De woestijnloper

De woestijnloper

Michael Wallner

Vertaling Hilly van der Hoeven

Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Ontwerp omslag Wil Immink

Vertaling Hilly van der Hoeven

Oorspronkelijk verschenen bij cbt/cbj Verlag, Verlagsgruppe Random House GmbH, München, Duitsland, onder de titel Der Zeit des Skorpions

ISBN 978 90 239 1614 7

NUR 302, 336

© 2008 Michael Wallner

© 2008 cbt/cbj Verlag

© Nederlandse vertaling 2009 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden

Inhoud

De macht van de woestijn

De Toeareg

De nacht van de bliksems

De witte heerser

Naar Rome

In het rijk van de engel

De onoverwinnelijke grens

Een geniaal plan

Aanval en terugkeer

Twee Ridders van de Woestijn

Vlak bij de afgrond

De grot

De grote aardbeving

De zoete zee

De macht van de woestijn

1

Met ingehouden adem lag Tonia onder het dak. Vlak voor haar kwam de schorpioen overeind; hij richtte zijn stekel dreigend op haar gezicht. Tonia verwenste zichzelf omdat ze niet naar haar vader had geluisterd en met de anderen beneden was gaan slapen. ’s Nachts had ze zo’n last van de hitte, dat ze het niet had kunnen laten naar boven te gaan, naar de ovale opening in het dak waar nog een zuchtje koelte langs streek. Zo’n gat in het dak was niets ongewoons, veel huizen hadden er een. Waarom ook niet? Het regende toch niet meer; al een eeuwigheid had het niet meer geregend.

De schorpioen was lichtbruin en bijna doorzichtig; zijn pootjes trilden op de grond terwijl hij zijn stekel hoog boven zijn kop heen en weer liet wiebelen. De Saharaschorpioen was het gevaarlijkst, baby’s gingen er aan dood als ze gestoken werden. Tonia kende een jongen in haar dorp die na twee schorpioenenbeten verlamd was.

Ze kon haar adem niet langer inhouden; het bloed klopte in haar slapen. Plotseling vloog een sprinkhaan door de opening naar binnen en kwam naast de schorpioen terecht. Met een bliksemsnelle wending draaide die zich om, greep het insect met zijn scharen en scheurde zijn kop eraf. Zonder pardon verdeelde hij de sprinkhaan in kleine porties die hij met behulp van zijn schaarpoten in zijn bek schoof.

Voorzichtig liet Tonia haar adem ontsnappen; ze steunde op haar elleboog en keek nieuwsgierig hoe hij zijn maaltijd verorberde.

‘Morgen ben ik jarig,’ fluisterde ze. ‘Eigenlijk vandaag al.’ Ze keek naar de horizon, de lichte streep daar werd breder.

Tonia glimlachte. ‘Ik word veertien. En jij, hoe oud ben jij eigenlijk?’

Opeens leek het de schorpioen niet meer te smaken. Zenuwachtig keek hij om zich heen. Nu voelde ook Tonia wat hem onrustig maakte: het huis trilde.

Ze kende deze nachten waarin alles in beroering kwam omdat de storm tegen de muren beukte. Hij rukte aan de deuren en de luiken en het fijne zand drong door alle kieren naar binnen. Haar kleine broertjes kregen dan stofmaskers op zodat ze beter adem konden halen. Wanneer er zo’n zandstorm naderde, klom Simion, haar vader, onder het dak en deed het luik dicht; toch stoof er zo veel zand naar binnen dat er tussen de bedden een heuveltje ontstond. Je kon allang niet meer door het slaapkamerraam kijken; er was een berg zand tegenaan gewaaid. Het duin kwam al tot boven de dakgoot en drukte zwaar op het dak.

Met elke storm werd de heuvel hoger. Tonia had haar ouders er wel eens over horen praten dat ze misschien binnenkort het huis moesten verlaten; eigenlijk was het al bijna te laat. Tweehonderd jaar lang hadden de oude muren het volgehouden. Vroeger was het het huis van een wijnbouwer geweest, Tonia’s voorouders hadden er wijn gemaakt. Nu waren de meeste huizen om hen heen verlaten; van een paar stak alleen de schoorsteen nog boven het geelbruine zand uit. Haar ouders hadden niet kunnen voorzien dat het vannacht zou gaan stormen want het weerstation had geen waarschuwing afgegeven.

‘Wat is er?’ Ze kwam met haar vinger vlak bij de schorpioen. ‘Waarom ga je niet verder met eten?’

Voordat ze het in de gaten had, schoot de stekel naar voren en prikte de scherpe punt in Tonia’s huid. Ze voelde een brandende pijn en trok haastig haar vinger terug. Een druppeltje bloed kwam eruit, de wond zwol op en begon vreselijk zeer te doen. Na de steek zat de schorpioen even stil; toen liep hij weg en verdween in het donker.

Tonia stopte de vinger in haar mond en wilde het gif eruit zuigen. De pijn maakte dat ze even het trillen van het huis vergat. Op dat moment werd ze door de eerste schok verrast. De muren golfden met een dof gekreun alsof er iets met uiterste inspanning probeerde stand te houden. Daarnet was alles nog in diepe rust, nu opeens was er een enorm hard geluid, het gekraak van honderd planken die tegelijk bezweken.

Beneden schrokken de anderen wakker. Vader sprong zijn bed uit, zei tegen de kleintjes dat ze stil moesten zijn en luisterde. Het kreunen had plaatsgemaakt voor gerommel, alsof er diep in de grond gegraven werd. Vloertegels barstten onder hun voeten, de bedden gleden weg, de kledingkast kiepte om zodat de deuren openzwaaiden en de hele inhoud op de grond viel.

