Door het geloof

Veertig dagen onderweg met getuigen en pelgrims

Drs. Pieter L. de Jong

Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Bedankt voor de aankoop van dit ebook. We hopen dat je er enthousiast over bent. Graag wijzen wij je erop dat het niet toegestaan is om dit ebook aan iemand door te geven of digitaal te verspreiden. Dit ebook is voorzien van een watermerk waardoor het op jouw naam staat en kopieën naar jou terug verwijzen.

www.uitgeverijboekencentrum.nl

Ontwerp omslag: Flashworks

Vormgeving binnenwerk: Gerard de Groot

De bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan De Nieuwe Bijbelvertaling,

© Nederlands Bijbelgenootschap 2004, tenzij anders aangegeven.

ISBN 978 90 239 7932 6

NUR 707

© 2016 Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Pelgrimslied van Gerhard Tersteegen

(1697-1769)

Het zal ons niet berouwen

de smalle weg te gaan.

Hij riep ons, de Getrouwe,

en Hij ging zelf vooraan.

Komt en vertrouwt op Hem

die u is voorgetogen

en richt uw hart en ogen

vast op Jeruzalem.

Wij moesten het maar wagen

− ’t is wel het wagen waard −

om niets meer mee te dragen

dat onze ziel bezwaart.

De wereld is te klein!

Komt, gaat met Jezus mede

in alle eeuwigheden!

Het moet toch Jezus zijn!

LvdK 441:2 en 12

Vertaling Muus Jacobse (1909-1972)  

Woord vooraf

Geloofsvoorbeelden

Van de vorige paus Benedictus XVI is bekend dat hij erg sympathiek stond tegenover het typische rooms-katholieke gebruik bijzondere gelovigen zalig of heilig te verklaren. Hoe meer voorbeeldfiguren hoe beter, was daarbij zijn gedachte, ook vanuit een zeker missionair motief. In de protestantse traditie kennen we dit gebruik niet, al spelen vele bekende personen een soortgelijke rol als oriëntatiefiguren voor gelovigen vandaag. Calvijn, Luther, Bonhoeffer, Martin Luther King, Corrie ten Boom, Nel Benschop en vele, vele anderen. Een belangrijke bijbeltekst hierbij luidt: ‘Denk aan uw leiders, die het woord van God aan u hebben verkondigd, neem een voorbeeld aan hun geloof en kijk vooral goed hoe hun levenswandel eindigt’ (Heb. 13:7).

In de oudere vertalingen ging het om ‘voorgangers’, reden waarom in veel protestantse kerken borden hangen met de namen van de predikanten die de gemeente hebben gediend vanaf de Reformatie. Soms hangen de borden bescheiden in de consistorieruimte, maar niet zelden hangen ze groots en indrukwekkend in de kerkruimte, niet ver van de kansel. Samen geven ze een lijst van getuigen die het woord van God door de tijd heen op die plek hebben verkondigd.

De seculiere wereld kent de jaarlijkse lintjesregen. In het instructieboekje dat je als gedecoreerde ontvangt, lees je dat je de onderscheiding zichtbaar moet dragen en in heel je doen en laten een voorbeeldfiguur moet zijn.

Ook gelovigen hebben voorbeeldfiguren nodig. Dat is altijd zo geweest. In de Wijsheid van Jezus Sirach (hoofdstuk 44-50) vind je al een lange lijst van beroemde mannen die ‘verdienen geprezen te worden’, zo stelt de auteur, beginnend bij Henoch en Noach. Wie de brief aan de Hebreeën leest, komt in hoofdstuk 11 ook zo’n lijst tegen. De lof over hun persoon en inzet betreft nadrukkelijk hun geloof – geloof niet zozeer opgevat als beleving van God of spirituele wijsheid en vroomheid, maar als grond van wat je mag hopen. Door geloof is het terugkerende thema, waarbij steeds de vinger gelegd wordt op een belangrijke geloofsdaad en op de verwachting van de toekomst van God.

De lijst heeft me altijd geboeid. Omdat er zo veel verschillende mensen in worden opgevoerd, ook mensen aan wie je zelf niet zou denken en die het bij de voordracht voor een lintje van de koning zeker niet hadden gehaald. Hun leven wordt teruggebracht tot een enkele intense geloofstypering en hun eeuwige hoop. Anders dan bij bijvoorbeeld Jezus Sirach komen in deze lijst veel vrouwen voor. Ook dat maakt de opsomming spannend. Een aantal van hen verwerkte ik al eens in een eerder boekje, Aartsvaders m/v. Van Noach tot Rachel.

