ISBN 978 90 239 2910 9

NUR 711

Vormgeving omslag en binnenwerk Studio Vrolijk

Foto omslag Getty Images / Sandy Nicholson

© 2012 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden

www.uitgeverijboekencentrum.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 2655 9

Voorwoord

Aardbeien, hagelslag of kaas smaken prima op een beschuitje. Toch is niets in staat om beschuit met muisjes te vervangen.

Beschuit zonder muisjes hebben we geschreven voor (christelijke) stellen die niet zomaar zwanger worden, maar dat wel heel graag zouden willen. Het duurt al maanden of jaren: een zwangerschap blijft uit. Het kan zijn dat de dokter jullie verteld heeft dat jullie kansen om zwanger te worden klein zijn. Misschien hebben jullie wel een miskraam gehad, of meerdere. De ongewenste kinderloosheid kan ook onverklaard zijn, waardoor je voor je gevoel met je rug tegen de muur staat. Wat de situatie ook is: je had waarschijnlijk nooit gedacht dat dit bij jullie zou gebeuren. Hoe langer het duurt, hoe meer uitdagingen er om de hoek komen kijken. We weten hoe dat is, want we hebben dat zelf ook meegemaakt.

Dit boek is ook voor ouders, vrienden, zussen en broers die meer willen begrijpen van die ‘emotionele achtbaan’ waar hun familie of vrienden in zitten. Soms weet je ook niet precies wat helpt en wat niet. Ernaast staan geeft een machteloos gevoel. We hebben een speciaal hoofdstuk geschreven voor deze meelezers, of eigenlijk meelevers.

Bij het schrijven van dit boek wilden we dicht bij de echte verhalen blijven. We zijn daarom bij elf christelijke stellen op bezoek geweest: echtparen van allerlei leeftijden en in verschillende fases – sommigen zaten nog midden in de medische mallemolen, anderen keken terug op hoe ze ‘het wachten’ hebben ervaren. We vinden het heel bijzonder dat zij – meestal man en vrouw samen – ons een inkijkje wilden geven in een intiem deel van hun leven. De verhalen zijn soms totaal verschillend, en laten zien dat iedereen anders met dit onvervulde verlangen omgaat. Andere onderwerpen die bovenkwamen bleken wel universeel, omdat iedereen ze herkende: de waaromvragen richting God, het gevoel dat je aan alle kanten ingehaald wordt, het verdriet dat ermee gepaard gaat en de machteloosheid van het ‘moeten loslaten’.

We kaarten in het boek verschillende onderwerpen aan. Soms voelde het wat gekunsteld om die onderwerpen af te bakenen. ‘Iets hebben aan geloof’, ‘je relatie leuk houden’ en ‘medische behandelingen’ zijn bijvoorbeeld drie van de elf hoofdstukken, maar in principe hebben die dingen natuurlijk allemaal invloed op elkaar.

Dit zijn de thema’s van het boek:

Hoe neem je de beslissing om te stoppen met het gebruik van anticonceptiemiddelen?

Hoe is het om het eerste jaar te moeten wachten, maand in, maand uit?

Naar de dokter gaan: wat doet dat met je, welke keuzes moet je maken?

De uitslag, en hoe ga je verder?

Hoe vertel je het nieuws aan familie en vrienden?

Verschil man/vrouw

Waar moet je allemaal mee dealen (machteloosheid, jaloezie, loslaten)?

Geloofsvragen

God blijven zoeken

Hoe houd je je relatie leuk?

Kinderloos in de kerk

Valkuilen en tips voor meelezers/meelevers

We sluiten het boek af met een hoofdstuk over de ervaringen van stellen die uiteindelijk een andere weg zijn ingeslagen, zoals adoptie of pleegzorg. We hebben elk hoofdstuk voorzien van vragen waar je zelf over na kunt denken, of die je met elkaar kunt bespreken – liefst op een avond of zondagmiddag met een goed glas wijn erbij. Ze zijn bedoeld om de genoemde onderwerpen bespreekbaar te maken of om alles voor jezelf meer een plek te kunnen geven. Ook kom je af en toe een intermezzo tegen, bedoeld om wat dieper op dingen in te gaan of om aan de slag te gaan met je gedachten. Achterin staat een verklarende woordenlijst, waarin we vooral medische termen beschrijven. Als er een sterretje [*] achter een woord staat, kun je de betekenis daar vinden.