‘Naar buiten jullie!’ riep Simion.

Hij tilde de huilende kleintjes op, stopte hen in de armen van zijn vrouw en duwde hen naar de deur. Zij wilde het huis niet uit zonder iets van haar spullen mee te nemen en griste mee wat ze kon grijpen, totdat Simion in dodelijke bezorgdheid riep: ‘Laura! Ren zo ver weg van het huis als je kunt!’

Het wakker worden en begrijpen, de angst en de vlucht van zijn vrouw – het duurde allemaal maar een paar seconden. Hij pakte de zaklamp en liet de lichtstraal op de muren schijnen. Griezelig, dat je helemaal niet zag wat er gebeurde! Solide stonden de muren overeind met de gebarricadeerde ramen ertussen. Toen richtte Simion zijn lamp op de dakbalken. Daar zat zijn oudste dochter, met een vinger in haar mond, ze staarde omhoog naar de zware balken, waartussen het dakbeschot steeds verder doorboog, alsof er een reus binnen in een poppenhuis probeerde te kijken.

‘Tonia!’ brulde haar vader. ‘Kom naar beneden! Onmiddellijk!’

Ze schudde de verstarring van zich af die haar sinds de beet van de schorpioen bevangen had en kroop naar de rand waar de ladder tegenaan stond.

‘Waar wacht je op?!’

Simion schoof het gammele ding dichterbij, klom twee treden omhoog en stak zijn hand naar Tonia uit. Ze wilde ruggelings de trap afgaan maar juist op dat moment begaf een van de dakbalken het. Hij brak zonder enige waarschuwing! Het langste stuk viel naast Tonia op de rand van het trapgat; ze werd aan de kant geslingerd, klampte zich vast aan een andere dakspant en zag hoe de balk verder gleed, de vermolmde ladder verpletterde en naar beneden viel. Simion probeerde hem te ontwijken, maar de balk trof haar vader tegen zijn borst. Hij wankelde, leunde tegen een van de bedden, probeerde in elkaar gedoken adem te halen en keek omhoog naar zijn dochter die nog tussen de dakbalken zat, met overal rondom uitsteeksels van het versplinterde hout; de vloer onder haar barstte op verschillende plaatsen open.

‘Spring!’ wilde hij roepen, maar er kwam alleen een gekreun. Zijn adem ging zwaar, spreken kon hij niet. ‘Spring, Tonia, spring!’ fluisterde Simion.

De vallende balk had zijn aandacht afgeleid van de muur. Daar gebeurde iets – in plaats van het kreunen hoorde hij gekraak. Toen Simion zijn hoofd omdraaide, was het voor hem te laat. De wand begaf het. De muur brokkelde niet af, hij bezweek niet langzaam zodat je nog weg had kunnen komen, maar gaf zich in één klap over aan het hardnekkige geweld van het zand. De wand dook onder het dak vandaan, maakte zich er als het ware los van en helde zo langzaam voorover dat je zou denken dat Simion makkelijk weg had kunnen komen. Maar hij stond daar, keek in starre verbazing omhoog naar de vallende muur en tegelijk naar het meisje dat nog steeds tussen de dakbalken zat.

Tonia moest aanzien dat haar vader onder de enorme stenen wand verdween. Er klonk geen hard geluid, maar een doffe dreun toen de muur de grond ramde. Er was geen tijd om te verwerken hoe die muur in stukken barstte omdat op hetzelfde moment het zand eroverheen schoof, dat geelbruine monster, waartegen het huis jarenlang standgehouden had. Het zand bedekte onverschillig en definitief alles wat daarnet nog een kamer, huisraad, een slaapplek geweest was. Terwijl Tonia naar beneden staarde, begon de dakconstructie met het meisje erin te kantelen. Maar voordat het dak instortte, schoof de zandmassa ertussen. Het was alsof het duin in zijn onstuitbare voortgang Tonia voor een val wilde bewaren. Krakend groeven de dakspanten en de steunbalken zich in het zand.

Alles was voorbij. Er heerste een nachtelijke stilte, zo vredig alsof deze vernietigende gebeurtenis niet had plaatsgevonden. De halve maan bescheen de onheilsplek. Op de heuvel aan de overkant zat Tonia’s moeder met de kleintjes in haar armen. Ze staarde naar de resten van haar huis, waaruit haar dochter, het smalle, zwartharige meisje, naar buiten klom. Tonia liep wankelend op haar moeder af, bleef in het mulle zand steken en zakte in elkaar.

2

Het duurde nog tot halverwege de volgende dag voordat ze Simions lichaam geborgen hadden. Iedereen die sterk genoeg was, hielp mee. Tegen de middag werd het werk onderbroken omdat elke beweging in de gloeiende zon onmogelijk was. Ze groeven een soort sleuf in het duin. Eerst stuitten ze op de resten van de muur, waar de bedden en de stoelen onder geplet waren. Er kwamen bijzondere dingen tevoorschijn: een ceintuur van de klederdrachtvereniging, Simions hoed met een geknakte veer, het portret van hun overgrootvader. De foto met de oude man voor zijn groene wijnhelling vormde een grotesk contrast met het zand om hen heen dat alle leven verstikte. De foto herinnerde de helpers aan een tijd die de oudsten van hen nog hadden meegemaakt, maar die nooit meer werkelijkheid kon worden.

