Jeanine Erades

Duivelsblauw

Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

ISBN 978 90 239 3022 8

NUR 342

Ontwerp omslag Studio Vrolijk

Omslagbeeld Jitka Saniova / Trevillion Images

Foto auteur Valerie Willemse

Lay-out/dtp binnenwerk Gerard de Groot

© 2012 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

www.duivelsblauw.nl

www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9407 7

Voor Bert, mijn vader

Op de omtrek van een cirkel vallen begin en einde samen

Heraclitus – Grieks filosoof, 540 v.C. - 480 v.C.

Dejós ma fenèstra,

I a un aucelon

Tota la nuèch canta,

Canta sa cançon.

Se canta, que cante,

Canta pas per ieu,

Canta per ma mia

Qu’es al luènh de ieu.

Gaston Febus, Comte de Foix

Proloog

vrijdag 24 maart 1542

Haastig liep de vrouw over het donkere plein naar de huis-kapel. Met haar rechterhand trok ze een meisje achter zich aan; de kleine kon haar nauwelijks bijhouden. In de andere hand hield ze een blaker vast, waarvan het schijnsel op de natte gevel weerkaatste. Onder haar arm had ze een oud gebedenboek geklemd, de harde kaft prikte door de dunne stof van haar tuniek venijnig tussen haar ribben. De roestige sleutel knerpte in het slot van de kapel. Met een ruk keek ze om, maar in het woonhuis bleef alles stil. Met moeite schoof ze de zware grendel opzij. Het was donker binnen, hoewel een vroege zonnestraal zich via een klein venster op de muur aan de overzijde wierp. Ze duwde het kleine meisje naar binnen en gebaarde dat ze stil moest zijn. De flakkerende blaker werd op het kleine altaar gezet. Uit haar zak haalde ze een waskaarsje tevoorschijn. Ze stak het aan en plaatste het voorzichtig in de standaard aan de voeten van het houten Christusbeeld, dat met een van smart vertrokken gezicht op hen neerkeek. Ze knielde samen met haar dochtertje neer op de koude tegels, de handen gevouwen op het gebedenboek. In het licht van de flakkerende kaarsen was er even niets: geen verleden, geen heden en geen toekomst. Toen sloot ze zuchtend haar ogen en prevelde:

O, allermildste Maagd Maria, gedenk ons. Ik weet dat U hen, die tot U hun toevlucht nemen, die U om hulp smeken en Uw bijstand vragen, niet in de steek zult laten. In dat vertrouwen wend ik mij tot U, Maagd der maagden. Ik kniel hier samen met mijn kleine Sophie voor U en voor Uw Zoon neer, in al onze armzaligheid en zonde. Moeder van het woord, versmaad mijn woorden niet, maar luister in al Uw goedheid. Koningin van de vrede, bid voor ons. Amen.

Ondanks de stilte leken er woorden door de kapel te echoën. Waren ze van haar of van iemand anders? Of was het misschien toch de troostende aanwezigheid van de Heilige Maagd? Ze wist het niet. Het kaarslicht verspreidde mistige cirkels rondom de doornenkroon van de Heiland en een hevige hoofdpijn drukte tegen haar trommelvliezen. Tevergeefs schudde ze haar hoofd, alsof ze de pijn van zich af wilde werpen. Ze moest alert blijven. Altijd. Jacques sliep nog en dat gaf haar net genoeg tijd voor een kort bezoekje aan de kapel. Ze dacht terug aan die dramatische bevalling, nu zes jaar geleden. Zonder enige aankondiging waren de weeën veel te vroeg op gang gekomen. Ze was nog maar zeven maanden heen en Jacques was op reis. Eerst had ze gehoopt dat de weeën vanzelf weer zouden verdwijnen, maar toen dat niet gebeurde, was ze in paniek geraakt. De vroedvrouw was gekomen en vele angstige uren later had ze het leven geschonken aan een slap, bleek jongetje met een misvormd onderlijf. Hoewel de baker had aangeboden het mismaakte kind mee te nemen, had ze de hulpeloze blik in zijn ogen niet kunnen weerstaan en hem bij zich gehouden, maar pas toen Jacques thuiskwam en zag welk gedrocht ze had gebaard, doorzag ze de gevolgen van die beslissing. Het mismaakte kind liet hem volledig koud. Sterker nog: het was voor hem het bewijs dat zij zich tijdens de zwangerschap onbetamelijk had gedragen. Op haar blote knieën had ze hem bezworen dat dat niet het geval was en gesmeekt het kind te mogen houden. Ze zag aan zijn ogen dat hij haar niet geloofde, maar het belangrijkste was dat het kind voorlopig mocht blijven. Wonder boven wonder bleef het jongetje in leven en sindsdien bad ze elk jaar op zijn geboortedag tot de Heilige Eutropius, de patroonheilige van de mismaakten, voor zijn steun en voorspraak en natuurlijk tot de Maagd Maria. Althans, dat probeerde ze, want Jacques deed niets liever dan haar vernederen en dwars-bomen uit wraak voor het inferieure nageslacht dat ze hem tot nu toe had bezorgd. Na Thierry was er een meisje ter wereld gekomen en aan een volgende zwangerschap durfde ze niet te denken, hoezeer Jacques zich ook aan haar opdrong teneinde een echte erfgenaam bij haar te verwekken. Haastig vervolgde ze haar bede:

O, heilige Maria, hoor mijn nederige gebed toch aan. Ik smeek U: bid voor ons en steun ons in onze dagelijkse strijd tegen de zonde. Opdat de duivel mij niet opnieuw in verzoeking zal brengen en ik alleen Hem, de enige Ware, zal dienen.

Luide voetstappen onderbraken haar gebed. Die konden maar van één iemand zijn. Angstig keek ze om zich heen, maar de kleine kapel bood geen enkele beschutting. De zware deur klapte tegen de muur. Ze keek om en terwijl ze de kleine gestalte uit de deuropening met driftige passen op haar af zag komen, duwde ze het kleine meisje weg achter het stenen altaar en raapte het oude gebedenboek op. Nog voordat ze kon opstaan, stond Jacques al naast haar. Instinctief maakte ze zich klein, maar hij greep haar hardhandig bij de haren en trok haar omhoog. Het boek viel met een doffe klap op de vloer, terwijl ze ruw tegen de wand werd gesmeten.

‘Wat doe je hier?’ Zijn stem galmde door de kleine ruimte. ‘Ik heb je nog zó verboden vandaag in de kapel te komen. Hoe dúrf je je tegen mij te verzetten. Jij, miserabel schepsel. Jij…’

‘Maar Jacques, ik...’

‘Zwijg als ik tegen je spreek! Ongehoorzaam stuk vreten!’

Hij hief zijn arm op. Ze dook weg, maar voor ze het besefte, deed een vuistslag haar hoofd tegen de muur klappen. Een gil ontsnapte uit haar keel, terwijl het leek of de bliksem in haar hoofd explodeerde. Haar knieën weigerden nog langer haar gewicht te dragen en ze zakte op de koude vloer ineen. Het Christusbeeld draaide in grote cirkels om haar heen. Even voelde ze zich kopje-onder gaan in een weldadige poel van zuiverheid en trouw, maar de drang om te overleven was opnieuw sterker. Een metaalachtige smaak in haar mond deed haar beseffen dat ze ergens bloedde, maar ze voelde geen pijn, helemaal niets. De tijd leek even stil te staan. Opeens werd alles wazig. Versuft keek ze Jacques aan, terwijl hij haar opnieuw vastgreep en omhoog trok. Een tweede klap trof haar jukbeen. Opnieuw slaakte ze een kreet, zachter nu, alsof deze werd gedempt door de felle pijn die zich vanuit haar oogkas verspreidde. Haar tuniek was niet bestand tegen Jacques’ woeste greep en scheurde. Ze voelde hoe hij haar ruw terugsmeet naar de grond, terwijl zijn laarzen over de vloer bonkten. Toen hij de kapel verliet, klonk er een krachtige vloek.

Hoe lang ze daar had gelegen, wist ze niet. Wel dat de stilte oorverdovend was en dat de pijn in golven door haar hoofd spoelde. Plotseling hoorde ze iets. Met moeite draaide ze haar hoofd opzij en zag tussen haar dichtgekleefde oogharen door Sophie achter het altaar vandaan kruipen.

‘Maman?’ zei de kleine meid, terwijl ze met haar vingertje zachtjes over haar bebloede wang streek en er een kusje op gaf.

‘Sophie, haal Marie, snel,’ was het laatste wat ze kon uitbrengen.

Deel I

De weg van de jeugd

1

donderdag 24 maart 1552

Sophie opende verschrikt haar ogen en staarde in het halfduister vanuit haar bed naar de donkere balken boven haar hoofd. Iets had haar plotseling gewekt, maar wat? Opeens klonk er een harde gil. Het geluid sneed door haar heen. Maman! Snel gooide ze de dekens van zich af en opende het vensterluik om te zien waar het vandaan kwam. Huiverend van de koude windvlaag die naar binnen stroomde, zag ze in de ochtendschemer vader de houten buitentrap oprennen, terwijl hij maman in een ijzeren greep achter zich aan sleurde. Ze kon hem nauwelijks bijhouden en haar gekerm echode tussen de hoge stenen muren.

‘Nee, Jacques, niet doen. Nee, niet doen. Het is nog maar een kind!’

Mamans stem klonk smekend, maar vader reageerde niet. In plaats daarvan hoorde ze hem langs haar kamer lopen, maman nog steeds achter zich aan trekkend. Aan het einde van de gang werd een deur opengerukt. Opnieuw klonk er een gil, gevolgd door de doffe dreun van een deur die hard werd dichtgesmeten, het geknerp van een sleutel in een slot en het zachte gejammer van maman.

