DR. C.G. GELUK

Ruimte binnen grenzen

Heroriëntatie in een

nieuwe levenssituatie

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Bedankt voor de aankoop van dit ebook. We hopen dat je er enthousiast over bent. Graag wijzen wij je erop dat het niet toegestaan is om dit ebook aan iemand door te geven of digitaal te verspreiden. Dit ebook is voorzien van een watermerk waardoor het op jouw naam staat en kopieën naar jou terug verwijzen.

www.uitgeverijboekencentrum.nl

ISBN 978 90 239 7918 0

NUR 711

Ontwerp omslag: Studio Anton Sinke, www.antonsinke.nl

Lay-out en dtp: Gewoon Geertje, www.gewoongeertje.nl

© 2015 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

WOORD VOORAF

Het leven is niet vanzelfsprekend. Je zou haast denken dat dit wel zo is, als het je meezit en als je geen moeilijke of verdrietige dingen meemaakt. Je zit lekker in je vel en zorgen zijn heel ver weg. Jij hebt ze in ieder geval niet.

En dan gebeurt er iets waardoor je leven als een kaartenhuis in elkaar stort. Je raakt gehandicapt of je verliest een geliefde of iets anders grijpt diep in je leven in. Het is traumatisch wat je meemaakt. Je zit diep in de problemen. Alles in je leven is opeens anders. Misschien ben je je er direct met een schok van bewust of misschien dringt het heel langzaam tot je door: je moet veel van je leven zoals het was, opgeven. Je kunt niet meer wat je kon. Je levensruimte is beperkter geworden. De grenzen zijn dichterbij komen te liggen. Hoe ga je daarmee om?

Zeker in het begin ben je geneigd om te focussen op die grenzen, op wat je allemaal niet meer kunt. Het is goed om de realiteit onder ogen te zien. Maar het is niet goed om je helemaal op die grenzen te concentreren. Want daar word je nog ongelukkiger van. Zo voed je zinloosheidsgevoelens. Dit werkt verlammend op een positieve inzet om de mogelijkheden te benutten die er zijn.

Binnen alle grenzen is er ruimte. Die ruimte kan groot of klein zijn. Maar elke ruimte biedt levensmogelijkheden. Als je niet op de grenzen focust maar op die ruimte, dan ontdek je die. Dan is het mogelijk om tot een nieuwe en zinvolle levensinvulling te komen. Dat vraagt tijd en geduld. En daar heb je hulp bij nodig. Zo kan de deur naar de toekomst, die in het slot gevallen leek, weer opengaan.

Als je in een onomkeerbare situatie terechtgekomen bent, word je gedwongen om je te heroriënteren. Hoe accepteer ik de realiteit? Hoe kan ik verder? Wat voor doel zie ik om voor te leven? Wat kan ik? Hoe kan ik mijn levenservaringen en kennis in mijn nieuwe situatie gebruiken? Welke gaven heb ik die ik nog niet heb ontdekt? Hoe kan ik een zinvol schakeltje zijn in een groter geheel? Welke belemmeringen zijn er? Hoe ga ik daarmee om? Hoe kan mijn leven weer vruchtbaar zijn?

Deze uitgave wil hierin vanuit een bijbelse visie een weg wijzen. Ik hoop van harte dat deze handreiking je, onder Gods leiding en door de inspiratie van Zijn Geest, mag helpen om een nieuwe weg te vinden.

C.G. Geluk

N.B. Dit boekje kan ook gebruikt worden door hen die in het (psycho)pastoraat werkzaam zijn.

1. ALS EEN RAMP JE TREFT

Leven binnen grenzen

Als mensen leven we allemaal binnen grenzen. Of we supergezond zijn of niet. Of we heel intelligent zijn of niet. Of we een prachtige baan hebben of niet. Of we met een handicap tobben of niet. We hebben nu eenmaal onze mogelijkheden, maar ook onze grenzen. Er zijn dingen die wij wel zouden willen maar niet kunnen. Zoals er ook dingen zijn die wij wel zouden kunnen maar niet willen.

