Voor Vera Thomas,

ter nagedachtenis aan Bill Thomas

Van Paul Maier verschenen eerder bij Uitgeverij Mozaïek:

Het Rama-document

De brand van Rome

Pontius Pilatus

Operatie Wederkomst

ISBN 978 90 239 3024 2

NUR 342

Vertaling Daniëlle Langerak

Ontwerp omslag Wil Immink

Lay-out/dtp binnenwerk Gerard de Groot

Oorspronkelijk verschenen bij Tyndale House Publishers, Inc., Carol House, Illinois, USA, onder de titel The Constantine Codex.

Engelstalige uitgave 2011 © Paul L. Maier

Nederlandstalige uitgave 2012 © Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden

www.uitgeverijmozaiek.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk met ISBN 978 90 239 9410 7

Woord vooraf

Hoewel deze roman aansluit op Het Rama-document en Operatie Wederkomst, kunnen de drie boeken in willekeurige volgorde worden gelezen omdat de verhaallijnen totaal verschillen. De meeste personen in dit boek heb ik zelf bedacht, maar om de geloofwaardigheid te waarborgen komen er ook echt bestaande mensen in voor. Ik heb hun toestemming niet gevraagd omdat ik niet de indruk wilde wekken dat zij de inhoud van deze boeken onderschrijven. Hun namen zijn bekend genoeg en ik ben ervan overtuigd dat ze de manier waarop zij in dit boek figureren correct en herkenbaar zullen vinden. De lezer moet echter wel weten dat de gesprekken die ik hen laat voeren aan mijn eigen fantasie zijn ontsproten.

Toen Het Rama-document in 1994 werd uitgegeven, tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II, heb ik een opvolger bedacht en die Benedictus XVI genoemd. Hij komt voor in Operatie Wederkomst en ook in dit boek. In april 2005 werd kardinaal Joseph Ratzinger paus, en koos hij precies die naam – dat was toeval, en geen profetie van mij! De lezer moet dus onderscheid maken tussen de twee Benedictussen: de fictieve en de echte.

Ik wil graag de volgende mensen bedanken voor hun bijdrage aan de totstandkoming van dit boek: Marion S. Ellis, Maria Perez-Stable, Brian C. Bradford, Dr. Stan Gundry, Wayne Little, MD, Ds. Evangelos S. Pepps, en in het bijzonder Dr. Timothy R. Furnish.

Paul L. Maier

Western Michigan University

mei 2011

Proloog

Shannon Jennings Weber genoot van haar lunch in de schaduw van een bremstruik, net als de profeet Elia vroeger. Ze werkte aan een opgraving in Pella aan de oostelijke oever van de Jordaan, ongeveer dertig kilometer ten zuiden van het Meer van Galilea. Dit was het nieuwe territorium van de archeoloog die in Israël met haar troffel het ene na het andere succes had behaald. Ze had deze opgraving georganiseerd in de hoop iets te vinden wat licht kon werpen op een van de belangrijkste gaten in de geschiedenis van de kerk: de tweede helft van de eerste eeuw, toen de christenen wisten te ontsnappen aan de vreselijke Romeinse bezetting van Jeruzalem in het jaar 70 door naar Pella te vluchten voordat de oorlog begon. Hier, dacht ze, op de plek waar de eerste kerk gestaan moest hebben, moesten wel aanwijzingen in de grond verborgen liggen; voorwerpen die verhalen vertelden over de tijd dat het christendom zich begon te verspreiden in het Middellandse Zeegebied.

Haar man Jon kon zijn geluk niet op, want ook hij was ervan overtuigd dat Pella een veelbelovende plek was voor een opgraving. Hij gaf les aan Harvard en stuurde Shannon vaak e-mails met vragen als: ‘Heb je al iets gevonden wat erop wijst dat Jezus daar is geweest?’ of: ‘Heb je de vermiste brief van Paulus aan de Korintiërs al gevonden?’ Zelfs als hij schreef hoeveel hij van haar hield en hoezeer hij haar miste, voegde hij er altijd een grapje aan toe, zoals: ‘Heb je al een van Lucas’ schilderijen van de apostelen gevonden?’ of: ‘Als je de bisschopszetel van Jakobus vindt, moet je voorzichtig te werk gaan.’

