Marianne Witvliet

Gebroken wit

Roman

UITGEVERIJ MOZAÏEK - ZOETERMEER

Vijfde druk 2013

© 2013 Mozaïek, Zoetermeer

ISBN 978 90 239 3072 3

NUR 301

Deze roman verscheen eerder bij Uitgeverij Kok, Kampen (2003)

Ontwerp omslag en binnenwerk: Geert de Koning

Omslagafbeelding: Dorry van de Winkel,

Tekenen in het zand, 2001

Alle rechten voorbehouden

Nam ik vleugelen des dageraads, woonde

ik aan het uiterste der zee,

ook daar zou Uw hand mij geleiden, en

Uw rechterhand zou mij houden.

1

Ze was er. De koffers stonden doelloos in het midden van de kamer, neergezet door de attente taxichauffeur, die met een hoofse knik de deur achter zich dichttrok. Ze hoorde het dichtslaan van een zwaar portier, het starten van een motor en daarna het wegstervende geronk. De stilte die volgde, werd slechts verbroken door het zachte suizen van de wind en verre vogelgeluiden. Duizelig van moeheid sloot ze even haar ogen, leek ze als een weggewaaid blad in de leegte te dwarrelen, met niets om zich aan vast te grijpen.

Voorzichtig bewoog ze haar schouders, die pijn deden van het sjouwen met de koffer en de tassen. Ze had ze omgewisseld, dan links, dan rechts, tot het er niet meer toe deed en alle spieren protesteerden.

Het huis zag er sober uit, er stond slechts het hoognodige. Ze liep aarzelend door de kamer, alsof ze een onbekende tegemoet ging met wie ze een afspraak had. De krakende houten vloer bezorgde haar een prettige sensatie. Solide, net als de zware balken aan het plafond. Het was plezierig dat hier niets werd opgedrongen. Geen kalenderplaten met burlende herten in houten lijstjes, geen druipkaarsen in lege wijnﬂessen. Vale plekken op het versleten vloerkleed verrieden ontelbare voetstappen van vorige bewoners. ‘Tempus fugit’ had dit huis moeten heten.

In de keuken trok ze automatisch de houten deurtjes open. Glazen, borden, kopjes, bestek. Alles oogde eenvoudig en schoon. Ze controleerde kasten, de badkamer, het toilet en opende de deur naar de slaapkamer. Verrast stond ze stil. Boven een houten ledikant hing het portret van een jonge vrouw, een meisje nog. Ze keek vanaf de muur rakelings langs haar heen in de verte.

De schilder had het hoogste licht over de wangen laten glijden, zodat je wel naar de ogen moest kijken. De blik van het meisje was terughoudend en iets afwezig, maar de mond was gul en breed boven een blauwe trui. Het jonge model had lang haar, dat aan de achterkant over haar rug viel. Ze voelde verlangen om te weten hoe ver het viel. Of het gevlochten was of niet. Het meisje moest opgegroeid zijn tot een mooie vrouw, met een mond die gekust wilde worden – al was dat wel het laatste waaraan ze nu wilde denken.

Ze liep ernaartoe en zocht naar een signatuur. De naam van de schilder was onleesbaar, maar het meisje had in 1933 model gestaan. Toen ze nog een toekomst tegemoet ging. Ze moest nu dus rond de zeventig zijn. Net als zijzelf blikte ze terug op haar leven, als ze tenminste nog leefde.

Ze wendde haar ogen af toen ze over het nauwelijks merkbare putje in de kin gleden. Idioot dat een dergelijke kleinigheid telkens weer vertedering opriep. Ze kon nog Jefs ruwe kin voelen als hij zich niet geschoren had, als zij haar vinger over zijn kin en langs het ondiepe kuiltje liet dwalen.

Nu niet, nu moest ze zich concentreren op deze omgeving, het decor. De spaarzame meubelen, de lege vensterbanken. Een open haard met wat asresten. Nergens een klok. In deze lege ruimte moest zij een deur zien te openen naar het verzamelde verdriet van de afgelopen jaren.

De dag na het huwelijk van haar jongste zoon had ze heftig verlangd naar stilte, naar een plek waar ze onbereikbaar zou zijn voor bezorgde blikken van haar zoons, van vrienden.