Voor de één liggen de grenzen anders dan voor de ander. Verschillende factoren zijn hiervoor bepalend, zoals:

* aanleg

Wie niet muzikaal is, zal geen dirigent van een koor worden. Wie niet goed in wiskunde is, zal geen bèta-opleiding volgen. Wij hebben allemaal verschillende talenten. Het gaat erom dat wij die ontdekken en zo goed mogelijk gebruiken. Het mooie van onze samenleving is dat we elkaar hierin aanvullen. Als alle mensen alleen maar goed in muziek zouden zijn, wie zou dan de wiskundelessen moeten geven? En als alle mensen alleen maar goed zijn in het werken met de handen, wie zou dan taken op zich moeten nemen waarvoor het gebruiken van het hoofd het belangrijkste is?

* situatie en omstandigheden

Het kan zijn dat de grenzen liggen binnen de situatie en de omstandigheden waarin wij leven. Voor wat wij goed kunnen en graag willen, zijn geen mogelijkheden. We zouden bijvoorbeeld een bedrijfje willen beginnen. Maar economisch gezien is het te riskant en lukt het ons niet om aan de benodigde financiën te komen. Of we zijn in een bepaalde discipline geschoold, maar vanwege het hoge werkloosheidspercentage kunnen we geen baan vinden in de sector van onze keus.

* cultuur

 De cultuur waarvan wij deel uitmaken, kan onze grenzen bepalen. In een omgeving waarin geen oog is voor cultuur in de zin van kunst, zullen degenen die artistiek zijn aangelegd weinig of geen ruimte ontvangen om hun creatieve talenten te ontplooien.

* wetten

Wetten geven ook grenzen aan. In het verkeer hebben we te maken met verkeersregels waaraan we ons hebben te houden. Als we deze overschrijden, moeten we niet verbaasd zijn als we beboet worden. Ook natuurwetten begrenzen ons. We moeten niet denken dat we als een vogel kunnen vliegen als we onze armen als vleugels uitslaan en bewegen.

Ik zou nog vele voorbeelden kunnen noemen om te illustreren dat we als mensen, ongeacht onze situatie en gezondheid, binnen grenzen leven. Over het algemeen hebben we daar ook geen moeite mee. We ontwikkelen ons in de richting van onze talenten en mogelijkheden. We proberen tot de meest zinvolle invulling van ons leven te komen. En we passen ons aan als we daarbij op grenzen stuiten. Als mensen zijn wij best flexibel.

Veranderde grenzen

Het is anders als je getroffen wordt door een ramp. Ik gebruik het woord ‘ramp’ om aan te geven hoe heftig en ingrijpend het is als er iets ergs in je leven gebeurt. Ik denk hierbij aan dingen waardoor je leven op z’n kop wordt gezet en er sprake is van onomkeerbare veranderingen. Je wordt lichamelijk en/of psychisch ernstig beschadigd. Je loopt een trauma op door een ongeluk of door misbruik. Je lijdt een verlies waardoor je leven ingrijpend verandert. Je raakt door een ernstige ziekte of een burn-out beperkt in je mogelijkheden. Of je krijgt ontslag en je voelt je aan de kant geschoven. Kortom, je wereld stort in. Het evenwicht in je leven wordt verstoord. Je moet opgeven waarvan je genoot en waaraan je zin ontleende. Hoe moet je verder? Je moet leren leven binnen grenzen die dichterbij gekomen zijn. Maar kun je dat? En hoe doe je dat? Hoe leer je binnen veranderde grenzen toch een zinvol leven te leiden? In dit boekje gaan we op zoek naar antwoorden op deze vragen.

Crisis

Als je door een ramp getroffen wordt, kom je in een crisis terecht. Nu is niet elke crisis een ramp. Niet elke crisis is even ernstig. Kinderen en jongeren maken verschillende crises door in hun groei naar volwassenheid. Ze gaan van fase naar fase. Steeds is er tussen twee fasen een crisis waarin zij de ene fase verlaten en de andere fase binnengaan. Zo’n crisis is normaal, hoe lastig zij voor de kinderen en jongeren zelf en voor hun omgeving ook kan zijn. Zij hoort bij het opgroeien. Als volwassene kun je ook door een crisis heen gaan. Wie op middelbare leeftijd gekomen is, kan bijvoorbeeld te maken krijgen met een midlifecrisis. Dat hoort bij het leven.

