In de reeks ‘Wat … met je doet’ verschijnen praktische gidsen voor het omgaan met psychische vragen en problemen. De reeks staat onder eindredactie van Kees Roest.

..

Reeds verschenen:

Pieter Dingemanse, Wat burnout met je doet

Arthur Hegger, Wat borderline met je doet

Erry Pieters-Korteweg, Wat schizofrenie met je doet

Kees Roest, Wat dwang met je doet

Roel Timmerman, Wat huiselijk geweld met je doet

Vincent van Bruggen, Wat angst met je doet

Jantina Boelaars en Joyce Rampersad, Wat alcohol met je doet

John Foran en Karin Harsevoort-Zoer, Wat autisme met je doet

Arie Jan de Lely, Wat depressie met je doet

..

Wat suïcidaliteit met je doet

..

..

Henrike Rebel

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

www.uitgeverijboekencentrum.nl

..

Ontwerp omslag: Toni Mulder

Verzorging ePub: ZetProducties, Haarlem

ISBN 978 90 239 2909 3

NUR 770

..

© 2013 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

..

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Toen de drie vrienden van Job van al dit onheil, dat hem overkomen was, hoorden, kwamen zij, elk uit zijn woonplaats: Elifaz, de Temaniet, Bildad, de Suhiet, en Zofar, de Naämathiet. Zij spraken met elkaar af om naar hem toe te gaan om hem hun medeleven te betuigen en hem te troosten.

Toen zij hun ogen van veraf opsloegen, herkenden zij hem niet. Zij begonnen luid te huilen; daarbij scheurde ieder zijn bovenkleed en ze strooiden stof naar de hemel over hun hoofden.

Zo zaten zij met hem op de aarde, zeven dagen en zeven nachten. Niemand sprak een woord tot hem, want zij zagen dat het leed zeer hevig was.

..

Job 2:11-13

Woord vooraf

Suïcidaliteit – niet iets om je voor je plezier in te verdiepen. Totdat je ermee te maken krijgt, dan word je ineens gedwongen om erover na te denken, je standpunt te bepalen en een manier te zoeken om ermee om te gaan. Dat proces is zwaar en ingewikkeld.

Dit boek is geschreven voor mensen die kampen met gedachten of gedrag om het eigen leven te beëindigen. Maar ook voor ouders, kinderen, broers en zussen, vrienden, leerkrachten, buren, jeugdleiders, pastoraal werkers en gemeenteleden van mensen die hiermee worstelen. Het is ook bedoeld voor hulpverleners die zijdelings met deze problematiek te maken hebben en er meer over willen weten. Ik denk bijvoorbeeld aan mensen die werken bij de ouderenzorg, thuiszorg, revalidatie, psychiatrie, spoedeisende hulp, intensive care, het gevangeniswezen en de zorg voor licht verstandelijk beperkten.

..

Het doel van dit boek is om mensen die met suïcidaliteit te maken hebben, hetzij persoonlijk, hetzij bij mensen in hun directe omgeving, inzicht te geven in de processen die er spelen bij dit fenomeen en hen tot steun te zijn. Het boek geeft naast algemene informatie over suïcidaliteit ook expliciet een beschouwing vanuit de protestants-christelijke identiteit. Een groot deel van het boek is ingevuld door de persoonlijke ervaringen van mensen die met suïcidaliteit te maken kregen. Zij vertellen soms hoe deze gebeurtenissen invloed hadden op hun geloof in God. Regelmatig is er aandacht voor de plaats van het gebed, de rol van een kerkelijke gemeente en het pastoraat.

..

De aanleiding voor het schrijven van dit boek zijn de ervaringen die ik als verpleegkundige heb opgedaan in het omgaan met suïcidale patiënten. Ik liep tegen dilemma’s aan die de voedingsbodem vormden voor verder onderzoek. Daarvan is dit boek een resultaat.

De allereerste keer dat ik een suïcidale patiënt ontmoette, herinner ik me nog als de dag van gisteren. Het was in een van de eerste maanden van mijn werk als net gediplomeerd verpleegkundige. Tijdens een avonddienst werd er een vrouw van ongeveer 45 jaar opgenomen met een ‘auto-intoxicatie’. Ik wist niet goed wat mevrouw had, omdat zij niet tot de doelgroep van onze oncologieafdeling behoorde. Ik vroeg aan een ervaren collega tegen wie ik opkeek en van wie ik veel heb geleerd, wat dat precies was, een ‘auto-intoxicatie’. Ze vertelde dat een patiënt dan veel giftige stoffen heeft ingenomen om zijn leven te beëindigen. In de situatie van deze patiënte ging het om een overdosis medicijnen in combinatie met alcohol en chloor. Ik wist niet wat ik hoorde. Wat beweegt iemand om zoiets te doen?

Ik vond het een interessante situatie en wilde er meer over weten. Maar mijn collega antwoordde dat ik er niet met deze vrouw over mocht praten, want dan zou ik haar te veel aandacht geven. Ik kon het beter negeren en me richten op het doel waarvoor ze was opgenomen, namelijk om geobserveerd te worden op haar bewustzijn en lichamelijke conditie. Als ze fysiek opgeknapt zou zijn, zou de psychiater langskomen en zou ze met ontslag gaan. Hetzij naar huis, hetzij naar een psychiatrische afdeling als ze psychisch te instabiel zou zijn.

