Van Joke Verweerd verschenen bij Uitgeverij Mozaïek:

De wintertuin, roman

De rugzak, roman

Permissie, roman

Paradiso, roman

Snoeitijd, roman

Op de huid, roman

Pareloester, roman

Stuifzand, roman

Wapenbroeders, novelle

Binnenstebuiten, verhalen

Spiegeling, verhalen

Spiegeling, luisterboek

Opnieuw beginnen, verhalen

Opluisteren, verhalen, gedichten en gebeden voor christelijke feesten

Verdwalen en thuiskomen, kerstverhalen

Joke Verweerd

Op de huid

Roman

UITGEVERIJ MOZAÏEK - ZOETERMEER

© 2006 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

ISBN 978 90 239 1788 5

Eerste druk augustus 2006

Tweede druk april 2007

Vormgeving omslag en binnenwerk Geert de Koning Illustratie omslag Corbis

Meer informatie over deze roman en andere uitgaven van Mozaïek vindt u op www.uitgeverijmozaiek.nl.

Meer informatie over de auteur vindt u op www.jokeverweerd.nl.

Alle rechten voorbehouden

Deze digitale editie is gemaakt naar
de tweede druk met ISBN 978 90 239 9203 5

DEEL I

Hoofdstuk 1

In het souterrain, waar de keuken is, hangt nog vaag een mengeling van etensgeuren, het bakken en braden van gisteren, een vleug schoonmaakmiddel. De dag begint somber. In het portaal wil het maar niet licht worden.

De treden van de trap omhoog naar het restaurant zijn nog niet van elkaar te onderscheiden - vanuit de keuken lijkt het een zwart gat. Het waaklichtje bij de garderobe flakkert aan en weer uit. De paar jassen die er hangen, worden weerkaatst in de spiegelwand rechts. Door het aarzelende licht lijkt het net of iets mee beweegt in of achter het spiegelbeeld. Renske gooit haar klamme jack over een haak.

Nu de deur van de keuken openstaat, zijn het maar een paar stappen. De vijf treden af en licht maken in de keuken, is altijd het eerste wat ze - blindelings - doet.

Nu moet het ventilatiesysteem op volle sterkte en het klapraam boven de werkbank open om de lucht te verversen. Ze doet het niet. Ze trekt een van de hoge krukken onder de werkbank vandaan en zet haar ellebogen op het werkblad. De koelkast slaat aan. Zo hier te zitten in de vroege ochtend is voor even als het hoort, vertrouwd.

Parmentier, een vriendelijke, niet al te chique eetgelegenheid, waar de gasten lekker kunnen eten en graag nog eens terugkomen. Frans georiënteerde keuken, maar niet strikt. Er kon veel bij Peer en dat was aan de menu's te zien. Elke drie maanden een nieuwe kaart, niet te lang teren op oude succesnummers. Je gasten blijven verrassen. In die dingen was Peer goed.

Renske begint automatisch met het vouwen van servetten. Dat brengt haar gedachten bij wat er vandaag gebeuren moet. Het gastenboek ligt opengeslagen voor haar. De zestien tafels zullen maar voor de helft bezet zijn vanavond, maar dat is niet ongewoon voor de donderdag. En je weet maar nooit wat er onverwacht nog binnenkomt.

Zo moet ze dat niet zeggen! Het is te hopen dat er nog een paar gasten zonder reservering aanschuiven - dat klinkt beter.

Het pand is oud en heeft charme. De moderne inrichting is juist door de tegenstellingen zo verrassend: het felle rood van de stoelen tegen de gele muur en daarboven de donkere balkenzoldering. Hier in het souterrain is alles strak en glimmend, roestvrij staal en van alle gemakken voorzien. Van combioven tot nulgradenkast. Johan zwaait er de scepter. De promotie tot chefkok zal hij zich nooit op deze manier hebben voorgesteld. Samen proberen ze de lijn van Peer voort te zetten. In afwachting van hoe het loopt. En hoe lang het nog duurt. Ze doen hun best, proberen het hoofd boven water te houden. Dat valt niet mee, ze weten het van elkaar. Er is soms een knipoog nodig of een waarschuwende duw tegen een schouder. Het moet gezellig en warm zijn hier en vooral goed. Mond-tot- mond-reclame voor de plek waar je betaalbaar en lekker kunt eten, daar moeten ze het van hebben. Toen Peer er nog was, was dat niet moeilijk, leek alles vanzelf te gaan. Peer tobde nooit over de bedrijfsresultaten. Renske heeft ook nooit vragen gesteld. Dat was niet nodig.

Naast de personeelsorganisatie en de bediening is de wijn haar verantwoordelijkheid. Wijn is een mooi vak. Een fles ontkurken is een ontdekking doen. Dat blijft ze zeggen, wat er ook gebeurt. Waar ze ook terechtkomt.

Renskes ogen gaan omhoog naar het randje van de bovenste keukenplank. Daar staat het keukengereedschap dat niet vaak gebruikt wordt.

De rug van het vaktijdschrift is maar een smal streepje. Niemand weet dat het daar ligt en Renske hoeft het er niet bij te pakken omdat ze de advertentie op haar netvlies heeft staan.

Zodra ze de pagina onder ogen kreeg, had ze geweten dat dit de uitdaging was die ze nodig had.

Het is een vacature waarin hoge eisen worden gesteld; wat daartegenover staat, wordt nauwelijks genoemd. Maar ze voelde zich meteen aangesproken. Die lui zoeken mij, heeft ze gedacht. Een hotel-restaurant in Spank, een dorp aan de rand van bos en hei, buiten de Randstad. De klank alleen al roept beelden van haar jeugd op. De vraag of ze naar deze baan op zoek is, is helemaal niet aan de orde.

Een oproep is het.

Het idee in een andere keuken te zitten. Ver weg. Alles anders. Ergens opnieuw beginnen. Is dat aantrekkelijk? Opstaand bedwingt ze een huivering. Ze rekt zich uit. Nu zou ze het magazine kunnen pakken en openslaan, maar nee, ze schuift het iets verder naar achteren. Zo is het zelfs geen smal streepje meer op de plank en toch ligt het er.

Ze moet naar boven. Er is genoeg te doen. Ze holt de trap op, ze kan niet eens meer rustig de trap nemen. Ze komt adem te kort, maar dat komt niet van het hardlopen. Een hoog tempo is ze gewend en met haar lichamelijke conditie is niets mis.

Fia is aan het dweilen. Renske wacht even: geen voetstappen op de natte vloer. Ze hoeft niet te zeggen dat Fia beter door de knieën kan gaan bij het dweilen. Fia gaat voor niets of niemand door de knieën.

Donker glimmen de geverniste planken in het herfstlicht als Renske de schuiframen omhoog haalt.

'Alles goed?' vraagt Fia, als ze de dweil in de emmer heeft gegooid en zich aan de deurpost optrekt om haar rug recht te krijgen.

Natuurlijk is alles goed. Fia wil net als iedereen graag gerustgesteld worden.

In een onverwacht harde windvlaag wervelt wat dor blad mee naar binnen. Dat is niet de bedoeling, maar het was te verwachten, gezien de tijd van het jaar. Nog even en de bomen aan de gracht zijn kaal.

Ze moet iemand bellen voor het onderhoud van de verwarmingsketel, er moet een contract zijn.

'Waar moet ik dat nu weer zoeken?' vraagt Renske zich hardop af, als ze de bladeren van de natte vloer raapt. Het zou gewoon zomer moeten blijven. De zomers van vroeger, die te maken hebben met Spank en de herinneringen aan haar vader. Kamperen in een tent. De geur van een slaapzak en van vers gemaaid gras. Er zijn niet eens veel van die zomers geweest. Ze was nog maar veertien toen haar vader stierf. Samen met haar moeder kamperen was geen optie, haar moeder hield er eigenlijk niet van. Haar moeder hield daarna nergens meer van. Had ze dan toch van vader gehouden?