Maar een crisis waar we het in dit verband over hebben, die als een ramp te duiden is, is niet normaal. Zo’n crisis is traumatisch van aard. Er is sprake van een ernstige ontregeling van het leven, van verwarring en desoriëntatie. Er zijn heftige emoties: verdriet, pijn, boosheid, woede, angst. Je vindt het moeilijk om sociaal goed te functioneren. Je voelt je wanhopig en stuurloos. Je bent misschien onredelijk en niet voor rede vatbaar. Je bent misschien geneigd om impulsief te handelen en ingrijpende beslissingen te nemen. Maar een crisis is geen toestand om dat te doen. In een crisis kun je je eigen situatie niet overzien.

In een crisis word je geconfronteerd met dingen waar je anders nooit zo mee bezig was. Er komen vragen boven. Ook geloofsvragen. Waarom moet mij dit overkomen? Waarom laat God dit toe? Waar is Hij? En zingevingsvragen. Wat is nu nog de zin van mijn leven? Waar leef ik nog voor? Twijfel kan je overvallen. Had ik het kunnen voorkomen? Heb ik wel genoeg gedaan? Of je krijgt schuldgevoelens. Het is mijn schuld dat dit is gebeurd. Als ik…, dan zou deze ramp niet gebeurd zijn. Het kan ook zijn dat je geen vragen hebt, geen twijfels, geen schuldgevoelens, omdat de crisis zo diep is dat er sprake is van een ernstige depressie. Dan zijn alle deuren en vensters dicht. Het leven is zwart.

Een crisis is geen ziekte. Ook geen zwakte. Zij is een ‘gezonde’ reactie op de ramp waardoor je getroffen bent. Maar een crisis is altijd een situatie waarin je hulp nodig hebt, omdat je de grip op je eigen leven bent kwijtgeraakt.

Crisis en zuchten

Crisis is lijden. Een crisis brengt pijn met zich mee. Maar het gaat erom door lijden en pijn heen aan de andere kant van de crisis te komen. Het woord ‘crisis’ is wat dit betreft veelzeggend. Het komt van het Griekse woord ‘krinein’. Dit woord heeft twee betekenissen: 1) de oorspronkelijke betekenis: beslissen – een crisis is een situatie waarin een beslissing moet worden genomen, en 2) de hiervan afgeleide betekenis: keerpunt – een beslissende wending, een overgang van de ene fase naar een andere fase. Dat vraagt: loslaten van het oude, van mogelijkheden die afgesloten zijn, en het zoeken en aangrijpen van nieuwe mogelijkheden.

Als we een crisis in het perspectief van het geloof willen duiden, dan komen we bij het bijbelse woord ‘zuchten’ uit. Paulus heeft het in Romeinen 8 over zuchten: ‘Wij weten dat heel de schepping gezamenlijk zucht en gezamenlijk in barensnood verkeert tot nu toe. En dat niet alleen, maar ook wijzelf, die de eerstelingen van de Geest hebben, ook wijzelf zuchten in onszelf, in de verwachting van de aanneming tot kinderen, namelijk de verlossing van ons lichaam’ (vs. 22-23). Hij gebruikt het Griekse woord ‘stenazein’. Hierin zit het woord ‘stenos’ dat ‘smal, eng, benauwd’ betekent. En dat zijn woorden die op een crisis van toepassing zijn.

Lijden en verwachten

Als we verder kijken naar de context waarin Paulus het over zuchten heeft, dan zien we dat het ook hier gaat om de overgang van de ene fase naar de andere fase. In dat zuchten zit de pijn van het oude en het verlangen naar het nieuwe. Het is lijden en verwachten.