Ik was teleurgesteld door de reactie van mijn collega. Ze had gelijk dat het goed was om ons te richten op het doel van de opname, maar deze vrouw fascineerde me. Ongetwijfeld voelde de patiënte zich heel erg naar; anders zou ze niet zo’n rare cocktail van middelen hebben ingenomen. Het leek me vervelend dat als je je al zo naar voelde, de verpleegkundige niet eens vroeg hoe het kwam dat je zover was gekomen. Ik heb me die avond keurig gehouden aan het voorschrift van mijn collega en heb geen woord met de patiënte gewisseld over de reden van haar suïcidepoging.

..

Er volgden meer van dergelijke opnames in de jaren dat ik in het ziekenhuis werkte. De dilemma’s waar ik tegenaan liep, werden mij steeds duidelijker. Enkele daarvan zal ik hier kort benoemen.

Het eerste dilemma was de botsing tussen wel en niet praten met de patiënt over zijn suïcidaliteit. Door dat ene gesprek met die collega dacht ik dat ik geen goede verpleegkundige was als ik met suïcidale patiënten praatte over de reden waarom ze dat hadden gedaan. Mijn hart zei echter dat het veel menselijker was om het gedrag niet te negeren, maar ernaar te vragen en open te zijn.

Het tweede dilemma was dat ik enerzijds het appèl voelde dat door de suïcidale patiënt op me werd gedaan, maar dat ik tegelijkertijd niets kon doen. De keren dat ik ernaar vroeg, voelde ik me machteloos, omdat ik het probleem niet voor hen op kon lossen. En dat was wel wat ik graag wilde. Ik was immers verpleegkundige? En dan wordt toch van je verwacht dat je problemen oplost?

Het laatste dilemma dat ik hier aanstip, is dat van de ruimte die suïcidaliteit in de gezondheidszorg in mag nemen. In mijn beleving ligt het nog steeds in de taboesfeer. Als collega’s hebben we later regelmatig gesproken over hoe we met deze patiënten moesten omgaan. De negerende houding van de bewuste collega kwam mede voort uit de breder levende gedachte dat deze mevrouw ‘onnodig’ een bed bezette. Op onze afdeling lagen patiënten met kanker en die hadden een ‘echte’ ziekte. Een ziekte die het meer rechtvaardigde om zo’n duur ziekenhuisbed te gebruiken dan iemand die een suïcidepoging deed.

..

Na de periode in het ziekenhuis ben ik in een organisatie voor geestelijke gezondheidszorg (ggz) gaan werken. Opnieuw kwam ik mensen tegen die suïcidaal waren, hetzij dat ze erover nadachten, hetzij dat ze al een keer een poging hadden gedaan. Voordat ik daar ging werken, zag ik er erg tegenop om met suïcidale mensen te gaan werken, omdat ik geen idee had hoe ik met hen moest omgaan. En óf ik dus wel met hen mocht praten over hun suïcidaliteit. Ik vond het zwaar en belastend om zo veel met deze problematiek te maken te hebben. Het heeft me geholpen om daar openheid over te geven naar collega’s. Ik leerde dat niet ik als verpleegkundige degene ben die de problemen moest oplossen. Dat kon ik helemaal niet. Ook kwam ik erachter dat ik niet de enige was die het zwaar vond om met deze mensen om te gaan. Veel collega’s vroegen zich af: ‘Hoe doe ik het op een goede manier?’ Er zijn professionele standaarden die aangeven hoe het zou moeten, maar toch is het steeds weer zoeken naar de beste manier om die standaarden toe te passen bij een individuele patiënt.

Het belangrijkste wat ik heb geleerd, is dat het beste van alles wat je kunt doen het tonen van oprechte belangstelling en luisteren is. Niet van alles willen, geen grote gedragsveranderingen beogen op korte termijn. Maar als mens tegenover mens, op een gelijkwaardig niveau, de ander ontmoeten in zijn suïcidaliteit. De ander, bij wie de beleving en de gedachtegang worden gestempeld en terneergedrukt door een depressie of door een andere psychische ziekte.

Dat betekent niet dat er nooit ingegrepen hoeft te worden. Er doen zich regelmatig situaties voor waarbij naasten of hulpverleners de regie van de patiënt moeten overnemen, omdat de patiënt niet meer in staat is zijn eigen verantwoordelijkheid te dragen. Maar ik denk dat ook dan een open, respectvolle houding van levensbelang is. Niet dat dat altijd zomaar gaat, want ook als hulpverlener ben je gewoon mens. Maar het streven naar deze houding is wel de basis die nodig is in het contact met suïcidale mensen.

..

Waar in de volksmond vaak de termen ‘zelfmoord’ of ‘zelfdoding’ worden gebruikt, spreken professionals en in mindere mate ook mensen die er persoonlijk mee te maken kregen, meestal van ‘suïcidaliteit’ en ‘suïcide’. Soms wordt ‘suïcide’ dan als een eufemisme gezien, dat de beladenheid van het woord ‘zelfmoord’ wat moet verzachten.