Niet zwanger worden is vaak een stil verdriet. Je kunt je hartstikke eenzaam voelen, helemaal als iedereen om je heen druk is met bugaboo’s, foto’s van kinderen of een bezoek aan de verloskundige. Je bent niet de enige die hier doorheen gaat. Hopelijk geeft het opluchting dat bepaalde gevoelens of gedachten heel universeel zijn en dat vragen aan God gesteld kunnen worden. We hopen dat je het boek uiteindelijk met een bemoedigd gevoel dicht zult doen. We hopen dat je geloof dan is versterkt, dat je vaker met goede vrienden durft te praten over alles wat je meemaakt – al is het de honderdste keer – en dat je nog meer bent gaan houden van je man of vrouw!

Marije Vermaas en Martine van Blaaderen

Utrecht en Amsterdam, zomer 2012

P.S. Je vindt meer informatie over de thema’s uit dit boek op beschuitzondermuisjes.nl.

Even voorstellen

In dit boek kom je de ervaringen van elf stellen tegen. We stellen ze graag kort aan je voor. De meeste namen zijn gefingeerd.

Tim (35) en Monique (34)

Tim en Monique trouwden toen ze begin twintig waren. Ze wilden allebei al snel kinderen, maar na een jaar wachten waren ze nog niet zwanger. Na een onderzoek bij de huisarts bleek al gauw dat ze heel weinig kans hadden om op een natuurlijke manier zwanger te raken. Inmiddels zijn ze tien jaar en verschillende medische behandelingen verder. De grootste uitdaging voor hen was de vraag: ‘Is Jezus genoeg?’ Op dit moment houden ze zich bezig met een pleegzorgproject.

Stéfan (29) en Myrthe (27)

Myrthe wilde geen kinderen. Als jong meisje moest ze al voor haar broertjes en zusjes zorgen. Dus toen ze eenmaal getrouwd was, genoot ze van haar vrijheid. Totdat ze een foto van Stéfan als klein jongetje zag. Stéfan twijfelt op dit moment nog of hij het wel ziet zitten om vader te worden. Bij Myrthe is PCOS* geconstateerd, waardoor ze samen de keuze moeten maken: ‘Gaan we proberen zwanger te worden met behulp van een pilletje of niet?’

Mark (30) en Irene (28)

Irene en Mark probeerden anderhalf jaar lang zwanger te worden. Iedereen om hen heen kreeg kinderen – broers, zussen, vrienden – en bij hen duurde het maar. Een doktersonderzoek wees niets uit, maar tijdens het volgende bezoek was er verrassend goed nieuws...! Irene en Mark hebben nu een zoontje.

Bram (35) en Hanna (31)

Hanna en Bram wilden pas aan kinderen beginnen toen Hanna klaar was met haar opleiding. Na een jaar proberen, gingen ze naar de huisarts. Daar bleek dat het voor hen een wonder zou zijn als Hanna op een natuurlijke wijze zwanger zou worden. Ze besloten een medisch traject in te stappen, waar ze nu middenin zitten.

Klaas (63) en Ellen (61)

Klaas en Ellen gingen na een jaar proberen naar de dokter, waar de uitslag zo definitief bleek dat er weinig mogelijkheden waren. Na een intensief traject van bidden en advies inwinnen, kozen zij er dertig jaar geleden voor om drie kinderen te adopteren uit het buitenland.

Gerrit (29) en Nienke (28)

Nienke en Gerrit probeerden vier jaar lang zwanger te worden. Na geworsteld te hebben met allerlei geloofsvragen – zoals: ‘Mogen we wel ingrijpen?’ – stapten ze toch naar de gynaecoloog. Zeven IUI-behandelingen* leverden geen resultaat op, waardoor ze uiteindelijk de laatste optie, namelijk IVF*, probeerden. Bij de eerste poging was het meteen raak. Inmiddels hebben ze een dochter.

Louis (48) en Evi (44)

Louis wilde altijd al een gezin, Evi wilde liever een eigen zaak, waardoor ze hun wens uitstelden. Toen ze eind twintig was, werd bij Evi fybromyalgie* gediagnosticeerd. Op haar dertigste kreeg ze een burn-out. Kinderen waren toen helemaal geen optie. Toen ze halverwege de dertig was, wilde Evi er toch aan beginnen, maar toen bleef een zwangerschap uit. Voor haar veertigste kregen Louis en Evi alsnog van een zoon. Inmiddels hebben ze twee kinderen, een jongen en een meisje.

Laurens (32) en Sophie (28)

Sophie en Laurens willen graag een groot gezin, maar wachten nu al tweeënhalf jaar op hun eerste kindje. De uitslagen van het ziekenhuis waren zo positief dat behandelingen niet meer kans zullen geven op een zwangerschap dan wanneer ze gewoon blijven proberen. Het enige wat ze kunnen doen, is afwachten en hopen dat het toch een keer raak is.