Paulus schrijft over het zuchten van de schepping en van het schepsel. De schepping zucht. We zien het in natuurrampen die plaatsvinden, in aardbevingen en orkanen. We leven in een gebroken wereld. Het schepsel heeft deel aan deze gebrokenheid. Mensen en dieren zuchten ook. Ook als christen heb je deel aan de gebrokenheid en het lijden in de wereld. Je weet wat de oorzaak is van alle ellende. Je weet dat je leeft tussen het paradijs en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, tussen de zondeval en de terugkomst van Christus. Dit is ‘de tegenwoordige tijd’ waar Paulus het over heeft (Rom. 8:18). Het lijden is iets van deze tijd. Dat lijden kan je leven binnenkomen. Ook als je christen bent. Als christen leef je niet op een eiland, in een of ander magisch gebied waar jou niets kan overkomen. Paulus zegt: ‘… maar ook wijzelf, die de eerstelingen van de Geest hebben, ook wijzelf zuchten in onszelf…’ (Rom. 8:23).

De apostel heeft het hier niet over lijden dat direct met onze levenssituatie te maken heeft. Hij spreekt over het lijden in het algemeen, waar je ook als christen deel aan hebt. Je kunt voorspoedig zijn, alles mee hebben in het leven, gezond en rijk zijn en toch zuchten zoals hij dat bedoelt. Als christen weet je van de verlossing door Christus. Je bent behouden, je hebt vergeving van je zonden en het eeuwige leven ontvangen door wat Hij voor je gedaan heeft. Maar je bent nog niet volkómen verlost. Je leeft nog in deze wereld, in de tegenwoordige tijd. Je weet dat er een andere tijd komt. Maar het is nog niet zover. Er wordt nog veel geleden. Ook al lijd je niet persoonlijk of is je eigen lijden beperkt, je bent solidair met het lijden van anderen. Je lijdt mee. Mee-lijden is niet een sentiment, niet een gevoel van zieligheid voor anderen, maar een diepe innerlijke betrokkenheid met hen die lijden, vanuit het deelhebben aan het zuchten van schepping en schepsel. In verbondenheid aan de mee-lijdende Christus lijd je mee met de lijdende wereld. Je zucht omdat deze wereld nog is wat zij is. Ook omdat je lichaam nog is wat het is: kwetsbaar en sterfelijk. Je lichaam is nog niet verlost. Daarom is er nog geen sprake van volkomen verlossing. De verlossing van ons lichaam is wat nog aan onze verlossing ontbreekt (Rom. 8:23). Tot de dag van de volkomen verlossing blijven schepping en schepsel zuchten.

Ook al hebben wij persoonlijk niet of nauwelijks te maken met lijden, wij komen het lijden in de tegenwoordige tijd niet te boven. Een evangelie dat uitgaat van de belofte van voorspoed en welvaart voor hen die geloven, neemt de realiteit van de gebrokenheid en van het kwaad niet serieus. Het gaat ook voorbij aan het lijden van vervolgde christenen en van de ellende waarin veel christenen in de derde wereld leven. En aan het lijden van de vele vluchtelingen in de wereld. En van vrouwen en meisjes die uitgebuit en misbruikt worden. En van zovele anderen die in misère en armoede leven. Hoe kun je mee-lijden, solidair zijn met hen die lijden, als je op voorspoed en welvaart in je eigen leven gefocust bent? Is er dan wel plaats om te zuchten?

Om de aard van het zuchten te verduidelijken gebruikt Paulus het begrip ‘barensnood’ (Rom. 8:22). Hierbij denken we aan een vrouw die op het punt staat te bevallen. Zij zucht. Zij heeft pijn. We spreken van geboorteweeën. Zij schreeuwt het uit. Want zij lijdt. Maar tegelijk is er de verwachting van het nieuwe leven. Zij verdraagt de pijn omdat zij dit nieuwe leven verwacht.

