In de reeks ‘Wat … met je doet’ verschijnen praktische gidsen voor het omgaan met psychische vragen en problemen. De reeks staat onder eindredactie van Kees Roest.

..

Reeds verschenen:

Pieter Dingemanse, Wat burnout met je doet

Arthur Hegger, Wat borderline met je doet

Erry Pieters-Korteweg, Wat schizofrenie met je doet

Kees Roest, Wat dwang met je doet

Roel Timmerman, Wat huiselijk geweld met je doet

Vincent van Bruggen, Wat angst met je doet

Jantina Boelaars en Joyce Rampersad, Wat alcohol met je doet

John Foran en Karin Harsevoort-Zoer, Wat autisme met je doet

..

Wat depressie met je doet

..

..

Arie Jan de Lely

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

www.uitgeverijboekencentrum.nl

..

Ontwerp omslag: Mulder van Meurs, Amsterdam

Verzorging ePub: ZetProducties, Haarlem

ISBN 978 90 239 2902 4

NUR 770

..

© 2012 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

..

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Woord vooraf

..

Door dit boekje over depressie lopen verscheidene rode draden. In de eerste plaats gaat het niet alleen over depressie als een ziekte met bepaalde symptomen, maar vooral ook over de betekenis van depressie in het leven van mensen. Daarom is er veel ruimte ingekleed voor het persoonlijk verhaal van patiënten die aan den lijve hebben ervaren wat depressief zijn betekent. Hiermee wil ik enig tegenwicht bieden aan de huidige overwaardering van een kale dsm-iv-classificatie. (dsm-iv is de afkorting van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, vierde editie.)

In de tweede plaats bevat dit boekje niet alleen feitelijke informatie, maar wil het vooral erkenning bieden voor het diep ingrijpende karakter van depressie. Depressie is geen ding, maar een gebeurtenis die het diepste van ons zijn raakt.

In de derde plaats komt in dit boekje telkens het relationele aspect van depressie terug. Depressie heeft een grote impact op de relatie met onszelf, met de ander en met God. Dit boekje is geschreven vanuit de visie dat de mens een relationeel wezen is, afhankelijk van anderen.

De laatste rode draad betreft de aandacht voor het verband tussen (het christelijk) geloof en depressie. Het psychische en religieuze zijn wel te onderscheiden maar niet te scheiden.

Achter de titel van veel hoofdstukken staat een vraagteken. Daarin mag u een genuanceerd antwoord op die vraag verwachten. Omdat het soms om moeilijke vragen gaat, hoop ik dat u enige mildheid wilt betrachten als u onvolkomenheden bespeurt in de antwoorden.

In sommige hoofdstukken zijn gedeelten op een grijsvlak en in een andere letter afgedrukt. De inhoud van deze gedeelten bevat verdieping of uitbreiding van de stof en kan desgewenst worden overgeslagen.

Bij het citeren van bijbelteksten heb ik gebruikgemaakt van de aloude Statenvertaling. Deze vertaling is mij dierbaar. De een zal dat meer waarderen dan de ander.

De hoofdstukken verschillen soms sterk van karakter. Ik heb dit boekje met hoofd, hart en handen geschreven. Soms had het hoofd de overhand, soms het hart en soms de handen.

‘Maakt geloof depressief?’ en ‘Beschermt geloof tegen suïcide?’ zijn echte ‘hoofd’-stukken geworden. Sommigen zullen deze hoofdstukken te wetenschappelijk en te uitvoerig vinden. Een ‘leeswaarschuwing’ is daarom op zijn plaats. Toch meende ik lezers van dienst te zijn door grondig op deze vragen in te gaan, juist omdat hierover veel verwarring bestaat en veel ongefundeerde meningen voorkomen.

Een heel ander karakter hebben de hoofdstukken ‘Het leed dat depressie heet’ en ‘Geven en ontvangen’. Die komen meer uit het hart en staan daarmee dichter bij de lezer. Dit kan confronterend zijn.