Er was echter nog niets opzienbarends uit de grond gekomen en de volgende dag zou het team vertrekken. Voordat Shannon hier kwam, hadden teams van de universiteit van Sidney en het Jordaanse ministerie van Antiquiteiten verschillende Kanaänitische tempels uit de bronstijd en de ijzertijd opgegraven; overal staken witte marmeren zuilen uit het hellenistische tijdperk uit de grond. In tegenstelling tot de Australiërs en de Jordaniërs had Shannons team zich geconcentreerd op de vierde-eeuwse kerk van Sint Jakobus. Nadat ze de vloer hadden blootgelegd en interessante mozaïeken, verwonderlijk keramiek en wat munten uit de tweede en derde eeuw hadden opgegraven, vonden ze het mooi geweest.

Er waren maar weinig opgravingen die spectaculaire vondsten opleverden, en Pella hoorde daar niet bij. Shannon was tevreden met de resultaten, maar ze kon niet zeggen dat ze dolblij was. Leverden alle opgravingen maar schatten op! Ze schudde haar hoofd toen ze dacht aan de vondst van een paar jaar geleden, die te mooi leek om waar te zijn. Dat had bewezen dat het waar was als men zei: ‘Als het te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat meestal ook.’

Terwijl ze een hap van haar peer nam, viel haar blik op iets wat leek op een moderne versie van de oude kerk die ze aan het opgraven waren: de Grieks-orthodoxe kerk van Sint Jakobus de Rechtvaardige. Het oude lichtgrijze gebouw met een blauwe koepel die wel uit een Egeïsche haven leek te komen, stond op een heuveltje net ten oosten van de opgraving. Shannon was er elke dag onderweg naar de opgraving langsgelopen en had bedacht hoe prettig het zou zijn als die kerk al die eeuwen dossiers had bijgehouden en bewaard. Zo veel geluk zou ze echter vast niet hebben, dacht ze. Aan de andere kant: welke twee documenten zou men proberen te redden als de kerk in brand stond? De bijbel en het kerkregister. Dat laatste zou ze graag inzien voordat ze vertrok.

De volgende dag liep ze naar de kerk en ze stelde zich voor aan de priester die verrassend goed Engels sprak. Het was een kleine man van middelbare leeftijd, met een lange blonde baard alsof hij het feit dat hij verder kaal was wilde compenseren. De man leek moeite te hebben Shannon aan te kijken, en ze begreep waarom toen hij zei: ‘U bent de knapste vrouw die ons de afgelopen jaren heeft bezocht, mevrouw Weber. Heeft u misschien Grieks bloed? U heeft tenslotte donker haar, en – ’

‘Ik wou dat het zo was, vader Athanasius,’ antwoordde ze, ‘maar nee, ik ben slechts een Iers-Engelse halfbloed die naar Amerika is verhuisd, en ik ben dol op oude kerken als deze. Hoe lang staat deze hier al?’

De man tikte nadenkend tegen zijn kin. ‘Dit gebouw is in de achttiende eeuw neergezet, maar het is gebouwd op de fundering van de vorige kerk.’

‘En wanneer is die eerste kerk gebouwd?’

De priester glimlachte, schudde zijn hoofd en zei: ‘Eeuwen geleden. Eeuwen en eeuwen geleden.’

Shannon glimlachte terug. Het liefst zou ze de geestelijke verbazen met het nieuws dat ze waarschijnlijk de grootmoeder van deze kerk aan het opgraven was, maar dat zou voorbarig zijn. Eerst moest het officiële verslag van de opgraving gepubliceerd worden. ‘Is er een kerkregister van deze kerk? Of een bibliotheek?’ vroeg ze.

‘Ja, natuurlijk.’

‘Ik ben gek op oude boeken. Zou u zo vriendelijk willen zijn me uw verzameling te laten zien?’

‘Uiteraard. Loopt u maar mee.’

Ze liepen door een zonovergoten tuin met wijnstokken aan beide kanten en betraden de bibliotheek. De priester liet Shannon de rijen boekenkasten zien tot ze in een pad kwamen waar de planken doorbogen onder het gewicht van de enorme oude boeken, waarvan sommige waren gebonden in grijs-wit perkament. Daar bleef Athanasius staan om Shannon te vertellen waarom deze kerk was vernoemd naar Jakobus de Rechtvaardige. Hij pakte een van de oude boeken en zei: ‘Dit is Historia Ekklesiastica van Eusebius. Kent u Eusebius?’