Dat er goede herinneringen zijn, is mooi. Dat zegt ze vaak tegen zichzelf. Die zomerse vakantieweken en de zaterdagmiddagen in de keuken van De Lindenhof, het restaurant waar haar vader chef-kok was.

Er zijn gebeurtenissen die een blijvende indruk achterlaten. Alsof ze nog steeds een impuls geven, nieuwe energie. Er zijn helaas ook andere herinneringen. Zo was er kortgeleden die dag dat de wereld op zijn kop ging. Toen ze Peer vond op de trap in het portaal. Dood.

Aan het waarschuwende geluid van een achteruitrijdende vrachtauto hoort ze dat Bert Vossen in aantocht is. Ze loopt naar het bureau in het kleine kantoor om de bestellijst te pakken.

Bert is een aardige jongen, maar niet altijd even precies. Dat was vroeger geen probleem, Peer lachte daarom. Maar nu elke cent verantwoord moet worden, neemt ze de bestellijst erbij.

In de open deur staand ziet ze dat hij een hand opsteekt terwijl hij de laadklep bedient. Zijn hoekige gezicht wordt mild. Nu gaat hij 'goedemorgen' roepen en iets over het weer zeggen, over de herfst en de vogeltrek. Je vraagt je af wat Bert doet achter het stuur van een vrachtwagen in de drukte van de stad.

'Goedemorgen Renske, veel wind vandaag. Als dat maar geen storm wordt!'

De laatste weken kijken zijn ogen haar vorsend aan. Bert weet veel, ook of het vandaag te verdragen is. Renske ontwijkt zijn blik en vouwt de bestellijst open. Bert heeft al geknikt en klimt in de vrachtwagen om de dozen en de trays vooraan te zetten. Hij belet Renske ze aan te pakken. Daar heeft hij een steekwagentje voor. Nauwgezet controleert ze de bestelling. Het kleine kistje rosevalaardappelen, de veldsla, de pomodori's, het pandanblad en het basilicum. Het klopt dit keer. Bert glundert, maar als hij in de keuken achter een kop koffie zit, staat zijn gezicht weer ernstig.

'U bent een goeie voor het bedrijf! U bent de kurk waar het hier op drijft, zeg maar. Ze lopen allemaal met u weg,' zegt hij troostend.

'Ach,' zegt Renske, 'wat helpt dat?'

'Dat weten ze in Kortrijk ook. Ze zouden wel gek zijn om de tent hier te sluiten. Dat jullie nu even in een dip zitten, is toch logisch? Daar komen jullie van de winter wel weer uit.'

'Het is afpachten, we horen niet veel uit Kortrijk. Nadat de boekhouder de administratie heeft opgehaald eigenlijk niets meer.'

Wanneer moet ze over de vacature beginnen? Waarom voelt het alsof ze Parmentier en haar collega's verraadt? Hoe legt ze uit dat ze hier niet langer blijven kan? Straks als Fia het kantoor schoongemaakt heeft, kan ze achter de computer gaan zitten, het blad openslaan bij de dubbelgevouwen pagina. Of misschien neemt ze het mee naar huis en schrijft ze vanavond de brief. Nog beter zou het zijn om eerst te gaan kijken. Spank, de omgeving daar. Zou ze er nog iets vinden of is ook daar alles veranderd?

'Niet jezelf de put in duwen!' zegt Bert streng.

'Dat ben ik niet van je gewend, Hofstra.'

Bert heeft zo zijn eigen etiquette, hij noemt haar bij de voornaam in combinatie met 'u', maar als hij gaat jijen en jouwen stapt hij over op haar achternaam en dan moet het wel heel erg zijn, weet Renske. Ze haalt haar schouders op, een glimlach mislukt. Ze lijkt misschien meer op haar moeder dan ze dacht. De dood bederft alles.

Het hoofd van Johan om de hoek. Hij is ook vroeg vandaag.

'Hé, Bert is er al!' zegt hij opgetogen.

Het is Johan aan te zien dat hij blij is dat Bert er is, dat maakt het gesprek gemakkelijk. Als ze alleen in de keuken zit, heeft Johan tegenwoordig een bepaalde schroom, alsof er nog meer narigheid te verwachten is.

'Ik kan er niet mee leven, Renske. Ik vertrouw het niet meer,' zei hij laatst.

'Ik snap het ook niet, ik blijf het zo oneerlijk vinden! En dan nog die rompslomp. Dat gedoe met die rechercheurs, iedere keer weer dezelfde vragen. Ik heb al op tachtig manieren hetzelfde antwoord gegeven.'

'Hoe is het met het vee?' vraagt Bert, terwijl hij de kopie van de bestellijst naar Renske toeschuift. Bert vraagt altijd naar de katten van Johan. Liefde voor katten is zo ongeveer de enige overeenkomst tussen hen.

Renske luistert naar hun stemmen, de vlugge, vrij hoge stem van Johan en het donkere stemgeluid van Bert. Er klinkt een lach, ze glimlacht mee ondanks het feit dat ze de grap heeft gemist.

Ze staat op en schuift de kruk onder de werkbank.

'Kom, jongens, we moeten verder.'

'Je hebt het druk zeker?' vraagt Johan aan Bert. 'We kunnen anders wel even een sterke man gebruiken!'

'Wat moet er gebeuren?' Bert vraagt het aan haar. Bert had psycholoog moeten worden.

'Het terras moet leeg. Het moet een keer gebeuren.'

Toch geeft Johan het antwoord. Bert stroopt zijn mouwen op. 'Waar moet de boel heen?'

Renske is al buitenom gelopen, door de lage poort opzij van de trap; de sleutelbos rinkelt in haar hand. Ze opent de brede deuren van de berging aan de achterkant van de kleine binnenplaats. Het ruikt hier behoorlijk muf. Ze moet niet vergeten zo nu en dan de deur open te zetten. Het zal met de natgeregende rieten stoelen nog wel erger worden.

De deur wil niet open blijven staan. Waar is de baksteen die Peer altijd gebruikte als deurstopper? Johan komt met een leeg olijvenblik. Het grote blik stamt uit haar begintijd in Parmentier, toen het nog bijzonder was om de gasten te verwelkomen met amuses. Hoeveel schaaltjes heeft Peer daaruit geschept? Olijven met een blokje gemarineerde geitenkaas, een gedroogd tomaatje en wat kappertjes - dat was het binnenkomertje geweest waardoor de vaste klantenkring groeide. Onderschat daarbij niet het gastvrije gebaar dat Peer maakte als hij het schaaltje op de tafel zette.

Het blik is leeg en dus te licht om de deur open te houden. Het blijft pas staan als Bert er een verroeste vleesmolen in zet. Wat een troep staat er eigenlijk hier in de schuur! Als de boel opgedoekt wordt, dan mag Kortrijk wel een paar containers sturen. Peers appartement moet ook nog leeg. Zou daar na de begrafenis nog wel eens iemand geweest zijn? De sleutel die altijd op het vaste plekje in de bureaula lag, is bij de recherche. Wat heeft ze eraan te weten dat Peers pyjama er nog ligt en dat zijn gedragen overhemd er over de stoelleuning hangt?

De laatste keer dat ze daar was, had ze alleen maar zijn schone was in de kast gelegd. Peer was toen in Kortrijk.

Als Peer terugkwam, reed hij meestal meteen door naar het restaurant. Dan gooide hij zijn jack van een afstand op de kapstok. Als het niet bleef hangen, liet hij het liggen. Altijd hoorde ze zijn auto afremmen op de kade. En als ze het niet had gehoord, wist ze het toch.

'Je bent laat,' zei ze dan, 'veel te laat, maar toch nog op tijd.'

Na de omhelzing, die kwam als niemand in de buurt was, verklaarde hij zich zelf schuldig.