Ik kies er om twee redenen voor om in dit boek de termen ‘suïcide’ en ‘suïcidaliteit’ te gebruiken. In de eerste plaats omdat de woorden ‘zelfmoord’ en ‘zelfdoding’ de lading vaak niet dekken. Het gaat dan immers alleen om de situatie waarin een suïcidepoging ook daadwerkelijk de dood tot gevolg heeft. En in de praktijk is dat niet altijd zo. Er zijn veel mensen die suïcidale gedachten hebben, maar geen suïcidaal gedrag vertonen. Bovendien: het overgrote deel van de mensen dat een suïcidepoging doet, overleeft die. Soms zonder lichamelijke gevolgen, maar ook vaak met blijvend letsel. Met het woord ‘suïcidaliteit’ wordt dus veel meer gezegd dan met ‘zelfmoord’ of ‘zelfdoding’. ‘Suïcidaliteit’ zou kunnen worden omschreven als ‘suïcide en het proces dat daarnaartoe leidt’.

In de tweede plaats kies ik voor de term ‘suïcidaliteit’ vanwege het perspectief van waaruit ik zelf bij dit onderwerp betrokken ben. Ik ken de problematiek vanuit mijn werk in de psychiatrische hulpverlening en nauwelijks vanuit mijn privéleven.

In de ggz wordt ‘suïcidaliteit’ als een officiële vakterm gebruikt om daarmee aan te duiden dat een patiënt of cliënt op enige wijze worstelt met de gedachte dat voor hem of haar de dood een betere optie is dan doorgaan met dit leven.

Ik realiseer me dat welke termen ik ook gebruik, er altijd lezers zullen zijn die moeite hebben met mijn keuze. Het woord ‘suïcidaliteit’ kan te afstandelijk, te klinisch klinken, te veel vakjargon zijn. De woorden ‘zelfmoord’ en ‘zelfdoding’ kunnen daarentegen pijnlijk zijn voor mensen die van dichtbij hebben meegemaakt dat een dierbaar persoon zijn of haar eigen leven heeft beëindigd of heeft proberen te beëindigen. De materie rondom suïcidaliteit ligt erg gevoelig en ik heb geprobeerd zo integer en eerlijk mogelijk te zijn in mijn bewoordingen.

..

Dit boek heeft twee delen. Deel 1 bevat vijf interviews met mensen die zelf suïcidaal zijn geweest of daar nauw bij betrokken waren als familielid. Zij hebben hun verhaal willen vertellen in de hoop dat het (h)erkenning zal geven aan anderen die in dezelfde situatie zitten. Het zijn verhalen van lijden, verdriet, wanhoop. Maar ook van uitzicht en hoop, iets wat met vallen en opstaan mocht worden bereikt nadat ze door diepe dalen zijn gegaan.

Vivian en Evalien, Chris en Alie, Suzan, Guido en Yvonne Sibenik, Victoria en Jenske wil ik hartelijk bedanken voor wat zij hebben willen delen met de lezers en met mijzelf. Bedankt voor jullie openheid en het vertrouwen dat jullie geven door middel van deze interviews.

De geïnterviewden heten in werkelijkheid anders. Een aantal gegevens van hen zijn zodanig veranderd dat ze zo onherkenbaar mogelijk zijn. Alleen de namen van Chris en Alie en hun kinderen zijn, op uitdrukkelijk verzoek van Chris en Alie zelf, niet gewijzigd.

Deel 2 van dit boek bestaat uit acht hoofdstukken. In de eerste vier hoofdstukken wordt informatie gegeven over wat suïcidaliteit is, wat de oorzaken zijn, hoe het zich presenteert bij jongeren en welke behandelmogelijkheden er zijn. Hoofdstuk 5 bestaat volledig uit aanwijzingen voor hoe men met suïcidaliteit zou kunnen omgaan. Hoofdstuk 6 geeft achtergrondinformatie over juridische en ethische aspecten rondom ‘hulp bij zelfdoding’. In hoofdstuk 7 worden situaties van suïcide en suïcidaliteit uit de Bijbel beschreven, waarna er pastorale aspecten rondom suïcidaliteit worden beschreven. De genoemde bijbelteksten zijn geciteerd uit de Herziene Statenvertaling (hsv). Het laatste hoofdstuk, hoofdstuk 8, is geschreven voor mensen die een dierbaar persoon hebben verloren door suïcide.

..

Een aantal mensen was bereid mee te lezen of mee te werken en het boek van waardevol commentaar te voorzien. Ik wil hen daarvoor hartelijk bedanken.

In de eerste plaats bedank ik Marline Karels. Marline, je hebt het hele boek doorgenomen, wat een flinke klus was. Je zorgvuldigheid en betrokkenheid om de juiste toon te vinden, heb ik erg gewaardeerd.

Dr. Bart Cusveller heeft als ethicus meegelezen met het hoofdstuk over hulp bij zelfdoding. Bart, bedankt voor het meelezen en het stellen van alle moeilijke vragen die me dwongen om dieper na te denken over het onderwerp.

In het hoofdstuk over suïcidaliteit en het christelijk geloof zijn elementen uit gesprekken opgenomen die ik vanwege een onderzoekje had met dominee M.K. Drost, diaken P. van Meijeren, dominee P. Nobel, ouderling M. Verweij en dominee C. Westerink. Dr. M.J. Kater heeft vanuit theologisch standpunt op dit hoofdstuk feedback gegeven. U allen wil ik bedanken voor de moeite die u heeft genomen om mee te denken. Mede op basis van uw ervaringen heb ik praktische adviezen kunnen doorgeven aan mensen die in het pastoraat werkzaam zijn.

Tot slot bedank ik mijn moeder, Peta Westerink, Gerlien Stomphorst-van Woudenberg, Lydeke van Beek, Beppie de Rooy, Kees Roest en iedereen die een schakeltje was in het ontstaan en schrijven van dit boek.