Haar drie zoons waren nu getrouwd. Het gaf haar een gevoel van opluchting en weemoed tegelijk. Tom was met Renée naar Australië vertrokken voor een jaar, een huwelijksreis waarin gewerkt moest worden, wilden ze zonder schulden terugkomen. David en Jim woonden te ver weg om er even op de kofﬁe te komen. Haar huis was stil en leeg. Ze wist dat de pijn haar spoedig zou opbreken en zij de moed moest hebben die onder ogen te zien. Maar niet thuis, had ze besloten. Niet op de plek waar zoveel dierbare dingen haar aan Jef herinnerden.

Verlangend naar een eiland, bladerde ze in de atlas. Eilanden leken op de vrijsteden waar je in Bijbelse tijden naar toe vluchtte en buiten bereik van de vijand kon blijven. In plaats van achter poorten was je op een eiland veilig binnen de omarming van de zee. Ze wist maar al te goed dat ze die vijand vooral in zichzelf meedroeg, maar een eiland bood een lieﬂijke omlijsting en de beschutting van het water. Daar kon ze ongestoord het gevecht aangaan.

Ze had een klein, overzichtelijk stukje land gevonden. Folders van Ile d’Ouessant beloofden een ongerepte, ruige natuur en rust. Hier in dit witte huis kon zij achter gesloten deuren en luiken vrijblijvend in haar verleden ronddwalen. Het verdriet beetpakken en terzijde leggen. Opbergen of kapotknijpen. De wind verborg haar stem voor de buitenwereld, ze kon de pijn er uitschreeuwen desnoods.

Tijdens de reis had ze de brochures grondig gelezen. Het eiland was omgeven door zeeën die heftig tegen elkaar opbotsen, in een gevecht zonder einde. De mannen werkten in de handel of bij de marine. Vanwege de verraderlijke tegenstromen stonden er vier vuurtorens. Sommige waren dag en nacht bemand. Twee torens stonden ver in zee, sinds eeuwen de branding trotserend. Stormen zweepten de golven soms op tot fonteinen die boven het zwaaiende licht van de vuurtorens heenreikten en als watervallen terugkeerden. Op het dashboard van de taxi die haar van de haven naar hier bracht, was een kaart geplakt waarop een van de torens stond afgebeeld, gefotografeerd in witte schuimkragen die boven het kristallen licht van Fresnel-lenzen uiteenspatten.

De kinderen vonden dat ze naar een mediterraan eiland had moeten gaan met wuivende palmen en witte stranden. Maar daar was ze onvermijdelijk op lege landerigheid gestuit. Op vakantiegangers die uitsluitend voor hun genoegen de dagen vulden met hapjes en drank en lachten om niets. Dachten dat de zon hen van middelmatige mensen in modellen veranderde. Die decadentie kon ze niet verdragen. De spaarzame kromgegroeide bomen, de door weer en wind geteisterde kust, de golven die schuimend op de rotsen sloegen, de dakpannen vol korstmossen, waren precies wat ze nodig had. Alleen foto’s van Ile d’Ouessant waren al genoeg om te beseffen dat zij juist hier moest zijn met haar verleden.

Het afscheid van de jongens was rustig geweest. Ze hadden in de loop van de jaren begrepen dat er een moment zou komen waarop ze zich voor een poos wilde terugtrekken. Om na overvolle jaren met stukjes en beet-jes te leren met zichzelf alleen te zijn. Ze moest denken aan een opmerking van de Russische schrijver Alexander Georgijevitsj Malysjkin die zijn hele leven in verhalen en romans stopte. Nog niet het kleinste beetje, dat je bij gelegenheid aan je geliefde of aan vrienden vertelt, had hij voor zichzelf gehouden, schreef hij eens. Zij wel. Zij had alles voor zichzelf gehouden. Zoveel hield ze voor zichzelf na de dood, of moest ze zeggen het vertrek van Jef, dat onopgeloste vragen haar als een geleidelijk groeiend en kwaadaardig gezwel inkapselden.

Ze stond op, sleepte de koffer naar de slaapkamer en tilde hem op het ledikant. Ze vermeed een blik op het meisje boven het bed. Ze haalde voorzichtig lijstjes uit keukenpapier tevoorschijn en zette ze neer. Pietluttig, steeds verplaatsend tot het juiste licht over de foto’s viel en zij er vanachter de tafel of vanuit haar ledikant naar kijken kon.