Erik (32) en Suzanna (32)

Erik wilde graag kinderen. Suzanna ook, maar zij wilde nog even wachten. Allebei waren ze druk met hun werk. Toen ze eenmaal stopten met anticonceptiemiddelen duurde het wel erg lang. Ze lieten allerlei onderzoeken doen, maar zonder uitkomsten. Na ruim drie jaar raakte Suzanna onverwachts toch zwanger! Hun zoontje is nu twee jaar.

Bart (69) en Truus (67)

Bart vertelde Truus al voordat zij trouwden dat zij samen geen kinderen zouden kunnen krijgen. Dat was moeilijk. Na twee jaar huwelijk verlangden ze heel erg naar kinderen. Na veel gesprekken met adoptieouders adopteerden zij twee Nederlandse kinderen.

Elizabeth (55) en Gérard (51) (echte namen)

Elizabeth was eenenveertig toen ze Gérard ontmoette. Het idee van moeder worden had ze toen al opzijgezet. Toch ontstond, redelijk onverwacht, een kinderwens. De eerste poging om zwanger te worden, was raak. Blijdschap alom, totdat Elizabeth een miskraam kreeg. Er volgden nog drie miskramen, waarna ze samen besloten hun kinderwens los te laten.

Hoofdstuk 1

Jullie kinderwens

Op een dag ontmoet je hem of haar; tijdens een bruiloft, een vakantie, misschien wel via een datingsite, of je blijkt gewoon al jarenlang bij elkaar om de hoek te wonen. De vlinders fladderen en je wilt elkaar het liefst elke dag zien. Je hebt het in die fase ook wel eens over de toekomst. Wat zijn je dromen en ambities? Waar zou je over vijf jaar willen werken? En waar wil je wonen – in een bruisende, levendige stad, of een rustig, kindvriendelijk dorp? Je bespreekt misschien ook of je kinderen zou willen, en zo ja hoeveel.

Irene: ‘Mark en ik deden regelmatig het spelletje “heb je liever dit of dat?” Bijvoorbeeld: strand of bos? Nederland of buitenland? Boerderij of flat op de vijfde verdieping? Een keer stelde Mark mij de vraag: “Carrière of kinderen?” Ik bloosde en antwoordde: “Kinderen.” Hij was duidelijk blij met mijn antwoord.’

Kinderen krijgen en samen een gezin starten: je wilt het allebei, ooit. In het begin kun je daar mooi over dagdromen of grappen over maken. ‘Als ons kind maar niet dat ongeduld van jou erft.’ ‘Beter dan dat ’ie zo slordig wordt als jij.’ Op een familiefeestje zie je je partner met je neefjes en nichtjes spelen. Wat een goede vader of moeder zou die ander zijn! Op je trouwdag wordt er gezinspeeld op kinderen. Alle familie en vrienden horen tijdens de kerkdienst de zin: ‘Als de Heer jullie kinderen schenkt…’ Baby’s van jullie samen, een groot mysterie en een mooie droom voor later.

Irene: ‘Tijdens ons bruiloftsfeest werden grappen gemaakt over hoeveel kinderen we zouden krijgen, wanneer en welke namen ze zouden krijgen. We kregen zelfs een kinderstoel cadeau! Met als onderliggende gedachte: op naar de volgende fase in jullie leven!’

Hoe staan jullie erin?

Natuurlijk beslis je op een gegeven moment: later is nu. Let’s do it. En of je nu snel zwanger wordt of niet, het is altijd een keuze die je leven verandert. Ieder echtpaar komt op een of andere manier tot de keuze. Sommige stellen lopen precies gelijk op en weten allebei vanaf dag één dat ze kinderen willen.

Monique: ‘We trouwden toen ik tweeëntwintig was en Tim eenentwintig. We waren een heel gewoon stel: huisje, boompje, beestje. Al snel wilden we kinderen. In ons hart was daar veel ruimte voor. Toen we begonnen, hadden we zelfs de namen al bedacht. We vroegen ons af hoe het zou zijn en keken er echt naar uit.’

Lastiger is het als één van beide partners er nog niet aan toe is. Het stereotiepe beeld is natuurlijk dat de vrouw het dolgraag wil – denk aan de vele parodieën van rammelende eierstokken – terwijl de man er zich nog niet veel bij kan voorstellen. Sommige vrouwen zijn inderdaad al jong gefascineerd door het krijgen van kinderen. Eenmaal getrouwd houden ze stiekem een lijstje bij met babynamen, en in gedachten wordt de kinderkamer ingericht. Het kan ze niet snel genoeg gaan.

Sophie: ‘Als jong meisje leek het me al zoiets moois: een klein baby’tje dat groeit in je eigen buik. Ik zag het helemaal voor me, zo’n prachtige strandbalbuik. Ik dagdroomde er soms over. Als ik zwangere vrouwen zag, keek ik altijd goed. Het leek me een intens en diep geluk, de ultieme vrouwelijke ervaring.’