‘Natuurlijk! Hij is de vader van de kerkgeschiedenis.’

Athanasius glimlachte en knikte waarderend. Hij legde het boek op een tafel en sloeg het open bij een gemerkte pagina. Toen vertaalde hij de Griekse woorden die vertelden over het martelaarschap van Jakobus de Rechtvaardige uit Jeruzalem, de halfbroer van Jezus – volgens sommigen zijn neef – en de eerste bisschop van de christelijke kerk.

‘Eusebius heeft geschreven dat hij zijn informatie heeft gekregen van Hegesippus,’ vervolgde de priester. ‘Weet u wie Hegesippus is?’

‘Ja, zeker. Mijn echtgenoot wordt helemaal lyrisch als hij het over hem heeft. Hij vertelt zijn leerlingen altijd dat we, als we de verloren gegane eerste vijf boeken van die eerste-eeuwse joods-christelijke geschiedkundige hadden, nu veel meer wisten over de eerste kerk.’

Vader Athanasius keek haar stralend aan. ‘Ja, daar heeft u helemaal gelijk in.’

Terwijl hij Shannon de tekst liet zien, viel haar blik op de boekenlegger. Het waren verschillende bruinige vellen van een soort perkament. Aan de donkerdere kleur was te zien dat ze ouder waren dan het boek van Eusebius. Veel ouder. De letters waren zo verbleekt dat ze nauwelijks leesbaar waren.

‘Heeft u dit weleens gelezen, vader Athanasius?’ vroeg ze, wijzend naar de donkere bladen. ‘Kunt u het lezen?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik ken maar een paar woorden oud-Grieks. Het moet wel oud zijn. Heel oud.’

‘Ja, zeker.’ Het was duidelijk dat de bladen uit een groter werk kwamen – waarschijnlijk uit een codex, de oudste boekvorm ter wereld – en Shannon kon alleen maar raden of die codex ergens op de planken om hen heen stond.

‘Heeft u een idee waar deze bladen vandaan komen?’ vroeg ze. ‘Heeft u er nog meer?’

Vader Athanasius haalde zijn schouders op. ‘Dat weet ik niet. De priester voor mij heeft me het boek van Eusebius laten zien en me verteld hoe ik het kon gebruiken om mensen uit te leggen waarom deze kerk is vernoemd naar de heilige Jakobus. Ik heb hem nooit gevraagd naar die bladen.’

‘In Amerika hebben we apparatuur waarmee we de tekst gemakkelijk weer zichtbaar kunnen maken. Iets wat zo oud is, kan weleens belangrijk zijn. Heel belangrijk.’ Ze zweeg, wetend dat ze niet zo direct had moeten zijn, maar de woorden waren over haar lippen gerold voordat ze ze kon tegenhouden. ‘Zou het mogelijk zijn dat ik ze voor een tijdje meeneem naar Amerika? Ik zou ze snel terugsturen, samen met een duidelijke versie van de herstelde Griekse tekst.’

Vader Athanasius staarde met een gekwetste blik naar de boekenplanken voor hem en zweeg.

‘Ik zou ze met mijn leven beschermen, Vader. De tekst kan belangrijk zijn, en als dat zo is, kunnen we meer te weten komen over de eerste jaren van de kerk.’

Hij schudde langzaam zijn hoofd en zei: ‘Is het niet aan de Grieken om een Griekse tekst te vertalen, mevrouw Weber? Ik zal deze bladen meenemen naar Athene als ik de aartsbisschop bezoek. Ik weet zeker dat hij en zijn personeel het kunnen ontcijferen.’

De moed zonk Shannon in de schoenen. Tegen deze logica kon ze niets inbrengen. Ze probeerde het nog een laatste keer.

‘Misschien kunnen ze de tekst ontcijferen, vader Athanasius, maar misschien ook niet. De letters zijn hier en daar verdwenen, en de rest is nauwelijks leesbaar. Ik ben bang dat alleen ultraviolet licht en andere apparatuur die mijn man op de universiteit Harvard heeft, de tekst tevoorschijn kunnen laten komen.’

‘Geeft uw man les aan Harvard?’ Athanasius streelde zijn baard. ‘Wat is zijn naam? Zijn voornaam bedoel ik.’

‘Jon, of eigenlijk Jonathan.’