'Sorry, ook weer gerookt onderweg. Pokkeneind, die A14. Weer alles vast voor Antwerpen. Dan gaat er zo een pakje doorheen.'

Peer rookte nooit als zij erbij was, niet in Parmentier en

thuis ook niet. Maar in Kortrijk wel.

Daar rookte iedereen volgens Peer.

'Is het een verplichting dan?' was haar commentaar.

Peer wreef over zijn ogen, moe van het turen op de weg.

'Ja, idioot is dat, gaat vanzelf.'

'Je stinkt.'

'Kan eraf gewassen worden,' fluisterde hij alleen voor haar. Dan lachte ze en schonk een whisky voor hem in om er zeker van te zijn dat zij hem naar huis zou rijden. De laatste keren was hij wel erg moe geweest. Misschien omdat hij de fles naast zijn glas had gezet? Als het laat werd, liet ze op zo'n dag het opruimen en afsluiten aan Johan over. Dan sloeg ze Peers jack om zijn schouders.

'Naar huis! Ik breng je wel,' en hij gehoorzaamde.

'Ik ga maar meteen door. Jij moet slapen,' had ze de voorlaatste keer gezegd, toen hij thuis op de bank neerzakte.

'Ik ben te moe om mijn schoenveters los te maken.' Dat had zij voor hem gedaan. Ze weet nog welke gedachte er door haar heen geschoten was toen ze geknield voor hem zat. Het kwam toch wel vaker voor dat een vrouw een man vroeg?

Maar zijn ogen waren dicht toen ze opkeek. Al honderd keer heeft ze zich afgevraagd hoe zijn reactie zou zijn geweest als ze de vraag wel gesteld had.

Ze moet zichzelf de baas blijven! Daar komt Johan met de eerste drie stoelen.

'Je kunt er beter twee nemen,' zegt ze, als ze ziet hoe moeizaam hij moet manoeuvreren om de deurposten niet te schampen.

'Ga jij nou wat anders doen, Renske.'

Ze knikt. Ze gaat tafels dekken en glaswerk opwrijven, intussen zo nu en dan naar voren lopen en zien hoe het terras leger wordt. Daar gaan de stoelen van het zitje onder de grote plataan. Uitkijken, Bert, het plaveisel ligt daar ongelijk, de wortels hebben de tegels behoorlijk omhoog gedrukt. Zo gaat dat met dingen die ondergronds dringen en wringen. Te eniger tijd komt het ergens omhoog.

Het waarschuwingslicht van Berts vrachtauto flitst irritant langs de zoldering, nu het opnieuw donker wordt. Weer een bui.

'Kom even schuilen! Jullie hoeven niet kletsnat te worden!' Het wordt een wedren wie het eerst binnen is, Bert is altijd in voor een beetje gekheid.

Als hij hijgend tegen de bar hangt, vraagt hij: 'Is het niks geworden met de andere opslagplaats? Peer zou het terrasmeubilair toch naar een selfstorage brengen? Ik heb hem

aan een adres geholpen op het nieuwe industrieterrein in Zuid.'

'Weet ik niets van,' zegt Johan, 'jij, Renske?'

Ze knikt weifelend. Hoe zat dat ook weer?

'Hij is er wel heen geweest. Met mijn auto omdat hij dacht dat er iets mis was met de startmotor van zijn eigen auto. 't Was al laat in de middag. Wat zei hij toch toen hij terugkwam? Ik weet het niet meer. Hij was chagrijnig, zoals altijd als hij uit Kortrijk kwam. Ik heb er later nooit meer naar gevraagd. 't Zal wel te duur geweest zijn.'

'Volgens mij is dat helemaal niet zo duur. Maar het zal een klus zijn om het spul daarheen te brengen. Dan mag je me wel een hele dag inhuren.'

'Dan zullen we je passeren; niet te betalen, zo'n topsalaris als het jouwe!' plaagt ze terug.

Terwijl ze de glazen glanzend wrijft, blijft het plagerijtje treiterend in haar hoofd. Het was geen geintje: het loopt echt spaak hier. Hoe deed Peer dat toch? Werd hij dan toch gesponsord door Kortrijk? Ze haalt een hangende rozenknop uit de smalle vaas. Moeten ze over op nepbloemen? Elke week verse bloemen is een forse kostenpost, ook al haalt ze de bloemen op de markt. Misschien is de beslissing niet meer aan haar, moeten ze gewoon wachten op bericht uit Kortrijk. Het resultaat van de gesprekken tussen de accountant en Peers familie kan niet lang meer uitblijven. Zes weken, is er gezegd; het zijn er intussen al zeven. Sluiting en verkoop of een nieuwe manager? Zij zal het niet worden, die illusie zit alleen in Johans hoofd. Hoe moet ze Johan vertellen dat ze niet blijft als de zaak een nieuwe manager krijgt? Dat ze in geen geval blijft?

Als ze weer naar buiten kijkt, is het terras leeg. Bert en Johan sjouwen net de laatste parasolvoet naar binnen.

'Bedankt, Bert!' Haar eigen stem is haar vreemd. Bert tikt aan een denkbeeldige pet. Peer kon ook altijd zo goed met Bert opschieten. Zou Bert ook op het oosten rijden met die verse spullen? Of zou Spank te ver zijn? In de keuken wast Johan zijn handen. Renske legt een schone handdoek voor hem neer.

'Altijd een rotklus, dat terras leeghalen. Alsof het ineens helemaal winter is,' zegt Johan.

'Nog langer wachten zou ook onzin zijn, of hoop je nog op een Indian summer?' probeert Renske te relativeren.

'Moeten we ook niet een andere kaart, Renske? Doen we nog iets met het wildseizoen?' Johan kijkt van haar weg. Nu geselt de regen het raam.

'Ik had gedacht aan een inlegvel in het menu,' zegt ze stroef.

Johan knikt nog voor ze uitgesproken is. Zijn adamsappel beweegt heftig.

'Peer zou vast wel...' begint hij, maar hij stopt halverwege de zin.

Ze geeft hem even een tik tegen zijn arm. Bemoediging en waarschuwing tegelijk. Hij denkt dat het gewone vertrouwde leven weer terugkomt, ooit. Wat moet Johan beginnen als de deur hier dichtvalt? Op de eerste avond, na Peers dood, heeft hij geroepen dat hij hier nooit meer een voet wilde zetten. De volgende morgen was hij er eerder dan zij.

'Over vijf dagen weer open,' was de opdracht van de Belgische accountant, die sprak namens de familie uit Kortrijk.

'Doorgaan,' zei ook rechercheur Kroeze. 'De zaak op de oude manier voortzetten met je ogen en je oren op scherp. Alles kan een aanwijzing zijn, een link. Er hoeft maar één los draadje te zitten.'

Want nu er geen wapen gevonden is, geen DNA-sporen

zijn, hoopt men op het toeval van een los draadje.

Kunnen ze haar verplichten te blijven?

'Kom, ik gooi de boel open, het is half drie geweest.'

'Renske, weet je wat ik nou niet snap? Dat er nooit eens

iemand van de familie uit België komt of belt om te vragen

hoe het er bij staat hier.'

'Die mensen zijn overstuur, Johan.'

Even schieten de beelden van de begrafenis voorbij. De jonge vrouw, een bleek poppengezicht, veel ogenzwart. De kleine jongen met de strepen van de kam in zijn gelkuifje. Een oude man in een rolstoel, een plaid over zijn benen, de vrouw die de rolstoel duwde, een oudere uitgave van de vrouw met het wit weggetrokken gezicht. De stem van de pastoor zo rad en zo Vlaams, dat het onverstaanbaar was. Miezerige regen, een diep graf. Het schrille zingen van een jongenskoor. Ze had gedacht dat die dag langs haar heen was gegaan, maar steeds blijkt dat ze meer heeft opgeslagen dan ze dacht. Bijvoorbeeld dat ze bij het weggaan omkeek naar haar eigen voetafdruk op de plek waar ze gestaan had. En dat ze zo bang was voor het moment waarop Johan zou zeggen: 'Dat Peer het ons nooit verteld heeft van die vrouw en dat kind.'