Ondanks de gesloten deuren kon ze zich het tafereel moeiteloos voor de geest halen. Toen vader langs haar kamer terugliep, hield ze instinctief haar adem in. Waarschijnlijk had Thierry weer iets gedaan wat niet mocht. Ze rilde toen ze zich realiseerde dat het vandaag zijn geboortedag was. Wat er op die dag – nu zestien jaar geleden – allemaal precies gebeurd was wist ze niet, want ze was toen zelf nog niet geboren en maman had er nadien nooit meer over willen spreken, maar dat vader gruwde van haar oudste broer, stond als een paal boven water. Sophie beet op haar lip en staarde naar haar kamerdeur. Ze wist heel goed dat Thierry anders was, maar toch hield ze van hem. En hij van haar, dat wist ze zeker. Zij was de enige die liedjes voor hem zong en af en toe probeerde, ondanks zijn lichamelijke en geestelijke gebreken, plezier met hem te maken. De buitenwereld wist trouwens niet eens dat Thierry bestond. Volgens Jean had vader de priester destijds weggestuurd met de boodschap dat maman was bevallen van een doodgeboren kind en dat hij geen bezoek en begrafenis wenste. Zo groeide de misvormde Thierry op tot een levend familiegeheim, want vader had iedereen ten strengste verboden over hem te praten. Net als in het vorige huis had hij in de kelder een hok laten bouwen waarin de jongen werd opgesloten. In het begin alleen als er bezoek kwam, waardoor ze steeds minder vaak vriendinnen mee naar huis durfde te nemen, maar naarmate Thierry ouder werd, duurden de opsluitingen steeds langer. Maman verzette zich er vaak tegen, maar dat werd door vader met geweld de kop ingedrukt. Zelf had ze ook weleens klappen gehad, zoals toen ze per ongeluk bijna het bestaan van Thierry had verraden, maar het ergste waren de vernederingen en wrede dreigementen tegenover maman om Thierry alsnog naar een of ander gesticht te laten afvoeren. Die sneden door haar ziel. In een flits zag ze de donkere kapel weer voor zich, met maman bloedend op de vloer. Het had lang geduurd voordat ze de kokkin had durven halen, zo bang was ze geweest. Ze deed haar ogen stijf dicht om de beelden van haar netvlies te verdrijven. Het gegil van maman en het gestamp van vaders laarzen klonken opnieuw in haar oren en mengden zich met het gejammer verderop op de gang.

Terwijl ze als verdoofd het vensterluik weer sloot, hoorde ze buiten de kerkklokken van La Daurade slaan voor de aanvang van de lauden{1}. Was het al zo laat? Het was de hoogste tijd om naar beneden te gaan, maar een onzichtbare macht belette haar in beweging te komen. Minutenlang stond ze apathisch voor het venster in haar kamer tot ze genoeg moed had verzameld. Ze kleedde zich snel aan en rende de gang op, maar in haar haast om op tijd beneden te komen, botste ze op het middenplateau van de trap bijna tegen vader op. Met een grote stap zijwaarts voorkwam hij op het nippertje een botsing. Het scheelde weinig of ze had haar evenwicht verloren en was van de trap gevallen, maar ze bleef ternauwernood op de been. Bleek van schrik en met gebogen hoofd stamelde ze: ‘Ex-ex-excuseert u mij, va-va-der. Ik l-l-lette niet goed op.’ Met kloppend hart wachtte ze zijn reactie af. Toen een eerste uitbarsting uitbleef, keek ze be-schaamd omhoog. Zoals gewoonlijk stond zijn gezicht nors en ongeduldig.

‘Sophie! Hoe vaak moet ik nog zeggen dat een dame van stand nooit, maar dan ook nooit haar tred versnelt.’ Zijn zware stem dreunde over het achterplein en ze was ervan overtuigd dat deze tot in de rue de la Bourse te horen moest zijn.

‘He-het sp-pijt me, va-va-vader.’ Ze boog haar hoofd weer. ‘Ik z-z-zal voortaan la-hang-langzaam lopen, als een d-d-dame, en b-b-beter uitk-kijken,’ voegde ze er boetvaardig aan toe.

‘Dat is u geraden en schiet nou maar op, want met al dat gestotter komt u nog te laat voor de lessen.’

Het houten plateau kraakte toen vader langs haar heen liep, maar pas toen ze de deur van zijn werkkamer boven hoorde dichtgaan, durfde ze te antwoorden: ‘Ja, vader, goed vader, na-tuurlijk vader,’ terwijl ze zachtjes de trap afliep, op weg naar de keuken. Daar was niemand, maar de enorme haard verspreidde een aangename warmte. Terwijl ze op Marie wachtte en terugdacht aan de sombere gebeurtenissen van vanochtend, liep Armand de keuken binnen. Zonder ook maar iets te zeggen of haar een blik waardig te keuren, schoof hij aan tafel en begon demonstratief met zijn vingers op het blad te trommelen.

Sophie zuchtte. Kon hij haar dan nooit eens even met rust laten? Gelukkig kwam op dat moment Marie de keuken binnen, met een grote pan pap in haar handen.

‘K-komt maman niet?’ vroeg Sophie even later zo luchtig mogelijk, terwijl ze de meid hielp de hete pap in de kommen te scheppen.

‘Nee, mademoiselle,’ zei Marie, ‘madame voelt zich niet zo goed vandaag. Ik denk dat het verstandig is dat madame een dag bedrust houdt. Morgen voelt ze zich vast een stuk beter.’

Sophie meende in Maries stem twijfel te horen. ‘O,’ was het enige wat ze wist uit te brengen. Met tegenzin werkte ze haar pap naar binnen en een tijdlang waren het knapperende haardvuur en het geschraap van paplepels in de kommen de enige geluiden die in de keuken te horen waren. Het was Armand die de stilte doorbrak door nog een tweede kom pap te vragen.

Toen Sophies kom leeg was, schepte ze die opnieuw vol en zei tegen Armand: ‘Ga jij zo maar vast naar maître Vincentius. Ik moet nog even iets doen. Ik kom zo.’

Armand keek haar verbaasd aan, maar zei niets.

Ze haastte zich naar buiten. Normaal gesproken had ze Thierry allang zijn eten gebracht, maar vanochtend liep alles anders. Daarom maaiden de armen van de zestienjarige reus wild in het rond, toen hij haar hoorde aankomen.

‘Rustig aan, straks slaat u alles uit mijn handen. Ga zitten, dan krijgt u een hap.’

In een mum van tijd was alle pap verorberd. Ze veegde Thierry’s gezicht schoon en hielp hem met het aantrekken van zijn veel te wijde, smerige tuniek. Toen ze in het schamele slaaphok van haar oudste broer rondkeek, bedacht ze dat het hoog tijd werd dat zijn matraszak weer eens werd bijgevuld. Ze nam zich voor dat straks aan Jean te vragen. Met een vlugge aai over zijn bol nam ze afscheid van Thierry en ze deed de deur van het hok weer achter zich op slot.

Op haar tenen sloop ze de trap op, glipte langs vaders werk-kamer en klopte vervolgens heel zachtjes op de deur van het slaapvertrek van maman. Ze spitste haar oren, maar er kwam geen reactie. Ze klopte nog een keer, ietsje harder nu, maar binnen bleef het stil. Ze twijfelde. Maître Vincentius zou zich vast afvragen waar ze bleef, maar ze kon maman toch niet aan haar lot overlaten? Haar bezorgdheid won het van de twijfel en ze klopte nog een keer. Eindelijk hoorde ze binnen iets; een geluidje, meer niet. Ze opende zachtjes de deur en keek naar binnen. Maman lag in bed, de linkerhelft van haar gelaat was afgedekt met een groot, wit kompres. Ondanks de halfgesloten luiken maakten de donkere vlekken en vegen op de vloer duidelijk dat het gegil van vanochtend geen boze droom was geweest. Geschrokken liep ze naar binnen.

‘Ma-maman, wat is er g-g-gebeurd?’

‘Niets, mijn kind, niets,’ zei maman zachtjes. ‘Ik ben alleen ongehoorzaam geweest. Ik had naar uw vader moeten luisteren. Net als u, Sophie!’ Moeders stem werd allengs wat harder. ‘U hoort op dit tijdstip allang bij maître Vincentius te zijn. Ga naar beneden en snel. Voordat vader u hier aantreft.’

‘Maar maman, w-w-waarom?’

‘Sophie, alleen God weet waarom. En indien Hij dat wil, is het beter te lijden omdat men goed doet, dan omdat men kwaad doet. De Heer waakt over mij, Sophie. Ik voel zijn aanwezigheid, dus wees niet bedroefd, mijn kind. Het komt allemaal goed, echt waar. Ga nu maar gauw naar beneden en doe de deur dicht. Nee, stil; geen vragen meer.’

Ondanks het kompres en de schrik was Sophie gerustgesteld. Mamans stem klonk vastberaden. ‘Goed maman, maar ik kom vanmiddag weer bij u langs.’ Ze drukte snel een kus op mamans hand en haastte zich vervolgens naar het leslokaal op de benedenverdieping, waar ze natuurlijk net te laat binnenstapte. Armand zat al achter zijn tafel en fluisterde sarcastisch: ‘Ik k-k-kom zo.’