De priester sperde zijn ogen wijd open. ‘Jonathan Weber? Toch niet dé Jonathan Weber? De man die O Jèsous apo tèn Nazaret heeft geschreven?’

Shannon glimlachte. ‘Inderdaad.’ Voordat ze met Jon trouwde, had hij al verschillende internationale bestsellers geschreven. Zijn boek Jezus van Nazaret was al in meer dan dertig talen verschenen. Blijkbaar was vader Athanasius ook fan van hem.

‘En u bent met hem getrouwd?’

Toen ze bescheiden knikte, glimlachte Athanasius van oor tot oor.

‘In dat geval, mevrouw Weber, mag u de bladen wel van me lenen. Het boek van uw man over het leven van Christus is het beste dat ik ooit heb gelezen!’ Hij wachtte even en Shannon zag pretlichtjes in zijn ogen verschijnen toen hij zich leek te bedenken. ‘Maar nee, u kunt ze niet meenemen… tenzij u mijn O Jèsous signeert!’

Shannon wilde protesteren dat ze geen boek kon signeren dat ze niet zelf had geschreven, maar waarom zou ze dit moment vergallen? Daarom knikte ze.

Voorzichtig haalde Athanasius de tabakkleurige vellen uit het boek en hij snelde naar zijn kantoor, waar hij de Griekse versie van Jons boek van een plank achter zijn bureau pakte.

‘Ik heb het wel drie keer gelezen,’ zei de priester trots.

Shannon zette haar handtekening in het boek, keek de man aan en zei: ‘Ik wil nog een laatste gunst van u vragen, vader Athanasius. Als u de tijd ervoor heeft, wilt u dan alstublieft kijken of er nog meer oude bladzijden in de bibliotheek zijn? Het maakt niet uit of ze ingebonden zijn of niet, ze kunnen belangrijk zijn.’

Hij knikte. ‘Dat zal ik zeker doen, mevrouw Weber.’

Shannon nam de vijf bruine bladen van het manuscript dankbaar aan. Hopelijk zouden ze licht werpen op de geschiedenis van de vroegste kerk. Ze kon toen nog niet weten welke enorme veranderingen in gang waren gezet door de vondst van een paar oude, bruine vellen.

1

Jonathan Weber was een beroemd man geworden. Vanwege zijn bestsellers en zijn archeologische detectivewerk in Israël, waardoor hij volgens zijn fans het christendom had gered, was hij uitgenodigd in het Vaticaan, het Witte Huis en zelfs in Buckingham Palace. Ondanks zijn bijzondere avonturen vond Jon de terugkeer van zijn vrouw van haar opgraving in Pella een van de hoogtepunten van zijn leven. Het was niet alleen de vreugde omdat hij Shannon weer zag – dat opgewekte Ierse elfje dat hem met haar saffierblauwe ogen had betoverd – maar ook omdat ze een aandenken voor hem had meegenomen uit Jordanië.

De dag nadat ze was teruggekomen, namen Jon en Shannon de bladen uit het manuscript mee naar zijn kantoor in Harvard. In een kamertje naast zijn kantoor was een klein maar geavanceerd laboratorium ingericht om oude manuscripten te herstellen. Midden in de ruimte stond een ultravioletscanner. Daar had hij veel aan gehad tijdens het onderzoek van palimpsesten, perkamenten die waren hergebruikt nadat de oorspronkelijke tekst was verwijderd. De doordringende paarse stralen van het instrument lieten de oorspronkelijke tekst meestal duidelijk zien.

Shannon deed de jaloezieën dicht terwijl Jon het apparaat aanzette. Jon was zo opgewonden dat hij zijn hartslag bijna boven het gezoem van de scanner uit kon horen.

‘Het gaat niet om gewiste teksten, Shannon,’ zei hij, ‘maar om de originele tekst onder die bruine bovenlaag.’

‘Uiteraard. We konden gisteravond thuis bijna niets lezen, zelfs niet onder een felle lamp.’

‘Goed, ik ben er klaar voor. Pak het eerste vel maar.’

Shannon trok witte handschoenen aan en opende een map. Toen tilde ze voorzichtig een beschermende doek op en pakte het eerste blad. Met beide handen legde ze het voorzichtig onder het apparaat.

