Van Joke Verweerd verschenen bij Uitgeverij Mozaïek:

De wintertuin, roman

De rugzak, roman

Permissie, roman

Paradiso, roman

Snoeitijd, roman

Op de huid, roman

Pareloester, roman

Stuifzand, roman

Wapenbroeders, novelle

Binnenstebuiten, verhalen

Spiegeling, verhalen

Spiegeling, luisterboek

Opnieuw beginnen, verhalen

Opluisteren, verhalen, gedichten en gebeden voor christelijke feesten

Verdwalen en thuiskomen, kerstverhalen

Joke Verweerd

Verdwalen en thuiskomen

Kerst- en winterverhalen

UITGEVERIJ MOZAÏEK, ZOETERMEER

Ontwerp omslag Wil Immink

dtp binnenwerk AlphaZet prepress, Waddinxveen

ISBN 978 90 239 1878 3
NUR 303

© 2009 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden

www.uitgeverijmozaiek.nl
www.jokeverweerd.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9304 9

1
Late dienst

De ruitenwissers vegen de sneeuwvlokken van de voorruit van de bus. Het is rustig op de weg. Het bankgebouw op de hoek meldt tijd en temperatuur: 23.38 uur, 0 graden. Nog één halte. Morgen is ze vrij; morgen gaat ze een kerstboom kopen, het huis versieren.

Het licht van de busbaan springt precies op het juiste moment op groen. Marleen hoeft niet af te remmen, haar timing klopt precies.

Ze is blij dat de late dienst er bijna op zit. Niet om de sneeuw, het is juist een uitdaging om onder alle weersomstandigheden het logge gevaarte de baas te blijven. Ze kan lezen en schrijven met haar bus. Toen ze zich drie jaar geleden na een moeilijke periode liet omscholen tot buschauffeur, had ze niet gedacht er zo veel routine in te krijgen. Om de weersomstandigheden en het materieel maakt ze zich niet druk. Het is de wijk Achterkwartier waar de problemen liggen. Laatst is er een collega bewusteloos geslagen door een groep jongeren en vorige week had ze zelf een vechtpartij in de bus. De paniek die ze voelde toen er achter in de bus geschreeuwd werd: 'Een mes, kijk uit, hij heeft een mes!'

Ze was gestopt, zomaar langs de kant van de singel. Daar is helemaal geen halte, je mag er niet eens stoppen. Ze had de deuren geopend; het was een soort reflex, ze had er niet eens over nagedacht. En juist op dat moment kwam er uit de tegengestelde richting een politiewagen met sirene en zwaailicht aanscheuren. Hij was duidelijk op weg naar een ongeluk of een andere calamiteit, maar hij kwam exact op het juiste moment. Het was ongelooflijk, het leek alsof die politie voor hen kwam, of zij op de een of andere manier een seintje had kunnen geven. Dat was niet zo, dat kon helemaal niet. De hele bus slaakte een zucht van verlichting, want de relschoppers waren met een paar sprongen de bus uit en hadden het hazenpad gekozen. Een van hen verzwikte zijn enkel en schreeuwde het uit van de pijn. Dat had ze later nog doorgegeven aan de politie. Maar dat was niet aan een van de agenten uit het langs scheurende politiebusje geweest, want die waren toch echt op weg naar een ander probleem.

Toen de jongelui uit de bus waren gesprongen, was ze gewoon weer gaan rijden.

'Alles oké? Is er niemand gewond?' had ze in de microfoon geroepen.

Een paar honderd meter verderop was een halte en daar was ze gewoon gestopt, precies volgens schema, alsof er helemaal niets gebeurd was. Maar achter haar was een spontaan applaus losgebarsten, alsof ze ik-weet-niet-wat gedaan had. Welnee, ze was alleen maar gestopt omdat ze juist niet wist wat ze moest doen; die politie, die sirene en dat zwaailicht, dat was allemaal toeval geweest.

'U bent geweldig! Een koelbloedig optreden!'

Ja, daar had ze toen wel om moeten lachen. Maar dat neemt niet weg dat ze sindsdien toch met een zwaar hart door het Achterkwartier rijdt, vooral als het donker is. Ze heeft veel liever een andere wijk.

Erik heeft gezegd dat ze moet vragen om overplaatsing, of moet eisen dat er 's avonds laat extra personeel meegaat, maar ze is er nog niet over begonnen. Wie zeurt of lastig is, ligt er het eerst uit en in tijden van bezuinigingen kun je je maar beter gedeisd houden. Ze praat thuis tegen Erik niet veel over haar angst, anders stapt hij zelf nog naar haar chef en dat moet echt niet gebeuren. Ze houdt zich voor dat het wel zal slijten.