..

Het schrijven was niet altijd gemakkelijk. Ik heb mijn best gedaan om dit boek op een integere, maar ook enigszins nuchtere manier te schrijven. Bij hoofdstukken die wat feitelijk van aard zijn, zoals de hoofdstukken over wat suïcidaliteit is en waarom mensen suïcidaal worden, lukte dat redelijk. Maar het hoofdstuk waarin het gaat over verdergaan na een suïcide was moeilijker om te schrijven. In mijn privéleven heb ik nooit bewust van dichtbij een suïcide meegemaakt. Hoe kan ik dan de juiste woorden vinden om de gevoelens die het oproept te verwoorden? Vanuit mijn ervaringen met suïcide in mijn werk kan ik er tot op geringe hoogte in meekomen. Maar echt begrijpen kan ik het ten diepste niet. Daarom heb ik me in dat hoofdstuk vooral gebaseerd op wat anderen aan mij vertelden: mensen die wel vanuit hun ervaring weten hoe het is om achter te blijven.

..

Suïcidaliteit betreft zowel mannen als vrouwen. Om de leesbaarheid te bevorderen, is ervoor gekozen om in de mannelijke vorm te schrijven, voor zowel de persoon die het betreft als voor hulpverleners. Daar waar het passend is, wordt gesproken over ‘de patiënt’.

..

Henrike Rebel

Zeist, najaar 2012

Deel 1 - Interviews

1 Evalien en Vivian

Het is nog vroeg in de middag als ik aanbel bij een prachtige villa in Brabant. Ik heb een afspraak met Evalien en haar dochter Vivian. Vivian vindt het spannend om haar verhaal te doen, maar ze denkt dat het goed is om erover te praten. ‘Ik hoop dat de mensen die dit lezen er iets aan hebben en dat ze zien dat bijvoorbeeld automutileren niet de goede oplossing is.’

Moeder Evalien vertelt hoe zij de afgelopen jaren beleefd heeft.

..

De 29-jarige Vivian groeide op in een gezin van vader, moeder en vijf kinderen. Ze heeft een oudere zus, een jongere broer en twee jongere zusjes. Ze kijkt terug op een moeitevol leven, maar de rust is teruggekeerd. Ze woont nu bij haar moeder; haar ouders zijn inmiddels gescheiden. Het gaat op dit moment redelijk goed met haar. Haar stemming is stabiel, hoewel ze een paar keer in de week ’s avonds stemmen hoort. Die zeggen: ‘Hou eens op’, ‘Doe eens normaal’ of ‘Niet doen’. Als Vivian in een groep mensen zit, herhaalt zich alles wat wordt gezegd als een echo in haar hoofd. Dat is irritant, ze wordt er moe van. Een extra tablet tegen psychoses helpt dan om rustiger in haar hoofd te worden.

..

Daginvulling

Vivian vertelt: ‘Elke dag kom ik tussen negen en tien uur mijn bed uit, want het is belangrijk dat ik mijn dagstructuur vasthoud. Soms lukt het niet om op tijd mijn bed uit te komen, maar ik probeer het wel. ’s Avonds ga ik vroeg naar bed, omdat ik dan moe ben. Ik slaap veel en ook ’s middags ga ik nog even rusten.

Overdag help ik met het huishouden en ’s middags maak ik het eten klaar voor als mijn moeder en broer thuiskomen van het werk. Sinds mijn ouders gescheiden zijn, moet mijn moeder werken om de kost te verdienen. ’s Avonds ga ik lekker relaxen als ik niet naar koor of de vrouwenvereniging ga. Ik zing in een jongerenkoor, waar ik veel plezier in heb. We hebben ook een lieve hond, die Saar heet. Pas was ze weggelopen en toen was ik helemaal van de kaart.

Verder speel ik orgel en piano op een keyboard. Soms ga ik naar het dagactiviteitencentrum. Een vriendin, die ik heb leren kennen tijdens een opname, gaat er ook heen. We doen creatieve dingen, maar ook dingen die goed zijn voor mijn algemene ontwikkeling. De groep is erg hecht doordat de mensen elkaar al lang kennen. Ik word er niet echt in opgenomen. Dat vind ik moeilijk en daarom ga ik er ook niet zo vaak heen. Het zou mij helpen als mijn vriendin zou bellen en zou vragen of ik weer meega. Dat steuntje in de rug heb ik nodig.

..

Aanleiding

Het is allemaal begonnen toen ik op mijn twaalfde misbruikt werd door een buurman. Later, toen ik achttien was, ben ik ook nog eens misbruikt door mijn opa. Op mijn veertiende ben ik een keer achterna gezeten door een man, maar toen is er niets gebeurd. Die situaties hebben veel invloed gehad op mijn leven. Na het misbruik door mijn opa heb ik een suïcidepoging gedaan. In mijn tienerjaren en ook toen ik begin twintig was, ben ik lang opgenomen geweest op psychiatrische afdelingen. Die opnames gaven geen verbetering omdat de thuissituatie slecht was en niet verbeterde. Ik liep steeds weg van huis: ik was bang dat mijn vader mijn jongste zusjes, mijn broertje of mijn moeder iets zou aandoen. Ik wilde dat mijn ouders uit elkaar gingen, want het ging gewoon niet samen.