Jon keek goed naar het document, bestudeerde het nauwkeurig en schudde zijn hoofd. ‘Kijk jij eens, lieverd.’

Ook Shannon bekeek het document.

‘O, wat een teleurstelling. Ik kan wel iets meer zien van de letters, maar…’

‘Ik zal hem wat hoger zetten.’ Jon draaide de knop dertig graden met de klok mee. Het sterkere licht liet wel meer van de Griekse letters zien, maar het was lang niet voldoende om de tekst te reconstrueren zonder al te veel giswerk en heel veel open plekken.

Terneergeslagen slaakte Shannon een zucht. ‘Het spijt me vreselijk, Jon. Ik had echt meer verwacht dan dit. Wat is dit zonde van de tijd en de moeite.’

‘Dat weten we nog niet, schat.’ Jon kuste haar op haar wang. Voelde hij daar een traan? ‘We kunnen nog proberen wat ze bij de sterrenwacht doen.’

‘Wat bedoel je?’

‘Onze ogen kunnen geen licht opnemen tegen contrasterend donker. Dat kan film wel. Daarom zijn sterren die met het blote oog niet te zien zijn wel zichtbaar op foto’s.’

‘Ik begrijp het!’ Ze lachte.

Jon opende een kast, haalde er een 35 mm camera uit en stopte daar een gevoelige kleurenfilm in. Toen zette hij het apparaat op een beugel aan de ultravioletscanner en stelde het scherp op het document. De sluiter klikte een aantal keer terwijl hij het blad met verschillende sluitertijden en diafragma’s fotografeerde.

Die dag bereikten ze niets, omdat het een kwestie was van proberen: overbelicht, onderbelicht, te veel contrast, te weinig contrast… Uiteindelijk vonden ze een manier die werkte: in een totaal verduisterde kamer met uv-licht met een lage intensiteit, de camera op diafragma 16 en precisie-filmontwikkeling leverde prachtig leesbaar Grieks schrift op op bijna elke regel van de vijf bladzijden manuscript als ze het op fotopapier afdrukten.

Het kostte Jon een week om de bladen te vertalen. Toen hij klaar was, gaf hij Shannon de foto’s van het Grieks, met zijn Engelse vertaling erbij.

‘Jij spreekt Grieks, lieverd,’ zei hij. ‘Kijk eens of ik het goed heb vertaald.’

Shannon pakte direct de Engelse vertaling.

Jons hart bonsde van opwinding terwijl zijn vrouw de tekst las. Haar ogen werden groter en haar mond zakte open.

Ze keek op en zei: ‘Jon, dit zijn gegevens over het martelaarschap van Jezus’ broer Jakobus – deze schrijver vertelt nog meer dan Eusebius.’

‘Precies.’

‘Dan moet dit geschreven zijn door… Hegesippus!’

‘Door wie anders? Waarschijnlijk wilde de een of andere oude bibliothecaris in die kerk de primaire en secundaire bron bij elkaar houden, al was het maar als boekenlegger.’

‘Jon, dit is geweldig!’

‘Nee, nog niet. Je hebt het beste deel nog niet gelezen.’ De schittering in Jons ogen was uitgegroeid tot een brede glimlach. ‘Lees verder,’ zei hij, ‘maar het duurt wel even voordat je er bent, want het beste deel staat aan het eind.’

Shannon keek hem vragend aan en las verder. Een paar minuten later keek ze opnieuw op. ‘Hegesippus schrijft over iets wat hij “de heilige boeken” noemt. Denk je dat hij de canon bedoelt?’

‘Misschien,’ zei Jon met een jongensachtige glimlach. Hij wist dat Shannon vlak bij de belangrijke passage was.

Toen ze daar aankwam, liet ze de vellen uit haar handen vallen en mompelde ze: ‘Oh… O, dit… dit is… ongelooflijk!’

‘Ik denk dat je in Pella meer hebt ontdekt dan je dacht, lieverd, maar op dit moment moeten we het geheimhouden tot het nader is onderzocht. We moeten natuurlijk naar Pella om te zien of er nog meer bladen, al dan niet ingebonden, in de bibliotheek van vader Athanasius zijn. En we moeten Griekenland ook op het reisschema zetten, want we moeten dit zo snel mogelijk dateren, en daar heb ik de expertise van de Grieken voor nodig. Zullen we aan het eind van het voorjaarssemester gaan?’

