..

Pleidooi voor Postmoderne devotie

..

Navolging vanuit vrijheid en gemeenschap

..

..

Mink de Vries

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

www.uitgeverijboekencentrum.nl

..

Vormgeving omslag en binnenwerk: Million Dollar Design

..

ISBN 978 90 239 2930 7

NUR 700, 740

..

© 2013 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

..

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwoord

Een boekje in een hoekje in de stad

Een pleidooi voor Postmoderne devotie komt niet zomaar uit de lucht vallen. Al een tijdje hing het in de lucht en was het te zien voor wie goed keek. Wat begon met een evenement voor jongeren en de zeven werken van barmhartigheid is uitgelopen op een beweging van eigentijds geloven. De wortels ervan zijn echter veel ouder en dat roept bij veel mensen vragen op. Waarom wisten wij hier zo weinig van af en waarom komt dit nu opeens op? De vraag waarom wij tot nu toe in Nederland zo weinig gedaan hebben met de Moderne devotie, met onze eigen geschiedenis, laat ik graag onbeantwoord. Er zijn vast mensen die daar een heel goed antwoord op weten.

..

Ik ben nu in ieder geval blij en dankbaar dat de Postmoderne devotie leeft als nooit tevoren. Dankbaar dat de burgemeesters van Zwolle en Deventer de waarde van de Moderne devotie hebben onderkend door een verdrag te ondertekenen waarin ze beloven de herleving van de Moderne devotie in heden en toekomst op alle gebieden in de samenleving te ondersteunen.

..

De Postmoderne devotie is een beweging van overgave. Dat wil zeggen dat niet alles in structuren, organisaties, besturen en wat al niet meer wordt vastgelegd. Het is een beweging van de Geest, een beweging vol verrassingen. Daarom is dit boek ook geen absoluut pleidooi, maar een pleidooi vol ruimte, vrijheid en gemeenschap. We mogen immers dromen dromen en visioenen zien. De verrassing is dat ze uiteindelijk nog uitkomen ook.

Inleiding

Pleidooi voor Postmoderne devotie

Een pamflet met een pleidooi voor Postmoderne devotie. Wie had een aantal jaren geleden gedacht dat de Moderne devotie zo’n geweldige opleving zou beleven? Ikzelf in ieder geval niet.

..

In dit pamflet staat een twaalftal waarden centraal. Waarden die elkaar aanvullen en aanscherpen. Waarden die niet zonder elkaar kunnen en die de Moderne devotie kenmerkten. Dit was een hervormingsbeweging binnen de Rooms-Katholieke Kerk, de enige kerk toentertijd in Nederland en in een groot deel van Europa. De moderne devoten wilden graag dat de kerk weer zou terugkeren naar de basis van geloof. Een geloof van eenvoud, soberheid, trouw, gemeenschap, toewijding en navolging van Christus, met oog voor de samenleving en de kwetsbaren in die samenleving. De moderne devoten gingen daarbij terug naar de eerste christengemeenschap en het leven van Christus. De waarden die zij voorstonden, komen dus voort uit de eerste christengemeenschap. Het leven vanuit de Geest speelde bij de eerste christenen een grote rol. Hetzelfde geldt voor de moderne devoten. Hun beweging wordt daarom ook wel een beweging van de Geest genoemd.

..

Moderne devotie betekent eigentijdse spiritualiteit, een eigentijdse manier van geloof en innige toewijding. Deze manier van geloven was niet nieuw, omdat deze was geënt op de eerste christenen. Hetzelfde geldt voor de Postmoderne devotie. Ze wil graag bij de tijd zijn, hedendaags, en streeft een hernieuwd geloof, een hernieuwde spiritualiteit vanuit een innige toewijding en inzet na. Net zoals de Moderne devotie niet met iets nieuws is gekomen, komt de Postmoderne devotie ook niet met iets nieuws. De beweging komt voort uit een diep verlangen naar de basis van geloof, naar een echte navolging van Christus in deze tijd.