Vanwege een relatie die mijn moeder tijdelijk had met een andere man was er veel ruzie in huis. Als ik op mijn slaapkamer boven sliep, hoorde ik mijn ouders beneden schreeuwen. Dat kreeg ik als kind van tien jaar natuurlijk mee. Ik kan me de keer nog goed herinneren dat ik samen met mijn zusje uit bed ging. We overlegden of we naar beneden zouden gaan, want dan hielden ze misschien op. We gingen even naar de wc in de hoop dat ze ons in de gaten zouden krijgen. Maar de deur van de kamer zat dicht omdat mijn moeder de kamer niet uit mocht.

..

Ik begon mezelf te krassen toen ik vijftien was. Ik wilde de pijn in mijn hart niet voelen en zocht naar een manier om daarmee om te gaan. Een vriendinnetje van me deed het ook. Als ik het deed, was de pijn in mijn hart even weg. Het ging steeds slechter en ik kreeg steeds meer en diepere strepen. Ik draag nog steeds lange mouwen en armbanden, zodat anderen mijn littekens niet kunnen zien. Nu snijd ik mezelf niet meer. Maar in die tijd kon ik het allemaal niet meer aan. Het had ook invloed op mijn lichaam: ik kreeg pijn in mijn rug en in mijn nek. Een keer heb ik te veel medicijnen ingenomen; toen is in het ziekenhuis mijn maag gespoeld.

..

Ik ben meerdere keren opgenomen geweest bij verschillende instellingen. Soms maakte ik gebruik van een bor (Bed Op Recept: een korte vrijwillige opname, hr) en gebruikte toen drugs. Op een dag heb ik heel bewust geen drugs gebruikt. Ik liep langs het spoor richting België en twijfelde of ik voor een trein zou springen of niet. Toen moest ik even goed nadenken. Ik wist dat het niet goed was, maar al die pijn en al die dingen die gebeurd waren in mijn leven waren zo ingrijpend. De thuissituatie veranderde niet. Ik wist dat ik weer een keer thuis moest wonen en dan zou er weer narigheid kunnen komen. Toen ben ik voor een trein gesprongen, waardoor ik gedeeltelijk verlamd ben geraakt. Ik ben geopereerd en ben daarna weer opgenomen op een psychiatrische afdeling, waarna ik kon gaan revalideren.

..

Ik had vaak suïcidale gedachten. Die heb ik trouwens nog steeds als ik het moeilijk heb of down ben. Het is nooit helemaal weg. Voor het ongeluk wilde ik er niet meer zijn omdat ik het allemaal niet aankon. Ik wilde niet dood, maar van de narigheid af. Ik wilde dat de situatie thuis anders werd, ik wilde dat mijn moeder en zusjes en broers niet meer zouden lijden. Ik kan er sowieso niet tegen als mensen lijden en ik zie het vaak ook aan mensen als ze het moeilijk hebben. Dan geef ik ze soms een knipoog; misschien helpt dat.

..

Scheiding

De basis van mijn probleem lag thuis. Het contact tussen mijn ouders was niet goed. Er waren vaak ruzies tussen hen en mijn moeder vond het lastig om voor ons te kiezen. Mijn vader is een man die veel macht had in ons gezin. Wat hij zei, moest gebeuren, ook al waren wij het er niet mee eens. Om de lieve vrede koos mijn moeder vaak voor mijn vader, maar daarmee diende ze niet ons belang.

Toen mijn moeder uiteindelijk voor ons als kinderen koos, was dat super. We zien dat ze nu sterker in haar schoenen staat. Vroeger deed ze alleen wat mijn vader zei, maar nu komt ze meer voor zichzelf op.

Het heeft mij geholpen dat mijn ouders gescheiden zijn. Sindsdien is er thuis rust en veiligheid.

..

Vergeving

De laatste keer dat ik opgenomen was, was vanwege het overlijden van mijn opa die mij misbruikt heeft. Dat was een moeilijke tijd, maar de verpleegkundigen op de afdeling gaven mij goede tips om met de situatie om te gaan. Ik heb het best goed kunnen verwerken en denk niet veel meer aan hem. Er is een rechtszaak tegen hem geweest, die ik heb kunnen bijwonen. Later, toen ik wist dat hij niet lang meer zou leven, heb ik zelf het initiatief genomen om naar hem terug te gaan. Ik hoopte dat hij mij om vergeving zou vragen. Als hij zou sterven, zou hij niets meer tegen mij kunnen zeggen en ik zou er spijt van hebben als ik dan niet geweest zou zijn. Hij heeft twee weken voor zijn sterven om vergeving gevraagd. Ik heb toen gezegd dat ik er nog niet aan toe was, maar dat ik het fijn vond dat hij het vroeg en dat hij erover nadacht. Maar ik kon nog geen “ja” zeggen. Ik kon zo reageren door de goede begeleiding van de mensen van de afdeling waar ik toen opgenomen was. Ik heb veel met hen gepraat over alles wat er gebeurd was.

..

De ommekeer

Ik heb lange tijd medicijnen gebruikt om me rustig te blijven voelen. Eigenlijk verdrong ik met medicijnen de nare gevoelens door de thuissituatie. Toen het thuis beter ging, konden die medicijnen worden afgebouwd en was ik niet stoned meer. Ik kon helderder denken, waardoor ik dingen kon verwerken.

Mensen hielpen mij ook te relativeren. Iemand zei een keer: “Als het vandaag niet lukt, is er morgen weer een dag.” Ik probeer te leven bij de dag en niet te ver vooruit te kijken.