Shannon knikte langzaam. Ze kon het nog steeds niet geloven. Blijkbaar werden niet alleen tijdens het graven in de aarde grote ontdekkingen gedaan. Ook in bibliotheken lagen schatten verborgen.

Moest geluk altijd worden gecompenseerd met pech? Jon en Shannon konden niet op reis.

Hoe konden dingen zo plotseling helemaal mis gaan? En waarom moest dat gebeuren op een van de mooiste dagen van mei? Het ene moment keken Jon en Shannon uit naar hun reis naar Jordanië en Griekenland, en de volgende dag hoorde Jon zijn eigen naam schreeuwen door een massa woedende stemmen onder zich op de campus van Harvard. Hij rende naar het open raam van zijn kantoor en zag zeventig of tachtig studenten in de vorm van een halve maan staan. De meesten schudden woedend met hun vuist.

‘Weber moet dood! Allah is groot!’

Terwijl hij luisterde, zwol het scanderen aan tot de studenten zo hard ze konden schreeuwden: ‘Weber moet dood! Allah is groot!’

‘Wat heeft dit…’ Op dat moment ging de telefoon.

‘Professor Weber? Met kapitein Rhinehart van de beveiliging,’ klonk een stem aan de andere kant van de lijn. ‘Ik moet u waarschuwen: de moslimstudentenvereniging heeft een demonstratievergunning gekregen, en we hebben zojuist gehoord dat die demonstratie tegen u is gericht.’

‘Ze zijn er al. Heb je enig idee waar dit over gaat?’

‘Geen flauw idee. Er komen wat mannen aan om u te beschermen. U kunt het beste de deur van uw kantoor op slot houden.’

‘Dat zal ik doen. Dankjewel.’

Buiten werd de mantra voortdurend herhaald en de boodschap bleef als een regen op Jons kantoor beuken. Hij keek opnieuw naar buiten en zag een paar borden boven de studenten uitsteken met daarop de teksten: ‘Jihad tegen professor Weber!’ en: ‘Weber is een ziekte, de islam is het medicijn!’ en: ‘Weber is de titel professor niet waard!’

Opnieuw ging de telefoon.

‘Doctor Weber? Met George Gabriel van de Boston Globe.’

‘Hallo, George. Ik wilde je nog bedanken voor dat artikel over onze IOC-conferentie, maar ik word afgeleid door een grote demonstratie.’

‘Dat geloof ik graag. We hebben een bericht gekregen vanuit Teheran dat de grootayatollah van Iran een raad van sjiitische geestelijken heeft opgeroepen om te onderzoeken of u beschuldigd kunt worden van godslastering.’

‘Wat?’

‘Het gaat om de nieuwe Arabische vertaling van uw boek Jezus van Nazaret. Schijnbaar worden de gelovigen opgeroepen alle exemplaren op te kopen en te verbranden. Nou ja, dan schiet de verkoop in elk geval wel omhoog.’

‘Maar in Iran spreken ze Farsi, geen Arabisch,’ antwoordde Jon zonder op de grap te reageren. ‘Waarom zouden ze – ’

‘De bewuste passage is in het Farsi vertaald en daar zijn de mensen zo kwaad om geworden.’

‘Maar over welke passage gaat het in vredesnaam?’

‘Dat weet ik niet. Er staat alleen in het bericht dat… Even kijken. “De Iraanse geestelijken vinden dat de schrijver zich oneerbiedig uitlaat over de profeet Mohammed, en zelfs heiligschennis pleegt.”’

‘Dat kan niet!’ riep Jon uit. ‘Het grootste deel van mijn boek gaat over de eerste eeuw, niet over de zevende! Pas in het laatste hoofdstuk heb ik Mohammed genoemd, in een korte samenvatting van het christendom sinds de geboorte van Christus.’

‘Je weet toch hoe gevoelig moslims zijn? Denk maar aan de Deense cartoons en de opmerkingen van de paus in Duitsland.’

‘Maar in mijn boek staat niets waaraan ze zich kunnen storen. O, ik moet ophangen, want er klopt iemand op de deur. Ik bel je later wel terug.’

Degene die voor de deur stond, bleef kloppen en riep: ‘Beveiliging! Ik ben het, kapitein Rhinehart. Het hoofd van de moslimstudentenvereniging is bij me en hij wil u spreken, professor Weber!’