..

Devotie kent twee kanten. Er is een innerlijke houding, waarbij de waarden door overgave en toewijding diep vanbinnen verankerd liggen (verinnerlijking), en ze kent een uiterlijke houding van handelen, gebed, rituelen en gemeenschappen. Zelf heb ik ontdekt dat die twee kanten in mijzelf eveneens aanwezig zijn. Er is een diep verlangen in mij naar stilte en eenzaamheid; tegelijk is er een groot verlangen naar aanwezigheid in de samenleving en in de gemeenschap. Je kunt wel zeggen dat Thomas a Kempis en Geert Grote in mij verbonden zijn. Ik kan niet zonder deze twee, net zoals Zwolle niet zonder Deventer kan en Deventer niet zonder Zwolle. Het enige wat ons blijft scheiden is het voetbal! Vanuit die twee kanten van stilte en lawaai, van inkeer en de oproep op de markt, vanuit afzondering en ontmoeting heb ik dit pleidooi geschreven. Beide kanten zijn terug te vinden in de twaalf waarden en kunnen ook in dit pleidooi niet zonder elkaar. Ze zijn losse puzzelstukjes die in elkaar passen en samen één geheel van navolging vanuit vrijheid en gemeenschap vormen. Ze zijn universele waarden, die we als geschenk mogen ontvangen.

..

Dit pleidooi is bedoeld als een basis voor postmoderne devoten. Een pleidooi als een wegwijzer en niet als een dogmatiek of verzameling regels. De Geest laat zich immers niet vangen, maar verrast ons juist iedere dag opnieuw.

.

Hoofdstuk 1 Delen in gemeenschap

Het is niet zomaar dat dit boek over de Postmoderne devotie begint met een hoofdstuk over gemeenschap en delen. De lekenbroeders en lekenzusters van de Moderne devotie-beweging werden immers broeders en zusters van het gemene (gemeenschappelijke) leven genoemd. Zij wisten zich geïnspireerd door de eerste christengemeenschap, die het bezit deelde, met elkaar at en in gebed ging, zorg droeg voor de kwetsbaren in de samenleving en samen het geloof vierde. In alles stond de gemeenschap en het geloof bovenaan.

..

Het is bijzonder om veel van die aspecten terug te zien in de binnensteden van Deventer en Zwolle. De plaatsen waar samen werd gebeden, gegeten, gezorgd voor zieken, armen, doden en vreemdelingen zijn allemaal terug te vinden en staan na zeshonderd jaar nog fier overeind. Wat houdt in onze tijd delen in gemeenschap in en waar vinden we dat terug?

..

Ik werd onlangs geraakt door wat Chris Martin, de zanger van Coldplay, in een interview in alle kwetsbaarheid vertelde. Hij had het over gemeenschapszin en delen. Tijdens de laatste Mylo Xyloto World Tour deelden ze aan alle concertgangers armbandjes uit met een bepaalde kleur, die in het donker licht geven. Nog meer dan eerst maakte samenzang onderdeel uit van het concert. Martin zei daarover dat zij als band het verlangen en doel hebben dat iedereen meedoet en dat niet slechts een klein groepje voor het podium meezingt. Dat kan alleen wanneer de band zelf een gemeenschap is. Dat betekent dat ruzies en conflicten over uren, geld, verslavingen en andere zaken uitgepraat zijn. Alleen op die manier ontstaat er chemie tussen de band en het publiek en ontstaat er iets extra’s. Vanwege alle lichtjes en het samen zingen maakte iedereen deel uit van het geheel. Iedereen onderging het; men ervoer een soort mystieke samensmelting. Zoiets is niet in geld uit te drukken. Martin noemt dat gemeenschapszin. Er kan geen sprake van zijn dat de bandleden zich niet kunnen of willen geven en delen. Dat gebeurt in een proces naar de ware vrijheid, door te leven los van oordelen van buitenaf en te kiezen vanuit je zijn.