Ten slotte zijn er de meer praktische hoofdstukken. Voorbeelden zijn: ‘Pillen, praten of fietsen?’ en ‘Suïcide als uitweg?’ U moet echter geen ‘snel doeboekje’ verwachten met allerlei praktische oplossingen. Het is eerder een ‘langzaam boekje’ geworden, dat u niet in een avondje uitleest.

De verschillende hoofdstukken zijn heel goed afzonderlijk en in willekeurige volgorde te lezen. Slechts een enkele keer wordt naar een ander hoofdstuk verwezen. U kunt dus kiezen wat van uw gading is en overslaan wat u niet interesseert.

Het boekje biedt geen specifieke informatie over de manischdepressieve stoornis en ook niet over kinderen met depressie.

Ik hoop met dit boekje een bescheiden bijdrage te leveren aan de psychische gezondheid en het welbevinden van mensen die met een depressie te kampen hebben (gehad). Ook de mensen in hun nabije omgeving hoop ik ermee van dienst te zijn.

Het boekje is voor een groot deel in de wij-vorm geschreven. Tijdens het schrijven was ik in gedachten een verteller te midden van een kring luisteraars die depressief zijn (geweest). Om dicht bij de lezer te staan heb ik mezelf bewust geschaard onder de mensen die weten wat het betekent om depressief te zijn. De passages waarin ik me meer positioneer als een deskundige die van een afstand kijkt, heb ik meestal in de ik-vorm geschreven.

Veel van de in dit boekje verwerkte inzichten heb ik te danken aan gesprekken met mijn collega’s en patiënten. De patiënten die met hun persoonlijk verhaal een bijdrage hebben willen leveren aan dit boekje ben ik bijzonder erkentelijk. Hun woorden zijn letterlijk opgetekend om de persoon zo recht mogelijk in het hart te kunnen kijken. Feitelijke omstandigheden of achtergronden die mensen gemakkelijk traceerbaar maken, zijn aangepast of weggelaten. De namen zijn gefingeerd.

Ook ben ik Rieneke Bakker-Klok, Tom Birkenhäger, Jacques Grandia en Pia Wijland heel dankbaar voor het meelezen van het manuscript en voor hun waardevolle adviezen: eenieder vanuit zijn specifieke deskundigheid en betrokkenheid.

Vooral aan Ditje, mijn vrouw, heb ik veel te danken. Zij heeft het afgelopen jaar een belangrijk deel van mijn emotionele beschikbaarheid aan het schrijven van dit boekje willen afstaan. Zonder dat was het niet zover gekomen.

..

Arie Jan de Lely

Januari 2012

Deel I - Interviews

..

1 Eva

..

‘Ik kan het niet.’

..

Kunt u iets over uzelf vertellen?

Ik ben 35 jaar en moeder van drie kinderen (4, 8 en 12 jaar oud). Ik ben de manager van het gezin en ben er voor de kids. Mijn man is zelfstandig ondernemer en heeft een drukke baan.

Hoe gaat het met de kinderen?

Meestal zijn ze wel vrolijk. Maar het is soms ook wel erg druk.

Lukt het om het gezin te managen?

Nou, soms niet echt. Ik wil het gewoon goed doen en dat is misschien een struikelblok. En dan denk ik dat ik het verkeerd doe. De oudste heeft faalangst. Dat zal wel door mij komen, denk ik dan.

Hoe zou u uzelf omschrijven?

Onzeker en angstig. Ik heb weinig zelfvertrouwen, voel me eigenlijk dom.

Wat zeggen anderen over u?

Dat ik vriendelijk ben en aardig, een doorzetter en dapper. Ook wel aarzelend en onzeker. Iemand met een hart voor mensen. Niet een van dertien in een dozijn.

Wanneer begon het dat het niet goed met u ging?