De mensen op de afdeling waar ik opgenomen was, hielpen mij om mijn gevoel van eigenwaarde terug te vinden. “Vivian, je kan nog sporten.” Of: “Je bent niet zo suïcidaal meer.” En: “Probeer het eens van een andere kant te bekijken.” Iemand zei een keer: “Het leven is een feestje, maar je moet zelf de slingers ophangen.” Je moet het zelf doen. Wel in de kracht van God en met hulp van anderen, maar je hebt je eigen verantwoordelijkheid. Het gaat niet vanzelf.

De verpleegkundigen en een psycholoog met wie ik gepraat heb tijdens die opname, leerden mij omgaan met alles wat er vroeger gebeurd is. Ik leerde dat het gebeurde achter me ligt en dat er nog heel veel dingen voor me liggen. De psycholoog liet me nadenken. Hij zei altijd dat ik eerst moest stoppen, dan denken, dan doen. “Stop, denk, doe!”

Tijdens die opname had ik de gelegenheid om, als dat nodig was, aan te geven dat ik een separeer nodig had (een afgesloten, prikkelarme ruimte op een psychiatrische afdeling, hr). Het ging op een gegeven moment wat beter. Ik was van heel ver gekomen; ik had zelfs mijn begrafenis al geregeld. Maar toen het beter ging, had ik ook nog veiligheid nodig. Ik kreeg meer energie, maar mijn stemming werd nog niet beter, waardoor ik niet voor mezelf instond. Als ik in de separeer zat, kon ik mezelf niets aandoen. Ik mocht het zelf aangeven als ik hierheen wilde. De verpleegkundigen vertrouwden erop dat ik er geen misbruik van maakte. Als zij mij vertrouwen geven, wil ik hun ook vertrouwen geven. We waren op elkaar ingespeeld. Als het niet goed met me gaat, kan ik ze nog steeds bellen of met een bor worden opgenomen.

..

Steun

Ook een paar tantes hebben me erg geholpen. Door hen stond ik er niet alleen voor. Even een hand op mijn schouder zegt heel veel. Ze lieten merken dat ze me wilden helpen, ze waren er voor me. “Wij gaan samen proberen om van jou weer de oude Vivian te maken.”

Ik kreeg veel kaarten, van familie en van mensen uit de kerkelijke gemeente. Op het moment zelf deed dat me niets. Bij de laatste opname kreeg ik weer veel kaarten uit de gemeente en toen ging ik ze voor het eerst allemaal bewust lezen. Toen deden ook die eerdere kaarten me heel goed.

Ik heb de mensen die me het meest geschreven hebben een kaartje teruggeschreven. Van een goede kennis ontving ik een brief. Hij had gehoord van mijn ongeluk en schreef dat hij had begrepen hoe ik me voelde, dat ik pijn had, dat hij dat gezien had. Hij schreef dat ik net als Mefiboseth was, verlamd, maar dat ik toch tot God mocht komen. Hij zei dat hij voor me zou bidden. Het deed me goed dat hij mij begreep. Hij zag mijn pijn toen ik niet lekker in mijn vel zat.

..

Pastoraat

Ik had gesprekken met een ouderling, onze dominee en de dominee van de instelling waar ik opgenomen was. Het hielp me dat ze zeiden dat God alles weet, dat Hij wist hoe ik me voelde, wat ik deed, wat ik dacht. En dat Hij me kon helpen en kon steunen. Dat troostte mij en dat was niet beangstigend. Ze lazen een stukje uit de Bijbel en baden met mij. In de kerk werd er wel voor me gebeden, maar het deed me vooral goed als iemand speciaal voor mij kwam en alleen met mij en over mijn situatie praatte. Dan had ik even aandacht voor mezelf en dat had ik nodig.

..

Adviezen

Mensen die in eenzelfde situatie zitten als ik wil ik graag wat meegeven vanuit mijn ervaringen. Het eerste is: probeer je de goede momenten te herinneren en de slechte momenten niet. Ook al is er iets negatiefs, probeer er iets positiefs uit te halen. Het klinkt heel simpel, maar het hielp mij wel. Ik kom van heel, heel diep, maar nu ben ik redelijk stabiel. Dat komt niet alleen door mijzelf, want God had hier de leiding in.

En wat ik ook wil zeggen: als je in nood zit of behoefte hebt aan zorg, ga dan naar de hulpverlener toe en zeg wat je op je hart hebt. Draai er niet omheen. Alleen dan kunnen ze je de juiste hulp bieden. Wees dus eerlijk.’

..

Ook moeder Evalien vertelt haar verhaal. Zij is heel direct bij de situatie betrokken en vertelt hoe zij het beleefd heeft.

..

Keuze maken tussen echtgenoot en kinderen

‘Tot het moment van de scheiding heb ik steeds gedacht dat het misschien nog goed zou komen tussen mijn man en mij. Maar de relatie tussen ons was niet gelijkwaardig en we hadden vaak strijd om de kinderen.

Ik heb een tijdje een verhouding gehad met een andere man. Daardoor had mijn eigen man het recht om te gaan scheiden, maar ik wilde steeds niet. Nu is de scheiding rond en ik heb me erbij neergelegd.