De foto van Hanna zette ze op het nachtkastje. Dichtbij. Gevangen in een ovaal zilveren lijstje zat ze met Sophie op schoot. Haar gezicht half afgewend van de fotograaf, lachend naar haar dochtertje. Hanna’s smalle schouders vingen het zonlicht tegen donkere rotsen op de achtergrond. Sophies blonde, ﬁjne haar waaide als een vlindervleugel omhoog. Tijdens een verhuizing was ze de foto kwijtgeraakt en ze had net zolang gezocht tot ze hem weer vond. De onbezorgde lach van Hanna dateerde uit de tijd voor hun levens na jarenlange vriendschap uiteengingen en ze in verschillende landen gingen wonen.

Hanna zou zich hier in de enige gemakkelijke stoel hebben laten zakken. ‘We nemen eerst een kopje kofﬁe en daarna storten we ons op de problemen,’ zou ze gezegd hebben.

De foto van Jef bleef in haar koffer. Ze kon niet verhinderen dat ze er aan dacht hoe hij haar op die foto aankeek. Zwijgend, met een ernstige blik in zijn ogen.

Ze richtte haar kamer in met boeken, het briefpapier, pennen, de camera, de kijker, de Bijbel op het nachtkastje. Ze zette haar toilettas in de badkamer, stalde zorgvuldig ﬂesjes uit. Bodylotion, deodorant, haar eau de toi-lette, ‘Sun’. Jef had het jaren geleden eens voor haar meegenomen. Niet zo heel lang na de eerste ontmoeting, toen ze natgeregend en murw tegenover hem zat.

‘Dit is precies wat je nodig hebt,’ zei hij. Als hij merkte dat ze het niet gebruikte, was hij altijd een beetje kribbig.

‘Het is op,’ zei ze dan. ‘Weet je wel wat zo’n ﬂesje kost?’

‘Kan me niet schelen, je haalt het maar.’ In de eerste jaren van hun huwelijk kwam hij vaak bij haar staan. Volgde zijn vinger haar oren tot zijn hand in haar nek gleed en hij haar naar zich toe trok. Zijn neus in haar haren. ‘Jouw geur,’ zei hij dan, ‘dat is hetzelfde als thuiskomen.’

Als een van je jonge collega’s dezelfde geur gebruikt, kom je ergens anders thuis, had ze later willen zeggen. Dat was toen hij stiller werd en zij niet begreep waarom. Ze was jaloers omdat er misschien mensen waren die wel een weg vonden naar zijn innerlijk. Iemand op zijn werk, iemand die hij op een van de buitenlandse reizen was tegengekomen. Dan verrees vrijwel meteen, als een in snelle streken opgezette schets, het beeld van een jongere vrouw. Klein en warm was ze, met ronde vormen. Ze schiep natuurlijk haar tegenbeeld, omdat ze haar lange lichaam, haar gereserveerde natuur verfoeide. Ze miste in nabijheid van anderen een speelse toon, intelligente humor. Ze had humor, maar ze kon het niet meer vinden toen hij grimmig en gesloten langs haar wegkeek, zoals dat meisje op het portret.

Als hij in de kamer was, zij zijn ademhaling hoorde, leek hij even afwezig en onbereikbaar als wanneer hij ver over de grens was voor zijn werk.

Nu kocht ze zijn geschenk in de hoop dat de geur hem in haar herinneringen terugbracht. Vlak na zijn dood had ze ’s nachts de kleren die hij gedragen had, tegen haar gezicht gehouden. Verborg ze haar neus in een shirt dat zijn vertrouwde lichaamsgeur droeg. Het laatste restje van zijn leven. Tot ze merkte dat haar eigen geur het won van de zijne en niets meer restte dan herinneringen. Maar herinneringen waren even ongrijpbaar als de wind die de muren van dit huis geselde.

Ze liep naar het raam. Beneden haar lag een kleine baai. De wind speelde over het water. Kleine bootjes schommelden zachtjes heen en weer in de haven alsof ze baby’s in slaap wiegden. Dwergsterns gloeiden helderwit op in het late zonlicht. Ze pakte de kijker. Zongele snavels hadden ze, met een in inkt gedoopte punt en gele poten met zwartgerande platvoetjes. Roerloos hingen ze boven de zee en lieten zich als kogels naar beneden vallen om vederlicht met een zilveren visje weer uit de golven op te stijgen.