'Zijn wij niet overstuur soms? We moeten toch weten waar we aan toe zijn?' roept Johan haar achterna. Ze is de trap al op.

'Dat komt nog wel; die mensen worden ook geconfronteerd met dingen waar ze geen raad mee weten.'

'

't Zal wel een verdrongen schuldgevoel zijn. Zo close was de familie niet.' Er klinkt verontwaardiging in Johans stem. Hij heeft gelijk, Peer sprak zelden over Kortrijk en nooit over zijn familie. Ze had niets geweten. Niet hoe de lijnen lagen, niet uit wie de familie bestond. Als Peer naar Kortrijk ging voor een paar dagen, was dat omdat hij daar nodig was. Zij had gedacht dat het restaurant in Kortrijk ook onder Peers verantwoordelijkheid viel, al stond het niet op zijn naam. Nóg niet, had zij gedacht; ze had toch de indruk gehad dat hij er de baas was. Als hij weg was, meestal een dag of vier, nam zij zijn rol over in Parmentier. Op die condities was ze aangenomen.

De interesse in de horeca had ze van haar vader. Ze wist al vroeg dat ze later, net als hij, in een restaurant wilde werken. Ze genoot als haar vader haar meenam naar zijn werkplek. Als kind speelde ze nooit vadertje-en-moedertje, maar keukentje of restaurantje. Na de Hogere Hotelschool en een aantal stages was ze als beursmedewerkster bij een wijnimporteur terechtgekomen. De wens om meer te weten van de herkomst van wijnen had de studie tot sommelier in de hand gewerkt. Het verlangen om zelf gastvrouw te zijn, een eigen sfeer te creëren en het de gasten naar de zin te maken was gebleven. Ze wilde niet alleen verstand van wijnen hebben, maar ook van het combineren en het uitschenken. Een beurs was een goede gelegenheid om contacten te leggen en ze kon haar kans afwachten. Iemand een goede wijn laten proeven zodat die wijn tot zijn recht kwam, was leuker dan dozen vol verhandelen. Die dag, twee jaar geleden, op een internationale vakbeurs in Brussel, vergeet ze nooit. Er was een nieuwe Shiraz die promotie verdiende. Belangstelling genoeg. Peer viel op tussen de anderen. Ze schonk hem een bodempje. Keek toe terwijl hij proefde, wilde dat hij bleef staan. Hij lachte, hij moet haar blik hebben gevoeld.

'Wat zou jij bij deze wijn willen eten?' had hij gevraagd.

'Deze wijn kan iets kruidigs hebben. Wild. Een stukje springbokfilet, met groenten uit de wok. Of mooi biologisch rundvlees, gegrild, met knolselderijpuree, dat zou ook heel goed smaken.'

Peer had nogmaals het glas aan zijn lippen gezet.

'Een mannenwijn, denk ik. Vrouwen hebben misschien liever iets lichters, minder... spicy?' Licht schouderophalen verried dat hij dit niet het juiste woord vond. Ze had haar hoofd geschud en vulde aan: 'Leer, rook, peper en vanille tegelijk. Komt door de rijping op nieuw Amerikaans eiken. Juist iets voor vrouwen dus!' De glimlach, waardoor het was alsof ze de wijn zelf gedronken had.

'Applaus!' had hij waarderend gezegd.

'Waar komt deze wijn vandaan?'

'Barossa Valley, Stonewell Vineyard, Australië.'

'Dat klinkt alsof je er geweest bent.'

'Was dat maar waar! Ik heb al heel wat wijngebieden bezocht, maar down-under, nee, dat staat nog op mijn verlanglijstje.'

Zo was het begonnen. Hij had gevraagd of ze tijd had voor een kleine lunch. Toen ze de uitnodiging afsloeg - het was druk in de stand, ze kon niet weg - had hij zijn kaartje gegeven.

'Dan kom je die lunch volgende week maar eens halen bij ons. Be my guest!

Het kaartje was nog warm van zijn binnenzak.

'Peer Veraard, manager, Restaurant Parmentier, de perfecte mix van huiselijk en stijlvol.'

'Is het echt zo erg?' had ze lachend gevraagd. Hij had zijn wenkbrauwen opgetrokken. 'Parmentier, dat is toch een soort jachtschotel van restjes van gisteren?'

'Je hebt ook nog een koksopleiding?'

Ze had haar hoofd geschud. 'Interesse. Het zit in mijn

genen.'

'Dat klinkt goed. Je komt maar eens kijken en proeven. Het is heus de moeite waard.' Ze had het kaartje zorgvuldig opgeborgen. Toen hij afscheid nam, had hij haar nogmaals uitgenodigd. 'Volgende week,' had hij gezegd. Ze wachtte veertien dagen voor ze ging.

Ze kon altijd nog een broodje bestellen, ze zou niet naar hem vragen als ze hem niet zag. Misschien was hij er niet aldoor, er stond ook een adres in België op het kaartje.

Peer herkende haar meteen. Zijn ogen keken verrast. 'Hé, daar ben je dan toch. Goed van je. We gaan op donderdag eigenlijk pas om half drie open, maar dat komt nu juist goed uit. Loop maar mee, dan maak ik wat.' Ze was achter hem aan de trap af gelopen, had in de keuken aan de werkbank gezeten en gekeken hoe hij een salade voor haar maakte.

Hij noemde de ingrediënten die hij pakte, zij zei overal ja op. Hoewel ze geitenkaas pas die keer voor het eerst echt lekker vond.

Onder de werkbank stond een aantal lege flessen. Shiraz, Barossa Valley, Stonewell. Alsof het een liefdesverklaring

was. Hij zag haar kijken en lachte. Ze had mee gelachen. 'Je hebt indruk gemaakt!' zei hij, terwijl hij sesamzaad in de koekenpan op het vuur roosterde. De geur verraste haar. Hij schepte de salade om en proefde. Een paar blaadjes rucola tussen duim en wijsvinger.

Dat was het. Precies genoeg om van het ene op het andere moment weer het kind te zijn dat bij haar vader in de restaurantkeuken van De Lindenhof zat. Zaterdagmiddag, op het markplein speelde het draaiorgel. Ze was een jaar of acht, op zaterdag mocht ze kiezen tussen de stad of de keuken. Ze hoefde niet te kiezen. Het gastenboek lag voor haar. Met haar vinger ging ze de reserveringen langs. Het was soms moeilijk om te ontcijferen wat er stond, maar het handschrift van haar vader kende ze, gelukkig. 'Drie personen, niet-roken, negentien-punt-dertig uur.'

'Tafel zeven,' dicteerde pa van bij de werkbank. In halfschuine schoolse letters schreef ze het erachter. Het puntje van haar tong tussen haar lippen.

'Zes personen, achttien-punt-nulnul uur, over roken staat er niets.'

'Tafel veertien en zet er een kruisje achter; daar kunnen we na acht uur nog een groep plaatsen.' Soms moest ze even spieken op het kladblaadje dat achterin lag. Dat lijstje vertelde haar dat acht uur hetzelfde was als twintig uur. En zeven uur was negentien uur. Je hoefde het niet te snappen, het was gewoon zo. Ze kon heel precies werken. Pa zei het zelf, dat ze nog nooit een fout had gemaakt.

'Waar denk je aan?' had Peer gevraagd.

'Aan vroeger, aan mijn vader. Het restaurant waar hij

werkte, ik kwam daar graag. Zo'n keuken, het heeft wat.'