In dit soort gevallen heeft de man de troef in handen. Als hij er klaar voor is en het avontuur aandurft, is het moment daar. Andersom kan het natuurlijk ook. Mannen willen soms graag jong vader worden, terwijl hun vrouw het moment liever uitstelt vanwege haar persoonlijke ontwikkeling. Een verlof van vier maanden en daarna misschien wel noodgedwongen parttime werken of thuisblijven om voor je kind te zorgen: dat is een grote verandering, waar wat voor opgeofferd moet worden. En wil je dat wel?

Suzanna: ‘Erik wilde graag meteen kinderen, maar ik stond niet per se te springen om moeder te worden. Ik was nog jong, zevenentwintig jaar. Ik was druk met mijn carrière in de financiële sector en had genoeg andere dingen waar ik mee bezig was.’

Evi: ‘Ik was vijfentwintig toen we trouwden. Louis had altijd een droombeeld van een gezin met kinderen. Ik voelde meer voor het ondernemerschap. Louis moedigde me daarin aan. Hij wilde dat ik mijn dromen waar zou maken. Als een winkel nu meer voor me betekende dan kinderen, vond hij: begin daar dan mee. Hij legde geen druk op me.’

Hanna: ‘Over kinderen praatten we wel eens, maar dan meer in de geinsfeer. Toen we trouwden, was mijn verlangen naar een kind niet zo sterk. In het begin dachten we juist wel eens: wat een gedoe! We zagen dan al die krijsende, rondrennende kinderen bij vrienden of familie en dachten bij onszelf: nog even vrij zijn is best lekker. Ik wilde ook eerst mijn opleiding afronden: een traject van twee jaar. Om me heen werden mijn vriendinnen allemaal moeder. Ik maakte een rationele afweging. Als ik deze opleiding kan doen, wil ik niet zwanger worden, dat komt daarna wel. Het is voor mijn persoontje het beste om niet alles tegelijk te doen.’

Myrthe: ‘Stéfan wilde altijd jong vader worden, in ieder geval voor zijn dertigste. Ik riep juist vanaf het begin heel stellig dat ik geen kinderen wilde, vanwege mijn opvoeding. Maar twee jaar na ons trouwen zag ik voor het eerst foto’s van Stéfan als klein jongetje. Hij was het mooiste kindje op aarde! Maar toen ik serieus over kinderen begon, wilde Stéfan het ineens rustig aan doen en het nog een paar jaar uitstellen.’

Stéfan: ‘Ik ben een impulsief mens, ik stel grote beslissingen – zoals het krijgen van kinderen – liever uit. Ik houd niet zo van structuur en wil nergens aan vastzitten.’

Kinderen krijgen (waarschijnlijk) niet mogelijk

Sommige stellen weten al voor hun trouwen dat ze samen waarschijnlijk geen biologische kinderen zullen krijgen. Dat zet de keuze voor elkaar meteen op scherp.

Bart: ‘Voordat we trouwden, wist ik al dat ik geen kinderen kon verwekken. Als jongen was bij mij vastgesteld dat ik onvruchtbaar was. Het was medisch duidelijk dat op een natuurlijke manier kinderen krijgen uitgesloten was. Ik besprak dat met Truus. Ik vertelde dat we samen kinderloos zouden blijven, als ze met mij zou trouwen. Dat gesprek was best moeilijk.’

Truus: ‘Het was heftig dat Bart en ik nooit samen kinderen zouden kunnen krijgen. En toch heb ik nooit gedacht om daarom maar niet met hem te trouwen. Ook al waren we pas in onze verkeringstijd, we wisten zeker dat we voor elkaar bestemd waren.’

Ook een erfelijke aandoening, chronische ziekte of manische depressiviteit kunnen je doen twijfelen of je wel aan kinderen wilt beginnen. Met het advies van de arts of je omgeving in je achterhoofd staan jullie voor de keuze om wel of niet voor een zwangerschap te gaan.

Als je elkaar op latere leeftijd ontmoet, zoals Elizabeth en Gérard, is het ook niet meteen vanzelfsprekend dat je samen een kindje zult krijgen.

Elizabeth: ‘Ik had mijn kinderwens toen al opzijgezet. Het was niet makkelijk, maar ik had er vrede mee gesloten. Toen ik op mijn eenenveertigste Gérard tegenkwam en een jaar later met hem trouwde, vroeg ik me af: wil ik nog wel een gezin, want dat gaat mijn hele leven op z’n kop zetten! Maar ik dacht al snel: als we het niet proberen, heb ik over tien jaar misschien wel spijt.’