..

Het verhaal van Chris Martin is te vergelijken met een kerkgemeenschap. Een kerkgemeenschap kan als een band op het podium spelen zonder echt contact te leggen met het publiek, de samenleving. Er is geen gemeenschap tussen kerk en samenleving, hooguit staat een groepje mensen voor het podium te luisteren en mee te doen. Helaas gebeurt dit nog veel te vaak. De kerkgemeenschappen zijn naar binnen gericht en spelen voor eigen publiek. Door gemeenschapszin ontstaat warmte, nabijheid en word je geraakt. Dat is aantrekkelijk voor de mensen die buiten staan; zij horen er immers ook bij en worden erbij betrokken wanneer ze de stap naar de gemeenschap gemaakt hebben. De postmoderne devoten laten zich net als de moderne devoten inspireren door de eerste christengemeenschap: een community met een ontvankelijkheid voor de Geest. Alleen die ontvankelijkheid geeft ruimte voor een geloofsgemeenschap, voor een liefdesgemeenschap. Dat is meer dan een kerkgemeenschap.

Delen in gemeenschap betekent delen in liefde voor God, de naaste en jezelf. Het raakt daarmee het grootste gebod, de liefde tot God, de naaste en jezelf. Liefde is het hart van de gemeenschap. Wanneer een kerkgemeenschap uitgroeit tot een geloofs- en liefdesgemeenschap, ontstaat er ruimte en vrijheid. Een liefdesgemeenschap heeft een sterke aantrekkingskracht op de samenleving; tegelijk heeft de samenleving een sterke aantrekkingskracht op de liefdesgemeenschap.

..

In deze tijd van crisis en kilte merk je dat mensen weer meer behoefte krijgen aan communities. Iedereen wil graag ergens bij horen. De sociale media kunnen die leegte niet vullen, hoeveel mensen het daar ook zoeken. Die zoektocht op de sociale media laat wel een ontwikkeling zien. Veel mensen verlangen naar het delen in gemeenschap. Facebook is een concreet voorbeeld hiervan. Toch is deze meer oppervlakkige vorm niet te vergelijken met een echte gemeenschap. Dat mensen zoeken naar echte verbondenheid en betrokkenheid zie je bij de acties voor goede doelen. De actie van 3 FM Serious Request voor het Rode Kruis is daar een mooi voorbeeld van. Mensen worden nog steeds geraakt door het verhaal, goede voorbeelden, eigen betrokkenheid en gemeenschapszin. Het wordt dan het verhaal van iedereen. Je kunt misschien wel concluderen dat hoe killer en kouder de samenleving is, des te sterker het verlangen naar een warme gemeenschap wordt. Juist in tijden van crisis ontstaat er veel creativiteit, omdat de middelen beperkt zijn en er toch wat moet gebeuren. Mensen gaan weer naast elkaar staan in plaats van tegenover elkaar. Ze hebben elkaar immers nodig en op allerlei gebieden zie je weer nieuwe verbindingen ontstaan.

..

Gemeenschapskringen, het hart van de stad

De Zwolse gemeenschapskringen zijn geïnspireerd op het leven van de broeders en zusters van het gemeenschappelijke leven. De broeders leefden in broederhuizen en de zusters in zusterhuizen. Hun omgeving bepaalde min of meer wat zij voor de gemeenschap deden. Stond het huis in de stad, dan hielden de broeders zich vooral bezig met onderwijs, sociale en geestelijke vorming en het kopiëren van geestelijke teksten. De zusters richtten zich vooral op zieken- en armenzorg en het maken en herstellen van kleding. Stond het broeder- of zusterhuis buiten de stad, dan hielden de broeders zich vooral bezig met waterhuishouding, infrastructuur en land- en akkerbouw, en de zusters met het verbouwen van groente en fruit en de zorg voor de armen en zieken, onder wie veel reizigers.