'Wat let je?' Peer had haar aangekeken. Ze was opgestaan met een blik op de deur. Alsof haar moeder binnen zou komen om haar te halen, zoals toen. Altijd met volle tassen van het winkelen, gehaast en verwachtend dat ze meteen haar jas zou pakken en zonder tegensputteren zou meegaan. Ze hoefde niet te kijken, ma wist niet eens dat ze hier was.

'Wat let je? Misschien kunnen wij samen een goede deal maken.'

Ze wilde nee zeggen, maar was weer gaan zitten. Peer schoof een kruk naast die van haar en leunde naar haar over.

'Mijn familie runt een restaurant in Kortrijk, België. Ik moet daar regelmatig voor een paar dagen heen. Het zou goed zijn iemand hier te hebben die het klappen van de zweep kent. Ik kan niet op twee plaatsen tegelijk zijn. Je zou behoorlijk zelfstandig zijn.'

'Je kunt me vast niet betalen,' had ze uitdagend gezegd. Was het zelfverdediging geweest? 'Heb je Hogere Hotelschool-diploma's?' Ze had ook haar ellebogen op het werkblad gezet, dat gebaar was duidelijker dan knikken.

Er was even iets van twijfel in Peers houding gekomen. Hij had zijn blik afgewend en met zijn vingers op de werkbank getrommeld. 'Ik heb iemand nodig die de motor wil zijn. Iemand die ideeën heeft en die uitwerken kan. Dit hier moet een puntgaaf, bloeiend bedrijf worden. Een succes. Ik ken mezelf, daar kan ik wel wat hulp bij gebruiken.'

'Oké!' had ze gezegd, hem aankijkend. Peer had een oog dichtgeknepen en haar een notitieblokje toegeschoven en een pen.

'Wat ben je waard?'

Ze had gewoon haar maandsalaris opgeschreven en het blokje dichtgeslagen in zijn richting geduwd. Als je iets graag wilt, zet je niet te hoog in. Drie maanden later was ze begonnen in Parmentier. Zelfstandig werkend gastvrouw was ze geworden, een sommelier hadden ze hier niet nodig. Maar dat gaf niet. Ze had hier een plek die haar beviel. Een keuken waar ze gelukkig was. Ondanks het feit dat haar moeder er niet over ophouden kon: of ze dan helemaal niet meer aan haar vader dacht? Niets geleerd had van zijn vroege dood? Hoe ze vergeten kon dat het horecaleven zwaar is en niet met een normaal gezinsleven zou zijn te combineren? Wie koos er nu voor het ritme van 's avonds werken, 's morgens vrij, ongezond, ongezellig en slopend.

Renske had juist wel aan haar vader gedacht en geweten dat hij haar begrepen zou hebben. Als ze in de keuken zat, was het alsof hij dat wist. Het had alles te maken met de keren dat ze bij hem in de keuken had gezeten in De Lindenhof. Je wist dat je maar een koekenpan op het vuur hoefde te zetten, een teentje knoflook en een paar sjalotten erin. Het geluk van die geur_ Haar moeder snapte het niet. 'Je hebt alle diploma's voor een functie op niveau en nu loop je avond aan avond in de bediening de benen uit je lijf!'

'Het bloed kruipt,' had ze schouderophalend gezegd, maar haar moeder had zich verongelijkt afgewend. Ma kon alleen maar negatief zijn over alles wat met de horeca te maken had. Sinds Peers dood had ze duidelijk nog meer recht van spreken. Levensgevaarlijk, verkeerd circuit, broedplaats van criminaliteit.

Het geluid van schielijk remmen op de kade. Ze is al bij het raam. Alsof ze het verwachtte: een Belgische nummerplaat, de Van der Heijdens. Ze hebben haar al gezien, ze moet wel terugzwaaien. De ouderwetse Amerikaanse Buick wordt tussen de paaltjes gemanoeuvreerd. De portieren gaan open. Johan moet nog eens over Kortrijk beginnen! Renske loopt naar de deur en laat zich kussen. Zo zijn de broers Van der Heijden, oude bekenden, vaste klanten hier. Ze heeft nooit begrepen wat hen drijft hier op gezette tijden binnen te vallen. Misschien heeft het iets met hun werk te maken, al zou ze niet weten wat dat inhoudt. Wel weet ze dat Peer zuchtte zodra hij de Buick zag. Hij bediende hen altijd zelf, dat deed hij bij bijna niemand. Ze heeft nooit gevraagd hoe het zat, waar Peer hen van kende. En Peer had haar nooit iets verteld, Peer zweeg over Kortrijk. Ze had dat aldoor gewoon gevonden. Maar er waren mensen die dat ongewoon vonden, de recherche bijvoorbeeld en haar moeder.

'Dag Ton, hoi Martin,' zegt Renske en ze probeert zich zo min mogelijk te verzetten tegen de te stevige omhelzing van de jongste Van der Heijden.

'Hoe gaat het hier, vrouwke?' vraagt Ton, zijn gladde haar achterover strijkend.

'Goed hoor! Toen we weer open gingen, is het eerst een week extra druk geweest, maar nu is het eigenlijk te rustig. De sensatie is geluwd.' Het rolt gemakkelijk uit haar mond.

Ze blijft glimlachen als ze de fles Riesling ontkurkt. Heyl zu Herrnsheim, een Niersteiner Pettental. Het mag een dure zijn, de jongens kijken niet op een dubbeltje. Wat is de reden van hun komst? Hebben ze nieuws of zijn ze erop uitgestuurd door Peers familie? Als ze nu eens wist hoe de verhoudingen lagen_

Opnieuw komen beelden van de begrafenis voorbij. De kist met het overdadige koperbeslag en Ton en Martin die een enorme grafkrans torsten. Ze waren erg overstuur toen. 'Het werd tijd toch, dat we weer eens langskwamen; wij horen maar niets van jullie!'

Renske heeft weinig zin om hier tegen in te gaan met de opmerking dat dat wederzijds is. Ze schenkt een bodempje en reikt Ton het glas. Hij keurt, een kleine slok die lang achter zijn vlezige wangen blijft rollen. 'Schiet op nou, Ton! Ge jaagt me op stang,' zegt Martin, zijn glas al heffend naar Renske.

Ton knikt langzaam. Hij slikt en verzucht: 'Schenk maar in, hoor, het smaakt als vanouds! Nog steeds van die keer dat Peer er zo voordelig tegen aanliep?' Nu is zijn naam dan genoemd. Ze knikt en zet de fles in het ijs.

'Is er al wat bekend?' vraagt Martin. 'Het onderzoek loopt nog,' zegt Renske schouderophalend. 'Ze hebben hier alles nageplozen, het gastenboek, de contacten; nu zijn ze bezig met de administratie. Die loopt via de boekhouder in Kortrijk. Peer had een hekel aan boekhouden. Wij houden zelf hier alleen de inkomsten en uitgaven bij. Uit Kortrijk horen we helemaal niets en de politie komt steeds met dezelfde vragen. Wij gaan voorlopig gewoon door. Dat is de afspraak met Kortrijk en voor iedereen het beste, zegt de politie.' Ze zegt het vlak. 'Peer had geen vijanden,' weet Ton zeker, 'nee toch, Renske? Hij was nergens bij betrokken. Er was geen eerlijker jongen dan onze Peer. Het is om geld te doen geweest. Ze dachten hier een fikse dagopbrengst te vinden. Heeft dat buurtonderzoek ook niets opgeleverd?' Nu loopt ze weg om de lunchkaart te halen. 'Niet dat ik weet. Hier gebeurde tot voor kort nooit iets. We zien zelden meer iemand uit de straat. Ook de ondernemers niet die vroeger nog wel eens iets kwamen drinken. Ze mijden Parmentier. Besmet gebied. Een roofmoord? Onzin! Er is niet eens naar geld gezocht. Er is niets overhoopgehaald, alleen geschoten. Veel is hier trouwens niet te halen op een gewone woensdagavond.'

Er valt even een stilte, die haar doet omkijken. Ze moet niet zo veel praten, niet tegen hen.