Gérard: ‘Ik vond meteen al dat ze heel goed bij me paste en ik had het gevoel dat het klopte. Ik had ook de overtuiging dat we bij elkaar zijn gebracht door God. De vraag of we kinderen zouden krijgen, speelde voor mij toen helemaal geen rol. Ik wilde gewoon voor de vrouw kiezen die bij me past. Maar toen ik mijn buren vertelde over Elizabeth, vroegen ze meteen naar haar leeftijd. Ik was zevendertig en zij was eenenveertig. Hun eerste reactie was: “O, dat wordt dus geen kinderen meer!” Dat vond ik zo’n rare reactie! Haar leeftijd is voor mij nooit een overweging geweest. Ik hield van Elizabeth.’

De liefde voor de ander en het verlangen naar een toekomst samen woog bij deze stellen zwaarder dan het verlangen om samen ouders te worden van biologische kinderen. Elizabeth werd tegen de verwachtingen in meteen zwanger, maar het kindje bleek niet levensvatbaar. Truus en Bart besloten samen kinderen te adopteren.

Ben je er klaar voor?

Myrthe: ‘We willen kinderen, maar het blijft eng. Je bent mentaal, financieel en wat carrière betreft nooit helemaal klaar met de voorbereiding om kinderen te krijgen. Het is een groot, onbekend iets.’

Stéfan: ‘Als ik erover nadenk hoe het is om vader te zijn, voel ik vooral de enorme verantwoordelijkheid. Je moet een voorbeeld voor je kinderen zijn. Ben ik al zover?’

Het ultieme moment om aan kinderen te beginnen, bestaat niet. De belangrijkste voorwaarde is dat je er allebei voor wilt gaan, dat je samen voluit ‘ja’ kunt zeggen. Het is een risico dat je met z’n tweeën neemt. Stel, je stond er niet allebei 100 procent achter en je krijgt een miskraam of een kindje met een handicap. Dan kan het altijd een verwijt blijven richting de ander: ‘Jij wilde het toch zo graag? Dan is het nu ook jouw probleem.’ Of jullie krijgen een huilbaby en één van jullie twee voelt zich schuldig: ‘Ik was er nog niet aan toe, daardoor huilt ons kind vast zo veel. Het ligt aan mij.’ Of één van jullie zegt na de zoveelste gebroken nacht: ‘Ik kan niet meer, waar zijn we in vredesnaam aan begonnen?’ En de ander zegt dan: ‘Jij wilde voor 100 procent, ik maar voor 80 procent. Leer dan je les maar.’ Samen een eenheid vormen, er allebei voor kiezen, is juist aan het begin belangrijker dan ooit.

Nienke: ‘Ik wilde altijd graag voor mijn dertigste klaar zijn, met drie of vier kinderen. Gerrit had ook wel een kinderwens, maar hij kon zich er wat minder bij voorstellen. Het leek hem wel leuk, maar hij had iets meer tijd nodig om aan het idee te wennen. Toen we een jaar getrouwd waren, heb ik concreet gezegd dat ik wel kinderen wilde. We hadden het er vaak over. Na anderhalf jaar waren we er allebei klaar voor.’

Hoe nemen Nederlandse stellen de beslissing?

Een wetenschappelijke studie uit Nederland toont aan dat stellen het besluit om voor een eerste kind te gaan meestal niet grondig bespreken. Best opmerkelijk, omdat de beslissing grote impact heeft op de rest van je leven. In het onderzoek staat: ‘Er was meestal geen sprake van langdurig nadenken, uitgebreide gesprekken of langetermijnplanning. Dit was niet alleen vaak het geval bij de paren die hun eerste kind jong kregen, maar – tegen onze verwachting in – ook bij de paren die hun kind relatief laat kregen (…). Onze interviews laten ook zien dat individuele twijfels en conflicterende kinderwensen onder partners niet noodzakelijk tot discussie tussen partners leiden; een alternatief patroon is dat de ene partner in stilte wacht tot de andere partner zich over zijn of haar twijfels heeft heen gezet.’

Uit: A.J. Rijken, Happy families, high fertility?, pag. 141

De gezamenlijke beslissing om ervoor te gaan kan je relatie een nieuwe impuls geven. Je maakt samen toekomstplannen en droomt erover hoe het is om een gezin te hebben. Hoe zouden jullie kinderen opvoeden? Wat lijkt jullie helemaal niks? Misschien tref je ook al de nodige voorbereidingen, zoals de aankoop van een groter huis. Veel stellen ervaren die beginperiode als romantisch. Het is jullie geheime beslissing.

De eerste maanden wachten

Het is zover, de anticonceptiemiddelen gaan de deur uit en een pot foliumzuur komt ervoor in de plaats. Samen proost je met een laatste glas wijn – voor de vrouw dan – op jullie toekomstige baby. Jullie zijn helemaal klaar voor die twee blauwe streepjes op de zwangerschapstest. Je probeert plannen te maken, maar houdt er voortdurend rekening mee dat je dan misschien wel zwanger kunt zijn. Je wacht bijvoorbeeld met solliciteren naar een andere baan, of met het plannen van de zomervakantie.