..

Voor de gemeenschapskringen van nu geldt eigenlijk precies hetzelfde. Vooral de omgeving bepaalt waarop de gemeenschapskring zich richt. Drie kernpunten zijn daarbij van belang. Allereerst: is het nodig wat we doen, zijn er geen andere partijen die het allang doen? Verder stellen we onszelf de vraag of het goed is wat we doen: is de ander er echt mee geholpen? Ten slotte vragen we ons af of we ook recht doen aan de persoon of organisatie die we helpen en steunen. Wat de gemeenschapskringen doen, is nooit eenmalig, maar duurzaam. Het gaat immers om de gemeenschap op langere termijn. In de opbouwfase van de vijftien gemeenschapskringen in Zwolle merken we dat elke buurt en elke wijk vanuit de eigen achtergrond wat anders vraagt.

In tegenstelling tot de broeder- en zustergemeenschappen van zeshonderd jaar geleden bestaan de gemeenschapskringen uit mannen en vrouwen, kerkelijken en buitenkerkelijken, kinderen, jongeren en jongvolwassenen die elkaar ontmoeten in een buurthuis, café of wijkcentrum. Vanuit dit centrum van gemeenschap worden er allerlei activiteiten georganiseerd op het gebied van gastvrijheid, ontmoeting en hulp voor de wijk. Dit gebeurt altijd op basis van wederkerigheid. Een gemeenschapskring in een kwetsbare wijk wordt vooral met nood geconfronteerd, terwijl de gemeenschapskring in het centrum van de stad vooral gastvrijheid en verbinding hoog in het vaandel heeft staan. De gemeenschapskring zoekt verbinding met organisaties en partijen vanuit alle sectoren van de samenleving. In de kwetsbare wijk zullen dat vooral zorg- en onderwijsinstellingen zijn, woningbouwcorporaties en gemeentelijke instanties. Verbindingen ter ondersteuning worden dan gezocht bij sportverenigingen, ondernemers en welzijnsinstellingen. In het centrum zoekt de gemeenschapskring contact met de ondernemersvereniging, de horeca, musea, het theater en andere culturele en historische verenigingen, onderwijsinstellingen, de vvv en de gemeente.

..

Op de agenda van de gemeenschapskringen staat de verbinding met de kerken in de stad en het werken aan een gastvrije stad voor bewoners en bezoekers. Het doel is om de gemeenschappelijkheid te versterken, elkaar beter te leren kennen en geleidelijk los te komen van het eiland- of koninkrijksdenken – een denken vanuit de gedachte: wij redden het wel en hebben geen anderen nodig. Samen kun je juist iets extra’s bieden en uitnodigend zijn voor anderen.

In de gemeenschap deel je als persoon of als organisatie datgene waar je goed in bent, wat je aan talenten met je meedraagt. Juist met datgene waar je kracht ligt, kun je anderen versterken. Anderen delen met jou en versterken zo jouw kracht in de gemeenschap. Delen gaat niet vanzelf: je geeft iets van jezelf of je eigen organisatie prijs en dat maakt je kwetsbaar. Tegelijkertijd brengt kwetsbaarheid je dichter bij elkaar. Op basis van gelijkwaardigheid accepteer je dat de ander jou aanvult waar jij tekortschiet. En omgekeerd mag jij in alle vrijmoedigheid de ander aanvullen in zijn of haar tekortkomingen. Zo ontstaat er een authentieke gemeenschap waar iedereen zichzelf kan zijn. Navolgers van Christus herkennen in deze gemeenschap de christengemeenschap met Christus als hoofd. Toch betekent dat niet dat alleen gelovigen deel kunnen uitmaken van deze gemeenschap. Niet-gelovigen kunnen gelovigen op een heel goede manier aanvullen. Dat geldt ook voor mannen en vrouwen, kinderen en volwassenen, rijken en armen, zieke en gezonde en geleerde en eenvoudige mensen. In een gemeenschap waarin echt gedeeld wordt, kom je nader tot jezelf, de ander en de Ander.