Wie met de brief aan de Hebreeën aan de slag gaat, wordt betrokken bij de vraag naar de auteur of auteurs. Het is heel bijzonder dat de schrijver van de brief en de lezers elkaar heel goed kennen, zo is wel duidelijk, en toch heeft kennelijk niemand een keer de naam van de auteur ergens genoteerd. Zou de auteur ook een vrouw kunnen zijn? Dat is een gedachte die al opkwam bij de Duitse theoloog Adolf von Harnack. Hij verwees daarbij naar Priscilla, de echtgenote van Aquila (Hand. 18:2-3). Paulus leerde dit echtpaar, dat net als hij leerbewerker van beroep was, kennen in Korinte en trok bij hen in.

De Amerikaanse onderzoekster Ruth Hoppin deed uitvoerig studie naar deze gedachte in haar boek Priscilla’s Letter. Finding the Author of the Epistle to the Hebrews. Zij gaat ervan uit dat Paulus in Rome gevangen zit op het moment dat de brief geschreven wordt. Hij schrijft aan Timoteüs in Efeze (2 Tim. 4:9): ‘Kom snel naar me toe’. Priscilla, afkomstig uit een bekende Romeinse familie, gaat met Timoteüs mee. Zij kent als geen ander de weg in de stad. Vanuit Rome schrijft ze, misschien samen met Paulus en Timoteüs, de brief aan de christenen in Efeze en omgeving als aansporing om vol te houden. Bewust laat ze nergens haar naam vallen. Regelmatig wordt ook in de wij-vorm geschreven.

In deze meditaties en bijbelstudies ga ik uit van dit scenario. Wie hier niet in mee wil gaan, kan voor de woorden ‘zij’, ‘haar’ en ‘schrijfster’ desgewenst ‘hij’, ‘hem’ en ‘schrijver’ lezen.

Drs. Pieter L. de Jong

Overzicht van gebruikte afkortingen

Bijbelvertalingen

BGT – Bijbel in Gewone Taal

HSV – Herziene Statenvertaling

NBG – bijbelvertaling NBG (1951)

NBV – Nieuwe Bijbelvertaling

SV – Statenvertaling

Liedboeken

LvdK – Liedboek voor de Kerken

NLB – Liedboek. Zingen en bidden in huis en kerk (het nieuwe Liedboek)

Opw. – bundel Opwekking 

1. Vaste grond van hoop!

‘Het geloof legt de grondslag voor alles waarop we hopen, het overtuigt ons van de waarheid van wat we niet zien.’

Hebreeën 11:1

Als in onze tijd iemand in nogal zekere termen van zijn geloof getuigt − alle kans dat velen dit snel te massief vinden en afhaken. Want geloof is in onze tijd iets heel persoonlijks geworden, niet zo gedefinieerd en omlijnd. Zelfs zo persoonlijk dat je nauwelijks een ander daarop durft aan te spreken en te bevragen. Als we het al doen, op een bijbelkring bijvoorbeeld, doen we dat uiterst behoedzaam, voorzichtig, zo veel mogelijk de indruk vermijdend dat wij het zouden weten en de ander ons geloof zouden willen opdringen. Dat doen we niet, want geloof is iets heel persoonlijks geworden, zo kun je overal horen en lezen. Spreek liever niet met al te grote getuigende woorden over je geloof, want dat zou een ander weleens erg kunnen verwarren of in verlegenheid brengen.

De schrijfster van deze brief kent op dit punt weinig remmingen. Zeker niet in het elfde hoofdstuk. Ze zet meteen fors in. ‘Het geloof legt de grondslag voor alles waarop we hopen, het overtuigt ons van de waarheid van wat we niet zien.’ Geloof dus als vaste grondslag, overtuiging, waarheid, bewijs van zaken. Hoewel het helemaal niet zo’n makkelijke zin is om goed te begrijpen, voelt iedereen aan: dit geloof staat als een dijk, als een huis op de rots.

In soortgelijke termen hoor je zelden nog iemand praten over zijn geloof. Zelfs niet bij de EO. Want zo’n overtuigd geloof, dat irriteert bij voorbaat, zo is de gedachte. Zo ging dat misschien een halve eeuw geleden, maar zo zeker zijn we vandaag de dag niet meer. Wij stikken alle dagen van de onzekerheid. Wat onszelf en ons werk betreft, onze relaties en sowieso of het leven wel de moeite waard is geleefd te worden. Vrijwel niets staat echt nog vast. ‘Ga me, dominee, s.v.p. nu niets voorschrijven over mijn geloof, ik vind geloof al moeilijk genoeg. Laten we liever niemand in de weg lopen met forse geloofsdefinities en catechismusachtige antwoorden, maar iedereen vrijlaten’, zeggen we dan. Begin je over geloof zoals de schrijfster van deze brief − grote kans dat mensen afhaken, het veel te rationeel vinden, niet doorleefd, niet echt, niet authentiek, zonder bevlogenheid, emotie of ontroering, maar aangeleerd en veel te veel met de paplepel ingegoten. Of is het anders?

Rotsvast staat ons vertrouwen,

de hoeksteen is gelegd.

Wij zullen Hem aanschouwen,

Hij heeft het zelf gezegd.

(LvdK 453:3)