2

maandag 25 april 1552

Het was Saint-Marcus. Sophie zat op een bankje op de achterplaats van het huis. De zon en het ontluikende lentegroen aan de bomen bespikkelden de achterplaats met ontelbare schaduwvlekjes. Ze genoot van de tjilpende mussen die naast de stallen streden om het beste kuiltje voor een zandbad. Wat had ze dit gemist! Toen ze vorige maand te laat het lokaal binnenstapte, was ze er al bang voor geweest en inderdaad: maître Vincentius had zijn kans gegrepen. Nog diezelfde ochtend had hij bij vader zijn beklag over haar gedaan. De huichelaar! Hij kon het gewoon niet verkroppen dat hij ook les moest geven aan een meisje, dat hem bovendien zelfs soms lastige vragen stelde. O, wat had ze een hekel aan de man. Hij had zich met veel bravoure en zogenaamde referenties bij vader naar binnen gepraat, maar zijn lessen stelden in werkelijkheid helemaal niets voor. Zeker niet als ze ze vergeleek met de lessen van hun vorige leraar, maître Maxime, maar die was helaas na een heftige woordenwisseling met vader al na een paar maanden weer verdwenen. Kon ze dit allemaal maar eens rustig aan vader uitleggen; maar als ze de woorden al uit haar keel zou kunnen krijgen, dan zou hij nog niet naar haar luisteren. Vader luisterde nooit naar vrouwen, zelfs niet naar maman. Nee, vader was nog coulant geweest, had hij gezegd toen hij haar een maand huisarrest oplegde. Hij had eerst haar lessen definitief willen schrappen, maar dan zou ze het enige meisje binnen het pastelliersgilde zijn dat geen fatsoenlijk onderwijs meer volgde. Daarnaast wilde hij haar toch een kans geven om te bewijzen dat ze zich wel als een dame kon gedragen: gehoorzaam en volgzaam. Ze wilde toch graag een goede echt-genoot? Op het bankje schudde ze haar hoofd. De gedachte om de rest van haar leven onder de plak van een echtgenoot door te brengen, zelfs van een goede echtgenoot, beviel haar helemaal niet, maar daar dacht vader duidelijk heel anders over. Ze had dus een volle maand op haar kamer gezeten. Vreselijk. Dag in, dag uit, hetzelfde ritme, geen lessen, geen contact met Thierry en al helemaal niet met haar vriendinnen Isabelle en Béatrice. Het enige uitje dat ze had gehad, was een bezoek aan de Notre-Dame la Daurade op paaszondag.

Ze zuchtte en dwaalde met haar blik langs de gevels rond het binnenplein. Zoals veel handelaren in de stad had vader zich gespecialiseerd in de handel in pastel. De kleurstof die op het platteland uit het blad van deze plant werd gewonnen, werd door ververs in heel Europa gebruikt om stoffen in de mooiste blauwtinten te verven, variërend van de allerlichtste mistflard tot het diepste zwartblauw. Ze wist dat haar vaders rijkdom en die van de stad vooral te danken waren aan deze lucratieve handel. Daarom had vader vorig jaar dit huis kunnen kopen, dat veel groter en luxueuzer was dan het vorige. Het stond midden in het stads-centrum in het chique deel van het capitoulat la Daurade en het had wel meer dan twaalf kamers, verdeeld over drie verdiepingen, die via een enorm houten trappenhuis op de achterplaats met elkaar waren verbonden. Ze hield van de warmrode bak-stenen gevels, die fel afstaken tegen de witte natuurstenen omlijstingen van de deuren en ramen, maar vooral van de kleine binnentuin waar ze nu zat, waarin een paar grote struiken en bomen de illusie van een waar parkje opriepen. Pas toen Thierry voor haar neus wilde gebaren begon te maken, schrok Sophie op uit haar gedachten. Ze was bijna vergeten dat haar broer vandaag bij wijze van uitzondering eventjes in de tuin mocht. Ze gaf hem een stuk fruit. Het sap liep langs zijn lippen en hij wiebelde met zijn handen heen en weer, ten teken dat hij meer wilde. Geduldig pakte ze een volgend stukje en stopte dat in zijn mond. Thierry rolde met zijn ogen en kauwde onbeholpen op de meloen in zijn mond. Ze moest lachen.

‘Je bent net een hongerig vogeltje,’ kletste ze tegen hem. ‘Kom maar hier, dan krijg je nog meer, want als vader zo thuiskomt, dan moet je weer naar binnen.’

Hij sabbelde op een druif en keek om zich heen. Zijn blik hield stil bij de grote teilen die Marie verderop op de plaats had klaargezet voor de was. Op slag was hij zijn zus en het fruit vergeten en liep erheen. Ze riep hem terug, maar het water was te verlei-delijk. Er zat niets anders op dan achter hem aan te gaan. Een sterke knaap met het verstand van een peuter, die zich op zijn kromme, misvormde benen nog verrassend snel kon voortbewegen. Thierry stak zijn handen in de tobbe en liet het water tussen zijn vingers lopen. Terwijl Sophie op het bordes voor de kapel ging zitten, maakte hij een tevreden brommend geluid.

‘Wil je geen eten meer?’

Hij schudde met zijn hoofd, terwijl hij met zijn armen wild heen en weer zwaaide. Het water klotste tegen de rand. Zijn kleren werden kletsnat, maar dat merkte hij niet, zo ging hij op in zijn spel. Zijn armen maalden als een schoepenrad steeds sneller door het water dat daardoor over de rand en op de grond gutste. Toen hij na een tijdje merkte dat de tobbe steeds leger begon te raken, veranderde zijn kinderlijke blijheid in onbegrip. Een diepe frons zette zich vast in zijn voorhoofd. Plotseling tilde hij een van de zware houten kuipen schijnbaar moeiteloos boven zijn hoofd en kiepte hem langzaam om. Het laatste restje water liep langs zijn hoofd en armen naar beneden.

‘Thierry, zet die t-tobbe neer.’

Niet-begrijpend keek Thierry haar aan, de houten tobbe hoog boven zijn hoofd. De verandering in zijn gezichtsuitdrukking was haar niet ontgaan. Het abrupte einde van het leuke spelletje maakte hem boos.

‘Thierry, zet de t-tobbe nu m-maar neer.’ Zo duidelijk en langzaam mogelijk herhaalde ze haar verzoek, want ze kende het koppige karakter van haar broer.

Nog steeds hield hij de lege teil boven zijn hoofd vast en hij keek haar uitdagend aan, alsof hij haar wilde verleiden naar hem toe te komen. Maar ze wist dat het onbegonnen werk zou zijn om te proberen het ding uit zijn sterke knuisten los te krijgen. Een paar jaar terug had ze hem al eens zien vechten met het zoontje van de toenmalige kokkin, dat hem waarschijnlijk iets had willen afpakken. Zelfs toen was hij al uitzonderlijk sterk geweest en de jongen was gewond geraakt. Het had maman een hoop moeite en geld gekost om de vrouw over het hele gebeuren te laten zwijgen. Ze keek om zich heen, maar op de binnenplaats was verder niemand te zien.

‘Thierry, n-n-neerzetten die t-t-tobbe, hoor je,’ beet ze hem toe. Ze moest zichzelf dwingen rustig te blijven ademhalen, maar toch kreeg de paniek langzaam vat op haar. Terwijl ze hem stotterend en in steeds luidere bewoordingen smeekte het ding neer te zetten en met haar mee te gaan, bleef Thierry haar stoïcijns aankijken. De tijd begon te dringen; vader kon elk moment thuiskomen. Als hij Thierry op de plaats zou aantreffen, dan zwaaide er wat.

Gealarmeerd door Sophies geschreeuw kwam Marie naar buiten rennen. Gewapend met een bezem stapte ze op de boze Thierry af.

‘Zet neer die teil, kwajongen, of ik zal je leren!’

Op slag veranderde Thierry’s gezicht in dat van een angstige kleuter, die weet dat hij straf gaat krijgen maar desondanks nog niet met zijn kwajongensstreek wil stoppen. De houten teil bleef hoog in de lucht, terwijl hij de bewegingen van Marie en haar bezem angstvallig in de gaten bleef houden.

‘Mademoiselle, ga Jean roepen. Die weet wel raad met deze ongehoorzame vlerk.’

Of het noemen van Jeans naam de oorzaak was, durfde Sophie achteraf niet te zeggen, maar iets zorgde er in elk geval voor dat Thierry plotseling in woede uitbarstte. Hij smeet de tobbe vlak voor de voeten van Marie met grote kracht op het stenen plaveisel. Het hout kraakte en de splinters en kuipringen vlogen in het rond. De kokkin sprong opzij, maar een van de ijzers raakte haar enkel. Marie schreeuwde het uit en greep naar haar voet, waarin een grote snee zichtbaar werd. Ondertussen pakte Thierry, zich niet bewust van de gevolgen van zijn daad, de beschadigde kuip weer op en sloeg er tientallen keren lukraak mee om zich heen op de grond, terwijl hij onsamenhangende kreten slaakte. Secondenlang keek Sophie angstig heen en weer naar de bloedende Marie en naar het van woede verwrongen gezicht van haar broer. In zijn mondhoeken zaten klodders speeksel en kennelijk had hij zich ook bezeerd, want ze zag bloed over zijn arm lopen. Ze wilde hen allebei roepen, maar haar keel zat dichtgeschroefd.

‘Mademoiselle, u moet Jean gaan halen,’ schreeuwde Marie boven Thierry’s kreten uit, terwijl ze met haar handen de wond op haar voet dichtdrukte. ‘De duivel is in hem gevaren.’

‘Nee, Marie, w-w-wacht! Ik w-w-weet wat anders,’ bracht Sophie moeizaam uit.

Met de moed der wanhoop begon ze een liedje te zingen. Eerst was ze nog wat schor van het geschreeuw, maar dat was snel over. In de chaos op de achterplaats leek haar hoge meisjesstem een betoverende invloed op haar broer te hebben, want al na korte tijd verstomde zijn geschreeuw en liet Thierry de resten van de teil uit zijn handen vallen. Toen het kinderliedje was afgelopen, begon hij met grote uithalen te huilen. Ze omhelsde haar broer en wiegde hem langzaam heen en weer. Van zijn woede was helemaal niets meer te merken. Ondertussen keek ze hoe Marie zichzelf provisorisch verbond met een laken uit het wasgoed en zich vervolgens hinkend uit de voeten maakte. Plotseling zag ze vanuit een ooghoek Armand de trap afkomen. Intuïtief wist ze dat hij alles had gezien.