In het perspectief van het geloof is zuchten: lijden en verwachten. Als de tegenwoordige tijd verleden tijd geworden is, is het lijden voorbij. Er komt een nieuwe schepping. In het geloof zien we daarnaar uit. Geen zuchten meer, geen ellende, geen lijden, geen ziekte, geen dood, geen rampen, geen kwaad. Alleen nieuwheid en heerlijkheid. Dan is alle verwachting vervuld. Dat is zó hoopgevend. Zo kan Paulus zeggen: ‘Want ik ben ervan overtuigd dat het lijden van de tegenwoordige tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die aan ons geopenbaard zal worden’ (Rom. 8:18). In dit licht kan hij het lijden relativeren. Want wat staat er niet tegenover! Het lijden blijft verschrikkelijk, maar het is het einde niet. Door het geloof in Christus kun je erdoorheen zien. Hij heeft geleden. En op het dieptepunt van Zijn lijden, aan het kruis, heeft Hij afgerekend met de oorzaak van alle ellende: de zonde. Hij gaat door alle lijden heen overwinnend Zijn weg naar de toekomst. Vanuit Hem sta je anders in het leven. Als overwinnaars (Rom. 8:37). In het zuchten is er reden om ook te juichen. De volkomen overwinning is – evenals de volkomen verlossing – een kwestie van tijd.

Ook persoonlijk komen wij het lijden in de tegenwoordige tijd niet te boven. De een heeft meer te lijden dan de ander. Er is verschil in duur en intensiteit. Maar vroeg of laat heb je ook als christen persoonlijk met lijden te maken. Je kunt lijden vanwege ziekte, verlies, verdriet, conflicten, kortom: vanwege allerlei rampen die je kunnen treffen. Het zuchten krijgt er een persoonlijke dimensie bij. Je komt zelf in een crisis. Je zuchten wordt dieper. Het ontspringt aan persoonlijk leed. Het is geweldig om dan te mogen weten dat de mee-lijdende Hogepriester bij je is (Heb. 4:15). En het is bijzonder als je dan ook mee-lijdende mensen om je heen hebt. Mensen die solidair met je zijn.

Als je lijden je doet zuchten in de zin zoals Paulus het daarover heeft, dan mag je dat lijden zien in het perspectief dat Paulus schetst. Dan is er uitzicht in de crisis. Zo is het mogelijk om – met hulp – aan de andere kant van de crisis te komen. En als je aan die andere kant gekomen bent, met andere woorden: als je een nieuwe fase met nieuwe mogelijkheden bent ingegaan, dan blijf je delen in het zuchten van schepping en schepsel. Maar dan ben je wel door je eigen crisis heen gegaan. Dan blijft je leven staan in het perspectief van de toekomst die ons in de Bijbel wordt voorgehouden.

God en het lijden

Als christen kun je vragen hebben over het lijden, zoals: Hoe zit het met de relatie tussen God en het lijden? Wat is Zijn wil in het lijden? Als er een ramp in ons leven gebeurt, heeft God daar wel of niet mee te maken?

Om te beginnen moeten we erkennen dat wij geen inzicht hebben in Zijn handelen en bedoelingen, dan alleen voor zover Hij ons daar iets van heeft geopenbaard in Zijn Woord. Hij is God. Hij is ons geen verantwoording verschuldigd. Op veel vragen krijgen wij geen antwoord. Daar moeten wij mee leren leven. Dat is geloven: leven met onbeantwoorde vragen. Op Hem blijven vertrouwen in de dingen die wij niet begrijpen. Hij geeft ons alle gelegenheid om ons daarin te oefenen en daarin te groeien.

Wij kunnen wél zeggen dat de Here het lijden niet wil. Hij wil een wereld waarin voor lijden en kwaad geen plaats is. Een wereld waarin alle tranen van de ogen afgewist zullen zijn en waarin geen dood, geen rouw en geen moeite zullen zijn. Een wereld zonder rampen, zonder ongelukken, ziekten, depressies, incest, beschadiging, ook zonder artsen, psychiaters en andere hulpverleners. Daar gaat het heen en daar werkt Hij op aan. Dat hebben we ook van Paulus begrepen.