Het was een geschenk, dit huis, dat nu voor een paar maanden het hare was. Het stond op de top van een heuvel, midden in de wind. Een witgepleisterd huis met helderblauwe luiken. In een van de folders stond dat wit en blauw de kleuren van de maagd Maria zijn. La Vierge, zeggen ze hier, dacht ze. Dezelfde verf die hier op luiken en muren zat, gebruikten eilandbewoners voor boten en meubels, vertelde de taxichauffeur onderweg. Dat was handig, je had op een eiland nou eenmaal niet de beschikking over een uitgebreid assortiment. Hij had haar van terzijde aangekeken. Donkere ogen, verweerde kop. Haar eerste indruk was dat iedereen op dit vrijwel boomloze eiland getekend moest zijn door de wind.

‘Het huis van madame Leclerc heeft een mooi uitzicht,’ zei hij.

Ze keek verschrikt opzij. Ze had gezegd dat ze naar Lampaul moest, niet naar welk huis.

Hij glimlachte geruststellend op haar vraag daarover. ‘Hier weet je dat soort dingen,’ zei hij. ‘Iemand die voor een paar maanden komt, kan niet onopgemerkt blijven. Het is een ongeschreven wet dat je er dan bijhoort. Dat heeft voor- en nadelen. Eilandbewoners zijn eraan gewend.’

Ze zweeg, in verwarring. Toen bedacht ze dat ze hem het gevoel gaf onbeleefd te zijn, terwijl hij het vriendelijk gezegd had.

‘Ik zoek rust. Ik bedoel dat ik hier een beetje tot mezelf wil komen,’ zei ze. Het klonk afwerend.

‘U begrijpt het verkeerd. Niemand verwacht dat u contact zoekt. Het is meer zo dat als u iemand nodig heeft, u een beroep op ons kunt doen, dat is een ijzeren regel. Een eiland is net een dorp. Door de zee blijf je bovendien op elkaar aangewezen. Een dorp kun je nog een paar uur ontvluchten, een eiland niet.’

‘Ik begrijp het, het overviel me een beetje.’

‘U kijkt als iemand die met het mes op de keel een contract heeft getekend.’

‘Zo voelde het.’ Ze werd opeens nieuwsgierig. ‘Madame Leclerc, komt zij ook van het eiland?’

‘Ze is onze oudste inwoonster en we zijn allemaal een beetje trots op haar.’

‘Op haar leeftijd?’

‘Op haar levenswijsheid.’

Ze vroeg niet verder. Een andere ijzeren regel was blijkbaar dat je niet meer vertelde dan het hoognodige.

Ze had hem een hand gegeven en ‘tot ziens’ gezegd.

‘Ongetwijfeld’ zei hij, voor hij in de auto stapte.

Ze ging in een stoel bij het raam zitten, aan de tafel. Hij was geschilderd in het blauw van La Vierge, de kleur van een stralende, wolkenloze dag. Met deze kleur zou ze zich op de been houden als de regen tegen de ramen striemde. Misschien was het eetstel van wrakhout gemaakt. De taxichauffeur zei dat meubelmaken de vindingrijkheid was van mensen die weinig naar wal kunnen.

Ze zag een meisje op de kade. Haar blauwgeruite jurkje waaide onder haar jack uit om haar smalle benen. Ze was een jaar of tien. Nina, dacht ze.

Ze leek weken verwijderd van de ochtend, van het perron waar ze met de kinderen rillend van de kou op de trein had gewacht. Inge had het moeilijk, maar Jim was de situatie meester geweest. Uiteindelijk kreeg hij Inge nog aan het lachen. David was zoals gewoonlijk de rust zelf geweest en leek meer dan ooit op zijn vader. Voor Tom, die in Australië zat, maakte het niet veel verschil of zij hier zat of thuis. Zijn brieven zouden er wat langer over doen misschien. Tot haar eigen verwondering bleef ze zelf tamelijk onbewogen en de tranen kwamen pas toen ze al lang en breed op weg was naar het vliegveld.