Honderd jaar geleden hadden ze het land rondom het dorp de bijnaam ‘Gods wijngaard’ gegeven. De berghellingen waren begroeid met wijnstokken en de wijnboeren wedijverden met elkaar welke berg de beste opbrengst leverde. De wijn was licht en fluwelig, of zoet na de eerste vorst. In de vruchtbare streek van Zuid-Tirol, aan de voet van de Dolomieten, gedijde alles wat je in de grond stopte. Fruit was er in een weelderige overvloed, de groente was smakelijk, er werden koeien, geiten en schapen gehouden, de boter was kruidig en de kaas beroemd. Overal in de natuur zag je de prachtigste kleuren, maar tegelijk maande de kale bergwereld die zich achter de heuvels verhief hen tot bescheidenheid. Ze woonden in het paradijs, maar waren daar eenvoudig onder gebleven en zeer verbonden met de aarde.

Die gouden tijd had geduurd totdat de catastrofe kwam. Tegen het eind van de eenentwintigste eeuw was het klimaat op aarde zo schrikbarend veranderd dat de mensen niet langer in staat waren de gevolgen te keren. Op de opgewarmde planeet smolten de polen, de zeespiegel steeg dramatisch, tientallen steden waren in de zee ten onder gegaan. Een nog grotere ramp was echter een ander natuurverschijnsel: de woestijn breidde zich onverbiddelijk uit. Overal in de wereld werd ze een soort monster dat over de landen kroop en alle leven onder zich begroef. Nu bedekte de woestijn twee derde van het vasteland op aarde. In Europa was ze van Spanje, Griekenland en Zuid-Italië naar het noorden opgerukt, ze had de Apennijnen overwonnen en was pas aan de zuidkant van de Alpen tot stilstand gekomen. Dit jonge gebergte, met diepe kloven en scherpe rotsen, omhooggeduwd door het over elkaar schuiven van de continentale platen, markeerde de grens van de woestijn; het leek wel alsof ze daar definitief gestopt was.

*

Ze vonden Simions lichaam vlak naast het ledikant. Wat niet door de muren geplet was, was met een dikke zandkorst bedekt, zodat Tonia’s moeder en de vrouwen die haar hielpen urenlang bezig waren om hem zover schoon te maken dat hij opgebaard kon worden. De ceremonie, waarbij familieleden en vrienden van de overledene afscheid konden nemen, moest vanwege de hitte tot een uur beperkt worden, zo luidde de wet.

Pater Anselmo, de priester van het dorp, zocht de jonge weduwe op.

‘We moeten het hebben over de Heilige Terugwinning,’ zei hij.

Laura zat onder een baldakijn dat de buren hadden gebouwd om de opgebaarde en zijn familie tegen de zon te beschermen.

‘Maar er is immers niets van hem over,’ antwoordde ze in tranen. ‘Ziet u niet wat de woestijn me heeft overgelaten? Dat was mijn man, mijn Simion, en nu willen jullie ook nog het water aan hem onttrekken!’

Snikkend zonk ze tegen de borst van de priester. Die streelde haar rug en keek verstolen op zijn horloge. Het uur van het opbaringsritueel was al overschreden, de tijd aan de dehydratatiemachine moest correct aangehouden worden.

‘Hij is aan de wateren ontstegen en tot de wateren zal hij wederkeren,’ gebruikte Anselmo de woorden uit zijn preek, om Laura te bemoedigen.

‘Maar waarom vandaag al?’ jammerde ze. ‘Laat me hem nog een dag houden, een uur. Ik wil naar zijn gezicht kijken en de herinnering aan onze goede tijd vasthouden!’

Tonia schoot de pater te hulp; ze wist haar moeder in zoverre tot rust te brengen dat ze toestemming gaf om Simions lichaam weg te brengen. Het werd op een vrachtwagen geschoven; zwarte linten en een houten kruis moesten de indruk van een lijkwagen wekken. Aan de arm van de priester volgde Laura de over het zandspoor hotsende auto. Tonia zette haar broertjes in de zandslee, deed het touw om haar borst en begon te trekken.

Voor de honderdste keer werd ze gekweld door dezelfde gedachten: had ik maar niet op zolder geslapen en was ik maar tegelijk met de anderen naar buiten gerend, dan had papa nog kunnen vluchten! Als ik meteen naar beneden gesprongen was dan waren we allebei, papa en ik, op tijd bij de deur geweest en dan zou hij nu nog leven! Het is mijn schuld dat hij het instortende huis niet meer uit kon komen – helemaal mijn schuld!

Met neergeslagen ogen en opeengeklemde lippen trok ze de slee door het zand. Ze voelde zich ellendig. Het liefst had ze zelf daar op die baar gelegen in plaats van haar vader. Haar verdriet was zo groot dat ze het kloppen van haar verbonden hand amper voelde. Door de schorpioenenbeet was de vinger paars geworden en zo opgezwollen dat ze hem nauwelijks kon bewegen.

In de zon begon de tweeling te jengelen; gelukkig was het niet ver meer. Daar, achter die oude huizen, doemde het plompe betonnen gebouw op. Terwijl de kleine stoet er steeds dichterbij kwam, bedacht Tonia opeens dat ze vandaag jarig was. Vader had heel geheimzinnig gedaan over zijn cadeau, maar wat het ook geweest was, het lag bedolven onder het puin. Zonder dat ze het merkte, kwamen de tranen. Huilend kwam Tonia bij het dehydratatiestation aan.

Een van de dragers die Simion uit de vrachtwagen tilden, draaide zich om naar Anselmo: ‘Moet hij gelijk in de pers?’ vroeg de man. ‘Of krijgen we eerst nog wat vroom geleuter?’