Dat is nu ruim een jaar geleden.

Hoe begon het?

Ik kon niet meer doorgaan. Er is al een veel langere aanloop, maar ik ging gewoon door.

Gewoon doorgaan?

Gewoon je gezin doen. Je voelde gewoon dat je het niet behappen kon. Op een gegeven moment liet je lichaam het afweten. Ik was helemaal lam. Ik kon de was bijna niet in de wasmachine krijgen. Ik deed het wel natuurlijk. Wat in het ritme lag deed ik wel. Als de kinderen op school waren, stortte ik in en liep te janken. Dan mocht het.

Wat voelde u verder?

Dat ik niks kon. Ik voelde me gewoon waardeloos. Iedereen had wat in zijn mars, behalve ik.

Kon u nog ergens van genieten?

Genieten is een groot woord. Ik kon nog lang wat van de kinderen hebben. Maar het moest niet te lang duren want dan werd ik radeloos. Ik kwam bijna niet vooruit. Je sleepte je voort.

Wat was het ergste?

Het gevoel dat ik niks kon. Het niet gewaardeerd worden. Nooit het gevoel serieus genomen te worden. Mij zien ze niet. Ze nemen een loopje met me.

Hoe reageerden uw kinderen op uw depressie?

Ik weet niet of ze het zo heel specifiek gemerkt hebben. Ik hield me gewoon goed. Ik wilde niet dat zij de dupe werden. Zij waren de enigen waarvoor ik verder wilde. Het was mijn redding misschien. De kinderen gaven ook afleiding en structuur. Moeder zijn was het enige wat ik kon en dat wilde ik volhouden.

Dus de kinderen merkten het niet?

Toen ze met hun rapport thuiskwamen, dacht ik: gelukkig, hun rapport is nog goed.

Hoe reageerde uw man?

Hij zag het wel. Hij zei dat ik depressief was. Hij heeft mede doorgezet dat ik hulp ging zoeken. Ik sprak me niet veel uit. Ik hield een masker op. Daardoor dacht hij misschien vaak dat het meeviel.

Wat was de druppel die de emmer deed overlopen?

Onze dochter had last van angsten en durfde bijna niet meer naar school. Het kostte elke ochtend weer heel veel moeite haar naar school te krijgen. Het was hierdoor een heel zwaar jaar. Ik heb me het hele jaar schrap gehouden zodat het niet zou escaleren binnen het gezin. Ik wilde er zijn voor haar, maar liep mezelf voorbij. We zijn met haar bij de ggz terechtgekomen. Ik zei op een gegeven moment tegen de ouderbegeleidster dat mijn dochter weg moest, het huis uit. Ik zei het op een manier dat ze dacht dat het een grapje was. Maar ik kon niet meer. Ik had het idee dat ik het enige wat ik altijd heb gekund (opvoeden van de kinderen), nu ook niet meer kon.

Waarom zette u een masker op?

Ik moest mezelf groot houden. Niemand zag het. Dat kon ik goed. Dat was het enige wat ik nog kon. Wat ik ook nog kon was magerder worden. Ik viel meer dan 5 kilo af, terwijl ik bepaald niet dik was. Het gaf me een kick dat ik kon afvallen. Ik hoefde niet bewust te lijnen. Ik had gewoon geen trek in eten. Dat gaat wel mooi, dacht ik. Hé, dat kan ik! Ik wilde nooit dik worden. Ik was altijd tevreden over mijn figuur. Het was een van de weinige dingen waarvoor ik weleens complimentjes kreeg.

Ik heb weleens gedacht dat ik niet meer verder wilde leven. De jongens deden een racespel op de computer. Ik dacht: ik wilde dat ik in zo’n auto zat, dan knalde ik tegen een boom.

Heeft u weleens gedacht: nu maak ik er een eind aan?

Ik wilde dat voor mijn kinderen niet. Als ik alleen zou zijn geweest, dan weet ik niet wat ik zou hebben gedaan. Mijn kinderen gaven me moed en complimentjes.

