te keren.

Alans lichaam was vanaf de weg niet te zien, maar als je de brandnetels en distels opzijduwde – voorzichtig – zag je hem liggen. Hij lag opgerold, alsof hij vredig in slaap gevallen was tussen de braamstruiken. Ik gaf twee mannen de opdracht het lichaam uit de haag te halen. Het heeft toch bepaalde voordelen om drossaard te zijn of lijkschouwer. Het was beter dat zij geprikt werden door de brandnetels dan wij. Een paar minuten later lag de bode languit op het pad. Toen hij daar lag, midden op de weg, onder de blote hemel, zag hij er niet meer zo vredig uit. Er zaten striemen op zijn gezicht, handen en onderarmen. Zijn kleren waren gescheurd, hij was blootsvoets en zijn nek zat helemaal onder het bloed. In zijn nek had hij een diepe wond, het vlees was weggerukt.

De lijkschouwer bukte om de wond aan een nader onderzoek te onderwerpen. ‘Ik denk dat een of ander beest dit heeft gedaan,’ mompelde hij toen hij weer overeind kwam. ‘Kijk eens, zijn overjas is bij de mouwen gescheurd, alsof hij zichzelf wilde verdedigen tegen scherpe tanden.’

Ik knielde aan de andere kant van het lijk neer. Nu was het mijn beurt om de wond te onderzoeken die Alan, de bode, het leven had gekost. Het leek erop dat Hubert Shillside gelijk had.

De klauwen en tanden hadden sporen achtergelaten in de vorm van bijtwonden in de nek en de armen en scheuren in de mantel. Ik stuurde de baljuw terug naar Kasteel Bampton om een paard te halen waarop we Alan konden terugbrengen naar de stad en naar zijn vrouw. Een voor een vertrokken de mannen die om ons heen stonden en de ploegers die Alan hadden gevonden, liepen terug naar hun ossen. Al snel stonden alleen de lijkschouwer en ik nog op wacht bij het lijk. En het was maar goed dat we op wacht stonden. Boven ons hoofd klapwiekte al een groep zwarte kraaien.

Ik had het gevoel dat er iets niet klopte, maar ik slaagde er niet in om dat gevoel onder woorden te brengen. Toch was ik er niet helemaal van overtuigd dat een wild beest dit op zijn geweten had. Ik denk dat de lijkschouwer ook zijn vragen had, want hij verbrak als eerste de stilte.

‘Er zijn van mijn leven geen wolven hier in de buurt geweest,’ zei hij peinzend. ‘En volgens mij ook geen wilde honden.’

‘Maar ik heb Lord Gilbert weleens gehoord over wolven in de buurt van Goodrich. En bij Pembroke. Die kastelen liggen dicht bij het Forest of Dean en de heuvels van Wales. Toch worden ze zelfs daar, in zo’n onherbergzaam gebied, maar af en toe gesignaleerd.’

Zwijgend stonden Shillside en ik naar het lijk aan onze voeten te kijken. Mijn ogen dwaalden langs het pad. Toen ik niet vond wat ik zocht, liep ik een stukje in de richting van Bampton, keerde op mijn schreden terug en onderzocht het weggetje dat naar de Sint-Andreaskapel voerde. Mijn zoektocht leverde niets op.

Hubert sloeg mij met groeiende belangstelling gade. ‘Wat zoek je?’ vroeg hij uiteindelijk. Voor hem was het duidelijk dat ik iets zocht langs de kant van de weg.

‘Sporen. Als een dier dit heeft gedaan, zou je volgens mij toch íets van sporen moeten zien. De modder is hier heel zacht.’

‘Misschien,’ antwoordde de lijkschouwer. ‘Maar wij lopen hier al meer dan een uur rond. Alle sporen die zo’n beest zou hebben achtergelaten, zijn allang platgetrapt en uitgewist.’

Ik was het met hem eens; dat kon zo zijn. Maar er was nog iets waar ik mee in mijn maag zat. ‘Je zou toch een hoop bloed moeten zien,’ zei ik, ‘maar ik zie bijna niks.’

‘Hoezo?’ vroeg Shillside.

‘Wanneer je nek wordt verscheurd zoals bij Alan, dan is er altijd sprake van veel bloedverlies. Dat is de doodsoorzaak. Zie jij hier bloedsporen?’

‘Misschien is het door de grond opgenomen?’

‘Misschien… Laten we eens een kijkje nemen op de plek waar we hem hebben gevonden.’

Zo gezegd, zo gedaan. We duwden de brandnetels voorzichtig opzij. De begroeiing was platgedrukt op de plek waar Alan had gelegen, maar we zagen niet veel bloedsporen op de jonge blaadjes, de stenen en het gras.