2

Van Amsterdam vloog ze naar de Parijse luchthaven Charles de Gaulle. Nergens ter wereld kon je je zo verloren voelen als daar. Honderden mensen klonterden samen en zouden binnen een uur of acht duizenden kilometers van elkaar verwijderd zijn, tot in alle hoeken van de aarde. De onrust, het onvermogen om te wachten, de zichtbare irritaties als een vliegtuig niet op tijd vertrok, het gesleep met koffers, de toonloze mededelingen door de speakers, ze had zich moeten bedwingen om niet in paniek te raken. Vanwege de harde wind kon het vliegtuig naar Brest pas aan het eind van de middag vertrekken. Het toch al stukgelezen boek dat ze had meegenomen, was uit. Afscheid van de zomer, een toepasselijke titel voor onderweg. In de damestoiletten, keurig op de rand van de wastafel zodat het niet nat kon worden, liet ze het achter voor iemand anders.

Er bleken niet meer dan veertig mensen in het vliegtuig te passen. Met dezelfde opgewektheid waarmee de stewardess uitlegde en voordeed hoe je in geval van een crash je zuurstofmasker omdoet zonder je haar te ruïneren, werden ze voorbereid op turbulentie. Het vliegtuigje maakte door het grijze wolkendek grillige sprongen als van een sprinkhaan. Het verhinderde een moeder schuin voor haar niet haar dochter voortdurend snoep te geven. Natuurlijk werd het kind misselijk, kwamen alle toffees er onverteerd weer uit.

Ze kwam pas weer een beetje bij in de gehuurde auto, een groene Peugeot. Het was een tamelijk aftands au-tootje zonder radio. Ze moest zich wakker zien te houden. Zorgen dat ze niet net als Jef… Bij die gedachte begon ze te zingen. Het deed er niet toe wat, als ze maar wakker bleef. Niet in slaap sukkelde, zodat ze onmerkbaar naar links of rechts uitweek. Rakelings langs een boom of er tenslotte tegenaan. Als vanzelf welden liedjes uit haar jeugd in haar op. Geleerd van oma, of op school. ‘Neem mijn handen, maak ze sterk…’

Dwars door twijfel over haar missie groeide een vage opwinding, alsof ze op schoolreisje ging.

Het duurde niet lang. Ongemerkt zat ze slaapliedjes te zingen. Op het neonverlichte asfalt voor haar rees het beeld van Jef. Op de rand van Jims bed. Jim rood van de koorts in zijn vaders armen. David half in slaap tegen Jef aangeleund. Ze hoorde Jefs warme, lage stem, die zong tot zijn zieke zoon eindelijk in slaap viel.

Toen het hoge stemmetje van David, die smeekte om nog één verhaaltje. Jef wist altijd verhaaltjes. Zachtjes, om Jim niet wakker te maken, zei hij: ‘Er was eens een prins. Hij wist zelf niet dat hij een prins was, maar dat maakt niet uit. Hij had donker haar, donkere ogen en een kuiltje in zijn kin. Heel brede schouders, want dat hoort bij prinsen.’

‘Was jij dat, papa?’ vroeg David. ‘Jij hebt ook donkere ogen. Maar ik weet niet of je wel zo breed bent als een prins.’

‘Ssst,’ zei Jef zacht. ‘De prins werd verliefd op een prinses, want prinsen trouwen meestal met prinsessen. Niet altijd, maar meestal. Net zo min als de prins wist dat hij prins was, zag hij dat de prinses een prinses was. Ze zag er namelijk uit als een schooier.’

‘Hoe kan dat nou?’

‘Heb jij wel eens een prinses gezien die de hele nacht niet geslapen heeft en wakker wordt in de regen?’

‘Prinsessen hebben gouden kroontjes. Ze dragen schoenen met hoge hakken en ze zijn nooit vies,’ zei David slaperig.

‘Precies. Deze prinses zag eruit of ze een week lang dezelfde kleren had gedragen en ze was ontzettend boos. Haar krullen stonden alle kanten op.’

‘En toen?’ vroeg David.

‘Toen heb ik haar wakker gekust en hoewel ze nog steeds boos was, snapte ze tenslotte wel dat ik met haar wilde trouwen.’

‘Trouwde je met haar?’