Hanna: ‘Als ik vooruit plan, bijvoorbeeld de zomervakantie, schiet er wel eens door mijn hoofd: o ja, het kan zo zijn dat ik dan zwanger ben.’

Als je er vlak voor staat, weet je natuurlijk niet hoe het bij jullie zal lopen. De opmerking ‘het was in één keer raak bij ons’ hoor je geregeld. Natuurlijk kun je na één keer vrijen zwanger worden, maar dat is eerder uitzondering dan regel. Meestal duurt het langer: drie maanden, zes maanden, maar ook twaalf maanden, of soms zelfs jaren. Die verhalen hoor je alleen veel minder vaak op verjaardagen. Het goede nieuws is dat de meeste vrouwen, zo’n 60 procent, in het eerste half jaar zwanger worden. En zo’n 80 procent verwacht binnen één jaar een kindje. Maar het is de realiteit dat je ook bij die andere 20 procent kunt horen. Ook al ga je daar niet van uit.

Hanna: ‘In januari was ik klaar met mijn opleiding. Het perfecte moment om aan een gezin te beginnen, dachten wij. Ik stopte met de pil. Aan de ene kant wist ik dat het even kon duren, maar aan de andere kant voelde ik wel de spanning elke maand. Na ongeveer drie maanden was ik ruim een week overtijd. Zou ik zwanger zijn? Het kwam heel dichtbij. Toen ik toch ongesteld werd, was de teleurstelling enorm. Vanaf dat moment begon ik me zorgen te maken. Ik werd zenuwachtiger: wat als het niet gaat lukken? Ik praatte erover met een paar vriendinnen en met mijn moeder. Toch had ik hoop en ik dacht bij mezelf: er zijn er honderden die zwanger worden, waarom ik niet? En je hoort van meer mensen dat het langer kan duren.’

Nienke: ‘Ik verwachtte dat ik meteen zwanger zou zijn. Ik had niemand in mijn omgeving van wie ik had gehoord dat het langer duurde. Bij onze beide ouders was het makkelijk gegaan; ik had geen aanleiding om te denken dat het niet gauw zou gaan. Ook had ik een heel regelmatige cyclus. In die tijd werkte ik tijdelijk in een kinderdagverblijf en was de hele dag omringd door baby’s en kinderen. Mijn collega was zwanger. Ik vroeg die eerste maand een paar keer aan haar: “Ik voel dit, zou ik zwanger zijn?” Ook de datum had ik al uitgerekend.’

Irene: ‘We hadden het naïeve idee dat we zodra we besloten dat we eraan toe waren, meteen zwanger zouden worden. Zo was het ook bij onze beide zussen gegaan. En bij vriendinnen om me heen. We hadden er eigenlijk nooit echt over nagedacht dat het ook wel eens lang kon gaan duren. In mijn hoofd rekende ik precies uit wanneer het kindje geboren zou worden, als we direct zwanger zouden worden. Dus toen ik de eerste maand dat we geen bescherming gebruikten, toch ongesteld werd, waren we allebei erg teleurgesteld. Dit hadden we niet bedacht.’

Sophie: ‘Na de eerste keer onbeschermd vrijen moest ik huilen. Ik voelde hoe een zwangerschap ons leven zou veranderen. In de twee weken die volgden, waande ik mezelf zwanger, terwijl ik in de trein door een besneeuwd landschap zoefde. Elk steekje in mijn buik leek me een innesteling van ons kindje. Ik keek naar de sneeuwvlokjes die langzaam naar beneden dwarrelden, en dacht na over de babykamer en babynamen. Op mijn telefoon bekeek ik websites over de eerste zwangerschapstekenen bij drie en vier weken. Het waren twee romantische weken, waarin ik me telkens een beetje met z’n tweeën voelde. Ik merkte dat ik soms duizelig was, of extra warme wangen had. Ik telde alle dagen af: vijfentwintig, zesentwintig, zeventwintig. De uitgerekende datum lag ergens eind september, had ik online berekend. Dat leek me wel een goede tijd om te bevallen. Ik zag mezelf al zitten in de winter met zo’n kleintje in mijn armen. Mijn moeder en schoonmoeder waren ook meteen zwanger, dus ik was er helemaal klaar voor. En toen werd ik gewoon ongesteld.’

Niet iedereen gaat ervan uit dat het meteen raak is. Sommige stellen blijven er in het begin ontspannen onder. Zeker als je in je omgeving vaker hebt meegemaakt dat het even kan duren, hoeft een jaar wachten je niet altijd van je stuk te brengen.