De priester wierp hem een strenge blik toe. ‘We gaan het veranderingsproces meteen voltrekken.’

Op de schouders van de mannen verdween het lichaam in de ruimte waar de dehydratatiemachine stond.

Toen ze binnenkwamen, was Laura aan het eind van haar krachten. Anselmo ondersteunde haar, Tonia schoot naar voren om te helpen; samen brachten ze de wanhopige vrouw naar de ontvangstruimte. Tonia zag het gebouw voor het eerst vanbinnen. Toen haar grootvader jaren geleden gedehydrateerd werd, mocht zij nog niet mee.

In de eerste jaren van de grote droogte was deze vorm van waterwinning als mensonterend afgewezen. Maar al gauw had de kerk ingezien dat ze haar ethische principes moest aanpassen aan de nieuwe levensomstandigheden, en daarom had ze de nuchtere technische procedure in haar liturgie opgenomen. Sinds er een priester bij de vloeistofonttrekking aanwezig was, vond niemand er meer iets aanstootgevends aan.

Ze hadden hun best gedaan om de hal vanbinnen een plechtig aanzien te geven; zwarte doeken met scharlakenrode borduursels waren tegen de betonnen wanden gedrapeerd en boven de dehydratatiekelder hing een crucifix. Maar hoewel er zelfs orgelmuziek klonk, was het toch niet gelukt om de ruimte op een kerk te laten lijken; het bleef een kille procedure.

Tonia zat naast haar moeder en luisterde naar de priester die sprak over het water als bron van alle leven, over de kringloop waarin de mens was opgenomen. ‘Water tot water,’ prevelde hij de gebruikelijke formule. Tonia en Laura herhaalden het. De dehydrator liep naar het schakelpaneel en op een teken van Anselmo haalde hij een hefboom over. Simions lichaam werd langzaam in de kelder neergelaten en verdween in de chemische oplossing. Alle verdere processen voltrokken zich buiten het zicht van de aanwezigen.

Het lichaam van een volwassen man leverde vijftien liter gedestilleerd water op, dat van een vrouw iets minder. Het dehydrateren duurde een halfuur, daarna was er geen druppel vocht meer in de overledene achtergebleven. Wat er dan nog van hem over was, werd verbrand.

Een paar minuten nadat de dehydrator de machine uitgezet had, bracht de assistente de urn binnen. Anders dan vroeger had die de vorm van een jerrycan, waarin de familie het gewonnen vocht meekreeg. In plaats van haar moeder nam Tonia de jerrycan in ontvangst; ze bedankte Anselmo en leidde de anderen zwijgend naar buiten.

De pater was opgelucht. Vaak reageerden familieleden heel impulsief. Hij had plechtigheden meegemaakt waarbij de vrienden en familieleden de geliefde dode samen opgedronken hadden; alleenstaande weduwen wisten soms niet waar ze met al dat vocht heen moesten en schonken het water aan de gemeenschap.

Peinzend keek Anselmo in de kelder – de plechtigheid was voorbij. Maar wat er nu kwam voor Laura en haar familie, zou nog moeilijker te verwerken zijn.

3

De regels voor het leven in de woestijn waren vast omschreven: een alleenstaande vrouw kon onder deze moeilijke omstandigheden overleven, ook een vrouw waarvan de kinderen al halfvolwassen waren. Maar een vrouw zonder man met twee zuigelingen – dat was onder de gegeven omstandigheden ongeoorloofd. Ze mocht de gemeenschap niet tot last worden en daarom was het haar plicht zo snel mogelijk een nieuwe relatie aan te gaan. Tonia wist wat dat betekende: haar moeder zou met doctor Drexel trouwen.

Doctor Drexel droeg een kaftan, een wijde lange mantel, om zijn omvang te verhullen. Hij had elke dag een andere zonnebril op en dronk alleen speciaal geprepareerd water uit een reageerbuisachtig glas omdat hij bang was vergiftigd te worden. Als hij met zijn auto ergens in het dorp stopte, gedroeg Drexel zich alsof hij de heerser was over de hele omgeving. Een paar jaar geleden had hij het ‘intelligente plexiglas’ uitgevonden, een zegen voor de streek, en hij was er fabelachtig rijk mee geworden.

Nergens in de omgeving waren nog akkers te vinden. Zonder de graantransporten uit de vruchtbare bouwlanden van Siberië zou leven in Noord-Italië niet meer mogelijk zijn. Drexel, een voormalig bionatuurkundige, had uitgevonden dat bepaalde groentesoorten met heel weinig water toekonden als je ze maar beschermde tegen de dodelijke hitte van de zon. Hij vond een doorzichtige kunststof uit die bij sterke lichtinval automatisch donkerder werd en de tere kiemplantjes beschermde. ’s Nachts, als de lucht afkoelde, werden condensvloeistof en opgeslagen warmte toegediend. Zo lukte het Drexel om bonen, suikermaïs en zelfs tomaten te kweken. Rondom het dorp glinsterden zijn plexi-plantages in de zon. Ze werden door pantservoertuigen bewaakt. Hij vroeg astronomische prijzen; elke poging om hem ertoe te bewegen de vruchten voor iedereen betaalbaar te maken was mislukt. Doctor Drexel bezat een groot huis, reed in een witte limousine door het dorp – en hij hield ervan alleenstaande vrouwen te ‘helpen’.

Tonia vond hem een akelige man. Ze herinnerde zich die ene dag dat zij en haar moeder bij de wateruitdeling hadden gestaan. De verdeling vond ’s morgens om vijf uur plaats omdat dan het water nog niet verdampte. Slaapdronken hadden Tonia en haar moeder met hun jerrycan in de rij gestaan toen opeens naast hen de witte auto stopte; Drexel deed het raampje naar beneden.