Wat kijken ze nu? Deze felheid zijn ze van haar zeker niet gewend.

'Het is voor ons allemaal verschrikkelijk,' zegt Martin. Hij veegt over zijn gezicht.

Ton schenkt zich nog eens in. Het gaat weer snel met de wijn, ze moet er een kan water naast zetten. Ze laat de kraan even doorstromen en pakt een karaf. Het ijs tinkelt tegen het glas. Ze droogt opnieuw haar handen en klemt haar lippen opeen.

Er is iets in hun manier van kijken wat haar verontrust. Er hangt iets in de lucht - of verbeeldt ze zich dat? Weten de Van der Heijdens dingen die zij niet weet? Of is het omdat rechercheur Kroeze zei dat hij in Kortrijk de onderste steen nog lang niet boven had? Ze zou kunnen vragen hoe Rosalie en de kleine jongen het maken. En of het onderzoeksteam, dat zich momenteel concentreert op de Belgische contacten van Peer, al contact met hen opgenomen heeft. Maar ze krijgt het niet over haar lippen.

Peer had geen vijanden, zei Ton zojuist gedecideerd. Hoe weet hij dat zo zeker? Zo erg bevriend was Peer niet met hen. Peer zag hen liever gaan dan komen. Maar waarom kwamen ze dan? Ze bespraken niets zinnigs, onzin en grapjes waarom zij nooit kon lachen.

'Dat hebben we weer gehad,' zei Peer soms als de Buick van de kade verdwenen was. Dan glimlachte zij en als Johan er niet bij was, kreeg ze een kus of meer. Ze dacht dat Peer een hekel had aan hun manier van doen, het opeisen van aandacht. Zij hield daar zelf ook niet van. Hoewel ze vandaag juist onrustig wordt omdat ze zo bedeesd zijn. Waarom zouden ze ook grappen maken als niemand er meer om lacht? Ze loopt terug naar de tafel, toch ineens met hen begaan door de manier waarop ze daar zitten. 'Hoe maakt onze Renske het werkelijk?' vraagt Martin; hij wil haar hand grijpen.

Ze trekt die terug om haar gestreepte sloof opnieuw te strikken. 'We hebben beloofd door te gaan en als de zaak vol zit, gaat het best goed. Dan ben je bezig en heb je geen tijd om te denken.' Het is grootspraak, ze hoort het zelf. Ton draait de wijnfles in zijn handen rond. 'We zagen er tegenop en toch is het goed om hier te zijn. Goed én moeilijk.' Zijn adamsappel beweegt alsof hij iets wegslikt. Nu kan ze wel even zijn schouder aanraken en eerlijk zijn. 'Hier binnenkomen en geen Peer vinden is elke dag een verschrikking. Ook de onzekerheid over wat de familie gaat doen met de zaak is zwaar. We weten niet waar we aan toe zijn. Moeten we gaan solliciteren of al onze energie in Parmentier stoppen? Zolang we dat niet weten, is er onrust.'

'En u mist zeker Peers sterke body!'

Tons glimlach heeft ze nooit gemogen. Ze draait zich om om het gordijn iets te verschuiven en heeft het notitieblokje en een pen in de hand als ze zich weer naar hen toekeert. Ja, ze hebben inmiddels hun keus gemaakt, de kaart is al dichtgeslagen. Pasta met paling voor Martin en wentelteefjes met gorgonzola voor Ton. Ze geeft de bestelling via de intercom door aan Johan in de keuken. Vraagt meteen of hij de lunch zelf boven wil brengen. Ze moet even naar buiten, een paar minuten frisse lucht rond haar hoofd.

Ze rent de trap af, grijpt haar jas van de haak en ziet het verschrikte hoofd van Johan om de hoek kijken. 'Waar ga je heen?'

'Geef me vijf minuten, een boodschap vergeten,' verzint ze. 'Snel dan. Ik neem het wel over,' roept hij, maar zijn ogen zijn ongerust. 'Ik ben zo terug.'

De wind is guur en dat zal de reden zijn dat ze haar zakdoek steeds nodig heeft. Ze perst haar handen diep in haar zakken, neemt stevige stappen. Resoluut lopen, houdt ze zichzelf voor, niet te dicht langs de mensen. Bij de drogistsuper, een paar straten verderop, gaat ze naar binnen. Hoe kan ze van zo'n klein stukje buiten adem zijn? Met het boodschappenmandje tegen haar stekende zij geklemd staat ze voor de enorme voorraad shampoo. Met een zijdelingse blik houdt ze de ingang in de gaten tot het hijgen minder wordt.

'Nee, niemand,' zegt ze wel drie keer tegen zichzelf. Als ze zichzelf op klaarlichte dag ook al achtervolgingswaan gaat toestaan, kan ze wel thuis gaan zitten! Ze pakt een paar navulflessen vloeibare zeep voor de zeeppompjes bij de toiletten. Het is goedkoop hier en op zeep bezuinigen zou Peer minder erg vinden dan op het eten bezuinigen. In Peers tijd leek alles te kunnen. Maar nu ze zelf de inkomsten en uitgaven bijhoudt voor de accountant, moet ze wel constateren dat het niet goed gaat. Ze is niet gek, ze heeft aftrekken en optellen geleerd.

Hoe kon het in Peers tijd beter zijn? Toch vreemd dat ze niet wist hoe dat zat.

'Loopt de zaak goed volgens u?' was een van de vragen die de recherche stelde. Ze had de naam van het boekhoudkantoor in België genoemd en gezegd dat Peer nooit sprak over de financiën. Ze had er nooit naar gevraagd. Peer deed niet moeilijk over geld, hij ging voor kwaliteit - dat kón blijkbaar.

Op de vraag of hij mogelijk andere bronnen van inkomsten had, of in het zadel gehouden werd door het familiebedrijf in België, had ze geen antwoord kunnen geven. Dat was haar zaak niet.

Ze had Ton en Martin toch naar Rosalie moeten vragen. En naar dat bange jongetje, dat tegen zijn moeder aangedrukt stond bij de begrafenis, zijn spijkerjackje nat van de regen. Als ze het niet al van de recherche gehoord had, dan had ze toch geweten dat het kind van Peer was. Dat die vrouw zijn vrouw was. Ze had ogen in haar hoofd. 'Je zit toch geen plannen te maken, Renske?' had Peer ooit tegen haar gezegd. Wacht maar, had ze eerst gedacht, ik heb de tijd, die drempel tussen ons slijt wel weg. En later had ze haar grenzen bijgesteld en gedacht dat ze moest tellen wat ze had, niet wat ze miste. Peer had van haar gehouden, dat kon ze zich niet hebben ingebeeld. Ondanks Rosalie en het jongetje.

'U had een relatie met het slachtoffer?' Rechercheur Kroeze met zijn scherpe blik.

Ze wachtte even, het leek alsof het antwoord niet in woorden te formuleren was.

'U woonde niet samen, maar kwam hij bij u over de vloer, en u bij hem?' hield rechercheur Kroeze vol. 'Hij vaker bij mij dan ik bij hem. Er groeide iets, ja, niet concreet uitgesproken of zo, maar wel serieus. Op de een of andere manier kwam het er niet van afspraken voor de toekomst te maken.'

Dat had nooit eerder zo veel vragen opgeroepen in haar eigen verwarde gedachten. Ze was in de verdediging geschoten.

'We zagen elkaar hier elke dag. We hadden een heel goede band.'

'U weet erg weinig van zijn privéleven.' Haar handen hadden zich om het tafelblad geklemd. 'We leefden hier, we werkten samen, we waren erg close met elkaar. Er was een bepaalde sfeer. We hadden de tijd, dacht ik. Hij betekende veel voor mij, en ik voor hem.' Ze had het medelijden in Kroezes ogen wel gezien. 'U wist niet dat hij gehuwd was? Dat hij een zoontje had?' Ze had gezwegen.