De volgende ochtend wilde ze poolshoogte gaan nemen bij Marie, maar ze werd in de gang bij de keuken tegengehouden door Armand. Afwachtend keek ze haar jongste broer aan. Hij was gekleed in een zwarte tuniek en broek. Zijn witte kousen waren vuil en zijn donkerbruine haar stond in pieken overeind. Hij was tenger en klein voor zijn leeftijd, maar dat compenseerde hij ruimschoots met een onwaarschijnlijk grote mond. Overal waar iets te beleven was, gevaarlijk of niet, stond Armand met zijn neus vooraan. Hij kneep met zijn linkerhand hard in haar arm, maar ze durfde zich niet los te rukken. Zijn bruine ogen fonkelden. ‘Zie je nu welk levensgevaarlijk duivelsgebroed die broer van ons is! Die gek moet voor altijd worden opgesloten, al is het maar om te voorkomen dat hij nog eens iemand vermoordt.’

Geschokt keek Sophie hem aan. Had hij dit van vader gehoord? Armand was dan wel vaders lievelingetje, maar zelfs vader had ze nog nooit zo over Thierry horen praten. Voor vader bestond Thierry gewoon niet, punt uit. Terwijl ze nadacht over een snedig antwoord, kwam Marie de gang in strompelen. Haar rechtervoet zat in een verband en ze steunde op een stok.

‘Mademoiselle, uw vader wil dat u direct bij hem komt.’

‘Dank u, Marie. Ik ga direct naar hem toe.’ Ze hoopte oprecht dat de verwonding van Marie meeviel. De kokkin was streng, maar nooit gemeen. Met lood in haar schoenen liep Sophie de houten trap op, terwijl ze probeerde te bedenken wat ze zou gaan zeggen over het voorval met Thierry, en vooral hóe. Waarschijnlijk hadden Marie en Armand het hele gebeuren al in geuren en kleuren bij vader uit de doeken gedaan en ze kon zo snel niets bedenken wat in het voordeel van Thierry zou kunnen pleiten.

Het was koel in de ontvangstruimte, die uitkwam op vaders werkkamer. De roodbruine vloertegels weerkaatsten het spaar-zame licht dat door de vensters naar binnen viel. Toen ze op de eikenhouten deur klopte, voelde haar keel kurkdroog aan.

‘Binnen.’

Nerveus opende ze de deur.

‘Ik ben het, v-vader, Sophie. M-marie zei dat ik b-b-bij u m-moest komen.’ Gelukkig, de eerste zin was er redelijk uitgekomen.

Vader zat achter zijn enorme bureau van donker eikenhout. De fraai bewerkte poten en het blad glommen aan alle kanten en om dat zo te houden werd het hout elke week in de was gezet. Als klein meisje had ze vaak urenlang zwijgend naar de poetsende en kletsende meiden zitten kijken, maar nu waren haar gedachten heel ergens anders. Waarom keek vader nu niet? Hij had haar toch binnengelaten? Vader doopte zijn veer opnieuw in de inkt en schreef tergend langzaam verder. De pen kraste op het papier, tot hij een punt zette en het schrijfgerei opborg. Toen hij klaar was, vouwde hij rustig zijn handen ineen en keek haar ernstig aan.

Schuldbewust boog ze haar hoofd.

‘Sophie, u hebt mij wederom zwaar teleurgesteld. U weet heel goed waarom uw broer af en toe opgesloten zit. De gebeurtenissen van gisteren zijn daarvan het beste bewijs. Hoe haalt u het dan in uw hoofd om, nota bene op de eerste dag na uw huis-arrest, mijn voorschriften te negeren en die dwaas zomaar los te laten? En ditmaal valt er door uw schuld zelfs een gewonde te betreuren. De arme Marie was helemaal over haar toeren. Het is te hopen dat er geen infectie optreedt, anders kan ze haar voet weleens verliezen. Een dergelijke ongehoorzaamheid in mijn huis kan ik niet tolereren. Vorige keer ben ik duidelijk te weekhartig geweest; één maand huisarrest is kennelijk niet voldoende om u in het gareel te laten lopen. Daarom worden het nu twee maanden opsluiting.’

Twee maanden? Vaders woorden echoden door haar hoofd. Ze had wel verwacht dat vader haar vrijheid opnieuw aan banden zou leggen, maar zo lang? En Thierry, welke straf zou hij krijgen? Dat laatste durfde ze echter niet te vragen; in plaats daarvan mompelde ze met gebogen hoofd: ‘Het spijt me, vader.’

‘Dat betekent dat u dit jaar ook niet mee kunt naar het jaarlijkse banket op Saint-Jean en opnieuw een kans mist om geschikte huwelijkskandidaten te ontmoeten, maar ook dat is uw eigen schuld. Het is maar beter dat u leert u te onderwerpen aan het gezag van de man, anders staat u later nog veel meer ellende te wachten. En wat uw broer betreft: Ik heb Jean direct opdracht gegeven die dolleman voor lange tijd in zijn hok op te sluiten, misschien wel voor altijd. Dat is de beste oplossing voor ons allemaal.’

Tranen schoten in Sophies ogen. ‘Nee, v-va-vader, alstu-tublieft, niet op-op-opsluiten, niet d-doe-oen, d-d-dan raakt hij w-weer in pa-paniek.’

Ze wierp zich op haar knieën voor vaders bureau en wilde hem smeken de straf ongedaan te maken, maar haar stembanden brachten enkel nog piepende geluidjes voort. Ze durfde niet op te kijken, maar hoorde hoe vader eens diep snoof, de zware, eikenhouten stoel naar achteren schoof en vervolgens bulderde: ‘Ik geloof niet dat dit zaken zijn waar ik uw advies bij nodig heb, ondankbaar secreet! En nu wegwezen, of ik laat u samen met die gek opsluiten.’

Gloeiend van woede stond Sophie op en ze rende vaders werkkamer uit, de deur achter zich dichtsmijtend. Eenmaal op haar kamer liet ze haar tranen de vrije loop, terwijl ze haar hoofd diep in de kussens drukte, zodat niemand haar kon horen. Tranen van onmacht doorweekten de zijden kussensloop. In het oude huis was Thierry ook al eens lange tijd opgesloten geweest, nadat hij Armand in zijn arm had gebeten. De eerste dagen had hij bijna continu gehuild en geschreeuwd en met zijn vuisten op de deur gebonkt, maar daarna was het stil geworden. Toen zijn straf erop zat, vond ze hem verzwakt en diep weggekropen in een hoek van de schuur. Het had daarna nog weken geduurd voordat hij weer een beetje was aangesterkt. Het was niet eerlijk. Natuurlijk wist ze dat Thierry geen gewone jongen was, maar de Heer droeg de mensen toch op al hun naasten lief te hebben, dus ook de zieken en mismaakten? Thierry had bij de vernieling van de teil echt geen kwaad in de zin, daar was ze van overtuigd. Hij had zijn woede ook niet bewust op Marie gericht, maar Armands versie van de gebeurtenissen luidde op dat punt ongetwijfeld anders.

Na het avondgebed sloop ze stiekem naar Thierry’s slaaphok. Via het hoge venster aan de zijkant probeerde ze op haar tenen naar binnen te gluren, maar dat lukte niet. Hij sliep waarschijnlijk, want het was stil binnen. In het donkere hok was niets te merken van de luxe in de overige vertrekken. De stenen vloertegels lagen er schots en scheef en er stond vrijwel geen meubilair. In tegenstelling tot in de rest van het huis hingen nergens tapijten aan de muren, zodat kou en vocht zeker in de natte wintermaanden vrij spel hadden. Ze keek naar de grendel op de deur, die door Jean was voorzien van een groot ijzeren hangslot. Meteen dacht ze weer terug aan de ruzie met vader. ‘Hou vol, Thierry; ik hou van je,’ fluisterde ze.

3

Woensdag 23 november 1552

Nerveus keek Sophie in haar handspiegel, terwijl Josette de laatste hand legde aan haar feestkapsel. Haar lange krullen waren kunstig ingevlochten en met tientallen gouden sierspelden in een grote knot vastgezet. Ook haar prachtige zijden japon maakte duidelijk dat het vandaag een bijzondere dag was. Het donkere winterseizoen werd door de dames in de stad traditie-getrouw ingeluid met de halfjaarlijkse damessalon en deze keer was het de beurt aan Bernadette Dellacroix om deze bijeenkomst te organiseren. Natuurlijk had Sophie haar moeder zo veel mogelijk geholpen bij alle voorbereidingen voor deze drukke en belangrijke dag, maar aan het einde van de ochtend was maman zo aan het einde van haar Latijn geweest, dat ze nog even was gaan liggen. Sophie hoopte dat de gezellige middag vol poëzie die hen te wachten stond, moeders somberheid voor heel even naar de achtergrond zou verdrijven. Zelf keek ze reikhalzend uit naar het moment waarop de eerste gasten zouden arriveren. Door haar huisarrest had ze alle feestelijkheden rondom Saint-Jean gemist en er waren dit jaar nog niet veel andere gelegenheden geweest om vrijuit met dames en meisjes van haar eigen leeftijd te kunnen kletsen. Gelukkig was vader er vandaag niet bij. De bijeenkomsten van de dameskring waren alleen toegankelijk voor dames, en dus hadden vader, Armand en Jean het huis vanmorgen in alle vroegte per koets verlaten om te gaan jagen op het landgoed van een of ander parlementslid. Natuurlijk was Thierry niet mee, die zat diep weggestopt in de afgesloten kelder onder de trap. Bij de gedachte aan haar opgesloten broer fronste Sophie haar wenkbrauwen even, maar ze dwong zichzelf aan iets anders te denken.

‘U bent klaar, mademoiselle,’ zei Josette.

‘Josette, dat ziet er schitterend uit,’ zei Sophie, nadat ze zichzelf nogmaals in de spiegel had bekeken. ‘Ik ga nog even bij Marie in de keuken kijken of alles daar in orde is. Komt u zo naar beneden voor het aannemen van de damesmantels?’

‘Natuurlijk, mademoiselle. Ik ga mijzelf even verkleden en dan kom ik.’

‘Uitstekend.’