‘In ons klimaat zijn mooie vrouwen een zeldzaamheid geworden,’ had hij met zijn nare, temerige stem gezegd. Hij dronk een slokje water en bood Laura het rietje van zijn glas aan.

‘Ik ben getrouwd,’ antwoordde zij en deed een stap bij hem vandaan.

‘Zeg maar tegen je man dat ik een mooie vrouw principieel niets weiger. Als jullie iets nodig hebben…’

Hij stak een glanzende appel uit het autoraampje. Laura draaide zich zwijgend om. Maar ze had niet met de brutaliteit van haar dochter gerekend. Voordat Drexel de appel kon terugtrekken greep Tonia hem en riep: ‘Dank u wel. Daar zal papa blij mee zijn!’ Ze was al verdwenen tussen de mensen. Drexel wilde de dievegge achternagaan, maar op dat moment reed de brandweerauto met de watertank het plein op en versperde de limousine de weg. Sindsdien hield de doctor Tonia’s familie in de gaten.

Twee dagen na de dood van Simion werd Tonia’s vrees bewaarheid: de witte wagen stopte naast het baldakijn, Drexel stapte uit en kwam Laura een bezoek brengen.

‘De hitte is niet zo best voor die kleintjes,’ begon hij zijn aanzoek en hij wees met een bekommerde blik naar de baby’s.

Laura kende de wetten van de woestijn; ze was verstandig genoeg om het lichamelijk welzijn van haar kinderen boven haar eigen verdriet te stellen. In deze uitsluitend op overleven gerichte wereld had een vrouw als Laura geen recht op een vrije beslissing.

De onderhandelingen duurden maar een paar minuten.

Toen Drexel weer weg was, riep Laura haar oudste bij zich.

‘Hij wil voor mij en voor de kleintjes zorgen’, fluisterde ze zonder Tonia aan te kijken. ‘Maar drie kinderen vindt hij te veel. Hij zegt dat jij al bijna volwassen bent en wel voor jezelf kunt zorgen.’ Tranen van schaamte rolden over Laura’s wangen, ze bedekte haar gezicht met haar hoofddoek.

‘Daar heeft hij gelijk in!’ Tonia richtte zich koppig op. ‘Maak u geen zorgen om mij, ik ga wel werk zoeken.’

Laura moest nog harder huilen. ‘Er is geen werk, er is geen water en er is niks te eten! Waar moet je dan naartoe?’ Haar lichaam schokte zo van het huilen dat de tweeling wakker werd en ook begon te huilen. ‘Het is zo onrechtvaardig!’

Ze schudde haar hoofd en gaf de kleintjes de borst.

4

Tonia klom over het duin. Onder haar voeten lag het oude kerkhof dat ook niet was ontkomen aan de greep van de woestijn. Er was geen grafsteen meer te zien, er stond alleen nog een ijzeren crucifix overeind; het zand kwam tot aan de heupen van de gekruisigde. Tonia verheugde zich op de koelte van de kerk en liep er haastig naartoe.

De gebrandschilderde ramen, het warme, donkere hout – waar kwamen al die prachtige kleuren vandaan? De kerk was een kostbare schat uit een lang vervlogen tijd. Tegenwoordig had het leven overal de kleur van de woestijn; alles verbleekte in de zon, werd grauw en viel ten slotte tot stof uiteen. Hierbinnen, beschermd door de dikke muren en beschut door het kruisgewelf, leek de tijd te hebben stilgestaan.

Pater Anselmo lag op de stenen vloer met zijn armen onder zijn hoofd te slapen. Tonia ging in een van de banken zitten, kwam een beetje tot rust in de weldadig koele, hoge ruimte en dacht aan haar vader.

Simion had haar altijd als zijn grote dochter behandeld, ook toen Tonia nog maar een klein meisje was. Haar dierbaarste herinneringen betroffen de nachten bij het haardvuur, wanneer hij haar verhalen vertelde. Simion had zelf de jaren van de grote klimaatwisseling niet meegemaakt, het meeste wist hij van zijn vader. Veel ervan kon Tonia zich amper voorstellen, vooral al dat groen niet, waar Simion het zo vaak over had. Hoe zou het eruitgezien hebben toen hun dal en de heuvels eromheen volledig begroeid geweest waren met weiden en bossen, struiken en vruchtbomen? En toen de bergen overdekt waren met wijngaarden? Simion had haar uitgelegd dat de wijn gemaakt werd van druiven die aan de wijnstokken groeiden en had haar foto’s laten zien van mannen met rode wangen, die een rode vloeistof in hun glas lieten ronddraaien.

Vader vertelde van regenbuien die maanden konden duren en die maakten dat de druiven verrotten, dat hele oogsten bedierven. Maar dat was nog niets in vergelijking met wat er in andere streken gebeurde. Na twee jaar waarin het onafgebroken geregend had stonden grote delen van Italië onder water. De Povlakte was één gigantisch meer geworden en Venetië, die legendarische stad, was in korte tijd in de zee verdronken.

Daarna kwam de droogte. Elk jaar steeg de temperatuur een paar graden en in het zuiden verdorde alles. Door hevige stormen was in die jaren de woestijn eerst van Afrika naar Sicilië overgesprongen en vanaf toen was ze niet meer tegen te houden. Op zoek naar eten waren de mensen steeds verder naar het noorden gevlucht, maar daar had men al die mensen slechts een paar jaar kunnen opvangen. Toen de stroom vluchtelingen niet ophield en de levensmiddelen schaars werden, begon de oorlog.