Wat was de aanleiding om hulp te zoeken?

De ouderbegeleidster en mijn man hebben daar een belangrijke rol in gespeeld. Ik vond wel dat er iets aan de hand was, maar dat ik depressief was wist ik niet. Ik ben altijd een beetje traag geweest. Dingen zijn bij mij altijd een beetje zwaar gegaan. En nu was er gewoon te veel gebeurd. Want behalve de zorgen over mijn dochter hadden we dat jaar ook een verbouwing. Bovendien overleed mijn opa.

De ouderbegeleidster heeft me langs de huisarts gestuurd. Zelf kon ik geen beslissingen meer nemen. Ik kon aan de huisarts nog net uitleggen dat ik kwam voor een verwijzing naar de ggz. Toen moest ik janken en kon verder geen woord uitbrengen. Ik kreeg de verwijzing. Ik was besluiteloos en moest als een kind aan de hand genomen worden.

En toen?

Ik kreeg een intakegesprek en moest langs een arts. Bij het intakegesprek vroegen ze wat voor cijfer ik mezelf gaf. Ik zei: ‘Een zes’. Toen zei de intaker: ‘Volgens mij is het lager. Zullen we er een vier van maken?’

Waarom gaf u uzelf een zes?

Ik heb altijd het gevoel: stel ik me niet aan? Ik zal me maar groot houden. Is het echt wel zo erg? Men adviseerde mij een cognitieve gedragstherapie, waarbij ik wekelijks langs de psycholoog moest.

Wat vond u daarvan?

Ik vroeg me af of het wel zo fors moest. Is het echt zo erg met mij? Toen ik thuiskwam van het intakegesprek dacht ik: ik bel het af. Ze nemen me niet serieus. Ik had gewoon het gevoel dat niemand me begreep. Dat men niet begreep hoe ik me voelde. Alleen. Eenzaam. Soort verdrietig en jankerig. Weet je, ik uitte het ook niet zo. Achteraf bezien klikte het niet zo met de intaker. Die was nogal koel en zakelijk.

Men begreep niet hoe u zich voelde?

Ja. De omgeving zei vaak dat ik het hartstikke goed deed. Ondanks je depressie kan je man gewoon naar zijn werk. Ik dacht: ze kunnen dat wel zeggen, maar ik beteken niks. Ik vond het irritant dat ze zeiden dat ik dit en dat goed kon. Ik wilde liever dat ze met me mee jankten.

Met wie had u nog contact?

Met een oudere zus vond ik aansluiting. Die was lief. Ik wilde iemand die lief voor me was. Ik wilde een arm om me heen hebben.

En uw man?

Ik had het gevoel er voor hem te moeten zijn. Hij moest ook aan het werk blijven. Omdat ik weinig aangaf en me groot hield, kon hij er niet goed voor mij zijn.

Hoe ging de behandeling?

In het begin zei ik niets. Ik zat helemaal dicht. Ik moest leren om over mijn gevoelens te praten. Ik moest vooral janken. Ik kropte dingen op en was goed in sparen.

Wat zei de arts?

Met haar had ik gelijk een klik. Ik zei dat alles mislukt was. Ze bevestigde dat niet, maar gaf wel aan dat ze wist hoe ik me voelde. Ze schreef medicijnen voor: sertraline, een antidepressivum. Ze gaf aan dat het echt weer beter zou gaan. Ik geloofde dat. Ik voelde me serieus genomen. Ze gaf na een week al een nieuwe afspraak. Ik dacht: die wil er voor mij zijn.

Wat vond u ervan dat u antidepressiva kreeg?

Prima, als ik er maar niet dik van word. Op zich vond ik het niet erg om een pilletje te slikken.

Hoe ging het toen?