Sophie liep de gang door naar haar moeders vertrekken en klopte op de deur. ‘Maman? Bent u gereed? De eerste gasten kunnen zo arriveren.’ Voorzichtig opende ze de deur op een kier. Moeder lag diep weggezonken tussen de zachte kussens op haar bed. ‘Maman?’ Ze liep naar binnen. Het koele winterlicht dat via het geopende vensterluik op het witte beddengoed scheen, maakte mamans gelaat nog bleker dan anders. ‘Maman, hoort u mij?’

Een reactie bleef uit. Zachtjes schudde Sophie haar moeder aan een schouder heen en weer. ‘Maman, de gasten zijn er al bijna. Alstublieft.’

Heel traag deed moeder haar ogen half open. ‘Sophie, ben jij dat?’

‘Ja, maman. Ik kom u waarschuwen. De gasten kunnen elk moment arriveren.’

Zonder Sophie aan te kijken fluisterde maman: ’Sophie, ik kan niet meer. Jij moet het doen, Sophie, ik ben zo moe.’ Haar ogen zakten alweer dicht.

Sophies handen werden klam en haar keel voelde ineens heel droog aan. Ze slikte een paar keer, maar het nare gevoel bleef. Misschien was de thee van sint-janskruid, die Marie vanmorgen voor moeder had gezet, toch te sterk geweest? Of was het de nasleep van de aderlatingen die de chirurgijn eerder deze week had uitgevoerd? Ineens drong het tot haar door dat nu niet maman, maar zíj het openingswoord zou moeten doen. Die gedachte joeg een golf van angst door haar heen. Ze duwde maman voorzichtig tegen de schouder. ‘M-m-maman, alstublieft. Ik heb n-n-nog nooit tegen zo veel m-mensen gesproken. Dat kan ik n-n-niet, maman!’ De spanning deed haar weer stotteren, maar moeder was teruggezonken in een diepe slaap en reageerde nergens meer op. Ten slotte haalde Sophie haar schouders op. Het had geen zin meer om maman met dwang uit bed te krijgen. Daarom kuste ze haar op het voorhoofd, haalde een paar keer diep adem en liep de kamer uit.

Beneden gaf ze Josette opdracht de poortdeur te openen, net op tijd voor de aankomst van de eerste dames, die zich gewillig over het met kleurige lampions verlichte voorplein naar de salon lieten leiden. In korte tijd nam de vrouwelijke elite van de stad bezit van de fraai versierde ontvangstzaal. Sophie stelde vast dat bijna alle genodigden gehoor hadden gegeven aan de uitnodiging, zelfs de echtgenotes van enkele capitouls. Ze had Antoinette Bosredon gezien, Eloïse de Fargues en de magere Jeanne de Ganelon. Wat betreft de opkomst kon vader alleszins tevreden zijn. Maar wat als de dames tijdens haar openingswoorden ongeduldig zouden worden, misschien wel zouden weglopen? Het nieuws zou als een lopend vuurtje door de stad gaan. Alleen de gedachte al bezorgde haar koude rillingen en schroefde haar keel nog een tikje verder dicht.

Josette tikte haar zachtjes op de schouder en fluisterde: ‘Rustig blijven ademhalen, mademoiselle, dan lukt het u zeker. En als het moet, dan help ik u natuurlijk.’

Sophie schonk Josette een dankbare glimlach. In situaties als deze was haar kamermeisje een ware steun en toeverlaat. Samen liepen ze tussen de ontspannen kletsende dames door naar het bordes voor de onvermijdelijke vuurdoop. Ondertussen probeerde Sophie een passende verklaring te verzinnen voor mamans afwezigheid en zich zo veel mogelijk te ontspannen. Dat laatste lukte slechts ten dele. Josette hielp haar het bordes te betreden. Op de verhoging, vlak naast de openslaande deuren naar de keuken, kon vrijwel iedereen haar zien en het duurde dan ook niet lang voordat alle ogen op haar gericht waren. Ze voelde de blos op haar wangen groeien. Onzeker keek ze naar Josette, die haar een bemoedigend knikje gaf. Toen richtte ze haar blik – over de hoofden heen – op het wandtapijt aan de overzijde van de salon, dat het gevecht van Joris en de draak uitbeeldde. Heel even leek het of Joris haar een knipoog gaf. Het moest gebeuren, het moest! Ze rechtte haar schouders en schraapte haar keel.

‘G-g-goe-oe-oe.’ Ze slikte. ‘Goedemiddag dames, m-m-mijn naam is Sophie en ik heet u namens mijn ouders van harte wel-wel-welkom in huize Dellacroix. Helaas kan m-m-mijn moeder er vanm-m-middag niet bij zijn, ze is geveld door een pij-pij-pij, eh, nare kwets-s-suur.’ Ze pauzeerde even en voelde hoe de zweetdruppeltjes over haar rug naar beneden liepen. Verdergaan nu, sprak ze zichzelf streng toe. ‘Ik hoo-oop dat m-m-moeder en ik erin ge-ge-slaagd zijn een m-m-mooie bloemlezing voor u samen te stellen. Wij m-m-mogen ons zeer gelukkig p-p-prijzen met het feit dat de stadstuin van Tou-tou-louse zo veel prachtige p-p-poëtische vruchten voortbrengt, waaruit we naar be-be-believen kunnen plu-plukken.’ Die zin was zo lang; het leek alsof er geen einde aan kwam. Uit pure ademnood moest ze stoppen. ‘Ze zullen worden voorgedragen door enkele van onze meest t-t-trouwe le-le-leden, de da-dames Lorette Du-du-dupuy en Jehanne de la P-p-perrière. Ik wens u daarbij heel veel p-plezier.’

Het einde van de zin met de moeilijke namen smaakte als een ware overwinning en toen de twee genoemde dames gingen staan, applaudisseerde ze zelf het hardst van iedereen om haar opluchting een uitweg te geven. Haar voorbeeld werd gevolgd door de andere aanwezigen. Daarna mengde ze zich onder de gasten, nam complimenten over het huis en de exquise hapjes in ontvangst en de vele beterschapswensen aan het adres van haar moeder. Alle dames wilden er het fijne van weten, maar ze hield zich op de vlakte.

Verspreid over de middag werden er tientallen sonnetten voorgedragen. Op die momenten verstomde het geroezemoes van kletsende dames en werd er volop genoten van de schoonheid van de Occitaanse poëzie. Eloïse de Fargues keek in de eetsalon bewonderend om zich heen toen haar vriendin Maria de Montmoron kwam aanlopen. In haar vlezige armen droeg ze haar schoothondje Leonardo, dat haar altijd en overal vergezelde. Het beestje was net zo gek op zoetigheid als zijn bazin en keek begerig naar al het lekkers om zich heen. Sophie stond achter in de eetkamer en had net Marie gevraagd de laatste ronde met hapjes naar binnen te brengen, toen ze de dames zachtjes tegen elkaar hoorde praten.

‘Hebt u Florentine Delmas al gezien? Ik niet,’ zei Eloïse.

‘Nee, ik ook niet. Het zal toch niet waar zijn, wat ik hoorde vertellen?’

Bij het horen van de achternaam van haar twee beste vriendinnen spitste Sophie vanzelf haar oren. Ze had al gezien dat de tweeling en hun moeder vanmiddag niet aanwezig waren, terwijl ze wel een uitnodiging hadden gekregen.

‘Ik ving ergens op dat ze financieel aan de grond schijnen te zitten,’ ging Maria verder. ‘Delmas heeft een enorme boete gekregen voor het overtreden van de gilderegels. Ik geloofde het eerst niet, want volgens mijn man is Delmas een van de eerzaamste handelaren in de stad, maar het schijnt toch waar te zijn. Volgens de geruchten hebben ze al hun bezittingen moeten verkopen om de boete te kunnen betalen: hun huis, meubilair, voorraden – noem maar op.’

‘Is dat echt zo? Wat vreselijk! Ik ben nog niet zo lang geleden bij hen op bezoek geweest. Florentine is werkelijk een aller-aardigste vrouw. En dan die tweeling, zulke keurige, welbespraakte jongedames.’ Eloïse verhief haar stem. ‘Hier zal die achterbakse Bernuy wel weer achter zitten; die heeft zijn oog laten vallen op dat schitterende huis van Delmas. Mijn man zegt dat als we niet oppassen de Maranen over een tijdje de gehele stad in eigendom hebben.’

‘Nee, het schijnt Dellacroix te zijn geweest die Delmas heeft aangeklaagd bij het gildebestuur. Het is toch wat. Van je geloofsgenoten moet je het maar hebben. Het is maar goed dat de mannen er vandaag niet bij zijn, want anders had mijn echtgenoot die dwaze Dellacroix weleens even flink de waarheid gezegd,’ zei Maria kwaad.

‘Zei u Dellacroix? O, nu snap ik waarom zijn dochter ons vandaag ontvangt; Dellacroix’ echtgenote durft zich hier nu natuurlijk niet te vertonen.’

Het duizelde Sophie. Ze leunde lichtjes tegen de muur en dacht aan Isabelle en Béatrice. Bankroet, door vader? Haar hart kromp ineen bij de gedachte. Als het waar was, dan zou ze hen nooit meer zien. Ze had al eerder meegemaakt dat mensen van de ene op de andere dag niet meer welkom waren bij hen thuis. Sterker nog: dan mocht er in huis niet eens meer over hen gesproken worden. Alsof ze hadden opgehouden te bestaan. Zo was het ook gegaan met Anne en met Marguerite Crosat. Die laatste had vorige week in de kerk nog even naar haar gezwaaid, maar ze had niet durven terugzwaaien, uit angst dat vader het zou zien. Met een felle hoofdbeweging schudde ze de treurige gedachten over het lot van haar vriendinnen van zich af en ze liep naar de keuken. Niet aan denken nu, niet nu! In gedachten verzonken stond ze daar, terwijl Marie met een dienblad vol hapjes de salon kwam binnenlopen. Gelukkig kon een botsing nog net worden voorkomen, maar de gefluisterde verwensing die uit de mond van de kokkin glipte, bracht Sophie weer bij haar positieven.