Tonia schoot rechtop – was ze ingedommeld? Tranen liepen over haar wangen en haar maag kromp samen. Snel veegde ze met haar mouw over haar gezicht en daarna maakte ze de pater wakker.

‘Ik kan hier niet blijven,’ begon ze na een korte begroeting. ‘Doctor Drexel wil mama en de tweeling in huis nemen, maar ik moet weg.’

Anselmo stond op en schudde de slaap van zich af. Hier was hij al bang voor geweest! Het was mede de schuld van de kerk. Sinds de kerk had toegestaan dat een man meer vrouwen nam, was er veel verwarring ontstaan.

‘Kom mee,’ zei hij en hij nam Tonia mee naar de overdekte binnenhof waar zijn bejaarde huishoudster de tegelvloer veegde. Ze deed dat zo langzaam dat Tonia bang was dat de wind alles al lang weer bedekt had als de oude vrouw klaar was.

‘Kan ik niet bij u in de kerk werk krijgen?’ vroeg ze.

‘En Emerentia dan?’ De pater nam een halfvolle fles water en schonk iedereen een slok in. ‘Moet ik haar dan op straat zetten?’

‘Zij is al oud,’ zei Tonia zachtjes. ‘Ik wil voor niets werken en ik eet ook niet veel.’

‘Ik ben misschien wel oud, maar mijn oren zijn nog goed,’ reageerde de huishoudster. ‘Zolang ik deze bezem nog kan vasthouden komt er niemand anders in de pastorie!’

‘Natuurlijk niet, Emerentia,’ suste de pater haar.

‘Weten jullie al wat jullie met Simions water gaan doen?’ vroeg hij Tonia.

‘Mama wil er een avocadoboom mee planten.’

‘Dat is een goed idee,’ knikte Anselmo. ‘Dan leeft de herinnering aan je vader voort.’ Hij zweeg, zijn vinger tekende een cirkel in het stof op het tafelblad. ‘Het grootste probleem,’ zei hij op een andere toon, ‘is dat jij een meisje bent.’

Zoiets onzinnigs had ze nog nooit gehoord. ‘Wat is er mis aan een meisje?’

Hij bekeek haar aandachtiger: heldere zwarte ogen met krachtige wenkbrauwen, volle lippen en lang, donker haar had ze.

‘Het punt is dat men denkt dat jongens meer kunnen.’

Ze wilde tegenspreken, maar hij hief zijn hand op. ‘Als je een jongen was, wist ik wel wat ik met je aan moest.’

Tonia stond zo plotseling op dat het krukje tegen de wand viel. ‘Wat is er dan zo geweldig aan jongens – of aan mannen?’ vroeg ze woedend. ‘Ze zitten de hele dag maar wat in het zand, doen kaartspelletjes of zitten te dobbelen. En dan vinden ze dat de vrouwen thuis moeten blijven en op de kinderen passen! Jongens en mannen mogen alles, ze mogen zelfs meer vrouwen hebben! Maar waarom is dat allemaal zo?!’

‘Dat is de wet van de woestijn. In deze vijandige wereld geldt: wat nodig is, is juist.’ De priester bestudeerde het boze meisje, dat eigenlijk nog een kind was, maar toch al bijna een vrouw. ‘Toen de grote droogte kwam, hadden we geen keus: net als in oeroude tijden moesten de moeders thuisblijven om het overleven van de familie te waarborgen. De sterkeren zijn er om de zwakkeren te beschermen en mannen zijn nu eenmaal de sterkeren.’ Hij tilde zijn benen op, zodat Emerentia onder zijn voeten kon vegen. ‘We zijn nog niet lang woestijnbewoners, we moeten nog heel veel leren. En daarom’ – zijn gezicht stond wat vrolijker – ‘daarom is er een bijzondere gast bij mij op bezoek.’

Tonia keek om. Behalve de oude vrouw die met gebogen rug verder veegde, was er niemand te zien.

‘Het moet nog geheim blijven.’ Anselmo wees naar een dichte deur. ‘Mijn gast ligt uit te rusten van zijn vermoeiende reis. Over een paar dagen moet hij verder naar Bolzano. Maar van tevoren wil ik hem aan het hele dorp voorstellen en dan kun jij hem ook leren kennen.’

Op de achtergrond mopperde Emerentia: ‘Woestijngespuis. Dat ik dat nog moet meemaken...’

‘Hou je mond. Dat wil ik niet horen!’ zei de priester.

Voordat Tonia kon vragen wat dat dan voor vreemdeling was, bracht Anselmo haar naar de uitgang. ‘Nu moet je gaan; ik moet even rustig met mijn gast praten. Doe Laura mijn groeten. We vinden vast wel een oplossing.’

Toen Tonia zijn gezicht zag, begreep ze dat hij er zelf niet in geloofde.

Ze verliet de kerk, maar ze ging niet naar huis – er was geen thuis meer voor haar. Naast het verweerde kruis op het kerkhof liet ze zich in het zand vallen en wachtte tot het donker werd. Haar sjaal trok ze van haar schouders en ze wikkelde hem om haar hoofd en haar gezicht; de wind werd scherper.

Toen de zon onderging, was de wind tot een storm aangewakkerd. Tonia kroop achter het kruis en probeerde een kijkspleetje open te houden in haar sjaal. De zon was alleen nog maar een vage cirkel in een nevel van stof. Ten slotte ging hij onder en werd het donker. In de pastorie gingen twee lampen aan.