‘Ik ben met haar getrouwd en jij was het kleine prinsje.’ Hij tilde David op en liep naar de spiegel. ‘Kijk eens goed naar jezelf,’ zei hij, terwijl hij hem een eindje op weg hielp door te wijzen. David sperde zijn ogen open. ‘Ik heb een kuiltje in mijn kin!’ riep hij verrast.

‘Precies. Daarom ben jij het prinsje. En je was ook nog eens de kroon op ons huwelijk,’ zei Jef.

‘Wat bedoel je, papa?’

‘Dat leg ik je later uit. Als je net zulke brede schouders hebt als ik.’

Jef stond op om zijn zoons naar bed te brengen. ‘Mijn mama is een prinses,’ zei David trots voor hij in slaap viel.

Terwijl de tranen kriebelden, langs haar kin naar beneden gleden en ergens in haar jas oplosten, zong ze door, grimmig, tot ze weer grip kreeg op haar stem. Ze zou ongetwijfeld een keer omver gaan. Ergens op een verlaten strand, terwijl de storm haar velde. Of na weken van eenzaamheid. Niet nu. Ze klemde haar handen om het stuur. Keek even in de spiegel. Ontspannen, zei ze hardop tegen zichzelf.

Vanaf het vliegveld had ze op goed geluk in het havenstadje Le Conquet een hotel besproken. ‘Le Vieux Port’ bleek een oud burgermanshuis vol vergane glorie. De kozijnen bladderden. Uit een eenvoudige timpaan boven de voordeur ontbraken stukken. Het hotel lag aan de kade, pal aan het water. In het matte maanlicht dansten talloze boten op het water. Kleine houten boten waren het, met hoge masten die zacht kwispelden in de wind. In het restaurant hing de sfeer van een havencafé. Mannen zaten achter bier en whisky.

De patron sprong op en snelde toe alsof hij bang was dat ze rechtsomkeert zou maken.

‘Madame Burger?’

Hij gaf haar naam een elegante, Franse wending.

Ze knikte.

‘Hebt u een goede reis gehad? Wilt u nog iets eten?’

‘Doet u geen moeite,’ zei ze moe.

‘Alstublieft,’ zei hij. ‘Ik heb wat soep bewaard, een kleine maaltijd, wat verse vis?’

Ze merkte tot haar verwondering dat ze trek had, dat deze gastvrijheid haar goed deed na de reis. ‘Graag dan,’ zei ze.

Hij nam de koffers van haar over. ‘Ik ga u voor, dan kunt u zich opfrissen. Over een kwartier heb ik de soep klaar.’

Toen ze achter hem aan de trap opliep, trilden haar benen.

Hij keek haar aan toen hij de koffers had neergezet. ‘Een glas wijn erbij voor het slapen?’

Ze knikte dankbaar.

De maaltijd en de wijn brachten haar terug bij de opwinding van onderweg. Daarna wilde ze alleen maar slapen. Haar kamer bood uitzicht over de haven. Ze balanceerde hier op de rand van het vasteland en het water. De Atlantische Oceaan zou een tijdelijke wig van water vormen tussen haarzelf en thuis. Thuis was de plek van de herinneringen. Ze vroeg zich af hoe het zou zijn om alles te overdenken los daarvan. Ze had Jef dichtbij willen hebben, ze had hem desnoods met geweld naar zich toe willen trekken, tot ze alle plekken kon betreden die hij voor haar gesloten hield. Als ze daaraan dacht overviel haar een vermoeiende machteloosheid. Of ze in drijfzand wandelde. Ze had er alles voor overgehad haar wortels in Jef vast te zetten, maar er was geen grond. Ze had houvast gehad, tegen hem aangeleund, tot ze de laatste jaren stuurloos naast hem dreef, zich vastklampend aan de gedachte dat het eens goed zou komen. De dood had hen beiden overvallen.

Ze herinnerde zich achteraf zware voetstappen op de trap van het hotel, passend bij een groot lichaam. Ze hoorde een sleutel in het slot van een kamer verderop.

Vroeger kwam Jef de trap op. In het begin van haar huwelijk met twee, drie treden tegelijk, soepel en even onstuimig als de oceaanwind. Tenger gebouwd, allesbehalve breedgeschouderd. Sterk en vurig, toen nog wel.

Ze deed de gordijnen dicht. In het schemerige licht dat straatlantarens naar binnen strooiden, bekeek ze schollen, slakken en zeesterren op de stof. Zinnen als ‘comme à la mer’ bogen speels om schelpen. Met het raam op een kier viel ze eindelijk in slaap.