Na het vertrek van de laatste dames liep Sophie opgelucht door de lege ontvangstzaal naar de buitentrap. Tientallen halflege schalen vormden de stille getuigen van een geslaagde bijeenkomst. Marie zou alles zo weghalen en de etensresten uitdelen aan de armen. Sophie was blij dat het allemaal achter de rug was. Hopelijk zou vader ook een beetje tevreden zijn als hij straks thuiskwam, al zou hij dat vast niet laten merken. Straks ging ze even verslag uitbrengen bij maman, die waarschijnlijk nog steeds sliep. Door het wegvallen van de spanning voelde ze een stekende hoofdpijn opkomen en daarom vroeg ze Josette alvast een heet bad voor haar klaar te zetten.

Toen ze door de gang liep, zag ze de deur van vaders werk-kamer op een kier staan. Nieuwsgierig duwde ze de deur wat verder open en gluurde om het hoekje. Er was niemand in de kamer en het haardvuur was gedoofd. Bij de aanblik van vaders werk-kamer moest ze ineens terugdenken aan het afgeluisterde gesprek over de familie van Isabelle en Béatrice. Zouden ze echt failliet zijn? In een opwelling liep ze door naar vaders bureau en stak de kaars op de kandelaar aan. Tientallen brieven, rapporten en keuringsbewijzen lagen kriskras door elkaar. Gejaagd doorzocht Sophie de paperassen, maar er lag niets wat ook maar enigszins met de situatie van de familie Delmas te maken leek te hebben. Ze keek om zich heen. Misschien in de kast? Nee, ze had geen tijd meer; vader kon elk moment thuiskomen.

Plotseling werd haar aandacht getrokken door een klein vierkant kaartje op de schoorsteenmantel, waarop in een klein, maar keurig handschrift stond geschreven:

Donderdag 24 november 11 uur.

Grote pilaar kathedraal Saint-Étienne.

De visser heeft aas nodig.

Ze draaide het kaartje om, maar de achterzijde was leeg. Geen datum, geen afzender, niets. Snel zette ze het kaartje weer neer zoals ze het had aangetroffen. Net op tijd kon ze de kaars uitblazen en vaders werkzamer verlaten, want op het voorplein hoorde ze hem al opgewonden pratend uit de koets stappen.

Tijdens het baden liet het geheimzinnige kaartje haar niet los. 24 november: dat was morgen al! Ze had geen idee of het kaartje er al langer stond of dat een van de gasten het vanmiddag in een onbewaakt moment op vaders kamer had achtergelaten, maar wie was die visser die aas nodig had en wat had vader daarmee te maken? Nieuwsgierig geworden naar het antwoord op deze vragen nam ze zich voor morgen een kijkje te gaan nemen in de kathedraal van Saint-Étienne.

Vlak voordat ze ging slapen bracht Sophie nog even een bezoekje aan maman, die achteroverleunend in de kussens op bed een kom soep nuttigde. Ze had gelukkig iets meer kleur op de wangen dan vanochtend.

‘Hoe is het nu met u, maman?’

‘Gelukkig iets beter, mijn kind. Dankzij de thee van Marie heb ik als een blok geslapen. Ik heb de gasten zelfs niet eens horen arriveren.’ Mamans gezicht betrok. ‘Wel jammer dat ik onze eerste eigen damessalon gemist heb. Is alles goed gegaan?’

Sophie knikte. ‘Ja, het is perfect verlopen, maman. De opening was het moeilijkste, maar toen die eenmaal achter de rug was, ging de rest vanzelf. Gelukkig heeft Josette me heel goed geholpen. Bijna alle genodigden zijn gekomen, maman. Alleen Isabelle en Béatrice en hun moeder heb ik helaas niet gezien. Weet u misschien waarom?’

Maman schudde haar hoofd. ‘Geen idee. Ze hebben zich in elk geval niet bij mij afgemeld. Wat vreemd. Afgelopen zondag miste ik de familie Delmas ook al in La Daurade. Misschien zijn ze op reis?’

Sophie haalde schijnbaar achteloos haar schouders op, maar dat kostte haar vanbinnen heel veel moeite. Het was heel onbetamelijk van haar geweest om zich niet af te wenden toen ze haar gasten hoorde spreken en dus had het geen zin maman te vertellen over wat ze van Eloïse de Fargues had gehoord. ‘Laat maar, maman. Het is niet belangrijk. Ik vraag het Isabelle wel als ik haar weer zie. Ik ga nu naar bed.’

Ze gaf maman een kus en verliet de kamer. Die nacht droomde ze dat ze tientallen vissers moest toespreken, die haar allemaal tegelijk toeschreeuwden dat ze aas nodig hadden, terwijl ze daar veel te weinig van bij zich had. De bende woedende vissers zette de achtervolging in en toen de mannen zich uiteindelijk op haar wilden storten, schrok ze midden in de nacht wakker.

De volgende ochtend was Sophie al vroeg uit bed. Toen ze naar buiten keek, zag ze dat het die nacht gesneeuwd had. Het gebeurde niet vaak, maar elke keer was ze weer verbaasd over de gedaanteverwisseling die de stad onderging zodra die bedekt werd door een dunne, witte deken. Gelukkig gaf maman haar desondanks toestemming voor een bezoekje aan de kathedraal van Saint-Étienne. Misschien hoopte ze nog steeds dat Sophie in de voetsporen van haar tante Blanche zou treden, die als klein meisje was toegetreden tot het benedictijnenklooster in Albi. In de koets dacht Sophie na over hoe het moest zijn om te leven in volledige toewijding aan de Heer, maar een sober leven binnen hermetisch afgesloten kloostermuren leek haar bepaald geen aantrekkelijk vooruitzicht. Dan toch maar liever een goede echtgenoot.

Plotseling stopte de koets.

‘We zijn er, mademoiselle,’ riep Jean en hij hielp haar met uitstappen.

Het was koud en een snijdende wind deed haar huiveren, ondanks de extra warme kleding die Josette voor haar had klaargelegd en die ze gehoorzaam had aangetrokken. Gelukkig was het intussen wel gestopt met sneeuwen. Ze keek omhoog naar het grote uurwerk in de kerktoren, dat door de talloze gildes die in de kathedraal zetelden was bekostigd. Het was pas half elf en dus had ze tijd genoeg om een goed plekje te zoeken.

‘Jean, ik ben omstreeks half twaalf klaar. Je hoeft niet hier op me te wachten, als je maar zorgt dat je over een uurtje weer hier bent.’

Zonder op Jeans antwoord te wachten liep ze naar het immense, uit fijn beeldhouwwerk opgebouwde voorportaal van de kathedraal. Toen ze achter zich de koets hoorde wegrijden, haalde ze opgelucht adem. Gelukkig, Jean was weg; waarschijnlijk ging hij op zoek naar een warme herberg. Ze duwde de deur open en werd bij binnenkomst getroffen door de grootsheid van het bouwwerk. Op houten steigers van duizelingwekkende hoogte werkten steenhouwers en metselaars nog steeds aan de vervolmaking van de kathedraal. De bleke winterzon scheen door het grote kleurige roosvenster boven de entree naar binnen en toverde een cirkelvormige waas van kleuren op de grijze, marmeren vloer. Ze was nog nooit eerder in Saint-Étienne geweest. Net als haar familie, vriendinnen en de andere inwoners van hun capitoulat bezocht zij altijd de Notre-Dame la Daurade, oftewel de ‘goudkleurige’. Het was de grootste kerk in hun capitoulat en tevens de zetel van het gilde der pastelhandelaars. De kathedraal Saint-Étienne was onder andere de thuisbasis van de tapijtwevers en dat was duidelijk te zien aan de enorme hoeveelheid tapijten die de wanden van het gigantische godshuis sierden. Een beetje verbaasd door de felle kleurenpracht van alle tapijten, beelden en gebrandschilderde vensters liep Sophie stilletjes door de indrukwekkende ruimte op zoek naar de Mariakapel, toen ze plotseling een donkere mannenstem naast zich hoorde: ‘Mijn excuses, mademoiselle, kan ik u misschien ergens mee van dienst zijn?’

Geschrokken hield ze even stil en ze zag dat de stem bij een vriendelijk ogende priester hoorde; de man moest zijn kalende hoofd buigen om een houten stelling te ontwijken. Met enige moeite hervond ze haar stem. ‘Goedem-morgen, m-mon père. W-w-wat een sch-schitterende k-k-kathedraal, ook al is deze n-nog niet he-he-helemaal k-k-klaar. Ik zoek de M-m-mariak-k-kapel. Waar k-kan ik die vinden?’

De kalende man grinnikte en zei toen: ‘Dank u wel, mademoiselle. De Mariakapel is een klein stukje verderop. Het is de eerste kapel aan uw rechterhand. Dat de Heer uw pad van vandaag mag verlichten.’

Nog voordat ze de man kon bedanken, was hij alweer door-gelopen; zijn purperen kazuifel wapperde achter hem aan.

Het duurde niet lang of ze had de kapel gevonden. Ze knielde neer voor de indrukwekkende beeltenis van de Moeder Gods en bad vol overgave. Na haar gebed bleef ze nog een tijdje zitten. Ze dacht aan het geheimzinnige kaartje en vroeg zich af of stiekeme ontmoetingen in het Huis van God zondig waren. In dat geval gold dat misschien ook voor haar bezoek. Ze kwam hier immers niet alleen om te bidden? Ze wilde weten wie die geheimzinnige visser van het kaartje op vaders werkkamer was. Haar nieuws-gierigheid won het van haar angst voor de zonde. Stram van het knielen stond ze op en ze liep naar de gigantische pilaar in het midden van de kathedraal. Ze liep eromheen, speurend naar een geschikte plek van waaruit ze de zuil kon zien zonder zelf gezien te worden. Om niet op te vallen bewonderde ze een voor een de kleurrijke wandtapijten langs de muren, totdat ze in een hoekje, half verscholen achter een oud tapijt, een deurtje zag. Ze voelde voorzichtig aan de deurkruk. Gelukkig, hij was open. Achter de deur ontdekte ze een steil trappetje dat uitkwam op een soort houten balkon. Ze sloop naar boven en kroop op haar hurken naar de uiterste hoek van de galerij. Door een uitgerafelde scheur in een van de vele stoffige wandtapijten kon ze de pilaar net in het oog houden. Zachtjes blies ze in haar handen, die inmiddels bijna verkleumd waren. Het was in de immense kerk nauwelijks warmer dan buiten.