Suzanna: ‘De eerste twee jaar gebeurde er niets. Om me heen werden veel mensen zwanger. Maar ik bleef er relaxed onder en dacht: we zijn nog jong, ik maak me geen zorgen.’

Bram: ‘Mijn ouders hebben drie jaar gewacht op de eerste, dus ik was vol vertrouwen, ook toen het wat langer duurde.’

Als het langer dan een half jaar duurt, zijn vooral mannen meestal niet meteen ongerust. Logisch, want volgens de statistieken is er helemaal geen reden voor paniek.

Mark: ‘Ik heb mij eens laten vertellen dat in bijbelse tijden de kapperbes bekend stond als een vrucht die de vruchtbaarheid van het mannelijk zaad bevorderde. In Prediker 12 staat namelijk dat, als een mens ouder wordt, zelfs de kapperbes niet meer helpt. Ik geloof er niet zo in. Maar toen het niet meteen lukte, reageerde ik laconiek: “Laten we nog maar wat extra kappertjes eten dan!”’

De statistieken

Als een vrouw en een man gemiddeld drie keer in de week gemeenschap hebben, dan is na een half jaar 60 tot 80 procent van de vrouwen zwanger. Na een jaar is dat 80 procent geworden en binnen twee jaar 90 procent. Wie na een jaar niet zwanger is geworden, wordt ‘ongewild kinderloos’ genoemd.

Uit: NHG-richtlijn 2012

Geen tweede of derde kind

‘Je hebt toch al een kind? Wees blij!’

Maak je geen zorgen, de eerste is toch ook gelukt? Die tweede komt vanzelf.’

Als je samen hoopt op een groot gezin, is het pittig als een tweede of derde zwangerschap lang op zich laat wachten. Je bent dankbaar met je kindje(s), natuurlijk! Maar je wilt heel graag dat hij of zij nog een broertje of zusje krijgt. Het wachten is frustrerend, doordat het de vorige keer wel ‘gewoon’ lukte. Je weet dat het mogelijk is, dat jullie lichamen werken. Waarom duurt het dan nu al één, twee of drie jaar? Jullie kinderwens kan druk op je relatie leggen, want waarschijnlijk ga je er allebei verschillend mee om. Misschien ga je ook van start met medische behandelingen. En om je heen word je ‘ingehaald’ door anderen, die wel een tweede, derde of vierde krijgen.

Grip zoeken

Sophie: ‘In het eerste jaar keek ik af en toe vooruit en dan dacht ik: kom op, als die en die trouwen, heb ik vast een klein buikje. Of, als het familieweekend is, is het eindelijk zo ver. Als die dagen waren aangebroken, was ik zó verdrietig. Want in plaats van zwanger was ik dan gewoon weer ongesteld geworden.’

Heel wat vrouwen – meer dan mannen – willen die eerste tijd hun ervaringen delen. Dat kan je in een lastig parket brengen, want in je familie- of vriendenkring wil je het misschien nog even geheimhouden. Sommige vrouwen bezoeken daarom internetfora die gaan over de zwangerschapswens. Je bent daar helemaal anoniem. Je komt erachter dat je niet de enige bent en dat het niet gek is dat je er ondersteboven van bent. Op een forum leef je met elkaar mee: iedereen maakt elke maand zo’n beetje dezelfde achtbaanrit mee en daardoor voelt het iets minder eenzaam. Hoewel je er steun aan kunt hebben, moet je er ook mee uitkijken. Het forum kan je helemaal in beslag nemen en de verhalen van anderen kunnen je valse hoop geven of juist angst inboezemen. En voor je het weet, is de zwangerschap het enige waar je de hele dag door aan denkt.

Elizabeth: ‘Ik ging online op zoek naar lotgenoten en vond de website Hannah’s prayer. Ik was er heel druk mee. Op het forum kreeg ik geweldige support, maar het werd ook een beetje een obsessie voor me. Op de website moedigde iedereen elkaar aan om vooral niet over je heen te laten lopen en zelf de controle over je lichaam te nemen. Iets positiefs wat hieruit voortkwam, is dat ik toen naar een academisch ziekenhuis ben gegaan voor een behandeling. Maar achteraf voedde het forum vooral mijn angst voor wat er allemaal mis kon zijn met me.’

Sommige vrouwen zuigen alle kennis die ze kunnen vinden over ‘zwanger worden’ in zich op. Je wilt grip op de situatie krijgen en gaat daarom uren online op zoek naar informatie, in een poging om het lange(re) wachten te verklaren.