‘Hier zit wel wat bloed,’ meldde ik, ‘maar veel is het niet. Niet genoeg.’

‘Genoeg voor wat?’ vroeg de lijkschouwer met gefronste wenkbrauwen.

‘Niet genoeg om aan bloedverlies te overlijden.’

Shillside zweeg even. ‘Je brengt me in verwarring,’ zei hij uiteindelijk. ‘Als die wond’ – hij wees naar Alans nek – ‘hem niet fataal is geworden, wat dan wel?’

‘Het is mij ook een raadsel,’ was ik het met hem eens.

‘En kijk eens hoe we hem tussen de brandnetels hebben aangetroffen. Misschien heeft hij zich daarheen gesleept om aan dat beest te ontsnappen.’

‘Of misschien heeft het beest hem hier naartoe gesleept,’ voegde ik eraan toe. Maar ik geloofde er zelf niet in, al kon ik niet zeggen waarom niet.

Het was nu de beurt van de lijkschouwer om zoekend om zich heen te kijken. ‘Zijn schoenen en zijn knuppel,’ zei Shillside peinzend, ‘waar zouden die gebleven zijn?’

Die knuppel herinnerde ik me wel. Elke keer dat de bode op pad ging om de orde in Bampton te bewaken, droeg hij een lange stok bij zich. Dat ding was langer dan hijzelf en zo dik als de onderarm van een volwassen vent. Ik heb het één keer met hem over dat wapen gehad. Hij zei tegen me dat zelfs de meest onhandelbare dronkeman zijn bed opzocht als hij daar een mep mee uitdeelde.

‘Hij was trots op die knuppel,’ merkte Hubert op terwijl we de haag uitkamden op zoek naar de stok. ‘Hij kerfde er een “A” in, zodat iedereen wist dat-ie van hem was.’

‘Ik wist niet dat hij kon schrijven.’

‘O, maar dat kon hij ook niet,’ legde Shillside uit. ‘Pater Thomas heeft hem laten zien hoe het moest en Alan heeft de letter zelf in de stok gekerfd. Hij was daar erg mee ingenomen.’

Een eind van het pad af, op een stuk woeste grond, vonden we de knuppel. Het was aan de rand van het bos, vlak bij de Sint-Andreaskapel. De knuppel lag meer dan dertig passen van de plek waar we Alans lichaam hadden gevonden. Maar schoenen vonden we niet.

‘Hoe zou die hier gekomen zijn?’ vroeg Shillside.

Alsof ik dat wist!

Hij bekeek de knuppel eens goed. ‘Daar is die letter – zie je?’ Hij wees naar de ‘A’ die kunstig was uitgesneden in het harde hout.

Ik bekeek de knuppel die de lijkschouwer voor mijn neus hield van alle kanten en opnieuw wist ik niet wat ik ervan moest denken. Shillside zag dat ik mijn wenkbrauwen fronste. ‘Wat denk je, Hugh?’

‘Er zitten geen sporen op. Als ik zo’n knuppel bij me had en een wolf viel me aan, zou ik om me heen slaan om me te verdedigen. Misschien zou ik hem voor de neus van het beest houden zodat hij daar zijn tanden in zet, in plaats van in mijn arm.’

Shillside keek naar de knuppel en draaide hem om om hem van alle kanten te bekijken. Het oppervlak was glad en onbeschadigd. ‘Misschien,’ zei hij nadenkend, ‘heeft Alan hem naar het beest gezwaaid en is de knuppel toen uit zijn hand gegleden. Kijk eens hoe glad hij is… Hij gleed uit zijn hand en is daar blijven liggen.’

‘Misschien is het inderdaad zo gegaan,’ zei ik, want ik kon geen betere verklaring bedenken.

Toen we terugliepen naar het pad zagen we de baljuw aankomen met Bruce, het oude paard waar ik altijd op reed als ik ergens heen moest. Rustig en waardig zou hij Alan naar de stad brengen. We bukten ons om de bode op Bruce’s rug te tillen, John bij zijn voeten en Shillside en ik bij de schouders. Toen we hem optilden, knikte Alans hoofd naar achter. Blijkbaar was zijn nek zo toegetakeld dat er nog weinig was wat het hoofd op zijn plek hield. Ik stak een hand uit om het hoofd te ondersteunen. Mijn nekharen gingen recht overeind staan; ik voelde iets vreemds, iets wat niet klopte.

Meer informatie vindt u op

www.uitgeverijmozaiek.nl