Het laatste stoplicht voor het Stationsplein; hier kijkt ze altijd hoeveel passagiers ze nog heeft. 's Morgens vroeg moet ze het aantal schatten, dan zijn het er te veel om te tellen; 's avonds laat zijn het maar een paar mensen die meegaan tot het station, en heel soms is er niemand om te tellen. Dan rijdt Marleen de bus in de remise zonder bij de laatste halte te stoppen.

Zo'n dag is het vandaag. Niemand voor de laatste trein, niemand voor een overstap naar de Bloemenbuurt en niemand die nog iets op het Stationsplein te zoeken heeft.

Het is altijd een raar gevoel, een halte voorbijrijden zonder te stoppen. Net of je iets doet wat niet mag.

Het gaat steeds harder sneeuwen, het plein is al helemaal wit. Marleen manoeuvreert de bus tussen de opstapplaatsen door. Staat daar nu toch iemand bij de halte? Ze remt af en tuurt door de voorruit.

Jawel, daar staat iemand, een tengere mannenfiguur, donker gekleed; hij staat met zijn rug naar haar toe.

Nu moet ze toch stoppen en zeggen dat haar dienst erop zit en dat er vandaag geen bus meer komt. Ze aarzelt bij het openen van de deuren. Hij staat daar zo raar, met zijn voorhoofd tegen het bord met de vertrektijden. Dan heeft hij toch kunnen zien dat de dienstregeling stopt na middernacht?

Is het een junk? Of heeft hij een glaasje te veel op?

De deuren klappen open. 'Goedenavond, meneer. Er gaat geen bus meer, hoor, dit is het laatste rondje geweest!'

De man kijkt op. Marleen herkent hem meteen: dit is de jongen die vorige week bij zijn vlucht uit haar bus zijn voet verzwikte.

Ze wil in een reflex de deuren weer dichtdoen, maar zijn hand houdt de zijkant vast en daar reageren de deuren op met automatisch opnieuw opengaan.

'Komt er geen bus?'

Hij is jonger dan ze toen dacht. Een schorre stem heeft hij en trieste ogen in een wit gezicht.

'Nee, er komt geen bus meer, dit was de laatste. Ik ga naar de remise!'

Haar stem lijkt ook wel schor; dat moet niet. Ze moet juist rust en overwicht uitstralen, maar hoe doe je dat als je bang bent? Haar hand gaat naar de schakelaar waarmee ze de deuren handmatig kan sluiten.

'Kan ik mee? Naar de brug?' Hij strijkt over zijn natte gezicht.

'Ik ga niet verder. Einde diensttijd.'

'Niet verder?'

Marleen ziet de teleurstelling op zijn gezicht. Hij maakt een beweging alsof hij toch wil instappen. Nu drukt ze de schakelaar naar beneden en de deur sluit met een klap. Heel even ziet ze zijn vingers nog tussen de rubberen strips van de deur. Er klinkt een kreet. Hij bonkt met zijn andere vuist tegen de bus.

Dan is zijn hand tussen de rubbers vandaan. De jongen doet een stap terug. Als ze optrekt en naar de achterkant van het station rijdt, kijkt ze om de twee seconden naar de deur. Het is net alsof daar nog een hand zit die krampachtige bewegingen maakt. Vingers die radeloos in het rubber grijpen.

'Sorry, sorry, sorry!' zegt ze wel twintig keer. Ze omklemt het stuur zo stevig dat de spieren van haar bovenarm er pijn van doen.

Hij kan niet gewond geraakt zijn; die rubberen strips geven mee, probeert ze zichzelf gerust te stellen.

In de remise is het stil. Lijn 19 is al binnen, die had zeker ook weinig klanten vanavond. Als de motor van de bus stilvalt, blijft ze nog even zitten. Ze zucht diep en legt een hand op haar hart dat als een razende klopt. Er schiet van alles door haar hoofd. Als hij ingestapt was, als hij kwaad wilde, wat had ze gedaan? Er was niemand. Wie zou haar schreeuw gehoord hebben?

Ze telt tot honderd om rustig te worden en moed te verzamelen. Ze kan hier niet blijven zitten. Kom op, ze moet naar huis, waar Erik wacht.