Nienke: ‘Ik zocht naar informatie, vooral op internet. Aan de hand van tips die ik daar las, ging Gerrit minder bier drinken en hadden we precies om de twee dagen seks. Ik zat eigenlijk altijd in spanning. Ik zocht telkens weer op internet wat de eerste symptomen zijn van een zwangerschap en vergeleek die dan met wat ik voelde in mijn lijf.’

Evi: ‘Je probeert het te snappen; waarom duurt het zo lang? Ik was er eigenlijk elke dag wel mee bezig. Je wilt er vat op krijgen. Ik temperatuurde elke ochtend. Ik vroeg me geregeld af: moeten we nu al naar de gynaecoloog of niet?’

Sophie: ‘Ik zocht ook op Engelse sites – daar zijn er veel meer van – om er maar achter te komen wat de beste, meest actuele tips zijn op het vlak van vruchtbaarheid. Ik vulde testjes in, bezocht fora en las brochures van academische ziekenhuizen. Op een gegeven moment was ik zo’n beetje expert in vruchtbaarheid, maar ik schoot er niets mee op.’

Waar je dat eerste jaar naar op zoek bent, is grip op de zaak. Je wilt weten wat er aan de hand is. Eigenlijk zoek je (online) naar een garantie. Wetenschappelijke woorden die je verzekeren: ‘Het komt goed bij jullie.’ Was er maar een calculator waar een antwoord uit rolt: ‘Beste mevrouw en meneer, voor jullie duurt het nog tien maanden, tien dagen en acht uur.’ Maar die calculator bestaat niet.

Vragen

Hoe ontstond bij jullie de kinderwens?

Hoe hebben jullie de keuze gemaakt om voor kinderen te gaan?

Wat was je reactie toen je niet meteen zwanger werd?

Hoe heb je geprobeerd grip te krijgen op het proces om zwanger te worden?

Als je een forum hebt bezocht, wat heeft dat je opgeleverd?

Zo vruchtbaar mogelijk

Voordat je naar de dokter gaat, kun je al een paar dingen doen om je vruchtbaarheid in optima forma te krijgen. Het algemene advies is eenvoudig: leef gezond en zorg dat je op het juiste moment seks hebt.

Lekker gezond

Gezond leven, dat is vooral je gezonde verstand gebruiken. Roken, alcohol en cafeïne zouden de vruchtbaarheid afremmen, maar onderzoeken spreken elkaar tegen. Je kunt het maar beter terugbrengen naar een minimum: dat geldt voor allebei. Wat helpt is genoeg slapen, genoeg ontspannen en genoeg bewegen (maar weer niet té veel), zodat je op gewicht bent: niet te zwaar maar ook zeker niet te licht. Eet verse groenten en vers fruit en drink minstens een liter water op een dag. Probeer te minderen met geraffineerde suiker en bewerkt zout. Van vitamine E en C, selenium en zink is bekend dat ze zaad verbeteren. Calcium en foliumzuur hebben een gunstige invloed op de vrouwelijke hormonen. Het is een goed streven om allebei qua gewicht binnen je BMI-range* te blijven.

Weten wanneer de eisprong is

Op het juiste moment seks hebben is nogal een open deur. Maar toch is het niet altijd even duidelijk wat het perfecte moment is. Na de eisprong (ovulatie) is een vrouw twaalf tot vierentwintig uur vruchtbaar. Het zaad van een man overleeft twee tot vijf dagen in de baarmoeder. Is de cyclus regelmatig, dan weet de vrouw ook wanneer haar eisprong is. Je hebt een goede indicatie van je eisprong als je veertien dagen terugtelt vanaf de eerste dag dat je ongesteld werd: rondom die dag was je eisprong. Als de vrouw een onregelmatige cyclus heeft, is het ingewikkelder. Soms is de cyclus zesentwintig dagen, dan weer vijfendertig. Zij kan proberen haar eisprong in kaart te brengen door drie maanden lang elke ochtend, voordat zij opstaat en het liefst telkens op hetzelfde tijdstip, haar basale temperatuur te meten en in te vullen op een temperatuurkaart. Terugkijkend kun je op deze kaart aflezen of je een eisprong hebt gehad. Vlak na de eisprong stijgt de temperatuur namelijk met 0,3 tot 0,5 graden – en blijft hoog tot de menstruatie inzet.

Voor de vrouw nog een baat-het-niet-dan-schaadt-het-niet-tip: blijf tien minuten na de seks liggen, zodat je de zaadcellen extra gelegenheid geeft door te ‘zwemmen’. En voor de man: keep it cool, draag geen strakke boxershorts of broeken en houd je laptop of iPad nooit op schoot. Als de temperatuur te ver oploopt, kan dit de zaadcellen beschadigen.

Op beschuitzondermuisjes.nl vind je verwijzingen naar apps en artikelen over vruchtbaarheid.