Zijn stem klonk anders dan daarvoor, toen hij zei: 'U werkt al een aantal jaren samen. Je kunt toch niet enkel over de menukaart, de patatten en het tafeldekken praten? Als hij naar zijn familie geweest was, dan hoorde u daar niets over? Elk mens heeft een privéleven naast zijn werk, toch? Hadden jullie gezamenlijke vrienden? Heeft hij bijvoorbeeld kennisgemaakt met uw familie of vond u dat niet belangrijk?'

Ze had nee geschud en ja geknikt en toen weer nee. Peer en haar moeder - dat heeft ze niet eens geprobeerd. Ma wist van Peers bestaan, ze had die naam vaak genoeg genoemd en ma was niet van gisteren. Het was voor haar waarschijnlijk een nieuw bewijs geweest dat het werk in de horeca de normale sociale contacten in de weg stond. Daarom was het ook zo belangrijk dat ze tegenover haar moeder de strikte regelmaat in acht nam. Als ze een keer niet op de afgesproken tijd belde of een afspraak wilde verzetten, was haar moeder van slag. Dat wist ze, daar hield ze rekening mee.

Naar gezamenlijke vrienden had Kroeze gevraagd. Haar gedachten gingen even een rijtje trouwe gasten langs. Er waren genoeg mensen met wie Peer en zij samen, aan het einde van de avond, nog even aan de bar schoven. Goede gesprekken voerden ze dan, waarbij ook wel persoonlijke zaken aan de orde kwamen. Maar toch ging het eigenlijk altijd over de zaak, over de dingen die speelden in Parmentier. Met sommigen had het wel vriendschap geleken, maar dat was natuurlijk toch niet de vriendschap die Kroeze bedoelde. Vrienden van haar kant? Mariska, de enige vriendin die ze uit haar studietijd had overgehouden, kwam met haar man Theo regelmatig eten. Peer maakte daar dan iets extra's van. Een fles wijn van het huis, een bijzonder aperitief of een grand dessert als verrassing. Maar van de afspraak die Theo had willen maken was nooit iets gekomen. Sinds Mariska zwanger was, leek de vriendschap te verwateren. Al had Mariska na Peers dood verschillende keren gebeld, dat wel.

'U wist niet van het bestaan van zijn gezin af?' Moest ze per se antwoord geven?

'Alleen dat zijn ouders in België een restaurant hadden, dat hij blij was dat hij daar weg was en dat hij niet goed met hen overweg kon. Als hij uit Kortrijk kwam, was hij moe.'

Er werd een aantekening gemaakt.

'Zijn schóónouders, zult u bedoelen. Het restaurant in Kortrijk is van zijn schoonouders.' Kroeze zag alles. Ze had haar ijskoude handen samengeknepen en zich afgevraagd wie er nu gek was, zij of de rest. De hele wereld misschien?

Peer die ooit een keer, zijn mond in haar hals, gezegd had: 'Ik zou je een dienst bewijzen als ik je ontsloeg. Jij kunt het ergens anders veel beter krijgen.'

Ze had haar hoofd tegen zijn borst geduwd. Hij had zijn armen om haar heen geslagen. 'Je zult ooit denken: had hij het maar gedaan!' Maar de warmte van zijn lijf vertelde een ander verhaal.

Dit kon ze toch niet allemaal prijsgeven aan die man tegenover haar? Hij was rechercheur, hij zou het allemaal een andere lading geven. Ze liet zich niets wijs maken! 'Hij heeft met u nooit gesproken over een gezamenlijke toekomst?'

Wat een ellendig gesprek is dit, had ze gedacht; natuurlijk was er een gezamenlijke toekomst. Hoe vaak had Peer even zijn hand in haar nek gelegd of tegen haar onderrug. Hoe veel belofte zat er in een kus, zomaar ineens als ze het niet verwachtte? Wat wist Kroeze van de spanning die zich soms opbouwde tussen hen, tot die bijna tastbaar om hen heen hing? Van passie die opeens uitsloeg als een vuur dat lang had liggen smeulen? Van het moment waarop geluk en verdriet en alles wat er nog meer was, samensmolten?

Wat gaf het dat daarna altijd het moment kwam waarop Peer zich verzette, zich afwendde, haar afwees. Dat hij ruzie maakte om niets. Er was altijd een triomfantelijk weten geweest dat dit terugdeinzen was. Dat hij een paar stappen afstand moest creëren, omdat ze anders alle afstand overbrugd zouden hebben. Daarna begon de toenadering opnieuw, het stap voor stap investeren in de toekomst. Peer en zij, zij en Peer. Ze hadden gewoon niet genoeg tijd gekregen.

'Kan het zijn dat u aan uw omgang met elkaar een andere betekenis gaf dan hij?'

'Dat zal dan wel! Maar het zijn uw woorden, ik interpreteer dat anders,' had ze radeloos en woedend gezegd en Kroeze had een gebaar gemaakt dat hij niet verder zou vragen. Dat was een opluchting waardoor ze alsnog bijna ging huilen.

Hoe zou ze ooit kunnen vertellen wat ze voelde toen ze oog in oog stond met Rosalie? Het was als een blikseminslag, waarbij ze het recht op Peer verloor. Ze moet dit niet allemaal oprakelen. Dat is niet goed voor haar.

De kassajuffrouw kijkt haar met opgetrokken wenkbrauwen aan. 'Wilt u pinnen of contant betalen?' Renskes vingers trillen als ze afrekent en ze vergeet het kassabonnetje te vragen. Het geeft niet, ze betaalt de laatste tijd wel meer uit eigen zak. Ze loopt door in de richting van het park, huiverend in haar korte regenjas. Het wordt tijd voor een warmere jas. Maar ze gaat nog niet terug. Flink doorlopen, dan krijgt ze het vanzelf warm! Niet omkijken, niet nadenken, niet luisteren naar voetstappen achter en naast je, niet schrikken als je wordt ingehaald,

niet bang zijn voor iemand die haast heeft. Je moet toch gewoon over straat kunnen lopen in een buurt die je bekend is? Rustig ademen, lang uit en kort in. De nagels in de palmen van je hand.

Als Renske terugkomt, is de Buick gelukkig van de gracht verdwenen.

Zoals te verwachten was, loopt Johan gestrest rond. 'Je moet niet zomaar ineens weglopen, Renske. Wat was je dan vergeten? Zeep? Waarom bleef je zo lang weg? Sta ik er hier ineens alleen voor. Die vervelende kerels met hun gezwam. Ik ben daar niet goed in. Ik had de bouillon nog willen passeren. En aangezien Wil weer eens te laat is, kon ik daar niet aan beginnen. Dat is toch geen afspraak? Sorry, Renske. Gaat het nu weer?'

Ze knikt en omdat hij haar blijft aankijken, nog eens. Wat gaat er met Parmentier gebeuren als ze tegen elkaar zeggen dat het niet meer gaat? Waarom zegt ze nu niet meteen dat ze een vacature heeft gevonden waarop ze gaat solliciteren? Waarom wachten op Kortrijk? 'Zeef jij de bouillon maar, dan zorg ik voor de rest en daarna bespreken we de boodschappenlijst en of we nog iets aan het wildseizoen doen.'

Johan treuzelt nog. 'Ik snap die lui niet. Dat komt helemaal uit België voor drie kwartier lunchen en vervelende vragen stellen. Drinken te veel, laten de helft van het eten staan. Wat zoeken ze hier?'

'Wat voor vervelende vragen?' wil ze nu toch weten.

Johan wappert verlegen met zijn hand. 'Gezeik, over jou en Peer en zo…'

'Wat heb je gezegd?'

'Dat wij het met elkaar erg goed hadden hier, en dat ik nooit gemerkt heb dat er meer was tussen jullie. Tenminste, snap je wat ik bedoel? Zo was het toch, Renske? Of heb ik je tekortgedaan?'