Bij het uitstappen gaat haar hand even over de deurstrips. In het vage, blauwige licht verzekert ze zichzelf ervan dat er geen bloed aan zit, echt niet. Een huivering trekt langs haar rug. Hoe kon ze die deur dichtdoen, terwijl zijn hand er nog tussen zat? Wat stom ook van die jongen, ze was toch duidelijk genoeg!

Ze sluit de bus en loopt naar de balie om de aankomsttijd te noteren. Haar fietssleuteltje zit in haar jaszak. Ze twijfelt: zal ze Erik bellen of hij haar komt halen?

Als ze dat doet, zullen bij hem de alarmbellen gaan rinkelen. Dan gaat er op zijn minst een boze brief naar de direc- tie van het vervoersbedrijf. Ze moet zich niet aanstellen, ze durft het wel. Over tien minuten is ze thuis.

Voor de zekerheid stopt ze toch het mobieltje met Eriks nummer op de display in haar jaszak; ze hoeft dan maar een toets in te drukken om contact te maken.

Ze stapt op en maakt meteen vaart. Ze moet niet omkijken naar de bushaltes, niet zien of hij daar staat of misschien ligt. Nee, dat zal niet, hij heeft zich losgerukt, ze heeft hem echt niet meegesleurd; dat weet ze zeker. Hoe zeker?

Ze maakt een rare schuiver. O ja, het is glad, het sneeuwt.

Nu heeft ze toch opzij gekeken en in een flits iets zien liggen. Iets zwarts, op de hoek naast de ticketautomaat. Ze kan het niet maken om zomaar door te fietsen. Als daar een mens ligt, gewond misschien… Ze hééft hem toch niet meegesleurd? Of is zijn voet onder een van de wielen gekomen? Hij is niet gestruikeld, ze zag hem een stap achteruit doen, toch? Hij sloeg nog met zijn vuist tegen de bus. Van boosheid? Of omdat hij viel?

Hoe moet ze met die vragen in haar hoofd straks in slaap komen? Als ze steeds maar die kreet blijft horen - was het van pijn!? Hoe moet ze het verhaal aan Erik vertellen als ze niet even gaat kijken of er toch heel misschien iets is misgegaan?

Ze is bang ja, maar is dat een excuus voor onmenselijkheid? Ze staat nu toch bijna stil. Voorzichtig stapt ze af en ze veegt een sneeuwvlok van haar bril. Met de fiets aan de hand doet ze een paar stappen in de richting van de donkere schaduw naast de kaartjesautomaat. Dan slaakt ze een zucht van opluchting: het is een vuilniszak! Er staat daar gewoon een volle vuilniszak, door iemand op de verkeerde plaats gedropt.

Nu dwalen haar ogen verder langs de hekken en de halteplaatsen. Alles is leeg, alleen sneeuwvlokken dansen in de lichtkringen rond de lantaarns.

Ze stapt op en gaat naar huis. Ze kan bijna lachen om haar aarzeling. Ze trapt flink door; ze gaat straks alles aan Erik vertellen. Hij zal een grote beker warme chocolademelk voor haar maken en zijn arm om haar heen slaan. Dan zal hij zeggen dat ze dapper is en zij zal knikken, ja, ze is hartstikke dapper!

Na de bocht begint de winkelstraat, daar fietst ze in het licht van de feestverlichting in de etalages.

Maakt de opluchting haar overmoedig of is er een bevroren plas onder de sneeuw? Ze voelt hoe haar voorwiel wegschiet. Ze wil corrigeren, maar het lukt niet, ze raakt de stoeprand, het stuur schiet uit haar handen en dan wordt alles zwart.

Van ver hoort ze roepen. Ze wil antwoord geven, maar er komt geen geluid uit haar keel. Ze heeft besef van pijn, aan haar hoofd, haar wang. Haar hand gaat omhoog, haar hoofd voelt plakkerig en warm. Is dat bloed?

'Gaat het wel?' vraagt een stem.

Ze opent haar ogen en ziet een hand op haar afkomen, die haar sjaal wat lostrekt. Het doet denken aan vingers tussen de rubbers van de busdeur.

'Nee,' stottert ze, terwijl ze de hand van zich afduwt, 'nee, ik ga niet verder.'

Dan is er weer het gevoel dat ze in een diepe put valt, donker en koud.

'Waar ben je? Hallo, hallo!'

Wie roept dat toch?

Iemand drukt een handvol sneeuw tegen de zijkant van haar gezicht. Daar waar het schrijnt.