Misschien vragen we ons af waarom Hij het lijden door laat gaan. Hij kan er toch een eind aan maken! Realiseren wij ons dat als Hij dat doet, de Here Jezus dan terugkomt? En willen we dat? Zijn we daar klaar voor? Want als de Here een eind aan het lijden maakt, dan maakt Hij ook een eind aan alle kwaad. Dan ruimt Hij alles op wat Zijn glorie in de weg staat. En die dag komt. Maar Hij is nog niet klaar met Zijn werk. Zijn huis is nog niet vol. Eerst moet het evangelie verkondigd worden aan alle volken.

Lijden en kwaad hebben met elkaar te maken. Kwaad veroorzaakt lijden. Maar hoe zit het met het kwaad? Gebruikt God het? Of is het zelfstandig en leidt het een eigen leven? Op deze laatste vraag zeggen wij: nee. Gelukkig niet. Als het kwaad een eigen leven zou leiden, dan zou God er niets aan kunnen doen. Dat geldt ook voor de duivel. Die is niet soeverein en leidt geen eigen leven. Er is geen macht buiten God. Het kwaad en de duivel kunnen niet buiten God om hun werk doen. Dan zouden zij goddelijke macht hebben. Dan zouden zij als goden kunnen doen wat ze willen. Maar wat zij doen, speelt zich af onder de koepel van de regering van God. God heeft er zeggenschap over. Hij gebruikt het kwaad en het werk van de duivel. Het kwaad komt niet uit Zijn hand, maar het loopt wel via Zijn hand. Met Zijn hand stuurt Hij ook het werk van de duivel. Hij maakt een positief gebruik van het negatieve. Hij voegt het in in Zijn plannen.

In het klassieke doopformulier staat een zin die dit kan verhelderen. Het gaat over wat het betekent om in de Naam van de Vader gedoopt te zijn. Een deel van het antwoord is dat God de Vader ‘met alle goed ons verzorgen en alle kwaad van ons weren of te onzen beste keren wil’. We kunnen zeggen dat Hij het meeste kwaad van ons weert. Want als wij nagaan wat voor kwaad ons allemaal kan treffen, dan kunnen we constateren dat het meeste kwaad op afstand blijft. Om dat kwaad buiten ons leven te houden, houdt God de Vader beschermend Zijn hand voor ons. Maar soms – en nu wordt het moeilijk – haalt Hij Zijn hand weg en laat Hij een bepaald kwaad ons leven binnenkomen. Dat doet Hij niet zomaar. Hij keert dat kwaad ‘te onzen beste’. Hij doet er wat goeds mee. Iets waar wij baat bij hebben. Maar dat ervaren wij – zeker op het moment waarop het kwaad ons treft – helemaal niet. Misschien dat we dat later zien en dat we, als we achteraf terugkijken, moeten erkennen dat het op de een of andere manier toch goed voor ons is geweest.

Beproeving

Dat God wat goeds doet met het kwaad dat ons treft, gaat in tegen ons gevoel, tegen ons denken en tegen onze beleving van de werkelijkheid. We moeten leren om van God uit te denken en vanuit Zijn perspectief naar ons leven te kijken. Dat doen is ‘eigen’ aan het geloof. Als we vanuit onszelf of vanuit onze omstandigheden denken, lopen we vast. We zouden dan volstrekt ongelovig worden. Geloven is onszelf en onze omstandigheden loslaten en God vasthouden, ons vastklampen aan Zijn Woord, aan Christus, aan Zijn beloften. En zo weer naar onszelf en onze omstandigheden terugkeren. Dan staan we niet met lege handen in het lijden dat ons kan overkomen. We aanvaarden wat daarover in de Bijbel gezegd wordt. En dan gaat het onder andere over de beproeving van het geloof.

Jakobus heeft het over de zegen van de beproeving als hij schrijft: ‘Acht het enkel vreugde, mijn broeders, wanneer u in allerlei verzoekingen terechtkomt, want u weet dat de beproeving van uw geloof volharding teweegbrengt’ (Jak. 1:2-3). Dit klinkt raadselachtig. Hoe laat vreugde zich verbinden met verzoekingen en de beproeving van het geloof? Dit vraagt uitleg.