Jon opende de deur en zag kapitein Rhinehart staan, naast een lange, gebruinde man in een djellaba en met een rode fez op. Een paar leden van de campuspolitie en nieuwsgierige studenten stonden wat verderop in de gang te kijken. De student stelde zich in perfect Engels voor als Abdoul Housani, een Egyptische student van de internationale opleiding. Jon nodigde hem uit in zijn kantoor en Rhinehart liep mee zonder op toestemming te wachten.

‘Ga zitten, heren,’ zei Jon.

‘Ik blijf liever staan, professor Weber,’ zei Housani.

‘Wat jij wilt. Misschien zou je zo vriendelijk willen zijn me te vertellen waarom er gedemonstreerd wordt?’

‘Natuurlijk. U heeft de profeet Mohammed – gezegend zij zijn naam – beledigd.’

‘Waarom denk je dat?’

Housani opende het boek dat hij bij zich had – Isa al-Nazarani, de Arabische vertaling van Jons boek – en bladerde naar een bladwijzer die bij bladzijde 490 zat. Hij wees de onderste regel van de pagina aan en zei: ‘Hier, meneer, heeft u de islam ernstig beledigd door wat u schrijft over de Profeet – gezegend zij zijn naam. Ik zal uw eigen woorden aan u voorlezen.’

‘Graag.’

‘Op deze pagina gaat het over de uitbreiding van de islam, en in de laatste zin staat: “Mohammed heeft ongetwijfeld het grootste kwaad geïntroduceerd waar het christendom ooit mee te maken heeft gehad.” Dat is een − ’

‘Dat heb ik helemaal niet geschreven!’ riep Jon uit terwijl hij opstond en naast Housani ging staan. Hij staarde naar de bladzijde. Zijn Arabisch was niet bepaald goed te noemen, maar hij kon het een beetje lezen. Langzaam las hij de regel hardop voor: ‘La yujad shakk, qaddama nabi Muhammad al-radi al-’athim allathi wajahat al-masihiyah.’

Jon stopte met lezen en liep met op elkaar geklemde kaken naar zijn bureau.

‘Ongelooflijk,’ zei hij zacht. ‘Het staat er echt.’ Toen keek hij op en zei: ‘Dat was een goede vertaling, Abdoul.’

Het donkere gezicht van zijn gast glom van trots. Kapitein Rhinehart keek Jon vragend en hulpeloos aan.

‘Maar dat heb ik niet geschreven!’ bulderde Jon. ‘Er moet tahaddi staan, geen radi – “uitdaging” in plaats van “kwaad”.’ Hij liep naar een van de boekenkasten die de wanden van zijn kantoor vulden en pakte een Amerikaans exemplaar van Jezus van Nazaret. Snel bladerde hij naar het laatste hoofdstuk en hield het boek zo dat de student het kon lezen.

‘Wil je eens lezen wat ik werkelijk heb geschreven, Abdoul?’

Met een wantrouwende blik las de student: ‘Mohammed heeft ongetwijfeld de grootste… uitdaging… geïntroduceerd waar het christendom ooit mee te maken heeft gehad.’

‘“Uitdaging”, Abdoul. “Uitdaging”, niet “kwaad”.’

De Arabische student zweeg verbijsterd een paar seconden. Uiteindelijk stamelde hij: ‘Ik… ik begrijp het niet.’

‘Het is heel eenvoudig. Het is een tikfout of een vertaalfout, en geloof me: ik zal erachter komen welke van de twee.’

Housani knikte langzaam terwijl kapitein Rhinehart opgelucht glimlachte.

Jon wilde niet de vermoorde onschuld spelen, maar hij wilde deze student nog wel een paar vragen stellen voordat hij zou vertrekken.

‘Abdoul, mag ik vragen waarom jij en de moslimstudentenvereniging niet in de originele Engelse versie van mijn boek hebben gecontroleerd of de vertaling wel klopt voordat jullie met deze demonstratie begonnen? Ik kan me niet voorstellen dat die moeilijk te krijgen is. Ik denk dat er altijd wel vijftien exemplaren in de boekwinkel op de campus liggen.’

‘Ik… We… vinden het gemakkelijker in het Arabisch te lezen dan in het Engels.’

Jon knikte. ‘Goed, dat begrijp ik, maar volgens mij is er iets vreemds aan de hand. Hoe hebben jullie dit ontdekt? De Arabische versie komt pas over een week uit.’