Daar wordt ze weer helder van. 'Ik moet naar huis!' weet ze uit te brengen.

'U valt onderuit!' Hij maakt een grimas alsof hij zelf hoort hoe hakkelend zijn Nederlands nog is. 'Ik Fadim, ik schrik, ik help.' Zijn hand wijst van zichzelf naar haar.

Ze wil overeind komen, maar alles lijkt omver te tuimelen. Weer hoort ze: 'Marleen, waar zit je?' Hoe kan ze Eriks stem nu horen terwijl ze met die jongen praat? Ze gaat zitten, haar rug tegen de paal van een prullenbak.

Niet-begrijpend kijkt ze in zijn donkere ogen. Hij wijst op haar jaszak. 'Iemand gaat bellen!'

Ze grabbelt haar telefoon tevoorschijn. O ja, natuurlijk, door de val is het nummer van Erik geactiveerd. Hij kan zien wie er belt en vraagt zich af wat er mis is.

'Ja, Erik, met mij.'

'Marleen, waar ben je? Wat is er?'

De ongerustheid in zijn stem maakt haar aan het huilen. Fadim heeft intussen haar fiets opgeraapt; hij draait de trappers rond om te zien of aHes nog werkt. Er klinkt een ratelend geluid: de ketting is eraf.

'Ik ben gevallen op de hoek van het Stationsplein en de winkelstraat, uitgegleden met de fiets. Nee, niets gebroken, hoor!'

'Ik kom eraan. Blijf daar, ik ben er in een paar minuten.'

Ze knikt, vergetend dat Erik dat niet kan zien. Tuut tuut tuut, klinkt het in haar oor.

'Fiets kapot! Wil niet,' zegt Fadim, met een hulpeloos schouderophalen en een verlegen grijns.

'Mijn man komt eraan. Ik woon vlakbij.'

'Dokter?'

'Nee, het gaat wel. Ik heb niets, alleen mijn gezicht geschaafd.'

Ze probeert te gaan staan, zich optrekkend aan de rand van een prullenbak. Fadim steekt haar zijn hand toe. Even draait de winkelstraat op zijn kop, maar dan staat alles weer stil. Fadims bezorgde gezicht is vlakbij.

'Dank je wel voor de hulp.'

'Ik wacht mee.'

Ze knikt en kijkt opzij. Nu moet ze het zeggen: 'Sorry, voor daarnet met die deur. Dat was een paniekreactie.'

'Jij was bang, ik begrijp,' zegt Fadim. 'Ik ook vaak bang, politie komt, ik ren. Geen verblijfsvergunning, ik word op Schiphol gezet.'

Marleen kijkt hem aan; ze ziet hoe hij verontschuldigend zijn handen heft in een gebaar van onmacht.

Het is wonderlijk hoe helder je kunt worden van een val, van een handje sneeuw in je gezicht.

'Je hoorde niet bij die relschoppers in de bus! Je ging op de vlucht uit angst voor de politie.'

Nu lacht hij, maar misschien omdat hij haar niet volgen kan.

'Waar moest je heen? Waar woon je?'

'Ik heb nergens.'

Daar is Erik. Hoe kan hij er nu al zijn met die gladheid?

Hij gooit zijn fiets op de grond. 'Je bloedt,' roept hij; ze ziet schrik in zijn ogen.

Fadim doet een stap opzij. Erik neemt haar gezicht in zijn handen en draait het naar het licht van de lantaarn.

Hij sist tussen zijn lippen. 'Allemensen! Hoe kom je nou zo dom, gekkie!'

Niet weer gaan huilen nu! Ze bijt op haar lip en schuilt weg tegen Eriks jas.

'Dag, meneer. Gaat goed met u, mevrouw gekkie,' zegt Fadim; hij maakt een halve buiging en draait zich om om weg te lopen.

'Wacht even!' Ze legt haar hand op zijn jasmouw. 'Ik heet Marleen. Dit is Erik. Misschien kunnen we je helpen.'

'Ja, ik help mevrouw. Alstublieft-dank-u-wel!' Fadim stapt opzij.

Maar ze laat hem niet gaan. Ze kijkt naar Erik, die twijfelt. Hoe kan zij dan ineens zo zeker zijn?

Vanuit de klokkentoren komt de galm van een slag, de eerste van twaalf. Kerstnacht met sneeuw.

'Hij heeft geen huis!' zegt ze. 'Hij kan toch wel bij ons?'

Voor de laatste slag is verklonken zal Erik het begrijpen, dat kan niet anders.