Ze werd wakker toen het eerste morgenlicht over het water gleed. Het likte aan de golven en tikte de natte keien aan. De auto liet ze op een parkeerplaats achter het hotel staan, die zou ze alleen gebruiken op dagen dat ze naar het vasteland ging om inkopen te doen. De waard had verse kofﬁe gezet en haar aan het eind van de ochtend een zakje met croissants meegegeven.

‘Voor onderweg,’ had hij gezegd.

‘Als ik een dag naar Brest ga, kom ik hier kofﬁedrinken,’ had ze hem beloofd.

De boot vertrok vlak na de middag. Hij zag eruit zoals kinderen de boot van Sinterklaas tekenen, helderwit en marineblauw, met twee pijpen op het dak en kleine, vierkante raampjes. Het was stormachtig. Ze vroeg zich af hoe ze er na een half jaar weer en wind uit zou zien. Gepokt en gemazeld als een oude zeerot? Of zou de zeewind haar rimpels gladstrijken?

Op de boot waren papieren zakjes aan vrijwel iedere deurpost bevestigd voor eventuele zeeziekte. Tot haar eigen verbazing beschikte ze over zeebenen. De boot vocht anderhalf uur draaiend en deinend met de tegendraadse stromingen van de Atlantische Oceaan en het Kanaal. Het was beestachtig koud, maar ze stond buiten en kon zich niet losrukken van de wolkenluchten, de vuurtorens op de landtongen, de grote golven en de meeuwen die rumoerig achter de boot vlogen. Er waren niet veel mensen aan boord. Buiten hingen een paar mannen, bestand tegen windkracht tien, tegen de reling. Binnen zat een ouder stel, zo te zien eilanders, en een echtpaar met twee kinderen. Het meisje had de blauwe ogen van haar vader, het jongetje de bruine van zijn moeder. Af en toe zag ze de man over het haar van zijn vrouw strijken. Ze keerde haar blik af en vroeg zich af hoelang het geleden was dat zijzelf op anderen de indruk hadden gemaakt van een gelukkig gezin. Jef met Jim op zijn schouders. Tom in de buggy, David voor hen uit. Het beeld was voor omstanders lang intact gebleven, zelfs na de laatste zwangerschap toen binnen de beschermende muren van hun huis de eerste barsten in hun huwelijk ontstonden. Haarscheurtjes, die geleidelijk groeiden. Achteraf wenste ze dat ze de allereerste barst gevoeld had. In dat geval had ze maatregelen kunnen treffen. Maar Jef was geleidelijk een vesting geworden waar zij geen toegang toe had. Toen was het te laat.

Over de zee scheerden vier Jan van Genten rakelings boven de waterlijn met zwartomlijnde ogen en botergele petjes. Kon ze dat beeld maar beetpakken en bewaren voor op het eiland. Het waren net F16’s, voor ze het wist zag ze niet meer dan witte stipjes. Ze at haar croissants en strooide de kruimels over het water. Het zakje propte ze in haar jaszak.

Eindelijk legde de boot aan. Het was net als na het vliegen vreemd om vaste grond onder de voeten te hebben. Na de taxirit was ze met een onvaste tred en een ontregeld gevoel voor evenwicht het huis binnengewandeld. Haar huis. Met planken vloeren en geuren uit zee.

Ze was op bed gaan liggen nadat ze de koffer had uitgepakt en in slaap gevallen. Toen ze wakker werd, was de avond grotendeels verstreken. Buiten bescheen een halve maan de boten die op het water wiegden. Ze ontdekte dat ze honger had. De koelkast was gevuld door de eigenares van het huis, dat hadden ze zo afgesproken. Ze zag opeens de ﬂes wijn in een hoekje naast het aanrecht. Er lag een briefje bij. ‘Welkom op Ouessant.’ Ze opende de ﬂes, de ﬂesopener lag ernaast. Ze vroeg zich af hoe madame Leclerc was. Voorzichtig schonk ze haar glas vol, smeerde een boterham en ging aan de blauwe tafel zitten. Ze keek naar haar handen, waar elke drie seconden het licht van de vuurtoren over streek. Ze werden oud, haar handen.