Tonia ging op haar knieën zitten en moeizaam kroop ze tegen de woedende storm in naar het huis. Naast de tuinpoort slingerde de verdorde stam van een klimroos omhoog; het oude hout vormde lussen en kronkels. Tonia zette haar voet in de kromming van zo’n stam en klom naar boven. Met snelle bewegingen bereikte ze de rand van de muur, maakte haar sjaal los en omwikkelde haar handen ermee: er zaten glasscherven boven op de borstwering om de bewoners tegen dieven te beschermen.

De binnenhof was leeg; in Anselmo’s kamer was het donker, maar uit het raam van de geheimzinnige bezoeker scheen licht naar buiten. Tonia zwaaide haar benen over de muur en sprong. Afwachtend hurkte ze op de met zand bestoven tegels – Emerentia’s inspanningen hadden niet veel nut gehad. Nieuwsgierig ging Tonia dichter naar het verlichte raam toe. Daar zat Anselmo met een landkaart op zijn knieën; hij luisterde en iemand anders sprak.

Tonia hoorde een stem die zacht was als die van een vrouw, maar toch diep en mannelijk. De man sprak hun taal goed, maar was duidelijk niet van hier. Hij sprak langzaam, met nadrukkelijke medeklinkers, en slikte sommige lettergrepen in. Tonia wilde net om een hoekje van het raam kijken toen de vreemdeling naar het midden van de kamer liep. Nog nooit had ze zo’n lange man gezien; zijn magere gestalte was in een lange blauwe mantel gehuld en op zijn hoofd droeg hij een tulband. Zijn gezicht was zwart. Iedereen had in de woestijn langzamerhand een donkere huidskleur gekregen, maar nog niet eerder had Tonia iemand gezien die echt zwart was. Zijn gezicht was net zo bijzonder als zijn stem: energiek en tegelijk meisjesachtig. Hij had lange wimpers en toen hij zijn hoofd omdraaide, ontdekte Tonia dat er twee dikke vlechten onder zijn hoofdbedekking uit kwamen. Kalm stond hij voor Anselmo en met rustige gebaren onderstreepte hij zijn woorden.

‘Bij het aanbreken van de dag moet ik verder,’ verstond Tonia.

‘Maar de mensen willen je zien,’ protesteerde de priester.

‘Ik wil morgen in Bolzano zijn,’ schudde de bezoeker zijn hoofd.

‘Je wilt naar Bolzano – in één dag?’ vroeg Anselmo verrast. ‘Zelfs als het niet stormt, kom je amper zo ver.’

‘Ik zal daar zijn.’ De vreemdeling glimlachte.

Tonia schrok want het leek of er bliksemschichten uit zijn mond kwamen. Nog nooit had ze zo’n gebit gezien. De mensen in haar dorp hadden gele, rottende tanden door gebrek aan vitaminen. Maar deze man had een blinkend wit gebit en er ontbrak niet één tand.

‘Men heeft ons gezegd dat jullie hierheen zouden komen om ons iets te leren.’

Je kon horen dat Anselmo teleurgesteld was.

‘Ik weet het,’ knikte de zwarte man. ‘Het Rode Kruis heeft ons naar het noorden gevlogen en de kerk heeft ons ondergebracht. Maar we zijn met te weinig mensen om in ieder dorp les te geven. Daarom leiden we in de stad jonge mannen op. Die moeten dan naar de dorpen gaan om onze kennis door te geven.’

‘Ik had…’ Anselmo schudde een beetje geërgerd zijn hoofd. ‘Ik had al drie jongens uitgezocht, sterke, dappere kerels,’ probeerde hij de vreemdeling tot andere gedachten te brengen. ‘Zij hebben hun ouders in de zandstorm verloren en zouden graag met je meegaan.’

De bezoeker legde zijn hand op de schouder van de priester. ‘Dank u wel,’ zei hij, ‘maar wij Toearegs zoeken zelf onze leerlingen uit.’

Toeareg – dat woord gaf Tonia een schok, het leek een toverwoord. Vanaf dat ze klein was, had ze die geheimzinnige naam steeds weer gehoord. De Toearegs woonden in het zuiden, in de weidsheid van Afrika. Ze waren nomaden en trokken hun hele leven lang rond. Zij waren de enigen die de woestijn de baas waren. Fluisterend herhaalde Tonia dat woord: ‘Toeareg.’ Nu begreep ze wat Anselmo bedoeld had toen hij zei: ‘Als je een jongen was, dan wist ik wel wat ik met je aan moest.’ De Toearegs zochten leerlingen om hun bij te brengen hoe je de woestijn kon overwinnen! Wanhopig leunde Tonia met haar hoofd tegen de muur; die weg was voor haar afgesloten – omdat ze een meisje was!

5

Het was koud. De storm was gaan liggen en de maan stond aan een wolkeloze hemel. Tonia was teruggegaan naar de ruïne van haar huis waar ze zo goed en zo kwaad als het ging van het baldakijn een tent hadden gemaakt; Laura en de kleintjes lagen daarin te slapen. Geluidloos sloop Tonia naar binnen, zocht de naaimand en nam hem mee naar buiten. In het donker lichtte moeders schaar op. Ze aarzelde nog een moment maar toen knipte ze de eerste lok af. De donkere plukken haar vielen naast haar op de grond. Ze ging verbeten door en juist toen ze klaar was, verdween de maan achter de bergketen. Tonia kroop de tent weer in, stopte de naaimand weg, ging bij de anderen liggen en viel in slaap.