Housani zweeg een tijdje. Toen antwoordde hij: ‘We hebben een contactpersoon in Cairo, die ons een exemplaar heeft gestuurd om ons te helpen om… bij te blijven.’

‘Dat is aardig gelukt,’ zei Jon met een glimlach. ‘Ik neem aan dat je het zult uitleggen aan de moslimstudentenvereniging.’

‘Ja, dat zal ik doen, professor Weber. Ik hoop dat u het ons zult vertellen als u ontdekt hoe deze vreselijke fout in de Arabische vertaling is terechtgekomen.’

‘Natuurlijk doe ik dat. Zodra je weg bent, zal ik mijn uitgever in Cairo bellen om de regel aan te passen en zo veel mogelijk boeken terug te laten halen.’

‘Dank u wel, professor Weber. En… mijn verontschuldigingen voor de misdragingen van onze mensen tijdens de demonstratie.’

‘Excuses aanvaard. Dank je wel. Trouwens, hoe is het mogelijk dat je zo perfect Engels spreekt, zonder enig accent?’

Housani glimlachte. ‘Ik ben opgegroeid in Bahrein, maar ik luisterde zo veel mogelijk naar Voice of America, en ik heb altijd geprobeerd het Amerikaanse Engels te imiteren.’

‘VOA? Goed gedaan, hoor. Jouw vereniging heeft zeker een waardig leider gekozen.’

Ze schudden elkaar de hand en zodra Housani en Rhinehart weg waren, pakte Jon de telefoon. Het kon hem niet schelen dat het in Cairo middernacht was. Als zijn uitgever niet snel opstond om in te grijpen, zouden in de islamitische wereld rellen kunnen uitbreken waarbij vergeleken de demonstratie op Harvard een kinderfeestje was.

Jons tweede telefoontje was naar zijn vertaler, Osman al-Ghazali, een christelijke Arabier die aan Harvard islamitische studies doceerde, maar hij kon hem niet bereiken op de universiteit of thuis in Belmont. Hij sprak op beide antwoordapparaten een fel bericht in.

Zijn derde handeling was het opstellen van een persbericht over de fout in de vertaling. Hij sloot zijn relaas van twee bladzijden af met: ‘Het bewuste woord in de laatste zin van het laatste hoofdstuk van Jezus van Nazaret is in de negenentwintig andere talen waarin het boek al is verschenen correct vertaald met “uitdaging” in plaats van met “kwaad”. Dat is duidelijk te zien voor iedereen die de tijd neemt om dat te controleren. Ik vind het vreselijk dat er in de nieuwe Arabische versie een tikfout of een vertaalfout zit die door moslims – begrijpelijk – als kwetsend wordt ervaren. De druk van de eerste editie wordt stopgezet en de uitgever zal zo snel mogelijk de exemplaren met de vertaalfout terugroepen. Iedereen die een exemplaar van de eerste druk heeft aangeschaft, kan dat ruilen voor een correcte. Alle volgende drukken zullen deze correctie bevatten. Bedankt voor uw geduld en uw begrip in deze zaak.’

‘Dat moet voldoende zijn, Marylou,’ zei Jon tegen zijn secretaresse. ‘Maak er maar honderd kopieën van. De media zitten er vast op te wachten.’

‘Ze zitten niet te wachten, hoor. Kijk maar eens uit het raam.’

Jon keek en zag een aantal televisietrucks de heilige grond van Harvard ontwijden. De journalisten en cameraploegen verzamelden zich rond de nog steeds schreeuwende massa. Woedend schudde Jon zijn hoofd. ‘Ik heb Al-Ghazali nog niet eens kunnen bereiken, dus we kunnen niets aan dat persbericht toevoegen. Deel ze maar uit. Meer kunnen ze op dit moment niet krijgen.’

‘Komt u zelf niet mee? U ziet er zo goed uit op televisie,’ grapte ze.

‘Nee, ik knijp ertussenuit. Jij weet niet waar ik ben. Succes.’

Jon vluchtte zijn kantoor uit op het moment dat de eerste journalisten de trappen op kwamen. Hij liep via een nooduitgang naar buiten en was al onderweg naar zijn huis in de voorstad Weston voordat de media hoorden dat hij de campus had verlaten.