Het moest nu toch bijna elf uur zijn. Haar gedachte viel samen met de eerste dreun van de enorme torenklok. Nog voordat de klok voor de elfde keer geslagen had, zag ze plotseling beneden een man in de richting van de pilaar lopen. Ze herkende hem on-middellijk: het was Xavier Lenostre. Vanuit haar positie begluurde ze vaders vaste zakenpartner van een afstandje. Lenostre was in hetzelfde dorp geboren en opgegroeid als vader en kwam al zolang ze zich kon herinneren bij hen over de vloer. Ze mocht hem eigenlijk niet, al wist ze niet zo goed waarom, behalve dan omdat zijn kleren vaak naar bier of wijn stonken en hij weleens akelige grapjes maakte over Thierry.

Lenostre leek nerveus. Hij plukte wat aan zijn baardje, liep nog eens een rondje om de pilaar en keek terloops om zich heen. Hij droeg een dikke wintermantel en hield een grote, zwarte hoed in zijn hand. Het was duidelijk dat hij op iemand wachtte, maar op wie? Even later zag ze een slungelige jongen met strokleurig haar in de richting van de pilaar lopen. Hij kwam haar vaag bekend voor, maar waarvan wist ze niet meer. De jongeman liep recht op Xavier af en begroette hem met een beleefde buiging. De mannen wisselden enkele woorden met elkaar. Sophie deed haar best, maar kon er niets van verstaan door het geklop van de steenhouwers op de steigers. De jongeman keek zenuwachtig om zich heen en hield toen zijn hand schielijk op. Dat universele gebaar sprak boekdelen. Natuurlijk, dacht Sophie, het aas staat voor geld! De visser had geld nodig, maar wie is hij eigenlijk en waarom krijgt hij het hier, nota bene in een kerk? Lenostre haalde onder zijn jas een linnen zakje tevoorschijn en overhandigde dat aan de jongen. Die wierp een korte blik op de inhoud alvorens er op zijn gezicht een grote glimlach verscheen. Hij knikte goedkeurend, maar Lenostre had de reactie van de jongen helemaal niet afgewacht en was al met grote stappen in de richting van de uitgang gebeend. Kort daarna hoorde ze de deur achter hem dichtvallen. Ook de jongeman maakte nu aanstalten om weg te lopen, maar vlak voor haar schuilplaats stond hij nog even stil om het zakje beter dicht te knopen. Op dat moment kon Sophie het kriebelende gevoel in haar neus niet langer onderdrukken. Een zware niesbui echode door de ruimte. De knaap keek eerst verschrikt om zich heen en daarna omhoog naar het balkon. Ze zag nog net hoe hij tussen de tapijten door probeerde te gluren om te zien wie daar verscholen zat. Uit angst dat hij haar zou ontdekken, kroop ze op haar knieën naar de uiterste hoek van het balkon en bleef daar stil zitten, hopend en biddend dat de jongen zou weggaan. Ineens zag ze een glimp van zijn gezicht voor de zijkant van het balkon waar geen tapijt hing. Hij moest beneden op een van de houten stellingen van de steenhouwers zijn geklommen. Ze wilde gillen, maar nog voordat het geluid haar keel had verlaten, hoorde ze de stem van de priester in de verte: ‘Hé, wat moet dat daar! Kom naar beneden.’

Het gezicht van de jongen voor de spijlen verdween even snel als het gekomen was en dankzij de steenhouwers, die hun luidruchtige werk vanwege het middagmaal hadden neergelegd, hoorde ze even later het geluid van zijn voetstappen wegsterven in de richting van de buitendeur. Misselijk van angst overwoog Sophie wat ze nu het beste kon doen: hier blijven zitten of wegsluipen? Misschien kwam de priester wel poolshoogte nemen…

Gespannen gluurde ze door een kier tussen de tapijten naar de stenen vloer onder haar. De priester was nergens te bekennen en uit de stilte om haar heen leidde ze af dat niemand de moeite had genomen om de jongen achterna te gaan. Na alle rumoer en spanning was de plotselinge stilte in de kathedraal overweldigend. Sophie durfde zich bijna niet meer te verroeren uit angst dat iemand haar misschien zou horen. Gelukkig was het bijna half twaalf, dan zouden de kerkklokken weer van zich laten horen. Tot die tijd bleef ze roerloos in de hoek van het balkon zitten wachten tot ze onder dekking van het klokgelui in beweging kon komen en veilig bij Jean in de koets kon stappen.

Toen ze met de koets het plein opreden, zag ze door de geopende deuren Lenostres paard al in de stallen staan en terwijl ze zich op haar kamer verkleedde, hoorde ze hoe hij op vaders werkkamer aan de overzijde van de gang verslag deed van zijn afspraak in de Saint-Étienne. ‘Jacques, het is allemaal goed gegaan. Het was rustig in de kathedraal en er waren geen pottenkijkers in de buurt. Die vent wilde het ter plekke natellen, maar daar ben ik niet op blijven wachten. Echt, geloof me, het komt allemaal goed. Ik weet wat ik doe. Over een tijdje hangt die mooie zwart-rode toga over uw schouders.’

Vader bromde iets wat ze niet kon verstaan. Zwart-rode toga? Dat was het traditionele gewaad van de capitouls van de stad. Ineens begreep ze waar het geld voor bedoeld was: het waren steekpenningen voor de capitoulverkiezingen die binnenkort gehouden werden.

4

Zondag 27 november 1552

‘Papa, papa! Daar zijn ze, daar zijn ze!’

Sophie hoorde Armand roepen en liep naar het venster in mamans slaapvertrek. Haar broer was op de poort van het huis geklommen en zwaaide met zijn armen. Aan het begin van de rue Malcousinat zag ze een kleine stoet staan. Voorop vier stadswachten in wapentenue, gevolgd door acht mannen in vol ornaat te paard en daarachter weer vier stadswachten, die het nieuwsgierige volk op afstand hielden.

‘Papa! Kom nou,’ klonk het over het voorplein.

Sophies hart klopte in haar keel. Ze liep terug naar haar kamer om haar mantel te pakken en kwam onderweg vader tegen, die haastig zijn wambuis dichtknoopte. Samen liepen ze de gang door.

‘Bernadette, je moet komen,’ riep hij. ‘Kom nou, ze zijn er bijna.’

Zijn voeten vlogen over de houten trap naar beneden. Op het plein overhandigde Marie hem de zwarte overjas van Vlaams laken, die hij speciaal voor de gelegenheid had laten maken. Maman ging naast hem staan. Ze droeg een lange, zalmroze japon met een cape van vossenbont en een elegante hoed, maar haar ogen stonden afwezig. De chirurgijn was vannacht weer langsgekomen voor een aderlating, maar zo te zien had dat weinig effect gehad. Haar huid was zo bleek, dat ze wel transparant leek.

‘En, hoever zijn ze al?’ riep vader naar Armand, die weer op de uitkijk stond.

‘Ze staan nog steeds aan het begin van de straat.’

‘Geef maar een signaal als ze weer gaan lopen.’

Armand knikte en Sophie kruiste haar vingers achter haar rug en dacht aan de jongen met het geld in de kathedraal. Zou het er nu dan toch van gaan komen? Ze wist dat voor geld veel te koop was en dat vader er al van jongs af aan van droomde ooit te mogen toetreden tot het stadsbestuur. Hij kende de hele verkiezingsceremonie uit zijn hoofd. Gisteravond had hij maman tijdens de maaltijd verteld dat zijn naam dit jaar ook op de geheime kieslijst stond. Die lijst was ’s middags in een verzegelde envelop in een statige optocht door de stad gereden en vervolgens overgedragen aan de sénéchal. Natuurlijk was vader samen met Armand gaan kijken en die avond meldde hij vol trots dat Pierre Lancefoc, die als hoofd van de Grote Consistorie voorop reed in de stoet, hem het geheime teken had gegeven. Armand had het ook gezien! Voor beiden stond de uitslag toen al vast. Maman had geglimlacht en haar gelukwensen uitgesproken. Zou de voorspelling van Lenostre uitkomen? dacht Sophie. Het leek er wel op, want geheel volgens het verkiezingsprotocol stond vandaag aan het begin van de straat de stoet met vier zittende en vier vertrekkende capitouls klaar om een van de vier nieuw gekozen capitouls op te halen.

Marie borstelde de rug van vaders fraai geborduurde kostuum, terwijl hij zenuwachtig zijn leren laarzen tegen elkaar klakte en continu in zijn handen wreef.

‘Lopen ze nu al door?’ riep hij naar Armand.

‘Nee, ze staan nog steeds stil.’

‘Jean, ga eens kijken.’

De portier opende de kleine voordeur en glipte de straat op. Sophie kon horen dat het daar steeds drukker werd. Het volk was nieuwsgierig naar wat er komen ging. Armand kroop over de muur naar het uiterste puntje, maar gebaarde dat de stoet nog steeds stilstond. Een paar minuten later kwam ook Jean onverrichter zake teruglopen. Niemand mocht ook maar iets loslaten over de bestemming van de optocht. Vader frunnikte aan zijn jas. Plotseling hoorden ze Armand.

‘Ze lopen weer, vader. Hoort u me?’

‘Ja, Armand, ik hoor de paarden al. Kom nu maar, en snel.’