Door ons geloof te beproeven wil God het testen. Is het sterk genoeg? Zal het moeilijke situaties aankunnen? Zullen wij in het geloof volharden als ons leven een bocht neemt die wij niet hadden voorzien en een heel andere richting op gaat? Zullen we bij het geloof blijven als ons leven op zijn kop wordt gezet?

De Here wil dat wij groeien in het geloof. Hij wil ons geloof sterker maken. En Hij gebruikt daarvoor, zegt Jakobus, allerlei verzoekingen. Hierbij moeten we denken aan moeilijke, pijnlijke gebeurtenissen en situaties in ons leven, aan kwaad dat door God gebruikt wordt. Hoe gaan we daarmee om? Dat is niet zo eenvoudig. Daar hebben we wijsheid voor nodig. Vraag die aan God, adviseert de apostel. Hij zegt niet: vraag om kracht of om genade of om bevrijding uit die moeilijkheden. Dat mag natuurlijk ook. Maar hij zegt: vraag om wijsheid (vs. 5). Dat is wat wij allereerst en boven alles nodig hebben. Want als het leven zwaar en moeilijk is, dan zitten wij met vragen. Hoe moet ik dit alles zien? Wat is Gods bedoeling? Wat moet ik doen? Wat wil Hij mij leren? Welke plaats moet ik dit geven in mijn leven? Hoe moet ik hiermee verder? ‘Here, geeft U mij alstublieft wijsheid!’ Die geeft Hij overvloedig, zegt Jakobus. Deze wijsheid hebben we nodig om goed om te gaan met een onomkeerbare situatie waarin wij terechtgekomen zijn.

Maar hoe zit het met die vreugde? ‘Acht het enkel vreugde, mijn broeders, wanneer u in allerlei verzoekingen terechtkomt.’ Jakobus bedoelt niet dat je vreugde aan verzoekingen kunt beleven. Je kunt niet blij zijn als het lijden je leven binnenkomt. Maar je kunt wel blij zijn met wat je door dat lijden heen leert. Je kunt blij zijn met wat je in het dal waar je doorheen trekt als genade van God ontvangt. Je kunt blij zijn met de verdieping van de relatie met Hem, met de diepere ervaring van Zijn liefde en nabijheid, met Zijn werk in je leven. Je kunt vreugde beleven aan het goede dat God met het kwade in je leven doet, aan wat de beproeving van je geloof als zegen van God oplevert. Die zegen stijgt boven de beproeving uit. Maar dan moet je wel je situatie en heel je leven in een hoger licht zien. Dit vraagt dat je niet blijft steken in de gebrokenheid die je ervaart, maar dat je daar in het geloof bovenuit reikt. Jakobus schrijft: ‘Acht het enkel vreugde…’ Hij bedoelt: als je de situatie evalueert… als je je leven en wat er gebeurt onder de loep neemt… als je er goed over nadenkt en alles vanuit Gods perspectief probeert te bekijken… als je nu aanvaardt dat God je geloof sterker wil maken, dat Hij je dichter bij Zich wil hebben en dat Hij een steeds mooier mens van je wil maken (vs. 4), geeft het dan geen vreugde dat Hij zo liefdevol en betrokken met je bezig is en dat Hij zo veel zorg aan je besteedt? Dat is wat Jakobus bedoelt.

Maar het is tegelijk ook heel reëel dat je verdrietig bent in allerlei verzoekingen. Hierover schrijft Petrus. Hij heeft het over ‘een onvergankelijke, onbevlekte en onverwelkbare erfenis, die in de hemelen bewaard wordt voor u’ (1 Pet. 1:4). En dan schrijft hij: ‘Daarin verheugt u zich, ook al wordt u nu voor een korte tijd – als het nodig is – bedroefd door allerlei verzoekingen…’ (vs. 6). Hij voegt daaraan toe: ‘… opdat de beproeving van uw geloof – die van groter waarde is dan die van goud, dat vergaat en door het vuur beproefd wordt – mag blijken te zijn tot lof en eer en heerlijkheid, bij de openbaring van Jezus Christus’ (vs. 7). Net als Jakobus legt Petrus de verbinding tussen verzoekingen en de beproeving van het geloof. Die beproeving is een loutering, zoals goud door het vuur beproefd en gelouterd (gereinigd) wordt. Het doel van de beproeving is dat Christus glorie ontvangt.