Gelukkig heb ik nu niet meer de strijd op twee fronten: de kinderen en mijn man. Als ik toegaf aan mijn man zeiden de kinderen: “Hallo, wij zijn er ook nog.” Gaf ik alle aandacht aan de kinderen, dan zei mijn man: “Hallo, ik ben er ook nog.” Die strijd is gelukkig voorbij. Ik ben verdrietig, maar ook gelukkiger geworden. Ik kan nu liefde aan de kinderen geven en krijg veel liefde terug. Ik ben er uiteindelijk sterker uitgekomen.

Vooral Vivian trok steeds aan mij toen ik nog bij mijn man was. “Mama, ik heb je nodig. Waarom kies je niet voor mij?” Maar mijn man legde zo’n druk op mij. Als ik niet zijn zin deed, zat hij me constant dwars. Ik deed wat mijn man wilde. Als ik maar geen ruzie had, vond ik het allang best. Ik durfde niet voor de kinderen te kiezen. Soms vroeg Vivian of ik wilde komen of iets voor haar wilde doen. Ze had gewoon mijn aandacht nodig, ook al vroeg ze dat vanwege borderline niet op zo’n handige manier. Mijn man zei dan: “Je moet niet op elk wissewasje van Vivian reageren.” Dus ik deed het dan niet.

Ze zakte steeds verder weg, omdat ik haar niet de aandacht gaf die ze nodig had. Hoewel Vivian de wanhoop nabij was en suïcidaal was, koos ik toch niet voor haar. Ik durfde het gewoon niet.

..

Ik kwam bij een maatschappelijk werker terecht. Daar kon ik mijn verhaal doen en er ging een wereld voor me open. Ik mocht er zijn en mijn verhaal deed ertoe. Als ik bij haar vandaan kwam, was ik van de kaart. Mijn man wilde weten wat ik had verteld, maar ik kon dat niet zeggen. Ik zei dan niets en daardoor werd de verstandhouding nog slechter. Ik ging iemand worden en dat mocht niet van hem.

Daar kwam nog bij dat Vivian op een gegeven moment nergens meer kon worden opgenomen. Niet in een instelling, niet bij kennissen. Er werd tegen mij gezegd: “Evalien, er is nu voor jou de taak weggelegd om Vivian in huis te nemen, jij blijft nog over.” Maar Vivian wilde niet met haar vader in één huis wonen. Toen is mijn man uit huis gegaan en niet meer teruggekomen. De scheiding is in werking gezet en ik heb echt voor de kinderen gekozen. Dat voelt toch wel heel goed.

..

Vivian vertelde dat ze zich door haar vader onderdrukt en vernederd voelde en niemand geloofde haar. Vivian had het amk (Algemeen Meldpunt Kindermishandeling, hr) ingeschakeld en toen is de kinderbescherming bij ons thuis gekomen. Ze legden me het vuur na aan de schenen en vroegen: “Mevrouw, wat moet er nu nog gebeuren voordat u voor uw kinderen gaat kiezen? Moet uw dochter zich nu echt van het leven beroven en kiest u dan voor de kinderen?” Toen dacht ik: nu moet ik oppassen, anders worden de kinderen uit huis geplaatst. Achteraf bleek dat dat plan al klaarlag. Mijn man zei: “Dat valt wel mee. Ze kunnen je kinderen niet zomaar uit huis plaatsen.” Maar dat kunnen ze wel. Ook al ben je vader en moeder, het gebeurt gewoon. Mijn man was ik psychisch al kwijt en ik was bang om mijn kinderen ook nog kwijt te raken. Toen heb ik gekozen voor de kinderen.

..

Een tijdje geleden ben ik naar een lotgenotengroep geweest voor mensen die een familielid hebben met autisme. Daar werd voor mij veel helder en duidelijk. Ik denk dat mijn man een vorm van autisme heeft. Hij wil zelf absoluut niet meewerken aan het stellen van een diagnose, maar voor mij vielen op die dag de puzzelstukjes op hun plaats. Mijn man is een keer meegegaan naar de maatschappelijk werkster. Ze zei dat hij over mijn grenzen ging en dat hij veel ruimte innam. Ze typeerde hem feilloos. Zijn gedrag zou niet veranderen volgens haar. Dat gesprek hielp mij om te kiezen voor de weg die ik insloeg, om zelf iemand te mogen zijn, maar niet meer met hem samen. Ik ben inmiddels milder tegenover hem geworden. Eerst dacht ik dat hij sommige dingen niet wilde, maar nu zie ik dat hij het echt niet heeft gekund.

..

Kinderen

Doordat we uit elkaar gingen, zat mijn man me niet meer dwars en daardoor kon ik beter voor de kinderen zorgen. Ik ben nog lang bang voor hem geweest, maar dat is nu niet meer zo. Het is gelijkwaardiger geworden. Mijn man en ik maakten afspraken met de advocaat waarin we het belang van de kinderen vooropstelden. We gingen toentertijd samen op ouderavond en spraken af waar ze de feestdagen doorbrachten en hoe vaak ze hun vader zagen. Het contact verbeterde.

Ik heb er veel voor teruggekregen, bijvoorbeeld de liefde van mijn kinderen, zoals ik al eerder zei. Ik merk dat ze me steunen.

..

De tijd dat Vivian depressief was, hebben de jongste kinderen als heel vervelend ervaren. Altijd moesten ze haar ontzien. Ze konden geen ruzie maken, want Vivian was al zo depressief. Als de jongere zusjes aan tafel ruzie maakten, begon Vivian te huilen en liep ze weg omdat ze er niet meer tegen kon. Ze konden zich niet uiten. Soms dachten ze dat het aan hen lag, maar Vivian heeft hun uitgelegd dat het probleem bij haar lag.