Gehoorzaam klom Armand naar beneden en voegde zich bij hen. Het miezerde een beetje en Sophie hoopte dat het wachten niet lang meer zou duren. Het hoefgetrappel hield plotseling op. De stoet was vlak voor hun huis tot stilstand gekomen. Met ingehouden adem wachtte iedereen op het geluid van de klopper op de poort. Ze hoorden ruiters afstijgen. Een omroeper blies op een trompet, maar het geklop bleef uit. Gek van spanning rende vader naar de deur in de poort en opende deze voorzichtig op een kier. De drukte buiten op straat stond in schril contrast met de stilte op het voorplein. Vader gebaarde driftig dat ze dichterbij moesten komen. Opnieuw schalde de trompet. Een omroeper begon zijn boodschap om te roepen: ‘Uit naam van koning Hendrik II roept hofmaarschalk De Curton op om uit handen van monseigneur Lancefoc de versierselen van het capitoulat la Daurade in ontvangst te nemen en de stoet daarna te volgen naar het paleis van de viguier voor het afleggen van de eed: monseigneur Bosredon.’

De menigte juichte en opnieuw klonken er trompetten. Geschrokken keek Sophie naar vader. Zijn gezicht was asgrijs geworden en zijn ogen stonden vol ongeloof. Het feit dat de stoet niet voor zíjn huis stond, maar voor dat van zijn gedoodverfde concurrent aan de overkant van de straat, had hem als een mokerslag getroffen. Geruisloos sloot hij de poort. Het duurde even voordat de schok tot iedereen was doorgedrongen. Maman begon te sniffen en Armands lip trilde. Sophie wist zich geen houding te geven. Niet vader, maar overbuurman Bosredon was gekozen tot capitoul van la Daurade! Zwijgend lieten ze zich door vader naar binnen sturen, terwijl hij in zijn eentje op het voorplein achterbleef. Door het venster zag Sophie hoe hij roerloos met gebogen hoofd tegen de muur leunde. De motregen had intussen plaatsgemaakt voor echte regendruppels, maar hij weigerde binnen te komen en na een paar uur stond hij daar nog steeds, doorweekt en tot op het bot vernederd.

Het duurde zeker tot het einde van het jaar voordat vader over de grootste schok heen was. Sophie probeerde zo veel mogelijk uit vaders buurt te blijven, wat redelijk lukte omdat hij zich volledig op zijn werk stortte. Hij was er vast van overtuigd dat zijn naam wel op de kieslijst moest hebben gestaan, maar dat zijn reputatie kennelijk nog niet tot alle leden van het kiescollege was doorgedrongen. Toegeven dat er iets anders mis was gegaan, kon hij natuurlijk niet. Daarom zette hij zich voor de buitenwereld over zijn weerzin tegen monseigneur Bosredon heen, feliciteerde hem zelfs in het openbaar met zijn verkiezing en ging met hernieuwde energie aan de slag, waarbij hij zich meer dan ooit richtte op het uitbouwen van zijn netwerk. Om de haverklap nodigde hij hooggeplaatste heren uit voor een uitgebreid souper en hij had dan meestal de hele avond het hoogste woord. Maman hield het nieuwe ritme van sociale verplichtingen niet vol en verliet vaak al halverwege de avond met zware hoofdpijn de eetzaal, waardoor Sophie gedwongen werd haar rol als gastvrouw over te nemen. Het vrat aan haar als ze zag hoe maman leed onder de druk van vaders geldingsdrang, maar het meeste medelijden had ze met haar broer Thierry, die nu vrijwel continu opgesloten zat in het hok in de kelder. Maar hoe graag ze vader ook op andere gedachten wilde brengen, ze zag er geen kans toe.

5

Vrijdag 6 januari 1553

Het was vandaag Driekoningen. In een poging zijn geschonden blazoen door de verloren verkiezingen wat op te poetsen, had vader de bisschop van Toulouse voorgesteld om een nieuwe, luxe kerkbank voor La Daurade aan te schaffen. Natuurlijk had hij diens goedkeuring niet afgewacht en alvast de beste meester-timmerman uit de stad opdracht gegeven voor de fabricage van de eiken bank. Kosten noch moeiten werden gespaard en de ambachtsman en zijn gezellen hadden dag en nacht doorgewerkt om het zitmeubel op tijd af te hebben. Sophie liep naar de bank op zijn nieuwe plek in de kerk, rechts vooraan in het middenschip, die zo dadelijk tijdens de Driekoningenmis feestelijk in gebruik zou worden genomen. Even verderop hoorde ze vader tegen de bisschop hoog opgeven over het schitterende houtsnijwerk. Toegegeven: het was een prachtige bank, maar zijzelf was toch nog het meeste te spreken over de speciale voet-stoven, waardoor ze tijdens de mis geen ijskoude voeten meer zouden krijgen. Nadat de bisschop de nieuwe bank met veel uiterlijk vertoon had ingezegend en vader uitgebreid was geprezen voor zijn genereuze bijdrage aan de parochie, mochten ze voor het eerst op de bank plaatsnemen.

Onwennig keek Sophie om zich heen. Vanaf haar nieuwe plek zag de aloude basiliek er een stuk minder vertrouwd uit. Ineens besefte ze hoe gehecht ze was geraakt aan het devote, maar vertrouwde gelaat van de heilige Jozef links boven haar, ondanks dat de tand des tijds duidelijke sporen op zijn beeltenis had nagelaten. Ze had vanaf haar nieuwe plek zelfs geen zicht meer op de kapel van de Zwarte Maagd. Bah, niets zag er meer uit als voorheen. Ze schoof heen en weer op de houten bank. Ondanks de luxe van de warme stoof had ze het koud. Haar blik dwaalde af van de verrichtingen van de bisschop en zijn misdienaren en ineens viel haar oog op de voorste kerkbank, links van de zijbeuk. Daar zat Pierre Lancefoc met zijn echtgenote en hun vier kinderen: twee jongens en twee meisjes. Plotseling zag ze op de bank achter hen nog iemand zitten, iemand met lichtgekleurd haar. Het zou toch niet…? Op datzelfde moment keek de jongeman haar kant op en alle twijfel was meteen als sneeuw voor de zon verdwenen. Zijn blonde haar leek in de gouden koepel van La Daurade nog lichter dan toen. Sophies hart bonsde in haar keel. Stel dat de jongeman haar in de kathedraal had herkend en haar zou aanspreken? Ondanks de kou brak het zweet haar uit en ze voelde dat ze bloosde. Ze durfde de jongeman niet aan te kijken, maar tijdens de mis werd haar blik als door een magneet telkens teruggetrokken naar de twee banken aan haar linkerzijde, die nu zo pontificaal in haar blikveld lagen. Ze probeerde zich te verschuilen achter haar missaal, maar dat leverde boze blikken op van maman. Ze bad onafgebroken tot Maria om bescherming en stootte vervolgens Armand naast haar aan. Ze knikte met haar hoofd naar de overkant en fluisterde: ‘Armand, daar links van de zijbeuk – wie is die blonde man, schuin achter Pierre Lancefoc?’

‘Bedoel je Pierre Lancefoc?’ zei haar broer verbaasd en trok zijn schouders op.

‘Nee, de man achter hem.’

Een nijdige blik van maman verhinderde Armand antwoord te geven. Sophies brein draaide op volle toeren. De jongeman zat in een kerkbank van Pierre Lancefoc, maar ze kende de familie goed genoeg om te weten dat het geen kind van hen was. Misschien een nieuwe knecht of staljongen? Het kwam vaker voor dat rijke burgers hun personeel meenamen naar de kerk om de buiten-wereld hun naastenliefde te tonen. Op hoogtijdagen mocht Marie van vader ook weleens mee naar de vespers. In gedachten zag Sophie weer voor zich hoe Lenostre het zakje smeergeld aan de blonde jongen overhandigde en vader ’s middags vol bravoure de overwinning voorspiegelde. Maar als Lancefoc het smeergeld had ontvangen, hoe kon het dan dat vader toch geen capitoul geworden was? Opeens zag ze dat de blonde man naar haar keek en op datzelfde ogenblik bekroop haar de gedachte dat het misschien wel haar niesbui in Saint-Étienne was geweest, die vaders verkiezing had gedwarsboomd. Ook al wist de knecht misschien niet wie ze was, hij zou Lancefoc ongetwijfeld hebben ingelicht over het vreemde voorval. Opnieuw brak het zweet haar aan alle kanten uit. Ze wist niet meer waar ze kijken moest en staarde daarom maar recht vooruit, als een konijn in doodsnood. Zo bleef ze tot het einde van de mis zitten. Het liefste was ze daar gebleven totdat iedereen de kerk had verlaten, maar vader had natuurlijk andere plannen. Ze zag al wat bekenden hun kant op lopen om de nieuwe bank van dichtbij te komen bewonderen en natuurlijk om vader te prijzen voor zijn goedgeefsheid. Pff, goedgeefsheid, dacht ze schamper. De mensen zouden eens moeten weten wat een tiran hij in werkelijkheid was. Ook Pierre Lancefoc kwam met zijn gezin in de drukte langzaam hun kant op. Sophie keek om zich heen. Vader en maman waren druk in gesprek met een parlementslid en Armand was nergens meer te bekennen. Dit was haar enige kans. Langzaam schuifelde ze naar een grote zuil verderop, die het middenschip van de zijbeuken scheidde, en verschool zich vervolgens achter het altaar in een van de zijkapellen. De tijd verstreek en het afnemende geroezemoes maakte duidelijk dat steeds meer mensen de kerk verlieten. Voorzichtig gluurde ze om de hoek van het altaar en tot haar opluchting zag ze nog net hoe de blonde knaap samen met de familie Lancefoc de kerk verliet. Maman stond vertwijfeld om zich heen te kijken waar Armand en Sophie gebleven waren. Zwaaiend gaf ze maman een teken en daarna haastte ze zich naar de kapel van de Zwarte Maagd en prevelde een schietgebedje tot Maria om haar hulp. Eén ding wist ze zeker: als vader dit ooit te weten zou komen, zou ze het niet overleven.

{1} Achter in dit boek is een verklarende woordenlijst opgenomen.