Toen ze bij het eerste licht wakker werd, was de tent leeg. Laura was waarschijnlijk naar de wateruitdeling gegaan. Waarom had ze Tonia niet wakker gemaakt? Een beetje verschrikt herinnerde ze zich haar plan van gisteren; bij daglicht leek het allemaal ondoordachte waaghalzerij. Ze wreef de slaap uit haar ogen en rende naar buiten.

De schreeuw van haar moeder deed haar ineenkrimpen.

‘Wat heb je… wat heb je in ’s hemelsnaam gedaan!’

Laura duwde met haar buik de kinderwagen waar waterflessen in stonden, de kinderen droeg ze in haar armen. Met grote ogen keek ze naar haar dochter.

Tonia had er helemaal niet meer aan gedacht. Haar hand ging voorzichtig over haar hoofd; waar gisteren nog een wilde lange haardos was, voelde het nu stekelig en kaal.

‘Niemand heeft een meisje nodig,’ zei Tonia, half tegen zichzelf. ‘Maar nu ben ik precies wat ze nodig hebben.’

‘Idioot,’ jammerde haar moeder, neerzinkend op het zand. ‘Je bent gek geworden!’

‘Mama.’ Tonia knielde voor haar moeder neer. ‘Geef me een beetje van het water dat we uit papa…’ Ze hield even op, omdat Laura’s ogen alweer vol tranen stonden. ‘Ik hoef niet veel, een fles maar, en daarna, dat beloof ik u, hoeft u zich om mij geen zorgen meer te maken.’

Laura probeerde niet eens haar dochter te begrijpen, maar bezwoer haar niets ondoordachts te doen. Tonia zag wel dat ze van haar moeder in deze toestand geen steun kon verwachten.

‘Rustig maar, mama, blijf maar hier, ik ga –’ Verder kwam ze niet.

Vanaf het eind van het zandspoor naderde een witte auto. Het was nog schemerig, de koplampen brandden. Nog even en de lichtkegel zou op de tent schijnen. Na de eerste schrik over de komst van Drexel schoot er een idee door Tonia’s hoofd: dit was een mogelijkheid om te testen of haar gedaanteverwisseling overtuigend genoeg was!

‘Verraad me niet aan Drexel!’ drukte ze haar moeder op het hart en glipte de tent in. Van het weinige wat ze uit de puinhopen van het huis hadden kunnen redden was de kledingkist het kostbaarst. Tonia tilde het deksel op en woelde tussen de kleren van haar vader. Ze griste bij elkaar wat ze nodig had en maakte gebruik van een opening achter in de tent om weer naar buiten te gaan. Aan de voorkant stopte de limousine, de motor werd afgezet. Gebukt rende Tonia naar de achterkant van het duin en verkleedde zich. Alles was haar te groot. Ze wond Simions riem om haar middel zodat de broek niet afzakte, schoot in zijn laarzen en ten slotte wikkelde ze een zwarte doek om haar hoofd. Ze maakte een wijde boog om de tent heen naar de straat en deed alsof ze uit de tegenovergestelde richting kwam.

De dikke man in zijn kaftan was uitgestapt en voor haar moeder gaan staan.

‘Meneer Drexel, meneer Drexel!’ riep Tonia.

Ze liet haar stem zo diep mogelijk klinken; met gespeelde haast kwam ze over het wagenspoor aangerend. Drexel streek Laura onder haar kin en wenste haar goedemorgen.

‘Wat is er?’ riep hij naar de rennende gestalte.

‘Een rotsblok – op de glazen kas!’ Hijgend bleef ze staan. ‘Ze zeggen…!’

‘Wat?!’ riep Drexel. ‘Is er iets kapot?’

‘Een barst!’ Tonia drukte haar handen in haar zij alsof ze eerst op adem moest komen.

‘Een barst in de kas?!’ brulde de dikke man en hij draaide zich om naar de heuvels waar zijn plexi-plantage blikkerde in de zon.

‘Er is weer een rots uit elkaar gebarsten,’ knikte Tonia.

Dat was een nachtelijk natuurverschijnsel waar de bewoners van het dorp soms wakker van schrokken. Overdag steeg de temperatuur naar 50 graden, maar ’s nachts koelde de lucht af tot rond het vriespunt. Het gebeurde soms dat stukken rots die al duizenden jaren op een berghelling lagen door het extreme temperatuurverschil uit elkaar barstten. De volgende dag lagen ze dan als opengesprongen rozen te glinsteren in het morgenlicht. Sommige stenen rolden het dal in, maar meestal richtten ze geen schade aan.

‘Waar?’ Drexel tuurde met zijn hand boven zijn ogen. ‘Waar dan, jongen? Vertel op!’

‘Daar!’ Tonia wees naar de kassen die het verste weg stonden.

‘Vreemd,’ mompelde de man, ‘zo ver is er nog nooit een gekomen.’ Onderzoekend keek hij de jongen aan. ‘Weet je het zeker?’

Tonia knikte en trok de half afgegleden doek dieper over haar voorhoofd.

Intussen keek Laura van haar nieuwe beschermer naar Tonia en vroeg zich af wat dit schouwspel te betekenen had. Herkende Drexel haar dochter werkelijk niet – alleen omdat ze haar haren afgeknipt had en die belachelijke kleren droeg?

‘Dank je.’ Drexel knikte naar de zogenaamde jongen en gaf zijn chauffeur een teken. ‘Sorry, schoonheid, ik kom je nog wel eens opzoeken,’ zei hij tegen Laura en stapte in.

Tevreden keek Tonia de limousine na die in een stofwolk verdween. Ze liet de zwarte doek op haar schouders vallen, ging naast haar moeder zitten en vertelde haar wat ze van plan was.