De jongere kinderen hadden het in die tijd ook moeilijk, maar bespraken het met hun vrienden. Toen het ongeluk gebeurde, verspreidde dat bericht zich snel. Ze kregen daardoor steun van vrienden. Ze hebben op school de mentoren zelf verteld over het ongeluk en de mentoren hebben het aan de klas verteld. In de klas is erover gepraat.

Vivians broer is heel nuchter. Hij woonde destijds niet thuis omdat hij erg onder de situatie leed. Hij zei: “Vivian, je moet niet weer zoiets doen hoor, ben je mal. Het leven gaat verder en je moet kijken naar wat je nog hebt.”

..

Steun

Wat mij vooral geholpen heeft, was het contact met Vivian zelf. We hebben elkaar veel dieper leren kennen door alles wat er gebeurd is. Ik kende haar wel als mijn kind, maar ze was een beetje vreemd voor mij. Ik kende haar niet door en door en zij kende mij ook niet goed. We hebben elkaar leren kennen door hoogtes en dieptes en dat gaf een band, er was weerklank.

Ook mijn familie en de kerkelijke gemeente hebben me erg gesteund. Toen het ongeluk gebeurde, kreeg Vivian heel veel post, maar ook ik kreeg meer dan dertig kaarten uit de gemeente. Soms van mensen die al uit de gemeente vertrokken waren en die ik al jaren niet meer had gezien. Ik heb die kaarten die speciaal voor ons gezin kwamen allemaal op de kast gezet. Ik voelde me toen gedragen door zo veel mensen.

Mijn broer, die zelf hulpverlener is, gaf mij adviezen hoe ik dingen moest doen. Als ik ergens mee zat, belde ik hem even. Als ik mij afvroeg of ik de verantwoordelijkheid over iets bij Vivian zelf kon laten of dat ik die moest overnemen, gaf hij mij advies.

..

Van mijn familie heb ik veel steun gehad. Ik heb veel van wat mij bezighield met mijn schoonmoeder en schoonzus kunnen bespreken. Mijn schoonmoeder steunde mij in de scheiding. Ik was voor haar als een dochter en wij hadden een klik.

Ook mijn schoonzus heeft me altijd gesteund; ze zag mijn pijn. Ze begreep de onvrede in mijn huwelijk. Ook al waren we gescheiden, ik mocht haar schoonzus blijven. Ze bleef van me houden. Ondanks alles wat er is gebeurd, is de liefdesband in onze familie in stand gebleven.

..

Vivian heeft steun gehad van twee mantelzorgsters uit de gemeente. Een van hen bood een keer aan om bij Vivian langs te gaan tijdens een opname. De klik was er meteen. Ze bleef Vivian trouw opzoeken en steunde haar altijd. Later kwam nog een andere vrouw in contact met Vivian. Zij heeft mij vanwege haar ervaring in de hulpverlening erg geholpen om met de borderline van Vivian om te gaan.

Soms wilde Vivian niet dat er tijdens de opname iemand op bezoek kwam. Ze zei dan dat ze niet meer wilde leven. Dan zei die vrouw: “Nou Vivian, dan nemen we nu afscheid van elkaar, want dan ontmoeten we elkaar niet meer.” Dan kon Vivian later niet zeggen dat ze haar was vergeten. Vivian nam immers het initiatief om het contact te verbreken.

Vivian wilde tijdens een opname ook geen contact meer met mij. Ik heb dat veertien dagen volgehouden en het toen met een mantelzorgster besproken. Zij zei: “Misschien kun je toch beter naar haar toe gaan. Ze wil wel geen contact, maar aan de andere kant schreeuwt ze om je aandacht.” Toen heb ik haar toch weer opgezocht. Vivian was heel blij dat ik weer kwam.

..

Stabiliteit

Na al die jaren is de situatie veel stabieler geworden. Ik weet nu wie ik ben en ik weet dat ik iemand mag zijn. Als gezin hebben we het nu goed met elkaar. Het is ontspannen, de druk is weg. We hoeven niet meer bang te zijn en de kinderen kunnen zich ontplooien.

Met Vivian gaat het een stuk beter. Ze heeft een tijdlang vooral achterom gekeken, naar wat er allemaal gebeurd is. Maar ze heeft geleerd om ook, met ups en downs, vooruit te kijken. Als het nu eens gebeurt dat ze weg is en niets van zich laat horen, dan gaat er bij mij een belletje rinkelen. Waar is ze? Ik denk dan niet meer dat ze zichzelf iets aan zal doen, maar wel dat ze niet lekker in haar vel zit en ik vraag me dan af waar ze is.

..

Advies

Mijn advies is: neem suïcidaliteit serieus. Er wordt vaak gezegd: “De mensen die zeggen dat ze het gaan doen, die doen het niet.” Maar dat is echt niet waar. Luister daarom naar de persoon, naar zijn verhaal en problemen. Zorg zo nodig voor een opname, al was dat in onze situatie soms heel erg lastig.

Toen Vivian het ongeluk met de trein kreeg, waren we erg geschrokken, maar door die eerdere pogingen heeft het ons niet verrast, omdat ze vaak suïcidale gedachten had en die uitsprak. Gelukkig leeft ze nog en daar ben ik God dankbaar voor.’