Hiermee staat het lijden, het kwaad dat ons kan overkomen, in een wijder, grootser en hoger perspectief. In dit perspectief moeten we verdriet en vreugde ook zien. Het verdriet vanwege de ervaring van gebrokenheid. En de vreugde vanwege Gods Vaderlijke zorg en de belofte van de toekomstige heerlijkheid. In het geloof gaan verdriet en vreugde samen.

Petrus heeft het over ‘een korte tijd’ waarin wij door allerlei verzoekingen bedroefd worden. Paulus heeft het over ‘onze lichte verdrukking, die van korte duur is’ (2 Kor. 4:17). Dat ‘korte’ staat bij beiden in het licht van de beloofde eeuwige toekomst. In de woorden van Petrus: de onvergankelijke, onbevlekte en onverwelkbare erfenis. En in de woorden van Paulus: een allesovertreffend eeuwig gewicht van heerlijkheid. Zij zeggen hiermee: probeer het lijden dat je overkomt in het licht van deze toekomst te relativeren. Dit lijden hoort bij de uiterlijke mens die vergaat. Intussen wordt de innerlijke mens tijdens dit lijden van dag tot dag vernieuwd. ‘Daarom verliezen wij de moed niet’ (2 Kor. 4:16), zegt Paulus.

Als wij het gevoel hebben dat God ver weg is en wij de moed dreigen te verliezen, laten we dan van God uit denken en bedenken dat Hij goed is en het goede met ons voor heeft. Naar Zijn belofte houdt Hij ons vast met Zijn sterke hand. Wat er ook in ons leven gebeurt, Zijn hand is er. Zijn sturende, leidende, beschermende, dragende Vaderhand. Hijzelf is in ons lijden als de ‘Ik ben’ aanwezig. Here is Zijn Naam. Die Naam betekent: Ik ben erbij. Ik ben met je. Hij is er in al onze pijn en zorgen. Dat is een geweldige troost en bemoediging.

Engte die ruimte wordt

Hoe blijf je in lijden en pijn staande? Of: hoe kom je overeind? En hoe leer je om binnen beperkende grenzen te leven? Het geloof in ‘Ik ben erbij’ kan hierin een geweldige kracht zijn. Ik wil dit illustreren aan de hand van een verhaal dat ik las.

Het gaat over een gevangenenkamp bij de rivier Kwai in Thailand. Het speelt in de Tweede Wereldoorlog. Dit kamp was door de Japanners ingericht. Zij lieten de krijgsgevangenen een brug over de rivier bouwen. De Japanse soldaten waren wreed. De gevangenen moesten hard werken. Ze kregen niet genoeg te eten en werden gemarteld. Het leven was heel zwaar voor hen. Veel gevangenen stierven vanwege zwakte of cholera. Enkele christenen onder de gevangenen hielpen anderen zo veel mogelijk. Zij deelden ook het evangelie met hen. Zij vertelden over de Here Jezus, over de christelijke hoop en over de toekomst waarover in het evangelie gesproken wordt. Velen werden geraakt door hun naastenliefde en getuigenis en kwamen tot geloof in de Here Jezus Christus. Dit veranderde hun leven. Er kwam vreugde in hun hart en in hun ogen. De christenen lazen samen in de Bijbel, baden en zongen samen. Er klonk muziek. De omstandigheden werden niet veranderd. Zij bleven in hun gevangenis. De Japanners bleven even wreed. Het werk bleef even zwaar. Maar hun engte werd ruimte. Ruimte binnen grenzen.

Een indrukwekkend verhaal. Maar het is niet vanzelfsprekend dat je die ruimte vindt als je het gevoel hebt dat je door een ramp in een soort gevangenis terechtgekomen bent. Wat kun je nog als je veel niet meer kunt? Misschien wel meer dan je denkt.