Ik sliep ook bijna niet meer. Ik kreeg naast de sertraline ook slaaptabletten, maar die hielpen niet. Toen kreeg ik er een lage dosis mirtazapine bij, een ander antidepressivum. De bijwerking was wel dat je er dik van werd. Maar ik sliep er geweldig op. Dat was wel lekker. Van de sertraline werd ik een beetje misselijk maar dat was snel over.

Hoe ging het verder?

Na zes weken deed het wel wat, maar ik bleef nog jankerig. Toen werd de dosis van de sertraline verhoogd naar twee tabletten. Daarna is het een tijd goed gegaan. Ik was gewoon weer vrolijk. Ik had weer energie en kon weer gek doen. Ik bleef wel het gevoel houden dat ik veel niet kon. Ik heb een goeie zomer gehad en heb echt kunnen genieten van de vakantie. Meer dan ooit. Het lukte me beter mezelf te zijn. Altijd heb ik gedacht: o, wat zullen ze van me denken. Ik kon nu gewoon luieren en niks doen. Strand en een boek.

Hoe gingen de gesprekken bij de psycholoog?

Ik moest leren mijn negatieve gedachten om te zetten in positievere gedachten. Mijn negatieve gedachten klopten vaak niet. Ik moest schema’s maken met vier g’s: Gebeurtenis, Gedachte, Gevoel en Gedrag. Daarna moest ik kijken of mijn gedachten reëel waren. Later gingen we kijken naar mijn automatische gedachten, zoals: ik kan het niet. Eerst moest ik aangeven op een schaal van 0 tot 100 hoe reëel ik deze gedachte vond. Vervolgens moest ik kijken wat het meest negatieve en meest positieve is wat er kan gebeuren. En ten slotte moest ik dan beoordelen hoe reëel mijn automatische gedachte was. Ik kwam er achter dat mijn gedachten te negatief gekleurd waren.

Is uw man ook bij de behandeling betrokken?

Ja, die is een aantal keren mee geweest. Het werd hem daardoor helder dat ik de neiging heb om een masker op te zetten en me groot te houden. Als ik zeg dat het wel gaat, kan hij nu bedenken dat het misschien helemaal niet zo gaat. En voor mij werd het helder dat het belangrijk is om dingen te communiceren. Dat hij dingen niet vanzelf begrijpt of ziet.

Kunt u iets vertellen over het gezin waar u uit komt?

Ik ben de vierde van zeven kinderen. Mijn vader was vrachtwagenchauffeur en weinig thuis. Mijn moeder was altijd thuis. Voor haar was het gezin te druk. Ze was vaak chagrijnig en had altijd hoofdpijn. Ze is lief, maar doordat ze het niet aankon liet ze ons aan ons lot over. Over gevoel werd thuis niet gepraat. Mijn vader zei altijd: werken is gezond, ook toen ik het heel zwaar had op mijn werk.

Ik deed administratief werk op een kantoor en werd afgesnauwd door een leidinggevende collega. Ik maakte vaak overuren om alles af te krijgen. Ik sleepte me vaak naar het werk. Voordat ik ging werken, wilde het op school ook al niet lukken. Daardoor was ik mijn zelfvertrouwen al kwijt. Anderzijds stond vader wel voor je klaar als je ziek was of zijn hulp nodig had. Maar als het over gevoelsdingen ging, was hij kort door de bocht. Dus je ging maar door en zei maar niets meer. Ik kreeg weinig complimentjes. Ik weet er ook bijna niet van dat ik op schoot heb gezeten. Ik zocht vaak steun bij een oudere zus.

Wat betekent het geloof voor u?

Ik was wat dat betreft altijd angstig. Ik had altijd de neiging het weg te wuiven als ik dacht dat ik wat van God kreeg. Ik moest dit of dat beleven wilde het goed zijn.