..

Ik ben zelf nogal geneigd om te snel te gaan en voor de gemeenschap uit te lopen. Ik heb daarom mensen nodig die me bij de gemeenschap houden. Mensen die me ontvankelijk maken voor geduld, en die me leren luisteren naar de gemeenschap. Tegelijkertijd mag ik datgene wat ik al gezien heb door vooruit te lopen, delen met de gemeenschap. Vooral wanneer ik met waarschuwingen kom, wordt dat niet altijd in dank ontvangen. Je merkt dat vertrouwen in een gemeenschap moet groeien, of je nu met een mooie of een vervelende boodschap komt. De gemeenschap kan voor mensen soms ook bedreigend zijn. Kan ik nog wel mezelf zijn wanneer er verwacht wordt dat ik ga delen? Verlies ik mezelf dan niet, met het risico dat ik in de gemeenschap verdrink?

..

Het is belangrijk dat de gemeenschap gedragen wordt door de Geest. De Geest geeft ruimte en forceert niet. Je hoeft nooit meer te delen dan je zelf aankunt. Naast ruimte geeft de Geest ook vrijheid, zodat ieder mag zijn wie hij of zij is. Voor iedereen is er plek, een plek die bij je past en waar je jezelf kunt zijn in de gemeenschap. Juist de basis van liefde en gelijkwaardigheid zorgt ervoor dat er ruimte is om jezelf te leren liefhebben en vertrouwen, en daarnaast ook de ander en de Ander te leren liefhebben en vertrouwen.

..

De gemeenschapskringen kunnen alleen bestaan vanuit het dagelijks gebed. De bedoeling van de gemeenschapskringen is dan ook om tot een dagelijks gebedsritme te komen, vergelijkbaar met de katholieke Egidius- en Focolare-beweging. In het gebed komt de Geest tot de gemeenschap. Het kostbare van de Geest is dat Hij door iedereen heen kan werken, of je nu gelovig bent of niet. Ten slotte is delen in gemeenschap ook de ander deelgenoot maken van wat je bezighoudt, wat je beweegt en waar je tegenaan gelopen bent. Er zijn overeenkomsten met de Ubuntu-gemeenschap, waar Nelson Mandela en Desmond Tutu nogal eens naar verwijzen. ‘Ubuntu’ staat voor een gemeenschapsdenken vanuit de stammencultuur. Wanneer er binnen of buiten de gemeenschap een bepaald probleem is, wordt dat door een van de leden ingebracht. De hele gemeenschap buigt zich er dan over. Het doel is om er samen uit te komen en iemand of een groep aan te wijzen die namens de gemeenschap zorg draagt voor het oplossen van dit probleem. Een duidelijk voorbeeld van ‘samen sta je sterker en je hebt elkaar nodig’.

..

Nelson Mandela droeg deze ubuntu-gedachte uit bij de opbouw van het nieuwe Zuid-Afrika. Hij zocht naar verbinding tussen kleurlingen, zwarten en blanken en koos voor de rugbysport. Er ontstond verbroedering tussen alle bevolkingsgroepen toen het nationale team geweldig presteerde. De spelers waren van het hele land en de onderlinge verschillen vielen weg. Als gemeenschapskringen kunnen we daar veel van leren: zoek naar wat je verbindt en probeer dat te versterken. Dan ontstaat de verbinding waar Chris Martin het over heeft en waarin de gemeenschapskringen navolgers in willen zijn.

..

Delen in gemeenschap vraagt om balans. Delen kan en mag niet eenzijdig zijn, omdat tot basis van een liefdesgemeenschap ruimte, vrijheid en gelijkwaardigheid behoren. Juist de Geest kan ons daarbij helpen en troosten, want delen in gemeenschap ontstaat niet vanzelf.

.

..