Ze legt haar hand tegen zijn schouder en duwt hem in de richting van de keuken. 'Het is prima, Johan. Ik heb die Van der Heijdens ook nooit gemogen.' Johan kijkt om. 'Ze hadden het ook nog over een sleutelbos, die ze kwijt waren. Maar wij hebben hier toch nooit iets gevonden? Ze wilden het eigenlijk per se aan jou vragen, maar ja, jij was weg. Ze bellen nog. Ze vroegen je mobiele nummer, dat heb ik maar gegeven.' Het kost Renske moeite om niet uit te vallen. 'Daar ben ik niet blij mee. Ze kunnen toch gewoon naar hier bellen?'

Johans gezicht betrekt. Ongemakkelijk zegt hij: 'Ja, maar wat moest ik dan? Ze hielden vol dat het belangrijk was, dat Peer er misschien van geweten had. Waren het nou vrienden van hem? Of komen ze hier de boel controleren? Voor wie dan?'

Ze maakt een twijfelgebaar en hij zwijgt. 'Ga jij nou maar aan de slag. Ik zoek wel even in Peers bureau, maar ik heb er nooit iets over gehoord. Wanneer zijn ze die sleutels kwijtgeraakt dan? De vorige keer? Dat was eind juli of zo. Het is wel stom dat ze daar maanden later pas naar informeren.'

Het zoeken tussen Peers spullen maakt haar week en woedend tegelijk. Een pakje sigaretten, een oude portemonnee, een notitieblok met half uitgewerkte recepten in Peers handschrift. Koude kiprollade met stoofperen. Zalmterrine met komkommer. Roodbaarsfilet met mosterdhoningdressing. Het lijkt of de geur van Peer nog tussen de spullen zit - of is het de tabak? Een afgekloven ballpoint, een rol pepermunt. Zal er ooit iemand komen om deze persoonlijke dingen op te halen? Wanneer? En wie zal dat zijn? Als hier een onbekende sleutelbos had gelegen, had de recherche daar zeker vragen over gesteld! Ze hebben het hele bureau ondersteboven gekeerd en alles op een lijst gezet; daarna was de opdracht enkel 'alles voorlopig laten zoals het is.' Zou iemand een afgekloven ballpoint missen? Haar lippen strelen het gespleten plastic van de pen. Peers mond als hij nadacht en de ballpoint tussen zijn lippen draaide. Eén kus van Peer. Eén maar. Nu. Met een klap gooit ze de la dicht.

Met Johan neemt ze aan het einde van de middag de aanbiedingen van de groothandel door. Hij heeft gelijk: het is inderdaad de tijd dat in de meeste restaurants het wild weer op de kaart komt. Het aanbod is er naar. De vraag ook, ze heeft deze week al gasten teleur moeten stellen. Het inlegvel komt er, dezelfde print als de grote kaart. Ze bieden een keuzemenu: twee soorten wild, reebiefstuk of fazant, voor het hoofdgerecht, met een garnituur van gebakken witlof met knoflook en sinaasappel, of een stamppotje van rode kool met balsamicoazijn en appel. Twee voorgerechten: wildbouillon met bospaddenstoelen of gerookte eendenborst met cranberrycompote. Twee desserts, kruidige bramengelei met vanille-ijs en een bosvruchtenparfait.

'Denk je dat het genoeg is? Staat het niet fraaier als er uit drie hoofdgerechten gekozen kan worden? En voor welke prijs moet dit kunnen?'

Johan haalt zijn schouders op. 'Mocht er veel vraag naar wild zijn, dan kunnen we het altijd nog verwerken in het dagmenu.'

'Ja,' zegt Renske, 'een dagmenu... Misschien moet dat ook nog.'

Johan leunt achterover, zijn handen gevouwen in zijn nek, de stoel balancerend op twee poten. Hij kijkt zo opgelucht dat het Renske ontroert.

'Goed zo, nou staat het vizier op de toekomst.' Renske trekt haar mond tot een glimlach. 'Ik maak een fles open; we moeten er toch een wijn bij kunnen adviseren.' Zo ging dat bij Peer ook. Een nieuwe kaart werd altijd bezegeld met een passend glas wijn. Dit keer moet Renske lang zoeken in de kelder. Het valt niet mee om de etiketten te lezen als je ogen steeds vollopen. Het vizier op de toekomst - Johan heeft gelijk, maar het dringt niet tot hem door wat dat inhoudt. De dure Pinot noir zal ze maar laten liggen. Een Zuid-Afrikaanse Pinotage is betaalbaar en de smaak van bramen kan goed bij het wildmenu.

Zij heeft nog niet eens gezegd dat ze begin volgende week vrij neemt. Er is vanmiddag blijkbaar toch een beslissing gevallen. Ze moet het echt niet langer uitstellen. 'Houd toch op met dapper zijn, jongen!' zou ze tegen Johan moeten zeggen, 'Parmentier heeft zijn langste tijd gehad. Er gaan dingen veranderen waar wij niet in mee kunnen.'

'Ik probeer maandagmiddag het nieuwe menu wel uit,' zegt Johan. 'Kom je ook proeven? Of ben je te druk?'

'Reken maar niet op me, ik heb andere plannen,' tempert Renske zijn enthousiasme. Nu is hij dan toch vast een

beetje voorbereid op het feit. Ze gaat naar Spank, maandagmiddag. Kijken.

Het is inmiddels zes uur. Bij de bezetting van deze avond is het niet nodig dat er meer dan één parttimer komt. Renske belt uit zuinigheidsoverwegingen de vaste oproepkracht af.

'Hallo Jozien, vanavond kunnen we het wel zonder je. Ja, alleen Wil werkt. Maar ik zou je graag vastleggen voor begin volgende week; ben je dinsdag beschikbaar? De hele dag graag, tot sluitingstijd. Je staat dan samen met Johan, want ik ben er niet. Ik ga een paar dagen weg, ja.' Op het rooster vult Renske de werkuren van Jozien in en daarna meldt ze haar eigen afwezigheid. 'Maandag en dinsdag is Renske vrij.' Ze legt het rooster in het zicht op de werkbank. Nu kan ze naar boven, waar de eerste gasten aan de bar schuiven. De kaarsen branden, ze zet de achtergrondmuziek aan. Bij tafel vier moet een kinderstoel gezet worden. Voor de vriendinnenclub aan tafel zes moet ze nog een speciale wijn uitzoeken, de dames willen altijd uitleg. 'Daar doe je goed aan!' zegt Johan als ze even later in de keuken poolshoogte komt nemen. 'Ga je er een paar dagen tussenuit?'

'Misschien.' Het klinkt laf, vindt ze zelf. 'Ik ben gewoon bereikbaar op mijn mobiele telefoon, hoor. Mocht er iets zijn_'

'Ga daar nou voor de verandering eens niet van uit. Probeer nou even alles los te laten.'

Ze kijkt hoe hij zenuwachtig het rooster weer ophangt. Zijn woorden en zijn houding zijn volkomen met elkaar in tegenspraak. Zo houden ze elkaar voor de gek, hij is minstens zo bang als zij.

'Jozien blijft allebei de dagen tot sluitingstijd, heb ik met haar afgesproken.'

Johan zet de radio iets harder, dat helpt soms tegen het

aldoor maar met gespitste oren lopen.

'Moet de politie weten dat die Ton en Martin hier waren

vandaag?'

'Hè?' schrikt Renske.

'Nee, dan is het goed. Ik weet ook niet waarom, maar ik dacht het zomaar.'

Als Johan de keuken uit is, neemt Renske het gastenboek en maakt toch een precieze notitie van de aanwezigheid van de broers Van der Heijden. Daarna pakt ze het vakblad van de plank. Het trapje moet er aan te pas komen: ze had het tijdschrift buiten bereik geschoven.