Tijdens mijn depressie was het anders. Ondanks het feit dat ik me rot voelde, beleefde ik dat God goed voor me was. Als ik de wolken zag, wilde ik God groot maken. Ik geloofde dat je altijd bij Hem terecht kon en op Hem kon vertrouwen. Hij was voor mij lieflijk. Hij weet precies wat je nodig hebt. Hij heeft me altijd positief benaderd. Op dit moment is dat weer weggeëbd.

Hoe gaat het nu met u?

Ik zit nu helaas weer in een dip, ondanks de medicijnen. Misschien zit het in het jaargetijde (winter). Soms heb ik weer wanhopige gedachten. Ik kan er wel beter mee omgaan dan vorig jaar. Ik word niet zo radeloos. Ik weet nu dat het goed is om afleiding te zoeken. Dingen doen en in beweging blijven helpt. Ook uit ik mijn gevoelens beter. En het is ook niet zo loodzwaar als vorig jaar. Dat negatieve zelfbeeld blijft nog helaas.

Hoe ziet u de toekomst?

Daar wil ik niet aan denken. Dan word ik wanhopig.

En als het gaat over het geloof?

Dat staat een beetje stil. Ik kan me niet goed erin verdiepen. Het lukt me niet om me erop te richten of wat te lezen. Ik lees veel romans. Dat is een goede afleiding.

Heeft u een slotopmerking?

Ik wilde dat ik kon zeggen dat ik waardevol ben. Dat ik ertoe doe.

Wat zou u daarbij kunnen helpen?

Dat er veel tegen me gezegd wordt dat ik ertoe doe, goed ben en liefdevol omarmd word.

Bijna een jaar later ontmoet ik Eva nog een keer en is ze bereid opnieuw mee te werken aan een interview.

Hoe gaat het nu?

Het gaat op en neer, maar gelukkig niet zo lamlendig diep meer als het eerst was.

Tijdens die depressie is er iets in je geraakt wat je niet meer kwijtraakt. Soms heb ik een jankbui om niks. Maar toch gaat het beter. Ik leef meer bij mezelf. Vroeger leefde ik buiten mezelf. Ik bedoel dat je bleef doorhollen en doorgaan en niet stilstond bij wat je nodig hebt. Eigenlijk leefde ik niet.

Wat is het lastigst?

Gewoon, dat ik bang ben weer terug te zullen vallen. Anderzijds heb ik vertrouwen dat het niet zal gebeuren, omdat het nog steeds niet is gebeurd. Je weet nu ook hoe je ermee om moet gaan. Niet bij de pakken neerzitten. Ik heb nog wel elke maand een dip, zeker in de winter. Ik had gisteren heimwee naar mijn bed. Ertegen vechten helpt dan niet, maar toegeven nog minder. Ik baal dan dat ik de hele dag niets presteer. Ik kan dan niet goed denken. Ik zou niet meer telkens terug willen vallen. Ik wil vooruit! Blijkbaar zal ik er toch last van blijven houden. Dat is slikken. Een zonnetje of een beetje humor houden je overeind.

Bent u nog zo negatief en onzeker over uzelf?

Ik neig daar nog steeds naar, maar toch merk ik meer zelfvertrouwen te hebben. Ik durf dingen beter aan te geven. Ik benoem het gewoon als ik merk dat ik onzeker ben. Dat geeft ruimte. Soms lees ik echter een tijdschrift en dan zie ik al die vrolijke, succesvolle plaatjes. Dan krijg ik weleens een jankbui.

Wat zegt uw man ervan?

Die zegt dan: balen voor je. Hij merkt het tegenwoordig eerder dat ik somber ben, omdat ik het nu gewoon zeg. Dat is beter, want dan krijg ik meer steun van hem en sta ik er minder alleen voor.

Hoe ziet u de toekomst nu?

Dat gaat wel. Ik wil graag een cursus gaan doen of vrijwilligerswerk naast het gezin.

En wat betreft het geloof?

God is altijd positief voor mij geweest en daarom heb ik iets van vertrouwen.